Commissioner Of Income Tax, Bihar And Orissa, Patna v. S. P. Jain

Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA v. S. P. JAIN September 19, 1972 [K. S. HEGDE, P. JAGANMOHAN REDDY AND H. R. K1JANNA, JJ.] Income rax--Tribunal-Findings >f fact-Circwnsrances justifying imerference. The Income Tax Officer included 'II sum of Rs. 10,80,000/- found in-vested in shares in the name of R as rtie assessee's income from updis-closed sources.. The income tax offic.er had· informed the asse see tba~ on the basis of information available with him he had reason to believe thnt R ms the assessee's benamidar. The assessce took no r-teps to produce R for examination by the Income Tax Officer. The source not having beetn explained the income tax officer assessed the sum as tho assessee's income from unoisc[1]osed sources. The Appellate Assistant Commissioner confirmed this order. In the appeal the Tribwial declined to consider cenain dociunents on record. After rejecting these documents, the Tribunal fowid that the purchase of shares was :not a benami trans-action and was legally valid. The High Court confirmed the Tribunal's conclusions.. In this Court it wac contended on behalf of the Revenue that Tribunal based its conclusions on inadmissible evidence and on wrong facts, gave no cogent reasons for rejecting the findings of the inoome tax Officer, failed to take into account the relevant material or record and based its conclusions on mere conjectures and surmises. Allowing the appeal, HELD : (i) Before rejecting the findings of the tribwial the Court must be satisfied that there are ground· recognised by law which em-power the court to interfere with those findings. ' (ii) The High Court and this Court have always the jurisdiction to intervene if it appears that either the Tribwial has misUinderstood the statutory language or it has 'llrrived at a finding based 011 no evidenc.e, or where the finding is inconsistent with the evioonce or contradictory of it or it bas acted on 'l!aterial partly releva:i;t and partly irrelevant, or where the Tribwial draws updn its own imagination, imports facts and circumstances n6t apparent from the record, or bases its conclusions on mere conjectures or surmises or where no person judicially acting and properly instructed as to the relevant law could have come to the deter-mination reached. In all nuch cases the findings arrived at are vitiated. Unless the Tribunal has been asked to refer a question im?Ugoir>g the validity of the findings sustainable or any principle of law, the facts stated in the statement of the case would form the basis on which th. legality or otherwise of the assessment would alone require to be con· sidered by the High Coun. · What has to be safeguarded ugainst is that 'lllY erystallizz.tion of the views of this Court and its reluctance to inter-fere with the findings of fa~! should not make the tribunals or the Incorne-tax authori•ies smug in the belief that a0 the courts do not interfere with the findings which form the bed-rock upon which the law will be based, they can act on that assumption in finding facts, or, by their mere ipsi dixit that they are findings of 'fact, wish it to be so assumed irrespective A B ,C I> E F G H • A of whether they are sustainable in law or on the materials on record. In number of case3 t'1is Court has set out the principles upon which it will interfere with the findings of fact arrived at by the Tribunal. [344G, 3460] Korna11i P1•operties Ltd. v. C.I.T. West Bengal, 82 I.T.R. 547 at 554, Edwards (Inspector of Taxes) v. Birstow, 28 I.T.R. 579 at 594, Mehta Parikh & Co. v. Commission<V" of Income-tax, Bombay,, 30 I.T.R. 181, B Omar Sa/av Mohamad Sail v. Commissioner of Income-tax, Madra8, 37 I.T.R. 151 at 170, Lalchand Bhagat Ambica Ram v. Commissioner of Income-tax, Bihar and Orissa, 37 I.T.R. 288 at 295 and Meenakshi Mills, Madurai v. Commissioner of Income-tax, 31 J.T.R. 28 at 50, referred to. Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ, ਪਟਨਾ ਿਨਾਮ ਐਸ.ਪੀ. ਜੈਨ 19 ਸਤੰਿਰ, 1972 [ਕੇ. ਐਸ. ਹੇਗੜੇ, ਪੀ. ਜਗਨਮੋਹਨ ਰ ੈੱਡੀ ਅਤੇ ਐਚ. ਆਰ. ਖੰਨਾ, ਜੇ.ਜੇ.] ਆਮਦਨ ਕਰ - ਮਟਿਮਿਊਨਲ - ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ - ਦਖਲਅੰਦਾਜੀ ਨ ੰ ਜਾਇਜ ਠਮਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਆਰ. ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਮਵੱਚ ਮਨਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਨ ੰ ਅਮਗਆਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਆਮਦਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨ ੰ ਸ ਮਚਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਮਕ ਉਸ ਕੋਲ ਉਪਲਿਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਿਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਮਵਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਮਕ ਆਰ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਿੇਨਾਮੀਦਾਰ ਸੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਲਈ ਆਰ. ਨ ੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਸਰੋਤ ਦੀ ਮਵਆਮਖਆ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਿਾਅਦ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ ਰਕਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਮਗਆਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਮਲਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ। ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਨੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਪੀਲ ਮਵੱਚ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਨੇ ਮਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਨ ੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਮਵਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਮਦੱਤਾ। ਇਨਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਨ ੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਿਾਅਦ, ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਨੇ ਪਿਵਾਹ ਕੀਤਾ ਮਕ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਿੇਨਾਮੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਨ ੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਇਜ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਦੇ ਮਸੱਮਟਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਮਵੱਚ ਮਾਲ ਮਵਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਦਲੀਲ ਮਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਮਕ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਸੱਮਟਆਂ ਨ ੰ ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਸਿ ਤਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਤੱਥਾਂ 'ਤੇ ਅਿਾਰਤ ਕੀਤਾ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨ ੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਦੱਤੇ, ਸਿੰਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਮਰਕਾਰਡ ਨ ੰ ਮਿਆਨ ਮਵੱਚ ਰੱਖਣ ਮਵੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਸੱਮਟਆਂ ਨ ੰ ਮਸਰਫ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਅਿਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਅਪੀਲ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਮਦੰਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਹਾ ਕਿਆ: (i) ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਦੇ ਨਤੀਮਜਆਂ ਨ ੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਮਹਲਾਂ ਅਦਾਲਤ ਨ ੰ ਇਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਮਕ ਕਾਨ ੰਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪਿਾਪਤ ਆਿਾਰ ਹਨ ਜੋ ਅਦਾਲਤ ਨ ੰ ਉਨਹਾਂ ਨਤੀਮਜਆਂ ਮਵੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦਾ ਅਮਿਕਾਰ ਮਦੰਦੇ ਹਨ। (ii) ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਕੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦਾ ਅਮਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਮਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਨੇ ਕਾਨ ੰਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨ ੰ ਗਲਤ ਸਮਮਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਮਿਨਾਂ ਮਕਸੇ ਸਿ ਤ ਦੇ ਅਿਾਰ 'ਤੇ ਮਕਸੇ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਮਚਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਜੱਥੇ ਨਤੀਜਾ ਇਸ ਦੇ ਮਵਅੰਗ ਜਾਂ ਮਵਰੋਿਾਭਾਸੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂ ਇਸਨੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਿਸੰਮਗਕ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਜੱਥੇ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ 'ਤੇ ਅਿਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨ ੰ ਮਰਕਾਰਡ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਸੱਮਟਆਂ ਨ ੰ ਮਸਰਫ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਜਾਂ ਅਨੁਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਅਿਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਜੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮਵਅਕਤੀ ਮਨਆਂਇਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਿੰਮਿਤ ਕਾਨ ੰਨ ਿਾਰੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨਰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਦੰਦਾ। ਸਾਰੇ ਮਾਮਮਲਆਂ ਮਵੱਚ ਜੋ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਉਹ ਖਰਾਿ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਨ ੰ ਮਟਕਾਊ ਨਤੀਮਜਆਂ ਜਾਂ ਕਾਨ ੰਨ ਦੇ ਮਕਸੇ ਮਸਿਾਂਤ ਦੀ ਵੈਿਤਾ ਨ ੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਕਸੇ ਪਿਸ਼ਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮਕਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਕੇਸ ਦੇ ਮਿਆਨ ਮਵੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਤੱਥ ਉਹ ਅਿਾਰ ਿਣਾਉਣਗੇ ਮਜਸ ਦੇ ਅਿਾਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਕਾਨ ੰਨੀਤਾ ਜਾਂ ਮਕਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ 'ਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਮਵਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਜਸ ਚੀਜ ਤੋਂ ਿਮਚਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਮਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮਵਚਾਰਾਂ ਨ ੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਨਤੀਮਜਆਂ ਮਵੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਿਜਕਣ ਨਾਲ ਮਟਿਮਿਊਨਲਾਂ ਜਾਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀਆਂ ਨ ੰ ਇਹ ਮਵਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਮਕ ਮਕਉਂਮਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਉਨਹਾਂ ਨਤੀਮਜਆਂ ਮਵੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਮਦੰਦੀਆਂ ਜੋ ਉਹ ਪੱਥਰ-ਚੱਟਾਨ ਿਣਦੀਆਂ ਹਨ ਮਜਸ 'ਤੇ ਕਾਨ ੰਨ ਅਿਾਰਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਤੱਥਾਂ ਨ ੰ ਲੱਭਣ ਮਵੱਚ ਉਸ ਿਾਰਨਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ, ਮਸਰਫ ਆਪਣੇ ਇਪਸੀ ਦੀਕਮਸ਼ਤ ਦੁਆਰਾ ਮਕ ਉਹ ਤੱਥ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹਨ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮਕ ਇਸ ਨ ੰ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਮੰਮਨਆ ਜਾਵੇ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਾਨ ੰਨ ਮਵੱਚ ਮਟਕਾਊ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ. ਿਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਮਲਆਂ ਮਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਹ ਮਸਿਾਂਤ ਮਨਰਿਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਮਜਨਹਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਨਤੀਮਜਆਂ ਮਵੱਚ ਦਖਲ ਦੇਵੇਗਾ। [344G, 3460] XXXXXX ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਿਨਾਮ ਐਸ.ਪੀ. ਜੈਨ (ਜਗਨਮੋਹਨ ਰਡੀ, ਜੇ.) ਕਰਨਾਨੀ ਪਿਾਪਰਟੀਜ ਮਲਮਮਟਡ ਿਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਪੱਛਮੀ ਿੰਗਾਲ, 82 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 547 554, ਐਡਵਰਡਜ (ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਫ ਟੈਕਸ) ਿਨਾਮ ਮਿਰਸਟੋ, 28 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 579 594, ਮਮਹਤਾ ਪਾਮਰਖ ਐਡ ਕੰਪਨੀ ਿਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਿੰਿਈ, 30 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 181, ਉਮਰ ਸਲਾਵ ਮੁਹੰਮਦ ਸੈਲ ਿਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮਦਰਾਸ 37 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. ਮਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ, 295 'ਤੇ 37 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 288 ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਮਮੱਲਜ, ਮਦੁਰਈ ਿਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, 31 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ। (iii) ਮੌਜ ਦਾ ਕੇਸ ਮਵੱਚ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਆਪਣੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਮਵੱਚ ਮਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਸੰਿੰਮਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨ ੰ ਮਿਆਨ ਮਵੱਚ ਰੱਖਣ ਮਵੱਚ ਅਸਫਲ ਮਰਹਾ, ਅੱਗੇ ਇਸਨੇ ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਸਿ ਤਾਂ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਅਿਾਰ Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) 334 आयकरआयुक्त, बिहारऔरओडिशा, पटना वी. एस. पी. जैन 19 सितंबर, 1972 [ के. एस. हेगड़े, पी. गगनमोहनरेड्डीऔरएच. आर. खन्ना, जे. जे.]आयकर-न्यायाधिकरण-तथ्यकेनिष्कर्ष-हस्तक्षेपकोउचितठहरानेवालीपरिस्थितियाँ। आयकरअधिकारीनेरुपयेकीराशिशामिलकी।10,80,000 / - आरकेनामकेशेयरोंमेंनिर्विवादबंदस्रोतोंसेनिर्धारितीकीआयकेरूपमेंनिहितपायाजाताहै।आयकरअधिकारीनेएएसईकोसूचितकियाथाकिउनकेपासउपलब्धजानकारीकेआधारपरउनकेपासयहमाननेकाकारणथाकिआरनिर्धारितीकाबेनामीदारथा।निर्धारितीनेआयकरअधिकारीद्वाराजांचकेलिएआरप्रस्तुतकरनेकेलिएकोईकदमनहींउठाया।स्रोतकेबारेमेंनहींबताएजानेपरआयकरअधिकारीनेराशिकाआकलनअज्ञातस्रोतोंसेनिर्धारितीकीआयकेरूपमेंकिया।अपीलीयसहायकआयुक्तनेइसआदेशकीपुष्टिकी।अपीलमेंन्यायाधिकरणनेअभिलेखपरकुछदस्तावेजोंपरविचारकरनेसेइनकारकरदिया।इनदस्तावेजोंकोअस्वीकारकरनेकेबाद, न्यायाधिकरणनेपायाकिशेयरोंकीखरीदबेनामीहस्तांतरणकार्रवाईनहींथीऔरकानूनीरूपसेवैधथी।उच्चन्यायालयनेन्यायाधिकरणकेनिष्कर्षोंकीपुष्टिकी।इसन्यायालयमेंराजस्वकीओरसेयहतर्कदियागयाकिन्यायाधिकरणनेअस्वीकार्यसाक्ष्यऔरगलततथ्योंकेआधारपरअपनेनिष्कर्षदिए, आयकरअधिकारीकेनिष्कर्षोंकोअस्वीकारकरनेकेलिएकोईठोसकारणनहींदिए, प्रासंगिकसामग्रीयारिकॉर्डकोध्यानमेंरखनेमेंविफलरहाऔरअपनेनिष्कर्षोंकोकेवलअनुमानोंऔरअनुमानोंपरआधारितकिया। अपीलकीअनुमतिदेतेहुए, पकड़नाः( i) न्यायाधिकरणकेनिष्कर्षोंकोअस्वीकारकरनेसेपहलेन्यायालयकोसंतुष्टहोनाचाहिएकिकानूनद्वारामान्यताप्राप्तऐसेआधारहैंजोन्यायालयकोउननिष्कर्षोंमेंहस्तक्षेपकरनेकाअधिकारदेतेहैं। ( (ii) उच्चन्यायालयऔरइसन्यायालयकेपासहमेशाहस्तक्षेपकरनेकाअधिकारक्षेत्रहोताहैयदियहप्रतीतहोताहैकियातोन्यायाधिकरणनेसांविधिकभाषाकोगलतसमझाहैयावहकिसीसाक्ष्यकेआधारपरकिसीनिष्कर्षपरनहींपहुंचाहै, याजहांनिष्कर्षसाक्ष्यकेसाथअसंगतहैयाइसकेविरोधाभासीहैयाउसनेआंशिकरूपसेप्रासंगिकऔरआंशिकरूपसेअप्रासंगिकसामग्रीपरकामकियाहै, याजहांन्यायाधिकरणअपनीकल्पनापरआधारितहै, तथ्योंऔरपरिस्थितियोंकोदर्जकरताहैजोरिकॉर्डसेस्पष्टनहींहैं, याअपनेनिष्कर्षोंकोकेवलअनुमानोंयाअनुमानोंपरआधारितकरताहैयाजहांकोईभीव्यक्तिन्यायिकरूपसेकार्यनहींकररहाहैऔरप्रासंगिककानूनकेबारेमेंठीकसेनिर्देशनहींदेरहाहै, तोहस्तक्षेपकरसकताहै।ऐसेसभीमामलोंमेंजोनिष्कर्षसामनेआतेहैं, वेदूषितहोतेहैं।जबतकन्यायाधिकरणकोस्थायीनिष्कर्षोंयाकानूनकेकिसीभीसिद्धांतकीवैधतापरआक्षेपकरनेवालेप्रश्नकोसंदर्भितकरनेकेलिएनहींकहागयाहै, तबतकमामलेकेबयानमेंबताएगएतथ्यकिसआधारपरबनाए जाएंगे।मूल्यांकनकीवैधतायाअन्यथाकेवलउच्चन्यायालयद्वारादरकिनारकिएजानेकीआवश्यकताहोगी।जिसबातसेबचावकियाजानाचाहिएवहयहहैकिइसन्यायालयकेविचारोंकेकिसीभीतरहकेस्पष्टीकरणऔरतथ्यकेनिष्कर्षोंकेसाथहस्तक्षेपकरनेकीउसकीअनिच्छासेन्यायाधिकरणोंयाआयकरअधिकारियोंकोयहविश्वासनहींहोनाचाहिएकिअदालतेंउननिष्कर्षोंमेंहस्तक्षेपनहींकरतीहैंजोआधारशिलाबनातेहैंजिनपरकानूनआधारितहोगा, वेतथ्योंकोखोजनेमेंउसधारणापरकार्यकरसकतेहैं, या, अपनेकेवलइप्सीसिद्धांतसेकिवेतथ्यकेनिष्कर्षहैं, चाहतेहैंकिइसेसी. आई. टी. वी. एस. पी.जैन(जगमोहनरेड्डी, जे.) केबावजूदइसतरहसेमानाजाए। 335 कईमामलोंमेंइसन्यायालयनेऐसेसिद्धांतनिर्धारितकिएहैंजिनपरयहन्यायाधिकरणद्वाराप्राप्ततथ्यकेनिष्कर्षोंमेंहस्तक्षेपकरेगा।