Commissioner Of Income-Tax, Calcutfa v. M/S. Moon Mills Ltd

Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) અસવીકરણ: સ્થાનિક ભાષામાં અનુવાદિત આ ચુકાદા/હુકમનો હેતુ પક્ષકારોને તેમનીભાષામાં જાણકારી ઉપલબ્ધ કરાવવા માત્રનો છે અને તેનો અન્યથા ઉપયોગ થઇ શકશે નહિ.તઅન્ય તમામ વ્યવહારિક તેમજ સરકારી ઉદ્દેશો માટે મૂળ અંગ્રેજી ચુકાદો/હુકમ જ પ્રમાણિઅને માન્ય રહેશે. DISCLAIMER:The translated judgement in vernacular language ismeant for the restricted use of the litigant to understand it in his/her language and may not be used for any other purpose. For allpractical and official purposes the English version of the judgement, shall be authentic and shall hold the field for the purpose ofexecution and implementation.============================================================ આવકવેરાના કમિશનર, કલકતા રદવિ એમ/એસ. મૂનમિલસ લિમિટેડ. ૨૬ ઓક્ટોબર, ૧૯૬૫ [નયાયમૂર્તિ કે. સુબબા રાવ, જે. સી. શાહ અને એસ. એમ. સિકરી] આવકવેરાનો કાયદો (૧૧/૧૯૨૨),કલમ ૧૦ (૨) (vii), ચોથોપરંતુક-આગ દ્વારા નાશ પામેલી મૂડી સંપત્તિ-વીમાની રકમ મેળવવાનોઅધિકાર-જો કરપાત્ર રકમ હોય. આગ ફાટી નીકળવાના પરિણામે અને તેના સ્ટોક-ઇન-ટ્રેડ, મશીનરીઅને ઇમારતોના નાશના પરિણામે, કરદાતાને રૂ. ૬૫ લાખ રૂપિયા વીમા કંપનીપાસેથી તેના દાવાની સંપૂર્ણ પતાવટમાં મળેલ. જોકે વીમા કંપનીએ આખરે ૧૩ડિસેમ્બર, ૧૯૪૮ના રોજ દાવો સ્વીકાર્યો હતો, પરંતુ ૨૭ માર્ચ, ૧૯૫૦ના રોજજ રકમ ચૂકવવામાં આવી હતી. આ રકમમાંથી રૂ. ૨૭ લાખ અને વિષમ એઇમારતો અને મશીનરીના સંદર્ભમાં નુકસાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને તેઆકારણી વર્ષ ૧૯૪૯-૫૦ માટે આકારણીકર્તાના વળતરમાં શામેલ ન હતું.આવકવેરાના અધિકારીએ આ આધાર પર કે આ રકમ ડિસેમ્બર ૧૯૪૮માંકરદાતા દ્વારા પ્રાપ્ત થઈ હતી, તેને આકારણી વર્ષ ૧૯૪૯-૫૦ માટે કરપાત્રઆવકમાં સામેલ કરી હતી. અપીલ સહાયક કમિશનરે કરદાતાની અપીલને મંજૂરીઆપી હતી કે જ્યારે કરદાતાને ખરેખર રકમ મળી ત્યારે આવકવેરો અધિનિયમ,૧૯૨૨ની કલમ ૧૦ (૨) (vii) ની ચોથી જોગવાઈ હેઠળ જ રકમનું કરવેરામાં મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે. અપીલ ટ્રિબ્યુનલ અને વડી અદાલત એક સંદર્ભ પરઅપીલ સહાયક કમિશનર સાથે સંમત થયા હતા. આ અદાલતમાં તેમની અપીલમાં, કમિશનરે દલીલ કરી હતી કે કરદાતાનાખાતા વેપારી ધોરણે જાળવવામાં આવે છે અને તેથી, તેના નફા અને લાભનીગણતરી હિસાબની તે પદ્ધતિ અનુસાર થવી જોઈએ; અને જો આમ ગણવામાંઆવે તો, કરદાતાને ડિસેમ્બર, ૧૯૪૮માં રકમ મેળવવાનો અધિકાર પ્રાપ્ત થયોહતો, જેના પરિણામે તે હિસાબી વર્ષ દરમિયાન કરદાતાની કરપાત્ર આવકનોએક ભાગ બની ગયો હતો. ઠેરવ્યું: આગને કારણે મશીનરી અને ઇમારતોને થયેલા નુકસાનનું વળતરવાસ્તવમાં હિસાબી વર્ષ દરમિયાન કરદાતા દ્વારા પ્રાપ્ત થયું ન હોવાથી મૂલ્યાંકનવર્ષ દરમિયાન ઉપરોક્ત રકમનું મૂલ્યાંકન કરી શકાયું ન હતું. [૪૦૧ એચ] વ્યવસાયિક સંસ્થાનો નફો અને નુકસાન વ્યાપારી સિદ્ધાંતો પર નક્કીકરવામાં આવે છે. કાયદાની કલમ-૧૩ ઉપરોક્ત સિદ્ધાંતો હેઠળ કરદાતા દ્વારાઅપનાવવામાં આવેલી હિસાબની પદ્ધતિ અનુસાર વ્યવસાયના નફાની ગણતરીકરવા માટે મહેસૂલ પર ફરજ લાદે છે. પરંતુ આ કાયદા હેઠળ આકારણીપાત્રઆવકનો ખ્યાલ વ્યાપારી અર્થમાં નફા અને નુકસાનથી અલગ છે. કરદાતા દ્વારાઅપનાવવામાં આવેલી પ્રણાલી હેઠળ નફો અને નુકસાન નક્કી કરવામાં આવેછે, તેમ છતાં, મૂલ્યાંકનપાત્ર આવક કલમ ૧૦(૨) માં સમાવિષ્ટ કેટલાક કૃત્રિમનિયમો અપનાવીને નક્કી કરવામાં આવે છે. કલમ ૧૦(૨)(vii) ની ચોથીજોગવાઈ હેઠળ જ્યારે કોઈ ઇમારત, મશીનરી અથવા પ્લાન્ટના સંદર્ભમાં વીમાનાનાણાં પ્રાપ્ત થાય છે જે નાશ પામ્યા છે અને તે લેખિત મૂલ્ય અને ભંગાર મૂલ્યવચ્ચેના તફાવત કરતાં વધી જાય છે. તેમાં જે વધારાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યોછે તે અગાઉના વર્ષનો નફો માનવામાં આવશે જેમાં આવા નાણાં પ્રાપ્ત થાય છે.જો કે હકીકત એ છે કે ઉપરોક્ત વળતર મૂડી સંપત્તિને રજૂ કરે છે, કારણ કે વીમાકંપની પાસેથી મૂડી સંપત્તિના નુકસાન માટે પ્રાપ્ત વળતર વ્યાપારી અર્થમાં નફાનેરજૂ કરતું નથી, પરંતુકમાં દર્શાવેલ હદ સુધી, વળતર અગાઉના વર્ષનો નફોમાનવામાં આવે છે જેમાં આવા નાણાં પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી પરંતુકમાં એક કલ્પનારજૂ કરવામાં આવી છે કે જે અગાઉના વર્ષમાં નફો નથી તે તે વર્ષમાં નફોમાનવામાં આવે છે. સાહિત્ય વિભાગનો હેતુ પૂરો કરે છે તેથી તેને અન્ય સાહિત્યઆયાત કરીને વિસ્તૃત કરી શકાતું નથી, એટલે કે જો અગાઉના વર્ષ દરમિયાનરકમ પ્રાપ્ત થઈ હોત તો તે તે વર્ષ દરમિયાન પ્રાપ્ત થઈ હોવાનું માનવામાં આવવુંજોઈએ. વધુમાં, કલમ ૧૦(૫) માં "પેઇડ" અભિવ્યક્તિની વ્યાખ્યા કરેલ છેતેમાં હિસાબની વેપારી પ્રણાલીની વિભાવનાઓનો સમાવેશ કરવો એ સ્પષ્ટસંકેત છે કે "પ્રાપ્ત" વગેરે જેવા અન્ય શબ્દોના કિસ્સામાં, કલમ ૧૦(૨),વિધાનમંડળનો ઈરાદો તે અભિવ્યક્તિઓને તેમના કુદરતી અર્થ આપવાનો હતો. Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) A COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTfA v. M/S. MOON MILLS LTD. October 26, 1965 [K. SUBBA RAo, J. C. SHAH AND S. M. SJK!.U, JJ.] B Income-tax Act (11 of 1922), s. 10(2) (vii), 41/i proviso-Capiial asset destroyed by fire-Right to receive insurance a111ount-lf an1011nt taxable. As a result of a fire breaking -out and destroying its &tock-in-trade, machinery and buildings, the assessee \received Rs. 65 lakhs from the Insurance Company in full settlement of its claim. Though the Insurance Company finally accepted the claim on 13th December 1948, the amount was paid only on 27th March 1950. Out of that amount, a sum of Rs. .27 lakhs and odd represented the loss in respect of buildings and machinery, and it was not included in the return of assessee for the as-sessment year 1949-50. The Income-tax Officer, on the ground that the said amount became receivable by the assessee in December 1948, in-cluded it in the taxable income for the assessment year 1949-50. The Appellate Assistant Commissioner allowed the assessee.'s appeal holding that the amount could only be' assessed to tax under the 4th proviso to s. 10(2) (vii) of the Income tax Act, 1922, when the, assessee actually received the amount. The Appellate Tribunal and the High Court on a reference, agreed with the Appellate Assistant Commissioner. c D In bis appeal to tills Court, the Commissioner contended that the asses.see maintained its accounts on mercantile basis and therefore, its profits and gains should be computed in accordance with that method of accounting; and if so computed, the assessee acquired a right to receive the amount in Decembe.r, 1948 with the result that it became a part of the taxable income of the assessee during the accounting year. E HELD : As the compensation for the loss of machinery and buildings by fire was not actually received by the assessee during the accounting year the said amount could not be assessed during the assessment year. F [401 HJ The pro.fit and loss of a business concern is ascertained on commercial principles. Section 13 of the Act imposes a duty ou the Re>venue to com-pute the profits of a business in accordance with the method of account-ing adopted by an assessee under the said principles. But the concept of assessable income under the Act is different from profit and loss in a commercial sense. Though profit and loss ascertained under the system adopted by an assessee is the basis, the assessable incon1e is arrived at by adopting some artificial rules incorporated in s. 10(2). Under the 4th proviso to s. 10(2) (vii), when insurance money is received in respect of any building, macbine"Y or plant which has been destmyed, and it exceeds the difference between the written down value and the scrap value, so much of the exce6S as mentioned therein will be. deemed to be !he profits of the previous y~ar in whlch such money is received. Though m fact the s~1d compensahon represents a capital asset, because com-pensation received from an insurance company towards loss of a capital asset d~ not represent profit in a commercial sernse, to the extent men-tioned in the proviso. the compensation is deemed to be the profits of the previous year in which such money is received. The proviso therefore, G H Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) 1966_2_393_401 21966 196526 []401 13102102 vii''''105''''102''''[][]401399398'''' 8391964196216631957 [[[]]]  [[][]] [[[]]]  [[[]]][[][]][[]][][][][][][][][]6611922102 vii''19486 iiiiii1,48,92,3901950276527,06,59322,82,3884,24,2051949-50131950271949-501948[][][] vii210[][][][][][][][][][][]13194813102102 vii102 vii1312 10''13 1 10 '''' 13 102'''' 188,194185 31892 ' '''[][][]''''18511960'' ''''950,9581953''[][]'' Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ, ਕਲਕਟਫਾਕਮਿਸ਼ਨਰ v. ਐਮ/ਐਸ. ਮੂਨਲਿਮਿਟੇਡ.ਮਿਲਜ਼ਅਕਤੂਬਰ 26, 1965 [ਕੇ. ਸੁੱਬਾਰਾਓ, ਜੇ. ਸੀ. ਅਤੇਐਸ. ਐਮ. ਸਿੱਕਰੀ, ਜੇ.ਜੇ.]ਸ਼ਾਹ ਆਮਦਨਕਰਐਕਟ (11 ਦਾ 1922), ਐਸ. 10(2) (ਸੱਤਵੀਂ), 4ਥਪ੍ਰੋਵਾਈਜ਼ੋ—ਅੱਗਨਾਲਨਸ਼ਟਹੋਈਪੂੰਜੀਸੰਪਤੀ—ਬੀਮਾਰਕਮਕਰਨਦਾਅਧਿਕਾਰ—ਜੇਰਕਮਟੈਕਸਯੋਗ.ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕਅੱਗਲੱਗਣਕਾਰਨਅਤੇਇਸਦੇਸਟਾਕ-ਇਨ-, ਅਤੇਦੇਹੋਜਾਣਕਾਰਨ, ਟ੍ਰੇਡਮਸ਼ੀਨਰੀਇਮਾਰਤਾਂਨਸ਼ਟਅਸੈਸੀਨੇਬੀਮਾਕੰਪਨੀਤੋਂਆਪਣੇਦਾਵੇਦੇਪੂਰੇਸੈਟਲਮੈਂਟਵਜੋਂ 65 ਲੱਖਰੁਪਏਪ੍ਰਾਪਤਕੀਤੇ।ਹਾਲਾਂਕਿਬੀਮਾਕੰਪਨੀਨੇਅੰਤਮਤੌਰ 'ਤੇਦਾਵਾ 13 ਦਸੰਬਰ 1948 ਨੂੰਸਵੀਕਾਰਕੀਤਾ, ਰਕਮਕੇਵਲ 27 ਮਾਰਚ 1950 ਨੂੰਅਦਾਕੀਤੀਗਈ।ਉਸਰਕਮ, 27 ਲੱਖਅਤੇਕੁਝਅਜੀਬਰਕਮਅਤੇਦੇਨੁਕਸਾਨਦੇਸੰਬੰਧਵਿੱਚਸੀ, ਵਿੱਚੋਂਇਮਾਰਤਾਂਮਸ਼ੀਨਰੀਅਤੇਇਸਨੂੰਅਸੈਸੀਦੇਰਿਟਰਨਵਿੱਚਅਸੈਸਮੈਂਟਸਾਲ 1949-50 ਲਈਸ਼ਾਮਲਨਹੀਂਕੀਤਾਗਿਆਸੀ।