[ 344 जी, 346 डी] कर्णानीप्रॉपर्टीजलिमिटेडबनामसी. आई. टी. पश्चिमबंगाल, 82 आई. टी. आर. 547 554 पर, एडवर्ड्स(करनिरीक्षक) v. बर्स्टो, 28 आई. टी. आर. 579 594 पर, मेहतापारिखएंडकंपनीबनाम।आय-करआयुक्त, बॉम्बे, 30 आई. टी. आर. 181, उमरसलवमोहम्मदसैतबनाम।आय-करआयुक्त, मद्रास, 37 आई. टी. आर. 151 170 पर, लालचंदभगतअंबिकारामबनाम।केआयुक्तआय-कर, बिहारऔरउड़ीसा, 375 पर37 आई. टी. आर. 288 औरमीनाक्षीमिल्स, मदुरैबनाम।आयआयुक्त-कर, 31 1. 50 परटी. आर. 28, संदर्भित। - ( iii) वर्तमानमामलेमेंन्यायाधिकरणइसबातकोध्यानमेंरखनेमेंविफलरहाकि इसकेनिष्कर्षपरपहुंचनेकेलिएअभिलेखपरप्रासंगिकसामग्री।इसकेअलावाइसनेअस्वीकार्यसाक्ष्यपरकार्रवाईकी, अपनेनिष्कर्षोंकोअनुमानों, अनुमानोंऔरगलततथ्योंपरआधारितकिया, औरउसमामलेकीसंभावनाओंपरविचारकरनेमेंविफलरहाजिसपरआयकरअधिकारीऔरअपीलीयसहायकआयुक्तने-बहुतजोरदियाथा।अभिलेखपरमौजूदसामग्रीकेआधारपरआयकरअधिकारीऔरअपीलीयसहायकआयुक्तयहनिष्कर्षनिकालनेमेंपूरीतरहसेउचितथेकिआरनिर्धारितीकेलिएएकनामऋणदाताथा।न-तोन्यायाधिकरणऔरनहीउच्चन्यायालयनेआयकरअधिकारीयाअपीलीयसहायकआयुक्तद्वारालिएगएनिष्कर्षोंकोहटानेकेलिएउचितकारणदिएहैं।उनकाकर्तव्यथाकिवेउन्हेंअस्वीकारकरनेसेपहलेउनअधिकारियोंद्वारादिएगएकारणोंकीजांचकरें।[ 359 बीजे सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं।320 को 322 1969 का। निर्णयऔरदिनांकितआदेशसेविशेषषअनुमतिद्वाराअपील Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) Korna11i P1•operties Ltd. v. C.I.T. West Bengal, 82 I.T.R. 547 at 554, Edwards (Inspector of Taxes) v. Birstow, 28 I.T.R. 579 at 594, Mehta Parikh & Co. v. Commission<V" of Income-tax, Bombay,, 30 I.T.R. 181, B Omar Sa/av Mohamad Sail v. Commissioner of Income-tax, Madra8, 37 I.T.R. 151 at 170, Lalchand Bhagat Ambica Ram v. Commissioner of Income-tax, Bihar and Orissa, 37 I.T.R. 288 at 295 and Meenakshi Mills, Madurai v. Commissioner of Income-tax, 31 J.T.R. 28 at 50, referred to. (iii) Jn the present case the Tribunal failed to take into account the relevant material on record in arriving at its findi:ng, Further it acted on inadmissible evidence, based its conclusions on conjectures, surmises c and wrong facts, and failed to consider the probabilities of the c- on which the lncome-taic Officer and the Appellate Assistant Commissioner placed a great deal of emphasis. On the basis of the material on record the lricome·taic Officer a1nd the Appellate Assistant Commhsioner were fully justified in drawing inference that R was a name lender for the assessee. Neither the Tribunal nor the High Court has given good rea-sons for displacing the conclusions reached by the Income-tax Officer or I) the Appellate Assistant Commissioner.. They had a duty to examine the reasons given by thi!se wthorities before rejecting them. [359 BJ CIVIL APPELLATE JURISDICTION : Civil Appeals Nos. 320 to 322 of 1969. Appeals by special leave from the judgment and order dated February 29, 1968 of the Patna High Court in Tax Cases Nos. E 16, 17 and 18 of 1965. F. S. Nariman, Additional Solicitor-Ge11eral of India, S. K. Aiyar, R. N. Sachthey and S. P. Nayar, for the appellant. V. S. Desai, M. Natesan, Neel Rattan Khairan, D. P. Mohantv and S. Gopalkrishnan, for the respondent. · F The Judgment of the Court was delivered by . JAGANMOHAN REDDY: J. These appeals are by he Commis-s10ner. of Income Tax, B1har and Orissa, against the judgment of the High Court of Patna in references under s. 66 ( 2) of the Income-tax Act, 1922 (hereinafter called the 'Act') which answered the quesiions referred to it in favour of the assessee and G aga.ihst the appellant. We shall presently set out the questions called for by the High Co~rt, but before. we do so, it is necessary to state the facts on which those questlons have to be detennined. . The assessee ,i~ an individual having income from salary, H mtere.;t on secun11es, rents from house properties, dividends etc. In the year 1954-55 for which the previous year is 1st November 1_952 to 31st October: 1953, the assessee filed a return on 28th February 1955 declanng a total income of Rs. 2,60,737/-. On 24th February 1958 a revised return was filed including therein property income amounting to Rs. 550/-. The Income Tax Officer completed the assessment on 30th Septembe~. 1958 on a total income of Rs. 21,15,845/-which included a sum of Rs. 10,80,000;'- treated as the assess~·s income frilm undisclosed sources "for investment in shares in the name of Sri Kalyan Shum Shere J. B. Rana" (hereinafter referred to as 'the Rana'). The •t~sessee disputed the inclusion of this amour.I of Rs. 10,80,000/~. The Income-tax Officer treated this amount as income fronl undis-closed sources for· the folloiving reasons :- From the statement of case, it would appear that on July 1, 1952 the assessee sold 50,000 ordinary shares of Rhotas Indus-tries Limited (R. I. Ltd.) to Dalmia Jain Collieries Ltd. (D.J.C. Ltd.). Another 10,000 shares of R. I. Ltd. were sold on the same day to Maheshpur Collieries ( M. C. Ltd.). He also sold 40,000 and 35,000 ordinary shares of S. K. G. Sugar Ltd. the former to D. J. C. Ltd. and the latter to M. C. Ltd. on the same day, vi::., 31st July, 1952. Thereafter, in the year 1953, the two vendor companies are alleged to have sold these shares for a sum of Rs. 10,80,000/- to one Rana as follows :- Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) (iii) ਮੌਜ ਦਾ ਕੇਸ ਮਵੱਚ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਆਪਣੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਮਵੱਚ ਮਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਸੰਿੰਮਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨ ੰ ਮਿਆਨ ਮਵੱਚ ਰੱਖਣ ਮਵੱਚ ਅਸਫਲ ਮਰਹਾ, ਅੱਗੇ ਇਸਨੇ ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਸਿ ਤਾਂ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਅਿਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਸੱਟੇ ਕੱਢੇ, ਅਤੇ ਉਨਹਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮਵਚਾਰ ਕਰਨ ਮਵੱਚ ਅਸਫਲ ਮਰਹਾ ਮਜਨਹਾਂ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਨੇ ਿਹੁਤ ਜੋਰ ਮਦੱਤਾ ਸੀ। ਮਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਮੌਜ ਦ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਿਾਰ 'ਤੇ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਇਹ ਮਸੱਟਾ ਕੱਢਣ ਮਵੱਚ ਪ ਰੀ ਤਰਹਾਂ ਜਾਇਜ ਸਨ ਮਕ ਆਰ. ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਮ ਕਰਜਦਾਤਾ ਸੀ। ਨਾ ਤਾਂ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਮਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੇ ਗਏ ਮਸੱਮਟਆਂ ਨ ੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਮਦੱਤੇ ਹਨ। ਉਨਹਾਂ ਦਾ ਫਰਜ ਿਣਦਾ ਸੀ ਮਕ ਉਹ ਉਨਹਾਂ ਅਮਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਦੱਤੇ ਗਏ ਕਾਰਨਾਂ ਨ ੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਮਹਲਾਂ ਉਨਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ। [359 ਿੀ] ਮਸਵਲ ਅਪੀਲ ਅਮਿਕਾਰ ਖੇਤਰ: 1969 ਦੀ ਮਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਿਰ 320 ਤੋਂ 322. 1965 ਦੇ ਟੈਕਸ ਕੇਸ ਨੰਿਰ 16, 17 ਅਤੇ 18 ਮਵੱਚ ਪਟਨਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 29 ਫਰਵਰੀ, 1968 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ ਆਕਿਆ ਰਾਹੀਂ ਅਪੀਲ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੀਕ ਸਾਮਲਮਸਟਰ ਜਨਰਲ ਐਫ. ਐਸ. ਨਰੀਮਨ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਵੱਲੋਂ ਐਸ. ਕੇ. ਅਈਅਰ, ਆਰ. ਐਨ. ਸਚੇ ਅਤੇ ਐਸ. ਪੀ. ਨਈਅਰ। ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ.ਐਸ. ਦੇਸਾਈ, ਐਮ. ਨਾਟੇਸਨ, ਨੀਲ ਰਤਨ ਖੇਤਾਨ, ਡੀ.