ਆਮਦਨਕਰਅਧਿਕਾਰੀਨੇ, ਇਸਆਧਾਰ 'ਤੇਕਿਕਿਹਾਗਿਆਰਕਮਦਸੰਬਰ 1948 ਵਿੱਚਅਸੈਸੀਨੂੰਪ੍ਰਾਪਤਹੋਣਯੋਗਬਣਗਈਸੀ, ਇਸਨੂੰਅਸੈਸਮੈਂਟਸਾਲ 1949-50 ਲਈਟੈਕਸਯੋਗਆਮਦਨਵਿੱਚਸ਼ਾਮਲਕੀਤਾ।ਅਪੀਲੀਸਹਾਇਕਕਮਿਸ਼ਨਰਨੇਅਸੈਸੀਦੀਅਪੀਲਨੂੰਮਨਜ਼ੂਰਕਰਦਿਆਂਹੋਇਆਫੈਸਲਾਕੀਤਾਕਿਰਕਮਕੇਵਲਆਮਦਨਕਰਐਕਟ, 1922 ਦੇਐਸ. 10(2)() ਦੇ 4ਥਅਧੀਨਟੈਕਸਲਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾਹੈ, ਅਸੈਸੀਨੇਅਸਲਵਿੱਚਰਕਮਸੱਤਵੀਂਪ੍ਰੋਵਾਈਜ਼ੋਜਦੋਂਕੀਤੀ।ਅਪੀਲੀਅਤੇਹਾਈਕੋਰਟਨੇਹਵਾਲੇ 'ਤੇ, ਅਪੀਲੀਸਹਾਇਕਨਾਲਸਹਿਮਤੀਪ੍ਰਾਪਤਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਕਮਿਸ਼ਨਰਜਤਾਈ। ਇਸਅਦਾਲਤਵਿੱਚਆਪਣੀਅਪੀਲਵਿੱਚ, ਨੇਦਲੀਲਦਿੱਤੀਕਿਅਸੈਸੀਨੇਆਪਣੇਖਾਤੇਵਪਾਰਕਕਮਿਸ਼ਨਰਆਧਾਰ 'ਤੇਰੱਖੇਹਨਅਤੇਇਸਲਈ, ਇਸਦੇਮੁਨਾਫੇਅਤੇਘਾਟੇਨੂੰਉਸਲੇਖਾਪ੍ਰਣਾਲੀਦੇਅਨੁਸਾਰਗਣਨਾਕੀਤੀਜਾਣੀਚਾਹੀਦੀ; ਅਤੇਜੇਇਸਗਣਨਾਕੀਤੀਜਾਵੇ, ਅਸੈਸੀਨੇਦਸੰਬਰ, 1948 ਵਿੱਚਰਕਮਕਰਨਦਾਤਰ੍ਹਾਂਤਾਂਪ੍ਰਾਪਤਅਧਿਕਾਰਹਾਸਲਕਰਲਿਆਜਿਸਨਾਲਇਹਅਸੈਸੀਦੀਟੈਕਸਯੋਗਆਮਦਨਦਾਹਿੱਸਾਬਣਗਈਸੀਲੇਖਾਸਾਲਦੌਰਾਨ। ਫੈਸਲਾ: ਜਿਵੇਂਕਿਅੱਗਨਾਲਮਸ਼ੀਨਰੀਅਤੇਇਮਾਰਤਾਂਦੇਨੁਕਸਾਨਲਈਮੁਆਵਜ਼ਾਅਸੈਸੀਨੂੰਲੇਖਾਸਾਲਦੌਰਾਨਅਸਲਵਿੱਚਪ੍ਰਾਪਤਨਹੀਂਹੋਇਆਸੀਉਸਰਕਮਨੂੰਅਸੈਸਮੈਂਟਸਾਲਦੌਰਾਨਮੁਲਾਂਕਣਨਹੀਂਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾ। ਇੱਕਵਪਾਰਕਚਿੰਤਾਦਾਮੁਨਾਫਾਅਤੇਘਾਟਾਵਪਾਰਕਸਿਦਾਂਤਾਂ 'ਤੇਪਤਾਲੱਗਦਾਹੈ।ਐਕਟਦੀਧਾਰਾ 13 ਰੈਵੇਨਿਊ 'ਤੇਇੱਕਫਰਜ਼ਲਾਉਂਦੀਹੈਕਿਕਿਸੇਵਪਾਰਦੇਮੁਨਾਫੇਨੂੰਉਸਲੇਖਾਪ੍ਰਣਾਲੀਦੇਅਨੁਸਾਰਗਣਨਾਕਰੇਜੋਕਿਅਸੈਸੀਨੇਉਹਨਾਂਸਿਦਾਂਤਾਂਅਧੀਨਅਪਣਾਈਹੋਈਹੈ।ਪਰਐਕਟਅਧੀਨਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗਆਮਦਨਦੀਅਵਧਾਰਨਾਵਪਾਰਕਅਰਥਵਿੱਚਮੁਨਾਫਾਅਤੇਘਾਟਾਵੱਖਰੀਹੈ।ਮੁਨਾਫਾਅਤੇਘਾਟਾਜੋਕਿਅਸੈਸੀਦੁਆਰਾਅਪਣਾਈਗਈਤੋਂਹਾਲਾਂਕਿਪ੍ਰਣਾਲੀਅਧੀਨਪਤਾਲੱਗਿਆਹੈ, ਆਧਾਰਹੈ, ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗਆਮਦਨਨੂੰਐਸ. 10(2) ਵਿੱਚਸ਼ਾਮਲਕੁਝਕ੍ਰਿਤਰਿਮਦੀਅਪਣਾਈਨਾਲਕੀਤਾਹੈ।ਐਸ. 10(2)() ਦੇ 4ਥਅਧੀਨ, ਕਿਸੇਨਿਯਮਾਂਪ੍ਰਾਪਤਜਾਂਦਾਸੱਤਵੀਂਪ੍ਰੋਵਾਈਜ਼ੋਜਦੋਂਇਮਾਰਤ, ਮਸ਼ੀਨਰੀਜਾਂਪੌਦੇਨੂੰਨਸ਼ਟਕਰਨਸਬੰਧੀਬੀਮਾਪੈਸਾਪ੍ਰਾਪਤਹੁੰਦਾਹੈ, ਅਤੇਇਹਲਿਖਤੀਘਟਾਈਗਈਕੀਮਤਅਤੇਸਕ੍ਰੈਪਮੁੱਲਵਿੱਚੋਂਫਰਕਤੋਂਵੱਧਜਾਂਦਾਹੈ, ਤਾਂਉਸਵਧੀਕਦੇਜਿਕਰਅਨੁਸਾਰਉਹਮੁਨਾਫਾਉਸਪਿਛਲੇਸਾਲਦਾਮੰਨਿਆਜਾਵੇਗਾਜਿਸਵਿੱਚਅਜਿਹਾਪੈਸਾਪ੍ਰਾਪਤਹੁੰਦਾਹੈ।ਹਾਲਾਂਕਿਅਸਲਵਿੱਚਕਿਹਾਗਿਆਮੁਆਵਜ਼ਾਇੱਕਪੂੰਜੀਸੰਪਤੀਨੂੰਦਰਸਾਉਂਦਾਹੈ, ਕਿਉਂਕਿਕਿਸੇਪੂੰਜੀਸੰਪਤੀਦੇਨੁਕਸਾਨਲਈਬੀਮਾਕੰਪਨੀਤੋਂਪ੍ਰਾਪਤਮੁਆਵਜ਼ਾਵਪਾਰਕਅਰਥਵਿੱਚਮੁਨਾਫਾ, ਇਹਕਲਪਨਾਕਰਦੀਹੈਕਿਜੋਕੁਝਪਿਛਲੇਸਾਲਵਿੱਚਨਹੀਂਦਰਸਾਉਂਦਾਪ੍ਪੇਸ਼ ਮੁਨਾਫਾਸੀਉਸਨੂੰਉਸਸਾਲਵਿੱਚਮੁਨਾਫਾਮੰਨਿਆਹੈ।ਚੂੰਕਿਇਹਕਲਪਨਾਧਾਰਾਦੇਨੂੰਪੂਰਾਨਹੀਂਜਾਂਦਾਉਦੇਸ਼ਕਰਦੀਹੈ, ਇਸਨੂੰਇੱਕਹੋਰਕਲਪਨਾਨੂੰਇਸਵਿੱਚਸ਼ਾਮਲਕਰਕੇਵਧਾਇਆਨਹੀਂਜਾਸਕਦਾ, ਅਰਥਾਤਜੇਕਰਇੱਕਰਕਮਪਿਛਲੇਸਾਲਦੌਰਾਨਪ੍ਰਾਪਤਕਰਨਯੋਗਸੀਤਾਂਇਸਨੂੰਮੰਨਿਆਜਾਵੇਕਿਇਹਉਸਸਾਲਦੌਰਾਨਪ੍ਰਾਪਤਹੋਗਈਸੀ।ਹੋਰ, ਸ. 10(5) ਵਿੱਚ “ਭੁਗਤਾਨਕੀਤਾ” ਸ਼ਬਦਦੀਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਿੱਚਵਪਾਰਕਲੇਖਾਪ੍ਰਣਾਲੀਦੇਸੰਕਲਪਾਂਨੂੰਸ਼ਾਮਲਕਰਨਾ, ਇਹਸੰਕੇਤਹੈਕਿਸ. 10(2) ਵਿੱਚਹੋਰਕਿ “” ਆਦਿਲਈ, ਵਿਧਾਨਸਭਾਨੇਸਪਸ਼ਟਸ਼ਬਦਾਂਜਿਵੇਂਪ੍ਰਾਪਤਇਨ੍ਹਾਂਸ਼ਬਦਾਂਨੂੰਉਨ੍ਹਾਂਦੇਕੁਦਰਤੀਅਰਥਾਂਵਿੱਚਦੇਣਦਾਇਰਾਦਾਕੀਤਾਸੀ।ਇਸਲਈ, ਇਹਕਹਿਣਦਾਕੋਈਦਾਇਰਾਨਹੀਂਹੈਕਿ “ਪ੍ਰਾਪਤ” ਸ਼ਬਦਦਾਮਤਲਬ “ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਨਯੋਗ” ਹੈ। ਹਵਾਲਾਦਿੱਤਾਗਿਆਕੇਸਕਾਨੂੰਨ। ਸਿਵਲਅਪੀਲੀਅਧਿਕਾਰਖੇਤਰ: ਸਿਵਲਅਪੀਲਨੰਬਰ 839 ਦਾ 1964। 1962 ਦੀ 16 ਜਨਵਰੀਦੇਕੋਲਕਾਤਾਹਾਈਕੋਰਟਵਿੱਚਆਮਦਨਕਰਸੰਦਰਭਨੰਬਰ 63 ਦਾ 1957 ਵਿੱਚਦਿੱਤੇਗਏਫੈਸਲੇਅਤੇਆਦੇਸ਼ਤੋਂਅਪੀਲ। ਐਸ. ਵੀ. ਗੁਪਤੇ, ਸੌਲਿਸਿਟਰ-ਜਨਰਲ, ਆਰ. ਗਣਪਤੀਅਯਰ, ਆਰ. ਐਚ. ਢੇਬਰਅਤੇਆਰ. ਐਨ. ਸੱਚੇ, ਅਪੀਲਕਰਤਾਲਈ। ਏ. ਵੀ. ਵਿਸਵਨਾਥਾਸਾਸਤ੍ਰੀ, ਐਸ. ਮੂਰਤੀਅਤੇਬੀ. ਪੀ. ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਜਵਾਬੀਲਈ। ਅਦਾਲਤਦਾਫੈਸਲਾ ਸੁੱਬਾਰਾਓ, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾਦੁਆਰਾਸੁਣਾਇਆਗਿਆ। ਆਮਦਨਕਰਅਪੀਲੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਨੇਭਾਰਤੀਆਮਦਨਕਰਐਕਟ, 1922, ਇਥੇਐਕਟਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਬੈਂਚਕਹਿਣਜਾਰਹੇਹਨ, ਦੇਸ. 66(1) ਅਧੀਨਕੋਲਕਾਤਾਹਾਈਕੋਰਟਨੂੰਨਿਰਣਾਲਈਹੇਠਲਿਖੇਸਵਾਲਨੂੰਰੈਫਰਕੀਤਾ : “ਇਸਕੇਸਦੇਤੱਥਾਂਅਤੇਹਾਲਾਤਾਂਵਿੱਚਕੀਰੁਪਏ 27,06,593 ਦੀਰਕਮਨੂੰਭਾਰਤੀਆਮਦਨਕਰਐਕਟਦੀਧਾਰਾ 10(2)(vii) ਦੀਚੌਥੀਅਨੁਸਾਰਸਾਲ 1949-50 ਲਈਪਿਛਲੇਸਾਲਦੇਮੁਨਾਫੇ”ਪ੍ਰੋਵਿਜੋਮੁਲਾਂਕਣਵਜੋਂਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗਸੀਜਾਂਨਹੀਂ। Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) आय आयक-कर, कलकतत बनतम मेूससर मन ममलस ललममटमड. 26 अकटमबर, 1965 (कम. सयबबत रतव, जम. सस. शतह और एस. एम. लसकरस, जम. जम.) आय-कर अलधिमनयम (1922/11), 10 (2) (vii), चचौथत परतयक-आग समे नष्ट हई पमूरजसगत सरपलत-बसमतरतमश पतप्त करनमे कत अलधिकतर-यमदि रतमश कर ययोग्य। आग लगनमे और इसकमे व्यतपतर, मशसनरस और भवननों कयो नष्ट करनमे कमे पररणतमस्वरूप, मनधितरतस कयो रु 65लतख रु. बसमत करपनस अपनमे दितवमे कमे पमूणर मनपटतरमे म। हतलतलाँमक बसमत करपनस नमे अरतततः 13 मदिसरबर 1948 कयो दितवतस्वसकतर कर ललयत, लेकन रतमश कत भयगततन कमेवल 27 मतचर 1950 कयो मकयत गयत थत। उस रतमश म समे एकरतमश रु. 27 लतख और मवषम नमे भवननों और मशसनरस कमे सरबरधि म नयकसतन कत पमतमनलधित्व मकयत, और इसमेआकलन वषर 1949-50 कमे ललए मनधितरतस कमे ररटनर म शतममल नहहीं मकयत गयत थत। आय-कर अलधिकतरस नमे इसआधितर पर मक उक रतमश मनधितरतस दतरत मदिसरबर 1948 म पतप्य हयो गई थस, इसमे मनधितण वषर 1949-50 कमेललए कर ययोग्य आय म जयोड़ मदियत। अपसलसय सहतयक आयक नमे मनधितरतस कयो अपसल करनमे ककी अनयममत दिसअन्तगरत आयकर अलधिमनयम, 1922 ककी धितरत 10 (2) (vii), जब मनधितरतस नमे वतस्तव म रतमश पतप्त ककी थस।अपसलसय न्यतयतलधिकरण और उच्च न्यतयतलय नमे एक सरदिभर, अपसलसय सहतयक आयक समे सहमत। इस न्यतयतलय म अपनस अपसल म, आयक नमे तकर मदियत मक मनधितरतस अपनमे खततनों कयो वतमणजजयक आधितरपर रखतत है और इसललए, इसकमे लतभ और लतभ ककी गणनत लमेखतरकन ककी उस मवलधि कमे अनयसतर ककी जतनसचतमहए; और यमदि इस तरह समे गणनत ककी जततस है, तयो मनधितरतस नमे मदिसरबर, 1948 म रतमश पतप्त करनमे कतअलधिकतर पतप्त कर ललयत, लजसकमे पररणतमस्वरूप यह लमेखत वषर कमे दिचौरतन मनधितरतस ककी कर ययोग्य आय कत एकमहस्सत बन गयत। अमभमनधितणतः चूरक आग समे मशसनरस और इमतरतनों कमे नयकसतन कमे ललए मयआवजत वतस्तव म लमेखत वषर कमेदिचौरतन मनधितरतस दतरत पतप्त नहहीं मकयत गयत थत, इसललए उक रतमश कत आकलन मूल्यतरकन वषर कमे दिचौरतन नहहींमकयत जत सकत। (401 एच) व्यतवसतमयक सरस्थत कमे लतभ और हतमन कत मनधितण वतमणजजयक लसदतरतनों पर मकयत जततत है। अलधिमनयमककी धितरत 13 रतजस्व पर उक लसदतरतनों कमे तहत एक मनधितरतस दतरत अपनतई गई लमेखत पदमत कमे अनयसतर एकव्यवसतय कमे लतभ कयो कम करनमे कत कतरव्य लगततस है। लेकन अलधिमनयम कमे तहत आकलन ययोग्य आय ककीअवधितरणत वतमणजजयक अथरर म लतभ और हतमन समे अलग है। यद्यमप मनधितरतस दतरत अपनतई गई पणतलस कमे तहतमनधितरत लतभ और हतमन आधितर है, तथतमप कयछ ककमत्रिम मनयमनों कयो अपनतकर आकलन ययोग्य आय पतप्त ककी जततस है। धितरत 10 (2) कमे अन्तगरत एस कयो चचौथत परतयक धितरत 10 (2) (vii), जब नष्ट मकए गए मकसस भवन,मशसनरस यत सरयरत्रि कमे सरबरधि म बसमत रतमश पतप्त हयोतस है, और लललखत मूल्य और स्कहैप कमे बसच कमे अरतर समेअलधिक है मूल्य, उसम उमल्िखत अमतररक रतमश कयो उस मपछलमे वषर कत लतभ मतनत जतएगत लजसम ऐसत धिन पतप्तहयोतत है। यद्यमप वतस्तव म उक क्षमतपूतर एक पमूरजस पररसरपलत कत पमतमनलधित्व करतस है, क्यनोंमक मकसस बसमतकरपनस समे पमूरजस पररसरपलत कमे नयकसतन कमे ललए पतप्त क्षमतपूतर वतमणजजयक अथरर म लतभ कत पमतमनलधित्व नहहीं करतसहै, परतयक म लजस हदि तक उल्लिमेख मकयत गयत है, क्षमतपूतर कयो मपछलमे वषर कत लतभ मतनत जततत है लजसम ऐसत धिनपतप्त हयोतत है। अततः परतयक, एक कल्पनत कत पररचय दिमेतमे हए मक जयो मपछलमे वषर म लतभ नहहीं है, उसमे उस वषर मलतभ मतनत जततत है। चूलाँक कथत खरड कमे उदमेश्य कयो पमूरत करतस है, इसललए इसमे मकसस अन्य कथत कयो आयततकरकमे बढ़तयत नहहीं जत सकतत है, अथतरत् यमदि कयोई रतमश मपछलमे वषर कमे दिचौरतन पतप्य थस तयो उसमे उस वषर कमे दिचौरतनपतप्त मतनत जतनत चतमहए। इसकमे अलतवत, धितरत 10 (5) म पमूवर दिबतव “भयगततन“ ककी पररभतषत लमेखतरकन ककीवतमणजजयक पणतलस ककी अवधितरणतओर कयो इसम शतममल करनत, एक स्पष्ट सरकमेत है मक अन्य शब्दिनों जहैसमे “पतप्त“आमदि कमे मतमलमे म, धितरत 10 (2) म मवधितनमरडल ककी मरशत उन अमभव्यमकयनों कयो उनकमे स्वतभतमवक अथर दिमेनमे कतथत। अतएवर, यह मतननमे ककी कयोई गयरजतइश नहहीं है मक “पतप्त“ अमभव्यमक कत अथर “पतप्य“ है। (398 ई-एच;399 डस-जस; 401 ई, एफ) सरदिमभरत मवलधि व्यवस्थत। लसमवल अपसलसय न्यतयमनणरयतः लसमवल अपसल सर. 839 /1964 म। कलकतत उच्च न्यतयतलय कमे सरदिभर सरख्यत 63 म 16 जनवरस, 1962 कमे फहैसलमे और आदिमेश कमे लखलतफअपसल 1957 ककी आय-कर। एस. वस. गयप्तमे, ससॉलललसटर-जनरल, आर. गणपमत अय्यर, आर. एच. अपसलतथर्थी कमे ललए ढमेबर और आर.एन. सचथमे। ए. वस. मवश्वनतथ शतसस, एस. मूमतर और बस. पस. मतहमेश्वरस, उतरदिततत कमे ललए। न्यतयतलय कत मनणरय इसकमे दतरत मदियत गयत थत सयब्बत रतव, जमे. आय-कर अपसलसय न्यतयतलधिकरण, कलकतत पसठ नमे भतरतसय आय-कर अलधिमनयम, 1922अन्तगरत धितरत 66 (1) कमे तहत कलकतत उच्च न्यतयतलय कमे मनणरय कमे ललए हैतःमनम्नलललखत पश्न कत उल्लिमेखमकयत। Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) 13211062207[][]102vii102'' •102 vii2 (1965) 1 SCR 700 ''[][]75[][] ''''102''''''''''''''''1052105''''''''''''105102''''[][]49321961 ''141929364,384 1''[]''''[][]…................ Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) તેથી, "પ્રાપ્ત" શબ્દનો અર્થ "પ્રાપ્ત કરી શકાય તેવું" થાય તે માટે કોઈ અવકાશનથી. [૩૯૮ - ; E H ૩૯૯ - ; D G ૪૦૧ , ] E F સંદર્ભિત કેસ કાયદો. દીવાની અપીલીય હકૂમત: દીવાની અપીલ નંબર ૮૩૯/૧૯૬૪. આવકવેરાના સંદર્ભ નંબર ૬૩/૧૯૫૭ માં કલકત્તા વડી અદાલતના ૧૬જાન્યુઆરી, ૧૯૬૨ના ચુકાદા અને આદેશ સામે અપીલ. અપીલકર્તા વતી સોલિસિટર-જનરલ એસ. વી. ગુપ્તે, આર. ગણપતિઐયર, આર. એચ. ઢેબર અને આર. એન. સચથે. સામાવાળા માટે એ. વી. વિશ્વનાથ શાસ્ત્રી, એસ. મૂર્તિ અને બી. પી.