ਪੀ. ਮੋਹੰਤੀ ਅਤੇ ਐਸ. ਗੋਪਾਲਮਕਿਸ਼ਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੇਠ ਦੁਵਾਰਾ ਕਦਿੱਤਾ ਕਿਆ ਜਗਨਮੋਹਨ ਰ ਡੀ: ਜੇ. ਇਹ ਅਪੀਲਾਂ ਮਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਵੱਲੋਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1922 ਦੀ ਿਾਰਾ 66 (2) (ਇਸ ਤੋਂ ਿਾਅਦ 'ਐਕਟ' ਮਕਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਿਾਰਾ 66 (2) ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪਟਨਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਮਵਰੁੱਿ ਹਨ, ਮਜਸ ਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਹੱਕ ਮਵੱਚ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਮਵਰੁੱਿ ਇਸ ਨ ੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਿ ਮਦੱਤੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗੇ ਗਏ ਪਿਸ਼ਨਾਂ ਨ ੰ ਮਨਰਿਾਰਤ ਕਰਾਂਗੇ, ਪਰ ਅਮਜਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਮਹਲਾਂ, ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਜਰ ਰੀ ਹੈ ਮਕ ਉਹ ਪਿਸ਼ਨ ਮਕਹੜੇ ਤੱਥਾਂ 'ਤੇ ਮਨਰਿਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਜਸਦੀ ਤਨਖਾਹ, ਸਮਕਓਮਰਟੀਜ 'ਤੇ ਮਵਆਜ, ਮਕਾਨ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਤੋਂ ਮਕਰਾਏ, ਲਾਭਅੰਸ਼ ਆਮਦ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 1954-55 ਮਵੱਚ, ਮਜਸ ਦਾ ਮਪਛਲਾ ਸਾਲ 1 ਨਵੰਿਰ 1952 ਤੋਂ 31 ਅਕਤ ਿਰ, 1953 ਸੀ, ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨੇ 28 ਫਰਵਰੀ 1955 ਨ ੰ ਇੱਕ ਮਰਟਰਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਮਜਸ ਮਵੱਚ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 2,60,737/- ਰੁਪਏ ਦੱਸੀ ਗਈ। XXXXXX 336 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਮਰਪੋਰਟਾਂ [1973] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 24 ਫਰਵਰੀ 1958 ਨ ੰ ਇੱਕ ਸੋਿੀ ਹੋਈ ਮਰਟਰਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਜਸ ਮਵੱਚ 550/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਆਮਦਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ 30 ਸਤੰਿਰ, 1958 ਨ ੰ 21,15,845/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ ਰਾ ਕੀਤਾ, ਮਜਸ ਮਵੱਚ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਮਵੱਚ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਸ ਰਕਮ ਨ ੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਮਵਵਾਦ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਸੀ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਇਸ ਰਕਮ ਨ ੰ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਣਜਾਣ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਮੰਮਨਆ: - ਕੇਸ ਦੇ ਮਿਆਨ ਤੋਂ, ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਮਕ 1 ਜੁਲਾਈ, 1952 ਨ ੰ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੇ ਰੋਟਾਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ ਮਲਮਮਟਡ (R.I.Ltd) ਦੇ 50,000 ਆਮ ਸ਼ੇਅਰ ਡਾਲਮੀਆ ਜੈਨ ਕੋਲੀਰੀਜ ਮਲਮਮਟਡ (ਡੀ.ਜੇ.ਸੀ. ਮਲਮਮਟਡ) ਨ ੰ ਵੇਚ ਮਦੱਤੇ। ਉਸੇ ਮਦਨ ਆਰ.ਆਈ. ਮਲਮਮਟਡ ਦੇ 10,000 ਹੋਰ ਸ਼ੇਅਰ ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ ਕੋਲੀਅਰੀਜ (ਐਮ.ਸੀ. ਮਲਮਮਟਡ) ਨ ੰ ਵੇਚੇ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਐਸ.ਕੇ.ਜੀ. ਸ਼ ਗਰ ਮਲਮਮਟਡ ਦੇ 40,000 ਅਤੇ 35,000 ਆਮ ਸ਼ੇਅਰ ਵੀ ਵੇਚੇ, ਜੋ ਪਮਹਲਾਂ ਡੀ. ਜੇ. ਸੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਨ ੰ ਅਤੇ ਿਾਅਦ ਮਵੱਚ 31 ਜੁਲਾਈ 1952 ਨ ੰ ਐਮ.ਸੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਨ ੰ ਵੇਚੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਿਾਅਦ, ਸਾਲ 1953 ਮਵੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਮਕ ਉਨਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਰਾਣਾ ਨ ੰ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਮਵੱਚ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਚੇ ਸਨ: (a) 30 ਮਈ 1953 ਨ ੰ ਡੀ.ਜੇ.ਸੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਨੇ ਐਸ.ਕੇ.ਜੀ. ਸ਼ ਗਰ ਮਲਮਮਟਡ ਨ ੰ 40,000 ਸਾਿਾਰਨ ਸ਼ੇਅਰ 3,20,000/- ਰੁਪਏ ਮਵੱਚ ਵੇਚੇ। ਮਫਰ, 28 ਅਗਸਤ 1953 ਨ ੰ, ਡੀ.ਜੇ.ਸੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਨੇ ਆਰ. ਆਈ. ਮਲਮਮਟਡ ਨ ੰ 50,000 ਆਮ ਸ਼ੇਅਰ 4,00,000/- ਰੁਪਏ ਮਵੱਚ ਵੇਚੇ। (b) 30 ਮਈ 1953 ਨ ੰ ਐਮ.ਸੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਨੇ ਐਸ.ਕੇ.ਜੀ. ਸ਼ ਗਰ ਮਲਮਮਟਡ ਦੇ 35,000 ਸਾਿਾਰਨ ਸ਼ੇਅਰ 2,80,000/- ਰੁਪਏ ਮਵੱਚ ਵੇਚੇ। ਅਤੇ 28 ਅਗਸਤ 1953 ਨ ੰ, ਉਸੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਰ. ਆਈ. ਮਲਮਮਟਡ ਨ ੰ 80,000/- ਰੁਪਏ ਮਵੱਚ ਹੋਰ 10,000 ਆਮ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚੇ। ਇਲਾਹਾਿਾਦ ਿੈਂਕ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਸਿੀ ਜੇ.ਐਫ.ਵੁੱਡ ਨੇ 30 ਮਈ 1953 ਅਤੇ 28 ਅਗਸਤ 1953 ਨ ੰ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਵਕਰੀ ਕੀਮਤ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਿਾਅਦ ਰਾਣਾ ਨ ੰ ਕਮਥਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਦੱਤੇ ਗਏ ਸ਼ੇਅਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਸ੍ਰੀ ਜੇ.ਐਫ. ਵੁਿੱਡ ਨੇ ਉਸ੍ ਨ ੂੰ ਦੋ ਪ੍ਰੋਕਿਸ੍ਰੀ ਨੋਟਾਂ ਅਤੇ ਰਸ੍ੀਦਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਿਰਿਵਾਰ ਕਿਤੀ 'ਤੇ 10,80,000/- ਰੁਪ੍ਏ ਦੀ ਦੋ ਰਿਿ ਅਦਾ ਿੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਮਕ ਰਾਣਾ ਨੇ ਮਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1953 ਮਵੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਪਿੈਲ 1955 ਮਵੱਚ ਹੀ ਉਨਹਾਂ ਨ ੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਤਿਦੀਲ ਕਰ ਮਦੱਤਾ। ਮਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਮੌਜ ਦ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਮਸੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ: XXXXXX ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਿਨਾਮ ਐਸ.ਪੀ. ਜੈਨ (ਜਗਨਮੋਹਨ ਰਡੀ, ਜੇ.) Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं।320 को 322 1969 का। निर्णयऔरदिनांकितआदेशसेविशेषषअनुमतिद्वाराअपील 29 फरवरी, 1968 कोकरमामलोंमेंपटनाउच्चन्यायालयकीसं. 16 , 17 और1965 का18. एफ. एस. नरीमन, एडिशनलसॉलिसिटर-जनरलऑफइंडिया, एस. के.अपीलार्थीकीओरसेअय्यर, आर. एन. सचथेऔरएस. पी. नायर।वी. एस. देसाई, एम. नटेसन, नीलरतनखेतान, डी. पी. मोहंतीऔरएस. गोपालकृष्णन, प्रतिवादीकेलिए। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथागगनमोहनरेड्डी, जे. येअपीलेंउनकेद्वाराकीगईहैं आयकरविभाग, बिहारऔरउड़ीसाकेनिदेशक, पटनाउच्चन्यायालयकेफैसलेकेखिलाफएसकेतहतसंदर्भोंमें।66 ( 2 ) आय-करअधिनियम, 1922 (जिसेइसकेबाद'अधिनियम' कहागयाहै), जिसमेंनिर्धारितीकेपक्षमेंऔरअपीलार्थीकेखिलाफनिर्दिष्टप्रश्नोंकाउत्तरदियागयाहै। हमवर्तमानमेंउच्चन्यायालयद्वारापूछेगएप्रश्नोंकोनिर्धारितकरेंगे। न्यायालय, लेकिनऐसाकरनेसेपहले, उनतथ्योंकोबतानाआवश्यकहैजिनपरउनप्रश्नोंकानिर्धारणकियाजानाहै। निर्धारितीएकऐसाव्यक्तिहैजिसकीवेतनसेआयहोतीहै, प्रतिभूतियोंपरब्याज, घरकीसंपत्तियोंसेकिराया, लाभांशआदि।वर्ष1954-55, जिसकेलिएपिछलावर्ष1 नवंबर1952 से31 अक्टूबर, 1953 तकथा, मेंनिर्धारितीने28 फरवरी, 1955 कोएकविवरणीदाखिलकी, जिसमेंकुलआयरु. 2,60,737 / - . [1973] 2 एस. सी. आर. सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 336 24फरवरी1958 मेंएकसंशोधितविवरणीदाखिलकीगईथीजिसमेंरुपयेकीसंपत्तिआयभीशामिलथी।550. आयकर अधिकारीने30 सितंबर, 1958 कोरुपयेकीकुलआयपरमूल्यांकनपूराकिया।21,15,845 / -''जिसमेंरु. कीराशिशामिलथी।10,80,000 / - श्रीकल्याणशुमशेरेजे. बी. राणा(इसकेबादराणाकेरूपमेंसंदर्भित) केनामपरशेयरोंमेंनिवेशकेलिएअघोषितस्रोतोंसेनिर्धारितीकीआयकेरूपमेंमानाजाताहै।निर्धारितीनेरुपयेकीइसराशिकोशामिलकरनेपरआपत्तिजताई।10,80,000 / - . आय-करअधिकारीनेइसराशिकोअघोषितआयकेरूपमेंमाना।निम्नलिखितकारणोंसेबंदस्रोत मामलेकेबयानसेयहप्रतीतहोताहैकि1 जुलाई, 1952 कोनिर्धारितीनेरोटासइंडसके50,000सामान्यशेयरबेचेथे डालमियाजैनकोलियरीजलिमिटेडकोट्राइज़लिमिटेड(आर. आई. लिमिटेड)।(डीजेसीलिमिटेड)।उसीदिनआर. आई. लिमिटेडके10,000 औरशेयरमहेशपुरकोलियरीज(एम. सी. लिमिटेड) कोबेचदिएगए।उन्होंनेएस. के. जी. शुगरलिमिटेडके40,000 और35,000 साधारणशेयरभीबेचे-पहलाडी.जे. सी. लिमिटेडकोऔरदूसराउसीदिनएम. सी. लिमिटेडको।, 31सेंटजुलाई, 1952।इसकेबाद,वर्ष1953 में, दोनोंविक्रेताकंपनियोंपरइनशेयरोंकोएककरोड़रुपयेमेंबेचनेकाआरोपहै। रु. कीराशि।10,80,000 / - एकराणाकोइसप्रकारः-- ( क) 30 मई1953 कोडी. जे. सी. लिमिटेडनेएस. के. जी. शुगरलिमिटेडको40,000 सामान्यशेयररु. 3,20,000 / - ; 28 अगस्त1953 कोफिरसेडी. जे. सी. लिमिटेडने50,000 साधारणशेयरबेचे। आर. आई. लिमिटेडकोरु. 4,00,000 / - ; ( ख) 30 मई1953 को, एम. सी. लिमिटेडनेएस. के. जी. शुगरलिमिटेडके35,000 सामान्यशेयररु. 2,80,000 / - ; और28 अगस्त1953 कोउसीकंपनीनेआर. आई. लिमिटेडको10,000औरसामान्यशेयररुपयेमेंबेचदिए।80,000 . '- . येशेयरकथिततौरपरइलाहाबादबैंककेमहाप्रबंधकश्रीजे. एफ. वुडद्वाराराणाकोदिएगएथे।10,80,000 / - 30 मई1953 और28 अगस्त1953 कोनकदभुगतानकियागयाऔरइसतरहसेप्राप्तराशिकोश्रीजे. एफ. वुडकेमाध्यमसेतुमसरकेश्रीदुर्गाप्रसादकोऋणकेरूपमेंदियागयाथा,जिन्होंनेउन्हेंकुल2 करोड़रुपयेकीराशिकाभुगतानकियाथा।