મહેશ્વરી. જબા રાવેકોર્ટનો ચુકાદો સ્ટિસ સુબ આપ્યો હતો. આવકવેરાની અપીલ ટ્રિબ્યુનલ કલકત્તા બેન્ચે નીચે આપેલા પ્રશ્ો સંદર્ભ આપ્યો હતો. ૬૬ (૧) ભારતીય આવકવેરાનો કાયદો, ૧૯૨૨, જેને હવેપછી આ કાયદો કહેવામાં આવે છે, તે કલકત્તા વડી અદાલત નિર્ણય માટેઃ "શું હકીકતો પર અને આ કેસના સંજોગોમાં રૂપિયા૨૭,૦૬,૫૯૩ ની રકમ નિર્ધારણ વર્ષ ૧૯૪૯-૫૦ સાથે સુસંગતઅગાઉના વર્ષના કરદાતા કંપનીના નફા તરીકે ભારતીય કરવેરાઅધિનિયમની કલમ ૧૦(૨)(vii) ના ચોથા પરંતુક અનુસારઆકારણીપાત્ર હતી ?” ઉપરોક્ત સંદર્ભ તરફ દોરી જતી હકીકતો ટૂંકમાં કહી શકાય. મેસર્સ મૂનમિલ્સ લિમિટેડ, અહીં સામાવાળા, જેને હવે પછી કંપની તરીકે ઓળખવામાંઆવે છે, તે એક સંયુક્ત સ્ટોક લિમિટેડ કંપની છે અને તે બોમ્બેમાં એકફેક્ટરીની માલિકી ધરાવે છે. તા. ૦૬. ૦૮. ૧૯૪૮ ના રોજ, કરદાતાનાકારખાનાના પરિસરમાં આગ ફાટી નીકળી હતી, જેના પરિણામે સ્ટોક-ઇન-ટ્રેડ,મશીનરી અને ઇમારતો નાશ પામી હતી. કંપનીની અસ્કયામતોને કેટલીક વીમાપોલિસીઓ દ્વારા આવરી લેવામાં આવી હતી, જે જનરલ એસ્યોરન્સ સોસાયટીલિમિટેડ દ્વારા ( ) iસામાન્ય સ્પષ્ટીકરણ નીતિઓ, ( ) iiચોક્કસ શેર નીતિઓઅને (iii) પરિણામી નુકસાન નીતિઓના સંદર્ભમાં જારી કરવામાં આવી હતી,જેની કુલ રકમ રૂ. ૧,૪૮,૯૨,૩૯૦. કંપનીને રૂ. ઉક્ત પોલિસીઓ હેઠળ વીમાકંપની પાસેથી તેના દાવાની સંપૂર્ણ પતાવટમાં ૬૫ લાખ રૂપિયા. આ રકમકંપનીને ફક્ત ૨૭. ૦૩. ૧૯૫૦ પર મળી હતી. આ રકમમાંથી રૂ.૨૭,૦૬,૫૯૩ એ મકાન અને મશીનરીના સંદર્ભમાં નુકસાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરેછે-રૂ. ૪,૨૪,૨૦૫ ઇમારતોના સંદર્ભમાં અને રૂ. ૨૨,૮૨,૩૮૮ મશીનરીનાસંદર્ભમાં. આકારણી વર્ષ ૧૯૪૯-૫૦ માટે, કંપનીએ તેના વળતરમાં ઉપરોક્તરકમનો સમાવેશ કર્યો ન હતો કારણ કે તે તેને ફક્ત ૨૭. ૦૩. ૧૯૫૦ પર પ્રાપ્તથઈ હતી. આવકવેરાના અધિકારીએ આ આધાર પર કે ઉપરોક્ત રકમ ૧૩. ૧૨.૧૯૪૮ પર કંપની દ્વારા પ્રાપ્ત થઈ હતી, તે આકારણી વર્ષ ૧૯૪૯-૫૦ માટેકરદાતા કંપનીની કરપાત્ર આવકમાં સામેલ હતી. અપીલ પર, અપીલ સહાયક કમિશનર એવા નિષ્કર્ષ પર આવ્યા કે ઉપરોક્ત રકમનું મૂલ્યાંકન માત્ર પેટા-કલમની કલમ (vii) ની ચોથી પરંતુક હેઠળ જ કરવેરામાં કરી શકાય છે. (૨)સેક. અધિનિયમની કલમ ૧૦ જ્યારે કંપનીને ખરેખર તે પ્રાપ્ત થઈ હતી. ઉપરોક્તઆદેશ સામે મહેસૂલ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલ પર, આવકવેરાનીઅપીલ ટ્રિબ્યુનલ તે દ્રષ્ટિકોણ સાથે સંમત થઈ હતી. ત્યારબાદ, અપીલીયટ્રિબ્યુનલે ઉપરોક્ત પ્રશ્ે તેના નિર્ણય માટે વડી અદાલતમાં મોકલ્યો અનેઉપરોક્ત અદાલતે અપીલીય ટ્રિબ્યુનલના દૃષ્ટિકોણને સમર્થન આપ્યું. વડીઅદાલત દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા પ્રમાણપત્ર પર મહેસૂલ વિભાગે હાલનીઅપીલને પ્રાધાન્ય આપ્યું છે. મહેસૂલ વતી વિદ્વાન સોલિસિટર જનરલે દલીલ કરી હતી કે કંપનીએ તેનાખાતાઓને વેપારી ધોરણે જાળવી રાખ્યા છે અને તેથી, તેના વ્યવસાયનો નફોઅને લાભ કલમ-૧૩ હેઠળ હોવો જોઈએ. કાયદાની ગણતરી હિસાબનીકહેવાતી પદ્ધતિ અનુસાર કરવામાં આવે. જો આ રીતે ગણતરી કરવામાં આવે, તોદલીલ આગળ વધે છે, કંપની દ્વારા ઉપરોક્ત વળતરની રકમ માટે કરવામાંઆવેલ દાવો આખરે વીમા કંપની દ્વારા તા. ૧૩. ૧૨. ૧૯૪૮ પર યોજાયેલીતેની બેઠકમાં સ્વીકારવામાં આવ્યો હોવાથી, કંપનીએ તે તારીખે તે પ્રાપ્ત કરવાનોઅધિકાર મેળવ્યો, પરિણામે તે હિસાબી વર્ષ દરમિયાન કંપનીની કરપાત્રઆવકનો એક ભાગ બની ગયો. કંપનીના વિદ્વાન વકીલ શ્રી એ. વી. વિશ્વનાથ શાસ્ત્રીએ દલીલ કરી હતીકે અધિનિયમની કલમ ૧૦ (૨) મુજબ વ્યાપારી હિસાબના સિદ્ધાંતો પર નફાનીગણતરી અને વૈધાનિક ભથ્થામાંથી કામ કરવા વચ્ચે વાસ્તવિક તફાવત છે;જ્યારે પહેલાની કલમ હેઠળ જ્યારે કોઈ કરપાત્ર વ્યક્તિએ વેપારી ધોરણે ખાતાઓજાળવી રાખ્યા હોય, ત્યારે રસીદ અથવા વસૂલાતને ધ્યાનમાં લીધા વિના,કલમની ત્રીજી જોગવાઈ હેઠળ નફાની ગણતરી સંચયના આધારે થવી જોઈએ.અધિનિયમની કલમ ૧૦ (૨) (vii) વળતરની રકમને ત્યારે જ કરવેરામાં લાવીશકાય જ્યારે તે ખરેખર ઉપરોક્ત જોગવાઈના સંદર્ભમાં પ્રાપ્ત થઈ હોય. તે બે વિરોધાભાસી વિવાદોનો ઉકેલ કલમ ૧૩ અને કાયદાની કલમ ૧૦ (૨) (vii ના અવકાશની સ્પષ્ટ પ્રશંસા પર આધારિત છે. તે નીચે મુજબ છેઃ) કલમ ૧૩. - "આવક, નફો અને લાભની ગણતરી, કલમ૧૦ અને ૧૨ના હેતુઓ માટે, કરદાતા દ્વારા નિયમિતપણે ઉપયોગમાંલેવાતી હિસાબની પદ્ધતિ અનુસાર કરવામાં આવશે. Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) G H introduces a fiction that what is not a profit in the previous year is A deemed to be a profit in that year. Since the fiction serves the purpose of section it cannot be enlarged by importing another fiction, namely that if an amount was receivable during lhe previous year it must be deemed ro have been received during lhat ye'ar. Further, the definition of the ex-pression "paid" in s. 10(5) incorporating the concepts of mercantile sys-tem of accoun:ancy into it, iSi a clear indication that in the case of the other terms such as "received" etc., in s. 10(2), the Legislature intended B to give those expressions their natural meanings. There is, therefore, no scope for holding that the expression "received" means "receivable". [398 E-H; 399 D-G; 401 E, F] Case law referred to. CIVIL APPELLATE JURISDICTION : Civil Appeal No. 839 of 1964. c Appeal from the judgment and order dated January 16, 1962 of the Calcutta High Court in Income-tax Reference No. 63 of 1957. S. V. Gupte, Solicitor-General, R. Ganapathy Iyer, R. H. Dhebar and R. N. Sachthey, for the appellant. D S. V. Gupte, Solicitor-General, R. Ganapathy Iyer, R. H. Dhebar and R. N. Sachthey, for the appellant. A. V. Viswanatha Sastri, S. Murthy and B. P. Maheshwari, for the respondent. The Judgment of the Court was delivered by Subba Rao, J. The Income-tax Appellate Tribunal, Calcutta Bench, referred the following question under s. 66(1) of the Indian Income-tax Act, 1922, hereinafter called the Act, for the decision of the High Court of Calcutta : E "Whether on the facts and in the circumstances of this case the sum of Rs. 27,06,593 was assessable as a profit of the assessee company of the previous year relevant to the assessment year 1949-50 in accordance with the fourth proviso to section 10(2)(vii) of the Indian Income-tax Act." F The facts leading up to the said reference may briefly be stated. Messrs. Moon Mills Ltd., the respondent herein, here-after referred to as the Company, is a joint stock limited company and it owns a factory at Bombay. On August 6, 1948, a fire broke out in the factory premises of the assessee resulting in the 'de· struction of the stock-in-trade, machinery and buildings. The assets of the Company were covered by several insurance policies, issued by the General Assurance Society Ltd. in re~pect of .W general specification policies, (ii) specific stock pohc1es, and (111) consequential loss policies, for an aggregate sum of G H • +,;,'. .. .. •• A Rs. 1,48,92,390. The Company received Rs. 65 lakhs from the insurance company in full settlement of its claim under the said policies. The said amount was received by the Company only on March 27, 1950. Out of the said amount, the sum of Rs. 27,06,593 represented the loss in respect of the buildings and machinery-Rs. 4,24,205 in respect of the l:Juildings and B Rs. 22,82,388 in respect of the machinery. For the assessment year 1949-50, the Company did not include the said amount in its return as it was received by it only on March 27, 1950. The Income-tax Officer, on the ground that the said amount became receivable by the Company on December 13, 194.8, included the C same in the taxable income of the assessee-Company for the assess-ment year 1949-50. On appeal, the Appellate Assistant Commis-sioner came to the conclusion that the said amount could only be assessed to tax under the fourth proviso to cl. (vii) of sub-s. ( 2) of s. 10 of the Act when the Company actually received it. On appeal preferred by the Revenue against the said Order, the D Income-tax Appellate Tribunal agreed with that view. Thereafter, the Appellate Tribunal referred the aforesaid question to the High Court for its decision and the said Court upheld the view of the Appellate Tribunal. The Revenue on a certificate issued by the High Court has preferred the present appeal. Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) ਏ. ਵੀ. ਵਿਸਵਨਾਥਾਸਾਸਤ੍ਰੀ, ਐਸ. ਮੂਰਤੀਅਤੇਬੀ. ਪੀ. ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਜਵਾਬੀਲਈ। ਅਦਾਲਤਦਾਫੈਸਲਾ ਸੁੱਬਾਰਾਓ, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾਦੁਆਰਾਸੁਣਾਇਆਗਿਆ। ਆਮਦਨਕਰਅਪੀਲੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਨੇਭਾਰਤੀਆਮਦਨਕਰਐਕਟ, 1922, ਇਥੇਐਕਟਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਬੈਂਚਕਹਿਣਜਾਰਹੇਹਨ, ਦੇਸ. 66(1) ਅਧੀਨਕੋਲਕਾਤਾਹਾਈਕੋਰਟਨੂੰਨਿਰਣਾਲਈਹੇਠਲਿਖੇਸਵਾਲਨੂੰਰੈਫਰਕੀਤਾ : “ਇਸਕੇਸਦੇਤੱਥਾਂਅਤੇਹਾਲਾਤਾਂਵਿੱਚਕੀਰੁਪਏ 27,06,593 ਦੀਰਕਮਨੂੰਭਾਰਤੀਆਮਦਨਕਰਐਕਟਦੀਧਾਰਾ 10(2)(vii) ਦੀਚੌਥੀਅਨੁਸਾਰਸਾਲ 1949-50 ਲਈਪਿਛਲੇਸਾਲਦੇਮੁਨਾਫੇ”ਪ੍ਰੋਵਿਜੋਮੁਲਾਂਕਣਵਜੋਂਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗਸੀਜਾਂਨਹੀਂ। ਉਕਤਤੱਕਪਹੁੰਚਣਵਾਲੇਨੂੰਸੰਖੇਪਵਿੱਚਬਿਆਨਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈ।. ਮੂਨਰੈਫਰੈਂਸਤੱਥਾਂਮੈਸਰਜ਼ਮਿਲਜ਼ਲਿਮਿਟਿਡ, ਇਥੇਜਵਾਬੀਹੈ, ਇਸਨੂੰਅੱਗੇਕੰਪਨੀਕਹਾਂਗੇ, ਇੱਕਜੌਇੰਟਸਟਾਕਲਿਮਿਟਿਡਕੰਪਨੀਹੈਅਤੇਇਸਦੇਕੋਲਬੰਬਈਵਿੱਚਇੱਕਫੈਕਟਰੀਹੈ। 6 ਅਗਸਤ, 1948 ਨੂੰ, ਕੰਪਨੀਦੇਫੈਕਟਰੀਪ੍ਰਮਿਸਾਂਵਿੱਚਅੱਗਲੱਗਗਈਜਿਸਕਾਰਨਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟ੍ਰੇਡ, ਮਸ਼ੀਨਰੀਅਤੇਇਮਾਰਤਾਂਦਾਨਾਸ਼ਹੋਗਿਆ।ਕੰਪਨੀਦੀਸੰਪਤੀਨੂੰਜਨਰਲਐਸ਼ੋਰੈਂਸਸੋਸਾਇਟੀਲਿਮਿਟਿਡਦੁਆਰਾਜਾਰੀਕੀਤੀਆਂਗਈਆਂਕਈਬੀਮਾਪਾਲਿਸੀਆਂਦੁਆਰਾਕਵਰਕੀਤੀਗਈਸੀ, ਜਿਸਵਿੱਚ (i) ਆਮਪਾਲਿਸੀਆਂ, (ii) ਸਟਾਕਪਾਲਿਸੀਆਂ, ਅਤੇ (iii) ਪਰਿਣਾਮਕਾਰੀਨੁਕਸਾਨਪਾਲਿਸੀਆਂਸਪੈਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨਵਿਸ਼ੇਸ਼ਲਈਕੁੱਲਰੁਪਏ 1,48,92,390 ਦੀਰਕਮਸ਼ਾਮਲਸੀ।ਕੰਪਨੀਨੇਉਕਤਪਾਲਿਸੀਆਂਅਧੀਨਆਪਣੇਦਾਅਵੇਦੀਪੂਰੀਰਕਮਵਜੋਂਬੀਮਾਕੰਪਨੀਤੋਂਰੁਪਏ 65 ਲੱਖਪ੍ਰਾਪਤਕੀਤੇ।ਉਕਤਰਕਮਕੰਪਨੀਨੂੰਕੇਵਲ 27 ਮਾਰਚ, 1950 ਨੂੰਹੀਮਿਲੀ।ਉਕਤਰਕਮ, ਰੁਪਏ 27,06,593 ਦੀਰਕਮਅਤੇਦੇਨੁਕਸਾਨਦੀਵਿੱਚੋਂਇਮਾਰਤਾਂਮਸ਼ੀਨਰੀਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾਕਰਦੀਹੈ---ਰੁਪਏ 4,24,205 ਇਮਾਰਤਾਂਦੇਲਈਅਤੇਰੁਪਏ 22,82,388 ਮਸ਼ੀਨਰੀਦੇਲਈ।