10,80,000 / - दोवचनपत्रोंऔरप्राप्तियोंकेखिलाफसंबंधिततिथियोंपर। हालाँकिराणानेमईऔरअगस्त1953 मेंशेयरखरीदेथे, लेकिनउन्होंनेउन्हेंअप्रैल, 1955 मेंहीअपनेनामपरस्थानांतरितकरदिया। -अभिलेखपरउपलब्धसामग्रीपरआयकरअधिकारीनिम्नलिखितनिष्कर्षपरपहुंचेः " ( i) राणासे22, सर्कसएवेन्यू, कलकत्तामेंसंपर्कनहींकियाजासका।विभागकेनिरीक्षकनेपायाकिकिरायेदारसी. आई. टी. वी. '। एस. पी. जैन(जगमोहनरेड्डी, जे.) 22, सर्कसएवेन्यू, कलकत्ताकीपहलीमंजिलमेंसेएकथा औरयहकिफ्लैटकभीभीराणाकोनहींदियागयाथा, ( (ii) आयकरअधिकारीकीअपनीव्यक्तिगतपूछताछसेपताचलताहैकि किराणाकभीभीएकराशिनिवेशकरनेकीस्थितिमेंनहींहोसकताथारुपयेसेअधिक।10 विचाराधीनशेयरोंमेंलाखों। ( (iii) नतोदोविक्रेताकंपनियाँऔरनहीराणाऔरनही तुमसरकेश्रीदुर्गाप्रसादकाइलाहाबादकेसाथकोईसंबंधथा। उससमयबैंकऔरशेयरबैंककीहिरासतमेंनहींथे।लेन-देनकीपुष्टिकरनेवालाश्रीजे. एफ. वुडकापत्रनहींथा बैंककेनिर्गमसंख्यामेंदिखाईदेताहैऔरइसकीकोईकार्यालयप्रतिनहींहै। -बैंकमेंपत्रआरहाथा।अकेलेबैंककेसाथपर्याप्तवित्तीयप्रभावरखनेवालाव्यक्तिइसतरहकालेनदेनकरसकताथाऔरइसलिएराणाकोबेनामीदारहोनाचाहिए। ( (iv) हालाँकिराणापरशेयरखरीदनेकाआरोपहै। मईऔरअगस्त, 1953 मेंराणानेकभीकिसीजनरलमेंभागनहींलियाथा। शेयरधारकोंकीबैठकऔरनहीउनकीओरसेआमबैठकमेंभागलेनेकेलिएकोईप्रतिनिधिनियुक्तकियागया। ( v) आर. आई. लिमिटेडने2 जून1954 कोलाभांशघोषितकियाऔर 23 अप्रैल1954 कोएस. के. जी. लिमिटेड।सभीराशिमेंलाभांश Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) (a) On 30th May 1953 the D. J.C. Ltd. sold 40,000 ordi-nary shares to S. K. G. Sugar Ltd. for Rs. 3,20,000/-; Again on 28th August 1953, the D. J. C. Ltd. sold 50,000 ordinary shares to R. I. Ltd., for Rs. 4,00,000/-; (b) On 30th May 1953, M. C. Ltd. sold 35,000 ordinary shares of S. K. G. Sugar Ltd. for Rs. 2,80,000/-; and on 28th August 1953, the same company sold another 10,000 ordinary shares to R. I. Ltd. for Rs. 80,000.'-. The shares which were delivered allegedly to Rana by Mr. J. F. Wood, General Manager of the Allahabad Bank after col-lecting the sale price of Rs. 10,80,000/- in cash paid on 30th May 1953 and 28th August 1953 and that the sum so received was given as loan to one Sri Durga Prasad of Tumsar through Sri J. F. Wood who paid to him the two amounts aggregating to Rs. 10,80,000/- on the respectiv" dates against two promissory notes and receipts. , Though the Rana is shown to have purchased the shares in May and August 1953, he got them transferred to his own name only in April, 1955. On the material on record the Income-tax Officer came to the following conclusions :- "(i) The Rana could not be contacted at 22, Circus Avenue, Calcutta. The Inspector of the D~partment found that the tenant A c D E F H C.I.T. 1'. s. P. JAIN (Jaganmohan Reddy, J.) ,\ of the first floor of 22, Circus A venue, Calcutta was some else and that the flat had never been let out to the Rana. one (ii) The Income Tax Officer's own personal enquiries showed that the Rana could never have 'been in a position to invest a sum nf over Rs. 10 lakhs in the shares in question. (iii) Neither the two vendor companies nor the Rana nor B Sri Durga Prasad of Tumsar had any account with the Allahabad Bank at that time and the shares were not in the Bank's custody. The letter of Mr. J. F. Wood confirming the transaction did not appear in the Issue No. of the Bank and no office copy of the letter was forthcoming in the bank. A person with sufficient c financial influence with the Bank alone could have brought about such a transaction and the Rana should therefore be a benamidar. (jv) Though the Rana is alleged to have purchased shares in May and August, 1953 the Rana had never attended any general meeting of the shareholders nor appointed any proxy to attend in the general meeting on his behalf. D (v) R. I. Ltd. declared dividends on 2nd June 1954 and S. K. G. Ltd. on 23rd April 1954. The dividends in all amount· cd to Rs. 21 lakhs but the Rana did not take steps to have the same recorded as the registered shareholder and to collect the dividends. (vi) The Rana opened a current account in Allahabad Bank in April, 1955 with a cash deposit of Rs. 500 and the dividends were then collected by the bank. During April to December, 1955 deposits were over Rs. 22 lakhs and withdrawals Rs. 20 hums. During April to December, 1955 deposits were over Rs. 22 Iakhs and withdrawals Rs. 20 lakhs. During the calendar year 1955 the deposits were Rs. 14.97 lakhs and withdrawals Rs. 16.85 lakhs; in the calendar year 1957 there was one deposit of Rs. 1,30,125 and withdrawal of Rs. 1,41,000/-. All these deposits were by cheques and withdrawals involving over Rs. 38 lakhs in the three years were all by bearer cheques and endorsed in favour of Ananta Chandra Das. Along with the cheques, letters of authorisation were also issued in his favour. Excepting for the signatures of the Rana, the other entries in the cheques were in different handwriting and the authorisation letters were all typed in identical form. Ananta Chandra Das was found to be a representative of Sri B. D. Dujari, Accountant of Ashoka Marketing Ltd. and one of the lieutenants of the assessee. F (vii) The vendor companies and the companies whose shares were sol~, namely, of R. I. Ltd. and S. K. G. Ltd. all belonged to Sahu Jam Group and under the complete control of the assessee who is the head of Sahu Jain Group. Since it was not likely that II Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) बैंककेनिर्गमसंख्यामेंदिखाईदेताहैऔरइसकीकोईकार्यालयप्रतिनहींहै। -बैंकमेंपत्रआरहाथा।अकेलेबैंककेसाथपर्याप्तवित्तीयप्रभावरखनेवालाव्यक्तिइसतरहकालेनदेनकरसकताथाऔरइसलिएराणाकोबेनामीदारहोनाचाहिए। ( (iv) हालाँकिराणापरशेयरखरीदनेकाआरोपहै। मईऔरअगस्त, 1953 मेंराणानेकभीकिसीजनरलमेंभागनहींलियाथा। शेयरधारकोंकीबैठकऔरनहीउनकीओरसेआमबैठकमेंभागलेनेकेलिएकोईप्रतिनिधिनियुक्तकियागया। ( v) आर. आई. लिमिटेडने2 जून1954 कोलाभांशघोषितकियाऔर 23 अप्रैल1954 कोएस. के. जी. लिमिटेड।सभीराशिमेंलाभांश एडसेरु।21 लेकिनराणानेइसेपंजीकृतशेयरधारककेरूपमेंदर्जकरनेऔरलाभांशएकत्रकरनेकेलिएकदमनहींउठाए। राणानेइलाहाबादबैंकमेंचालूखाताखोला। ( vi) अप्रैल, 1955 मेंरुपयेकीनकदजमाराशिकेसाथ।500 औरलाभांशतबबैंकद्वाराएकत्रकियाजाताथा।अप्रैलसेदिसंबर, 1955 केदौरानजमारुपयेसेअधिकथे।22 लाखऔररुपयेकीनिकासी।20 लाख।अप्रैलसेदिसंबर, 1955 केदौरानजमारुपयेसेअधिकथे।22 लाखऔररुपयेकीनिकासी।20लाख।वर्ष1955 केदौरानजमाराशिरु।14.97 लाखऔररुपयेकीनिकासी।16.85 कैलेंडरवर्ष1957 मेंरु. लाखकीएकजमाराशिथी।1,30,125 औररुपयेकीनिकासी।1,41,000 / - . येसभीजमारुपयेसेअधिककेचेकऔरनिकासीद्वाराकिएगएथे।38 तीनवर्षोंमेंसभीलाखवाहकचेकद्वारादिएगएथेऔरअनंतचंद्रदासकेपक्षमेंसमर्थनकियागयाथा।चेककेसाथ, उनकेपक्षमें प्राधिकरणपत्रभीजारीकिएगएथे।राणाकेहस्ताक्षरकोछोड़कर, चेकमेंअन्यप्रविष्टियांअलग-अलगलिखावटमेंथींऔरप्राधिकरणपत्रसभीसमानरूपमेंटाइपकिएगएथे।अनंतचंद्रदासकोअशोकमार्केटिंगलिमिटेडकेलेखाकारश्रीबी. डी. दुजारीकाप्रतिनिधिऔरनिर्धारितीकेलेफ्टिनेंटोंमेंसेएकपायागया। ( vii) विक्रेताकंपनियाँऔरवेकंपनियाँजिनकेशेयरहैं आर. आई. लिमिटेडऔरएस. के. जी. लिमिटेडसभीसाहूजैनसमूहकेथेऔरसाहूजैनसमूहकेप्रमुखनिर्धारितीकेपूर्णनियंत्रणमेंथे।चूँकियहसंभावनानहींथीकि[1973] 2 एस. सी. आर. सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 338 निर्धारितीइनशेयरोंकोअपनेधोखेसेकिसीबाहरीव्यक्तिकोदेनेकाजोखिमउठासकताथा, विक्रेता-कंपनियोंसेशेयरोंकीखरीदकालेनदेननिर्धारितीद्वाराराणाकेनामपरकियाजाता। 28 फरवरी, 1968 कोआयकरअधिकारीनेनिर्धारितीकोसूचितकियाकिउसकेपासउपलब्धजानकारीकेआधारपर, वहयहमाननेकाकारणथाकिराणानेशेयरोंकीखरीदकेलेन-देनमेंनिर्धारितीकाबेनामीदारथा। रु. 10,80,000 / - दोनोंविक्रेताकंपनियोंसेऔरनिर्धारितीसेअपनीआपत्तियां, यदिकोईहों, बतानेऔरअपनीदलीलोंकेसमर्थनमेंसबूतपेशकरनेऔरराणाकोअपनेसामनेपेशकरनेकाआह्वानकिया।