ਮੁਲਾਂਕਣਸਾਲ1949-50 ਲਈ, ਕੰਪਨੀਨੇਉਕਤਰਕਮਨੂੰਆਪਣੇਰਿਟਰਨਵਿੱਚਸ਼ਾਮਲਨਹੀਂਕੀਤਾਕਿਉਂਕਿਇਹਉਸਨੂੰਕੇਵਲ27 ਮਾਰਚ, 1950 ਨੂੰਹੀਮਿਲੀਸੀ।ਆਮਦਨਕਰਅਧਿਕਾਰੀਨੇ, ਇਸਆਧਾਰਉੱਤੇਕਿਉਕਤਰਕਮਕੰਪਨੀਲਈ 13 ਦਸੰਬਰ, 1948 ਨੂੰਪ੍ਰਾਪਤਕਰਨਯੋਗਬਣਗਈਸੀ, ਉਸਨੂੰਮੁਲਾਂਕਣਸਾਲ 1949-50 ਲਈਕਰਦਾਤਾ-ਕੰਪਨੀਦੀਕਰਯੋਗਆਮਦਨਵਿੱਚਕੀਤਾ।ਅਪੀਲ, ਅਪੀਲੀਸਹਾਇਕਨੇਕੀਤਾਕਿਅਪੀਲ'ਤੇ, ਅਪੀਲੀਸਹਾਇਕਕਮਿਸ਼ਨਸ਼ਾਮਲ- sioner ਇਸਸਿੱਟੇਉੱਤੇ 'ਤੇਪਹੁੰਚਿਆਕਿਉਕਤਕਮਿਸ਼ਨਰਰਕਮਸਿਰਫਨਿਸ਼ਚਾਹੋਸਕਦੀਹੈ cl ਦੇਚੌਥੇਉਪਬੰਧਦੇਤਹਿਤਟੈਕਸਦਾਕੀਤਾਗਿਆ। (vii) ਉਪ-ਸ. (2) ਦੇਐਕਟਦੇ 10 ਕੰਪਨੀਨੇਅਸਲਵਿੱਚਮੁਲਾਂਕਣਜਦੋਂਇਸਨੂੰਪ੍ਰਾਪਤਕੀਤਾ। 'ਤੇਉਕਤਹੁਕਮਦੇਵਿਰੁੱਧਮਾਲੀਆਦੁਆਰਾਤਰਜੀਹੀਅਪੀਲ, ਡੀਇਨਕਮ-ਟੈਕਸਅਪੀਲੀਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਇਸਵਿਚਾਰਨਾਲਸਹਿਮਤੀਪ੍ਰਗਟਾਈ।ਇਸਤੋਂਬਾਅਦਸ. ਅਪੀਲੀਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਉਪਰੋਕਤਸਵਾਲਹਾਈਕੋਲਭੇਜਦਿੱਤਾਅਦਾਲਤਨੇਆਪਣੇਫੈਸਲੇਲਈਅਤੇਉਕਤਅਦਾਲਤਦੇਵਿਚਾਰਨੂੰਬਰਕਰਾਰਰੱਖਿਆਅਪੀਲੀਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ. ਦੁਆਰਾਜਾਰੀਕੀਤੇਸਰਟੀਫਿਕੇਟ 'ਤੇਮਾਲੀਆਹਾਈਕੋਰਟਨੇਮੌਜੂਦਾਅਪੀਲਨੂੰਤਰਜੀਹਦਿੱਤੀਹੈ। ਸਿੱਖਿਆਪ੍ਰਾਪਤਸਾਲਿਸਿਟਰਜਨਰਲ, ਰੈਵੇਨਿਊਦੀਤਰਫੋਂ, ਨੇਦਲੀਲਦਿੱਤੀਕਿਕੰਪਨੀਨੇਆਪਣੇਖਾਤੇਵਪਾਰਕਆਧਾਰ 'ਤੇਰੱਖੇਸਨਅਤੇ, ਇਸਲਈ, ਇਸਦੇਕਾਰੋਬਾਰਦੇਮੁਨਾਫੇਅਤੇਲਾਭਾਂਨੂੰ, ਐਕਟਦੇਐਸ. 13 ਅਧੀਨ, ਕਹੇਗਏਲੇਖਾਤਰੀਕੇਅਨੁਸਾਰਗਣਨਾਕੀਤੀਜਾਣੀਚਾਹੀਦੀਹੈ।ਜੇਇਸਗਣਨਾਕੀਤੀਜਾਵੇ, ਤਰ੍ਹਾਂਤਾਂਦਲੀਲਅੱਗੇਵਧਦੀਹੈ, ਕੰਪਨੀਦੁਆਰਾਕਹੇਗਏਦੀਰਕਮਲਈਕੀਤੀਗਈਦਾਵੇਦਾਰੀਨੂੰਅੰਤਮਰੂਪਵਿੱਚਮੁਆਵਜ਼ੇਬੀਮਾਕੰਪਨੀਦੀਮੀਟਿੰਗਵਿੱਚ 13 ਦਸੰਬਰ, 1948 ਨੂੰਮਨਜ਼ੂਰਕੀਤਾਗਿਆਸੀ, ਕੰਪਨੀਨੇਉਸਤਾਰੀਖਨੂੰਉਸੇਨੂੰਕਰਨਦਾਅਧਿਕਾਰਕਰਲਿਆ, ਨਤੀਜਤਨਇਹਕੰਪਨੀਦੀਕਰਯੋਗਆਮਦਨਦਾਹਿੱਸਾਬਣਗਿਆਪ੍ਰਾਪਤਪ੍ਰਾਪਤਲੇਖਾਵਰ੍ਹੇਦੌਰਾਨ। ਏ. ਵੀ. ਵਿਸਵਨਾਥਾਸਾਸਤਰੀ, ਕੰਪਨੀਲਈਵਕੀਲ, ਨੇਦਲੀਲਦਿੱਤੀਕਿਵਾਣਿਜਿਕਸ੍ਰੀਸਿੱਖਿਆਪ੍ਰਾਪਤਦੇ 'ਤੇਦੀਗਣਨਾਅਤੇਐਕਟਦੇਐਸ. 10(2) ਅਧੀਨਵਿਧਾਨਿਕਭੱਤਿਆਂਦੇਕੰਮਕਰਨਲੇਖਾਂਕਨਸਿਦਾਂਤਾਂਮੁਨਾਫ਼ੇਵਿੱਚਇੱਕਅਸਲੀਫਰਕਹੈ: ਪਹਿਲੇਅਧੀਨਇੱਕਕਰਦਾਤਾਨੇਖਾਤੇਵਪਾਰਕਆਧਾਰ 'ਤੇਰੱਖੇਹੋਣ, ਜਦੋਂਪ੍ਰਾਪਤੀਜਾਂਅਹਿਸਾਸਤੋਂਬਿਨਾਂ, ਮੁਨਾਫ਼ੇਨੂੰਜਮਾਆਧਾਰ 'ਤੇਗਣਨਾਕੀਤੀਜਾਣੀਚਾਹੀਦੀਹੈ, ਐਕਟਦੇਐਸ. 10(2) (vii) ਦੀਤੀਜੀਅਧੀਨਰਕਮਨੂੰਕੇਵਲਉਸਕਰਲਾਗੂਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈਇਹਅਸਲਵਿੱਚਕਹੇਪ੍ਰੋਵਿਜ਼ੋਮੁਆਵਜ਼ਾਸਮੇਂਜਦੋਂਗਏਦੀਆਂਅਨੁਸਾਰਹੋਇਆਹੋਵੇ।ਪ੍ਰੋਵਿਜ਼ੋਸ਼ਰਤਾਂਪ੍ਰਾਪਤ ਦੋਵਿਰੋਧੀਦੇਹੱਲਦੀਸਮਝਐਕਟਦੀਧਾਰਾ 13 ਅਤੇਧਾਰਾ 10(2) () ਦੇਦਾਇਰੇਦੀਇਨ੍ਹਾਂਦਲੀਲਾਂਸੱਤਵੀਂਸਪਸ਼ਟਪਛਾਣਉੱਤੇਨਿਰਭਰਕਰਦੀਹੈ।ਉਹਇਸਤਰ੍ਹਾਂਪੜ੍ਹਦੇਹਨ: ਧਾਰਾਵਰਤੀ 13. "ਜਾਣਆਮਦਨਵਾਲੀਲੇਖਾ, ਮੁਨਾਫੇਅਤੇਦੇਲਾਭਾਂਅਨੁਸਾਰਨੂੰਧਾਰਾਗਣਨਾ 10 ਕੀਤੀਅਤੇ 12 ਜਾਵੇਗੀ।ਦੇਉਦੇਸ਼ਾਂ"ਲਈ, ਕਰਦਾਤਾਦੁਆਰਾਨਿਯਮਤਤੌਰ 'ਤੇਪ੍ਰਣਾਲੀ ਧਾਰਾ 10. (1) ਕਰਦਾਤਾਦੁਆਰਾਚਲਾਈਜਾਣਵਾਲੀਕਿਸੇਵੀਵਪਾਰ, ਕਿਸੇਵੀਧੰਦੇਦੇਮੁਨਾਫੇਪੇਸ਼ੇਜਾਂਜਾਂਲਾਭਾਂਦੇਸੰਬੰਧਵਿੱਚ "ਵਪਾਰ, ਪੇਸ਼ੇਜਾਂਧੰਦੇਦੇਮੁਨਾਫੇਅਤੇਲਾਭ" ਦੇਸਿਰਲੇਖਹੇਠਕਰਦੇਣਯੋਗਹੋਵੇਗਾ। (2) ਅਜਿਹੇਮੁਨਾਫੇਜਾਂਲਾਭਾਂਨੂੰਹੇਠਲਿਖੇਭੱਤੇਬਣਾਉਣਤੋਂਬਾਅਦਗਣਨਾਕੀਤੀਜਾਵੇਗੀ: ਧਾਰਾ 13 ਸਪਸ਼ਟਤੌਰ 'ਤੇਕੇਵਲਕਰਦਾਤਾਦੁਆਰਾਅਪਣਾਈਗਈਲੇਖਾਸਿਧਾਂਤਾਂਉੱਤੇਵਪਾਰਦੇਮੁਨਾਫਿਆਂਦੀਗਣਨਾਨਾਲਸਬੰਧਤਹੈ।ਇਹਵਾਣਿਜਿਕਮੁਨਾਫਿਆਂਨਾਲਸਬੰਧਤਹੈਅਤੇਟੈਕਸਯੋਗਆਮਦਨਨਾਲਨਹੀਂ।ਹਾਲਾਂਕਿਵਾਣਿਜਿਕਮੁਨਾਫਾਟੈਕਸਯੋਗਆਮਦਨਨੂੰਜਾਣਨਦਾਆਧਾਰਹੈ, ਪਰਬਾਅਦਵਾਲਾਕੇਵਲਧਾਰਾ 10(2) ਅਧੀਨਪ੍ਰਦਾਨਕੀਤੇਗਏਕਾਨੂੰਨੀਭੱਤਿਆਂਨੂੰਬਣਾਉਣਤੋਂਬਾਅਦਹੀਪਹੁੰਚਿਆਜਾਸਕਦਾਹੈ।Gresham Life Assurance Society ਬਨਾਮ Styles (Surveyor of Taxes)ਵਿੱਚ, "ਮੁਨਾਫਿਆਂ" ਦੇਨੂੰਸੰਖੇਪਰੂਪਸ਼ਬਦਵਿੱਚਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤਕੀਤਾਗਿਆਹੈ।ਹਾਲਸਬਰੀ, ਐਲ. ਸੀ., ਨੇਉਥੇਕਿਹਾਕਿ "‘ਮੁਨਾਫਿਆਂ’ ਸ਼ਬਦਨੂੰਇਸਦੇਕੁਦਰਤੀਸਹੀਸਮਝੇਗਾਤਾਂਅਸੀਂਅਰਥ"ਉਸ।ਲਾਰਡਵਿੱਚਦਾਮਤਲਬਸਮਝਿਆਹਰਸ਼ੇਲਉਸਨੇਜਾਣਾਟਿੱਪਣੀਨਾਲਚਾਹੀਦਾਕਰਦੇਕੀਤੀਹੈਹਾਂ: "—ਜਦੋਂਜੋਇੱਕਉਸਅਸੀਂਅਜਿਹਾਨੇਇੱਕਆਪਣੇਅਰਥਵਪਾਰੀਵਪਾਰਜਿਸਦੇਨਾਲਮੁਨਾਫਿਆਂਨੂੰਕੋਈਕਮਾਇਆਵੀਅਤੇਵਾਣਿਜਿਕਹੈਲਾਭਾਂ"।ਇਸਬਾਰੇਮਨੁੱਖਅਦਾਲਤਗੱਲਗਲਤਕਰਦੇਨੇਨਹੀਂਹਾਂ Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) एस. वस. गयप्तमे, ससॉलललसटर-जनरल, आर. गणपमत अय्यर, आर. एच. अपसलतथर्थी कमे ललए ढमेबर और आर.एन. सचथमे। ए. वस. मवश्वनतथ शतसस, एस. मूमतर और बस. पस. मतहमेश्वरस, उतरदिततत कमे ललए। न्यतयतलय कत मनणरय इसकमे दतरत मदियत गयत थत सयब्बत रतव, जमे. आय-कर अपसलसय न्यतयतलधिकरण, कलकतत पसठ नमे भतरतसय आय-कर अलधिमनयम, 1922अन्तगरत धितरत 66 (1) कमे तहत कलकतत उच्च न्यतयतलय कमे मनणरय कमे ललए हैतःमनम्नलललखत पश्न कत उल्लिमेखमकयत। “चतहमे तथ्यनों पर और पररजस्थमतयनों म इस मतमलमे म रु 27,06,593 कमे रूप म मूल्यतरकन ययोग्य थत मपछलमेवषर ककी मनधितरतस करपनस कत लतभ मनधितण वषर 1949-50 कमे अनयसतर पतसरमगक भतरतसय सरमवधितन ककी धितरत 10(2) (vii) कमे चचौथमे परतयक कमे सतथ आय-कर अलधिमनयम “। उक सरदिभर समे जयड़मे तथ्य सरक्षमेप म इस पकतर हयो सकतमे ह -बततयत गयत है। मेससर मून ममल्स ललममटमेड, यहतलाँपमतवतदिस, लजसमे बतदि म करपनस कमे रूप म सरदिमभरत मकयत गयत है, एक सरयक स्टसॉक ललममटमेड करपनस है और यह बसॉम्बमे म एक कतरखतनमे कत मतललक है। 6 अगस्त, 1948 कयो मनधितरतस कमे कतरखतनमे पररसर म आग लग गई,लजसकमे पररणतमस्वरूप भरडतर-व्यतपतर, मशसनरस और भवननों कत मनमतरण। करपनस ककी पररसरपलतयनों कयो कई बसमतiपसॉलललसयनों दतरत कवर मकयत गयत थत, जनरल एस्ययोरमस सयोसतइटस ललममटमेड दतरत ( ) सतमतन्य मवमनदिरशन नसमतयनों,(पप) मवमशष्ट स्टसॉक नसमतयनों और (vii) कमे सरबरधि म जतरस मकयत गयत पररणतमस हतमन नसमतयतलाँ, म समे रु.1,48,92,390। करपनस कयो उक पसॉलललसयनों कमे तहत अपनमे दितवमे कमे पमूणर मनपटतन म बसमत करपनस समे रु 65 लतखरुपयमे। उक रतमश करपनस कयो कमेवल 27 मतचर, 1950 कयो पतप्त हई थस। उक रतमश म समे रु. 