13 मार्च1958 कोनिर्धारितीनेकथितबेनामीदारकेमाध्यमसेअपनेद्वाराशेयरोंकीखरीदसेइनकारकरदिया।3 सितंबर1958 कोनिर्धारितीकेलेखाकारकोभेजागया आय-करअधिकारीराणाद्वारा26 अगस्त1958 कोएकबयानयापत्र, जिसमेंउनकेद्वाराशेयरोंकीखरीदकीपुष्टिकीगईहो।चूंकिनिर्धारितीनेराणाकेपत्रकी"पूरीतरहसेनिरर्थकता" औरराणाकीवित्तीयक्षमताकेबारेमें"आवश्यकसबूतऔरभ्रामकसबूत" केअभावमेंआयकरअधिकारीद्वाराजांचकेलिएराणाकोपेशकरनेकेलिएकोईकदमनहींउठाया, इसलिएआयकरअधिकारीनेरुपयेकेनिवेशकेस्रोतकाइलाजकिया।10,80,000 / - निर्धारितीसेसंबंधितहोनेकेनाते।स्रोतकीव्याख्यानहींकिएजानेकेबाद, आयकरअधिकारीनेराशिकाआकलनअघोषितस्रोतोंसेनिर्धारितीकीआयकेरूपमेंकिया। मूल्यांकनकेखिलाफअपीलमें, अपीलीयसहायकआयुक्तनेमामलेकोआयकरअधिकारीकेपासभेजदियाक्योंकिउन्होंनेपायाकिश्रीदुर्गाप्रसादकेसाक्ष्यकोनिर्धारितीकोउनसेजिरहकरनेकाकोईमौकादिएबिनालियागयाथाऔरअनंतचंद्रदाससेपूछताछनहींकीगईथी, नहीदर्जकीगईदोविक्रेता-कंपनियोंकेअधिकारियोंकाकोईसबूतथा।अधिकारीनिर्धारितीकीजांचकरेगाऔरलेनदेनद्वाराकवरकीगईअवधिकेदौरानविचाराधीनशेयरोंकीभौतिकआवाजाहीऔरउनकेअंतिमनिपटानसहितबादकेइतिहासकीभीजांचकरेगा।अपीलीयसहायकआयुक्तकेआदेशसेयहप्रतीतहोताहैकिआय-करअधिकारीनेदोरिमांडरिपोर्टोंकोप्रस्तुतकियाजिसमेंउन्होंनेनिम्नलिखितमुख्यबिंदुरखेहैंः ( 1 ) निर्धारितीनेराणाकोपेशकरनेकेअवसरकालाभनहींउठाया।( 2 ) आयकरअधिकारीनेनेपालकादौराकियाऔरपायाकिराणाकीवर्तमानस्थितिऔरपृष्ठभूमिमामूलीथी। सी. आई. टी. वी. एस. पी. - 339 ए. अनंतचंद्रदासकोएककर्मचारीपायागयाथा ( 3 ) अशोकमार्केटिंगलिमिटेडबादमेंआयकरअधिकारीनेपदभारसंभाला। अनंतचंद्रदाससेसंपर्ककरनेमें, जिनकाबयानभीथा रिकॉर्डकियागया। तारीखकोओंकारमलडालमियाकाबयानदर्जकियागया ( 4 ) 9 दिसंबर1958 सेपताचलाकिदोनोंकंपनियोंकेशेयरशेयरोंमें बी. शामिलनाइस, जिनकेद्वाराखरीदेजानेकेबारेमेंकहागयाथाअशोकविपणनकेलेखाकारकीहिरासतमेंरहा लि. दोनोंकेप्रधानअधिकारी।कंपनियाँश्रीएच. डी. ( 5 ) -बिसोनीकोविचाराधीनलेनदेनकेबारेमेंपतानहींथा। सी. श्रीदुर्गाप्रसादनेअपनापहलेकाबयानबदलदियाऔरकहा ( 6 ) किउसकेद्वाराप्राप्तऋणदोनोंकंपनियोंसेथे सुनिश्चितकिया। राणाकोबिक्रीपटनामेंबाजारकेनीचेकीगईथी। ( 7 ) डी'दरें। -शेयरोंकेउतारचढ़ावकेबारेमेंकुछविवरणथे ( 8 ) Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) ਹਾਲਾਂਮਕ ਰਾਣਾ ਨੇ ਮਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1953 ਮਵੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਪਿੈਲ 1955 ਮਵੱਚ ਹੀ ਉਨਹਾਂ ਨ ੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਤਿਦੀਲ ਕਰ ਮਦੱਤਾ। ਮਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਮੌਜ ਦ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਮਸੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ: XXXXXX ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਿਨਾਮ ਐਸ.ਪੀ. ਜੈਨ (ਜਗਨਮੋਹਨ ਰਡੀ, ਜੇ.) “(i) ਰਾਣਾ ਨਾਲ 22, ਸਰਕਸ ਐਵੇਮਨਊ, ਕਲਕੱਤਾ ਮਵਖੇ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਮਕਆ। ਮਵਭਾਗ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੇ ਪਾਇਆ ਮਕ 22, ਸਰਕਸ ਐਵੇਮਨਊ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਪਮਹਲੀ ਮੰਮਜਲ ਦਾ ਮਕਰਾਏਦਾਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੀ ਅਤੇ ਫਲੈਟ ਰਾਣਾ ਨ ੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਦੱਤਾ ਮਗਆ ਸੀ। (ii) ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਨੈੱਜੀ ਪੜਤਾਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮਕ ਰਾਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਮਵੱਚ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਿ ਦੀ ਰਕਮ ਦਾ ਮਨਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਥਤੀ ਮਵੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। (iii) ਨਾ ਤਾਂ ਦੋ ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਤੁਮਸਰ ਦੇ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਿੀ ਦੁਰਗਾ ਪਿਸਾਦ ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਲਾਹਾਿਾਦ ਿੈਂਕ ਮਵੱਚ ਕੋਈ ਖਾਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਿੈਂਕ ਦੀ ਮਹਰਾਸਤ ਮਵੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੀ ਜੇ.ਐਫ. ਵੁੱਡ ਦਾ ਪੱਤਰ ਿੈਂਕ ਦੇ ਅੰਕ ਨੰਿਰ ਮਵੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਦੀ ਕੋਈ ਦਫਤਰੀ ਕਾਪੀ ਿੈਂਕ ਮਵੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਕੱਲਾ ਿੈਂਕ ਨਾਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਮਵੱਤੀ ਪਿਭਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਵਅਕਤੀ ਹੀ ਅਮਜਹਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਰਾਣਾ ਨ ੰ ਿੇਨਾਮੀਦਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। (iv) ਹਾਲਾਂਮਕ ਰਾਣਾ 'ਤੇ ਮਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ, 1953 ਮਵੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਣਾ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰਿਾਰਕਾਂ ਦੀ ਮਕਸੇ ਆਮ ਮੀਮਟੰਗ ਮਵੱਚ ਮਹੱਸਾ ਨਹੀਂ ਮਲਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਰਫੋਂ ਆਮ ਮੀਮਟੰਗ ਮਵੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿੌਕਸੀ ਮਨਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। (v) ਆਰ. ਆਈ. ਮਲਮਮਟਡ ਨੇ 2 ਜ ਨ 1954 ਨ ੰ ਅਤੇ ਐਸ. ਕੇ. ਜੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਨੇ 23 ਅਪਿੈਲ, 1954 ਨ ੰ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਲ ਮਮਲਾ ਕੇ ਲਾਭਅੰਸ਼ 21 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੀ ਪਰ ਰਾਣਾ ਨੇ ਰਮਜਸਟਰਡ ਸ਼ੇਅਰਿਾਰਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇ। (vi) ਰਾਣਾ ਨੇ ਅਪਿੈਲ 1955 ਮਵੱਚ ਇਲਾਹਾਿਾਦ ਿੈਂਕ ਮਵੱਚ 500 ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਕਦ ਜਮਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚਾਲ ਖਾਤਾ ਖੋਮਲਹਆ ਅਤੇ ਮਫਰ ਿੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਪਿੈਲ ਤੋਂ ਦਸੰਿਰ 1955 ਦੌਰਾਨ ਜਮਹਾਂ ਰਕਮ 22 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਿ ਸੀ ਅਤੇ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਢਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਅਪਿੈਲ ਤੋਂ ਦਸੰਿਰ 1955 ਦੌਰਾਨ ਜਮਹਾਂ ਰਕਮ 22 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਿ ਸੀ ਅਤੇ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਢਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ 1955 ਦੌਰਾਨ ਜਮਹਾਂ ਰਕਮ 14.97 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ 16.85 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਢਵਾਈ ਗਈ; ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ 1957 ਮਵੱਚ 1,30,125 ਰੁਪਏ ਜਮਹਾਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 1,41,000/- ਰੁਪਏ ਕਢਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਮਹਾਂ ਰਕਮ ਚਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਮਹਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਤੰਨ ਸਾਲਾਂ ਮਵੱਚ 38 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਿ ਦੀ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀ ਰਕਮ ਿਾਰਕ ਚਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਦੇ ਹੱਕ ਮਵੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਮਵੱਚ ਅਮਿਕਾਰ ਪੱਤਰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਰਾਣਾ ਦੇ ਦਸਤਖਤਾਂ ਨ ੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਚਕਾਂ ਮਵੱਚ ਹੋਰ ਐਟਰੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਲਖਤਾਂ ਮਵੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਅਮਿਕਾਰ ਪੱਤਰ ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਰ ਪ ਮਵੱਚ ਟਾਈਪ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਨੰਤ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਅਸ਼ੋਕਾ ਮਾਰਕੀਮਟੰਗ ਮਲਮਮਟਡ ਦੇ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਸ਼ਿੀ ਿੀ.ਡੀ. ਦੁਜਾਰੀ ਦਾ ਪਿਤੀਮਨਿੀ ਅਤੇ ਕਰਦਾਤਾ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟਾਂ ਮਵੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਾਇਆ ਮਗਆ ਸੀ। 338 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਮਰਪੋਰਟਾਂ [1973] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. (vii) ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮਜਨਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਰਥਾਤ ਆਰ. ਆਈ. ਮਲਮਮਟਡ ਅਤੇ ਐਸ. ਕੇ. ਜੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਜੈਨ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸਿੰਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਜੈਨ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਨਰਿਾਰਕ ਦੇ ਪ ਰੇ ਮਨਯੰਤਰਣ ਅਿੀਨ ਸਨ। ਮਕਉਂਮਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਕ ਮਨਰਿਾਰਕ ਇਨਹਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨ ੰ ਆਪਣੇ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਿਾਹਰ ਮਕਸੇ ਿਾਹਰੀ ਮਵਅਕਤੀ ਨ ੰ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮਨਰਿਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਰਾਣਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। 28 ਫਰਵਰੀ, 1968 ਨ ੰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨ ੰ ਸ ਮਚਤ ਕੀਤਾ ਮਕ ਉਸ ਕੋਲ ਉਪਲਿਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਿਾਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਮਵਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਮਕ ਰਾਣਾ ਦੋ ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਮਵੱਚ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮਵੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦਾ ਿੇਨਾਮੀਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨ ੰ ਆਪਣੇ ਇਤਰਾਜ ਦੱਸਣ ਲਈ ਮਕਹਾ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮਵੱਚ ਸਿ ਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਨ ੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ 13 ਮਾਰਚ 1958 ਨ ੰ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨੇ ਕਮਥਤ ਿੇਨਾਮੀਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਮਦੱਤਾ। 3 ਸਤੰਿਰ 1958 ਨ ੰ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਲੇਖਾਕਾਰ ਨੇ ਰਾਣਾ ਦਾ 26 ਅਗਸਤ 1958 ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਜਾਂ ਪੱਤਰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨ ੰ ਭੇਜ ਮਦੱਤਾ, ਮਜਸ ਮਵੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਮਹੱਸੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਕਉਂਮਕ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨੇ ਰਾਣਾ ਦੇ ਪੱਤਰ ਦੀ "ਪ ਰੀ ਤਰਹਾਂ ਿੇਕਾਰਤਾ" ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਦੀ ਮਵੱਤੀ ਸਮਰੱਥਾ ਿਾਰੇ "ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਿ ਤ ਅਤੇ ਮਨਰਣਾਇਕ ਸਿ ਤ" ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਰਾਣਾ ਨ ੰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਮਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛਮਗੱਛ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਮਕਆ, ਇਸ ਲਈ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਨਵੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨ ੰ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦਾ ਮੰਮਨਆ। ਸਰੋਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਰਕਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਮਗਆਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਮਕਆ, ਇਸ ਲਈ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਨਵੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨ ੰ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦਾ ਮੰਮਨਆ। ਸਰੋਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਰਕਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਮਗਆਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਮਵਰੁੱਿ ਅਪੀਲ ਕਰਮਦਆਂ, ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਨੇ ਕੇਸ ਨ ੰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨ ੰ ਭੇਜ ਮਦੱਤਾ ਮਕਉਂਮਕ ਉਸਨੇ ਪਾਇਆ ਮਕ ਸ਼ਿੀ ਦੁਰਗਾ ਪਿਸਾਦ ਦੇ ਸਿ ਤ ਮਨਰਿਾਰਕ ਨ ੰ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਮਗੱਛ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਮਦੱਤੇ ਮਿਨਾਂ ਲਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਅਮਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿ ਤ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਸੀ। ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤੀ ਮਮਆਦ ਅਤੇ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਮਨਪਟਾਰੇ ਸਮੇਤ ਿਾਅਦ ਦੇ ਇਮਤਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਵਾਲ ਮਵੱਚ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਭੌਮਤਕ ਗਤੀਮਵਿੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ। ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਮਕ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੋ ਮਰਮਾਂਡ ਮਰਪੋਰਟਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਮਜਨਹਾਂ ਮਵੱਚ ਉਸਨੇ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ: - (1) ਕਰਦਾਤਾ ਨੇ ਰਾਣਾ ਨ ੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਉਠਾਇਆ। (2) ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਮਕ ਰਾਣਾ ਦੀ ਮੌਜ ਦਾ ਸਮਥਤੀ ਅਤੇ ਮਪਛੋਕੜ ਮਾਮ ਲੀ ਸਨ। ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਿਨਾਮ ਐਸ.ਪੀ. ਜੈਨ (ਜਗਨਮੋਹਨ ਰਡੀ, ਜੇ.) (3) ਅਨੰਤ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਅਸ਼ੋਕਾ ਮਾਰਕੀਮਟੰਗ ਮਲਮਮਟਡ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਪਾਇਆ ਮਗਆ ਸੀ। ਿਾਅਦ 'ਚ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਮਿਕਾਰੀ ਅਨੰਤ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ 'ਚ ਸਫਲ ਰਹੇ, ਮਜਨਹਾਂ ਦਾ ਮਿਆਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਮਗਆ। (4) 9 ਦਸੰਿਰ 1958 ਨ ੰ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਓਂਕਾਰਮਲ ਡਾਲਮੀਆ ਦੇ ਮਿਆਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮਕ ਇਸ ਮਵੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੋਵਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਸਮਕਿਪ, ਮਜਨਹਾਂ ਿਾਰੇ ਮਕਹਾ ਮਗਆ ਸੀ ਮਕ ਡੀ. ਜੇ. ਸੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ ਕੋਲੀਰੀਜ ਮਲਮਮਟਡ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਸ਼ੋਕਾ ਮਾਰਕੀਮਟੰਗ ਮਲਮਮਟਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ ਦੀ ਮਹਰਾਸਤ ਮਵੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। (5) ਦੋਵਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਪਿਮੁੱਖ ਅਮਿਕਾਰੀ ਸ਼ਿੀ ਐਚ.ਡੀ. ਮਿਸੋਨੀ ਨ ੰ ਇਸ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਿਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। (6) ਸ਼ਿੀ ਦੁਰਗਾ ਪਿਸਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਮਹਲੇ ਮਿਆਨ ਨ ੰ ਿਦਲ ਮਦੱਤਾ ਅਤੇ ਮਕਹਾ ਮਕ ਉਨਹਾਂ ਨ ੰ ਪਿਾਪਤ ਕਰਜੇ ਸਿੰਿਤ ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸਨ। (7) ਰਾਣਾ ਨ ੰ ਮਵਕਰੀ ਪਟਨਾ ਮਵਖੇ ਮਾਰਕੀਟ ਰੇਟਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। (8) ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਿਾਰੇ ਕੁਿ ਵੇਰਵੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਿਾਅਦ ਦੇ ਇਮਤਹਾਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਮਗਆ ਸੀ। (9) ਸਰਵਸ਼ਿੀ ਓਂਕਾਰਮਲ ਡਾਲਮੀਆ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਐਚ.ਡੀ. ਮਿਸੋਨੀ, ਅਨੰਤ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਅਤੇ ਠਾਕੁਰ ਦਾਸ ਦੁਜਾਰੀ ਦੇ ਮਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਰਮਾਂਡ ਮਰਪੋਰਟਾਂ ਪਿਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਿਾਅਦ, ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਦੀ ਰਾਏ ਸੀ ਮਕ ਜੇ ਸੰਮਚਤ ਤਸਵੀਰ ਨ ੰ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਿਲਮਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਮਖਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਮਿਕਾਰੀ ਦੇ ਇਸ ਮਸੱਟੇ ਨ ੰ ਿਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਮਦੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਮਕ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦਾ ਮਨਵੇਸ਼ ਅਮਗਆਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਆਮਦਨ ਸੀ। ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਖਲਾਫ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਪੀਲ ਮਟਿਮਿਊਨਲ 'ਚ ਅਪੀਲ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਮਿਆਨ ਦੇ ਐਨੇਕਚਰ ਡੀ-1 ਤੋਂ ਡੀ-33 ਦੇ ਕੁਿ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ 'ਤੇ ਮਵਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਮਦੱਤਾ। ਇਨਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਨ ੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਿਾਅਦ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਨੇ ਪਾਇਆ ਮਕ ਰਾਣਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਿੇਨਾਮੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਨ ੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਇਜ ਸੀ। ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਮੈਂਿਰ ਦੇ ਮਸੱਟੇ, ਮਜਨਹਾਂ ਨ ੰ ਮਟਿਮਿਊਨਲ ਦੇ ਮਸੱਟੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਮਜੱਥੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਅਪੀਲ ਦੇ ਮਨਪਟਾਰੇ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: - (1) 1953 ਮਵੱਚ ਸੰਿੰਮਿਤ ਸਮੇਂ ਮਵੱਚ, ਇਹ ਮਵਵਾਦ ਮਵੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਕ ਦੋ ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਐਸ.ਕੇ.ਜੀ. ਮਲਮਮਟਡ ਦੇ 75,000 ਸਾਿਾਰਨ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਅਤੇ ਆਰ. ਆਈ. ਮਲਮਮਟਡ ਦੇ 60,000 ਆਮ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਮਜਹੜੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦੇ ਸਨ, ਉਨਹਾਂ ਨ ੰ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਕੋਲ ਮਗਰਵੀ ਰੱਮਖਆ ਸੀ ਅਤੇ ਿਾਅਦ ਮਵਚ ਉਨਹਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਨਾਲ ਉਪਰੋਕਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨ ੰ ਵੇਚ ਮਦੱਤਾ ਮਗਆ ਸੀ। XXXXXX 340 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਮਰਪੋਰਟਾਂ [1973] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. (2) ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਵਕਰੀ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਤਾ ਮਕਤਾਿਾਂ ਮਵੱਚ ਐਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਪਿਸਾਦ ਨ ੰ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰਜੇ ਦੇ ਅਸਲ ਐਡਵਾਂਸ ਦੇ ਤੱਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਮਜਨਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਮਵੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਿੋਮਮਸਰੀ ਨੋਟਾਂ ਨ ੰ ਲਾਗ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੀ ਦੁਰਗਾ ਪਿਸਾਦ ਦੇ ਸਿ ਤਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਿਾਦ ਿੈਂਕ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਸ਼ਿੀ ਜੇ. ਐਫ. ਵੁੱਡ ਦੇ ਪੱਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਵਕਰੀ ਦੀ ਰਕਮ ਉਸ ਨੇ ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਣਾ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਅਦਾ ਪੱਤਰ ਪਿਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਿਾਅਦ ਸ਼ਿੀ ਦੁਰਗਾ ਪਿਸਾਦ ਨ ੰ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਵਭਾਗ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਕ ਸਿੀ ਐਸ.ਪੀ. ਜੈਨ ਨੇ ਸਿੀ ਦੁਰਗਾ ਪਿਸਾਦ ਨ ੰ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਮਦੱਤੇ ਸਨ। ਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਮਵਕਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਡਵਾਂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਨਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਰਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਿਾਅਦ ਮਵੱਚ ਆਇਆ ਮਕ ਦੋਮਵਕਰੇਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਅਸਲ ਨ ੰ ਪਿਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਮਵਕਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿੀ ਦੁਰਗਾ ਪਿਸਾਦ ਨ ੰ ਕੁੱਲ 10,80,000/- ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜਾ ਮਦੱਤਾ ਮਗਆ। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) F (vii) The vendor companies and the companies whose shares were sol~, namely, of R. I. Ltd. and S. K. G. Ltd. all belonged to Sahu Jam Group and under the complete control of the assessee who is the head of Sahu Jain Group. Since it was not likely that II the assessee could afford to allow these shares pass out of his con-trol to an outsider, the transaction of purchase of the shares from the vendor companies would have been by the assessee in the name of the Rana. the On 28th February, 1968 the Income-tax Officer informed the assessee that on the basis of information available with him, he had reason to believe that the Rana was the assessee's benamidar in the transaction of purchase of the shares in question for Rs. 10,80,000/- from the two vendor companies and called upon the assessee to state his objections, if any, and also to adduce evidence in support of his contentions and also to produce the Rana before him. On 13th March 1958 the assessee denied the purchase of the shares by him through the alleged benamidar. On 3rd September 1958 the assessee's accountant forwarded to the Income-tax Officer a statement or letter by the Rana, dated 26th August 1958 confirming the purchase of share~ by him. Since the assessee took no steps to produce the Rana for examination by the Income-tax Officer in view of "the utter uselessness" of the Rana's letter and in the absence of "necessary evidence and con-clusive proof" about the Rana's financial capacity, the Incomc-tax Officer treated the source of investment of Rs. 10,80,000/- as belonging to the assessee. The source not having been explained, the Income-tax Officer assessed the sum as the assessee's income from undisclosed sources. In appeal against the assessment, the Appellate Assistant Commissioner remanded the case to the Income-tax Ofllcer as he found that the evidence of Sri Durga Prasad had been taken with-out giving any opportunity to the assessee to cross-examine him and that Anant Chandra Das was not examined, nor was any evidence of the officers of the two vendor companies recorded The Appellate Assistant Commissioner further directed the Income-tax Officer to examine the assessee and also to investigate the physical movement of the shares in question during the period covered by the transactions and the subsequent history including their ultimate disposal. It would appear from the Appellate Assistant Commissioner's order that the Income-tax Officer sub-mitted two remand reports in which he made out the following salient points :- (I) The assessee did not avail of the opportunity of produc- ing the Rana. ( 2) The Income-tax Officer visited Nepal and found that the present position and ante~edents of the Rana were modest. . .-\ B c D E F G II r • A (3) Ananta Chandra Das was found to be an employee of Ashoka Marketing Ltd. Later, the Income-tax Officer succeeded in contacting Ananta Chandra Das whose statement was also recorded . ( 4) The statement of Onkarmal Dalmia recorded on 9th II December 1958 showed that the share scrips of the two compa-nies involved, which were stated to have been purchased by D. J. C. Ltd. and Mahespur Collieries Ltd. were found to have been in the custody of the Accountant of the Ashoka Marketing Ltd. (5) The Principal Officer of the two. companies Shri H. D. c Bisoni, did not know about the transactions in question. . ' ( 6) Sri Durga Prasad changed his earlier statement and said that the loans received by him w.ere from the two companies con-cerned. (7) The sale to Rana was made at Patna below the market D · rates. ( 8) Some details regarding the movement of the shares were noted by the Income-tax Officer but their subsequent. history was · not traced out . (9) The statements of Sarvashree Onkarmal Dal!nia, H. D. E Bisoni the appellant, Ananta · Chandra Das and Thakur Das Dujari were enclosed." After the receipt of the remand reports, the Appellate Assis- Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, BIHAR AND ORISSA, PATNA versus S. P. JAIN [[1973] 2 S.C.R. 334] (1973) तारीखकोओंकारमलडालमियाकाबयानदर्जकियागया ( 4 ) 9 दिसंबर1958 सेपताचलाकिदोनोंकंपनियोंकेशेयरशेयरोंमें बी. शामिलनाइस, जिनकेद्वाराखरीदेजानेकेबारेमेंकहागयाथाअशोकविपणनकेलेखाकारकीहिरासतमेंरहा लि. दोनोंकेप्रधानअधिकारी।कंपनियाँश्रीएच. डी. ( 5 ) -बिसोनीकोविचाराधीनलेनदेनकेबारेमेंपतानहींथा। सी. श्रीदुर्गाप्रसादनेअपनापहलेकाबयानबदलदियाऔरकहा ( 6 ) किउसकेद्वाराप्राप्तऋणदोनोंकंपनियोंसेथे सुनिश्चितकिया। राणाकोबिक्रीपटनामेंबाजारकेनीचेकीगईथी। ( 7 ) डी'दरें। -शेयरोंकेउतारचढ़ावकेबारेमेंकुछविवरणथे ( 8 ) आय-करअधिकारीद्वारानोटकियागयालेकिनउनकेबादकाइतिहासथा पतानहींचला। सर्वश्रीओंकारमलडालमिया, एच. डी. ( 9 ) ईबिसोनीअपीलार्थी, अनंतचंद्रदासऔरठाकुरदास दुजारीकोघेरलियागयाथा"। रिमांडरिपोर्टप्राप्तहोनेकेबाद, अपीलीयसहायक टैंटकमिश्नरकीरायथीकिअगरसंचयीतस्वीरकल्पनाकीगईथीऔरअलगावमेंनहींबल्किआमतौरपरएककेरूपमे