27,06,593 नमेइमतरतनों और मशसनरस कमे सरबरधि म नयकसतन कत पमतमनलधित्व मकयत-रु। 4,24,205 भवननों कमे सरबरधि म औरमशसनरस कमे सरबरधि म रु. 22,82,388। मनधितण वषर 1949-50 कमे ललए, करपनस नमे अपनस वतपसस म उक रतमशकयो शतममल नहहीं मकयत क्यनोंमक यह कमेवल 27 मतचर, 1950 कयो पतप्त हई थस। आय-कर अलधिकतरस नमे इस आधितरपर मक उक रतमश करपनस दतरत 13 मदिसरबर, 1948 कयो पतप्य हयो गई थस, इसमे मनधितण वषर कमे ललए मनधितरतस-करपनस ककी कर ययोग्य आय म शतममल मकयत। अपसल पर, अपसलसय सहतयक आयक इस मनष्कषर पर पहरचमे मक उकरतमश कत आकलन चचौथमे परतयक कमे तहत कर कमे रूप म मकयत जत सकतत है। (vii) ककी उपधितरत (2) ककी धितरत 10अलधिमनयम कत जब करपनस नमे वतस्तव म इसमे पतप्त मकयत थत। उस पर उक आदिमेश कमे लखलतफ रतजस्व दतरत दितयरअपसल, आयकर अपसलसय न्यतयतलधिकरण नमे उस दृमष्टकयोण समे सहममत व्यक ककी। इसकमे बतदि, अपसलसयन्यतयतलधिकरण नमे उपरयोक पश्न कयो अपनमे मनणरय कमे ललए उच्च न्यतयतलय कयो भमेजत और उक न्यतयतलय नमेअपसलसय न्यतयतलधिकरण कमे मवचतर कयो बरकरतर रखत। उच्च न्यतयतलय दतरत जतरस पमतण पत्रि पर रतजस्व नमेवतरमतन अपसल कयो पतथममकतत दिस है। रतजस्व ककी ओर समे मवदतन ससॉलललसटर जनरल नमे तकर मदियत मक करपनस अपनमे खततनों कयो व्यतपतररक आधितरपर बनतए रखमे और इसललए, उसकमे व्यवसतय कमे लतभ और लतभ, एस कमे तहत हयोनमे चतमहए। अलधिमनयम ककी धितरत13 ककी गणनत लमेखतरकन ककी उक पदमत कमे अनयसतर ककी जतए। यमदि इस पकतर गणनत ककी जततस है, तयो तकर आगमेबढ़तत है, उक मयआवजमे ककी रतमश कमे ललए करपनस दतरत मकए गए दितवमे कयो बसमत करपनस दतरत 13 मदिसरबर, 1948 कयोआययोलजत अपनस बहैठक म अरतततः स्वसकतर कर ललयत गयत थत, लजसकमे पररणतमस्वरूप करपनस नमे उस ततरसख कयोइसमे पतप्त करनमे कत अलधिकतर पतप्त कर ललयत, लजसकमे पररणतमस्वरूप यह लमेखत वषर कमे दिचौरतन करपनस ककी कर ययोग्यआय कत एक महस्सत बन गयत। करपनस कमे मवदतन वककील शस ए. वस. मवश्वनतथ शतसस नमे तकर मदियत मक गणनत कमे बसच एक वतस्तमवक अरतरथत। वतमणजजयक लमेखतरकन कमे लसदतरतनों पर लतभ कत मनधितण और एस कमे तहत वहैधितमनक भतनों समे कतम करनत।अलधिमनयम ककी धितरत 10 (2) जबमक पमूवर कमे तहत जब कयोई मनधितरतस वतमणजजयक आधितर पर खततनों कतरखरखतव करतत है, तयो पतमप्त यत पतमप्त ककी परवतह मकए मबनत, लतभ ककी गणनत तससरमे परतयक कमे तहत उपतलजरतआधितर पर ककी जतनस चतमहए। अलधिमनयम ककी 10 (2) (vii) क्षमतपूतर रतमश कयो कमेवल तभस कर म लतयत जतसकतत है जब वह वतस्तव म उक परतयक कमे सरदिभर म पतप्त ककी गई हयो। इन दियोननों परस्पर मवरयोधिस मववतदिनों कत समतधितन इस पर मनभ करतत है - धितरत 13 कमे दितयरमे ककी स्पष्ट व्यतख्यत अलधिमनयम ककी धितरत 10 (2) (vii) वमे पढ़तमे हतः धितरत 10. (1) कर कत भयगततन “व्यवसतय कमे लतभ और लतभ“ शसषरक कमे तहत दिमेखमे जतनमे वतलमे एकआकलन दतरत मकयत जतएगत। उसकमे दतरत मकए गए मकसस भस व्यवसतय, पमेशमे यत व्यवसतय कमे लतभ यत लतभ कमेसरबरधि म व्यवसतय। Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) 13102[][]''[][]''[][][] Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) તે બે વિરોધાભાસી વિવાદોનો ઉકેલ કલમ ૧૩ અને કાયદાની કલમ ૧૦ (૨) (vii ના અવકાશની સ્પષ્ટ પ્રશંસા પર આધારિત છે. તે નીચે મુજબ છેઃ) કલમ ૧૩. - "આવક, નફો અને લાભની ગણતરી, કલમ૧૦ અને ૧૨ના હેતુઓ માટે, કરદાતા દ્વારા નિયમિતપણે ઉપયોગમાંલેવાતી હિસાબની પદ્ધતિ અનુસાર કરવામાં આવશે. કલમ ૧૦. - (૧) કરપાત્ર વ્યક્તિ દ્વારા તેના દ્વારા હાથધરવામાં આવેલા કોઈપણ વ્યવસાય, વ્યવસાય અથવા વ્યવસાયનાનફા અથવા લાભના સંદર્ભમાં "વ્યવસાય, વ્યવસાય અથવાવ્યવસાયના નફા અને લાભ" શીર્ષક હેઠળ કર ચૂકવવાપાત્ર રહેશે. (૨) આવા નફા અથવા લાભની ગણતરી નીચેના ભથ્થાંઆપ્યા પછી કરવામાં આવશેઃ" કલમ ૧૩ માત્ર આકારણીદાર દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા હિસાબનાસિદ્ધાંતો પર વ્યવસાયના નફાની ગણતરી સાથે સંબંધિત છે. તે વેપારી નફોસાથે વ્યવહાર કરે છે, આકારણીપાત્ર આવક સાથે નહીં. જો કે વ્યાપારી નફો એકરપાત્ર આવકની ખાતરી કરવા માટેનો આધાર છે, પરંતુ બાદમાં અધિનિયમનીકલમ ૧૦ (૨) દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલ વૈધાનિક ભથ્થાં આપ્યા પછી જપહોંચી શકાય છે. ગ્રેશમ લાઇફ એસ્યોરન્સ સોસાયટી વિ/એસ. સ્ટાઇલ્સ(કરવેરાના સર્વેયર), માં અભિવ્યક્તિ "નફો" ને સંક્ષિપ્તમાં વ્યાખ્યાયિત કરવામાંઆવી છે. હેલ્સબરી, એલ. સી. એ તેમાં કહ્યું હતું કે "મને લાગે છે કે 'નફો'શબ્દને તેના કુદરતી યોગ્ય અર્થમાં સમજવો જોઈએ-એવા અર્થમાં કે જેને કોઈવેપારી માણસ ગેરસમજ નહીં કરે". લોર્ડ હર્શેલે અવલોકન કર્યુંઃ"જ્યારે આપણેવેપારીના નફા અને લાભની વાત કરીએ છીએ ત્યારે તેનો અર્થ એ થાય છે કે તેણેતેના વેપાર દ્વારા જે કમાણી કરી હતી.” કલકત્તા કંપની લિમિટેડ વિરુદ્ધઆવકવેરાના કમિશનર, પશ્ચિમ બંગાળ, માં આ અદાલત એ જ્યારે કહ્યું કે“"નફો અને લાભ" અભિવ્યક્તિને તેના વ્યાપારી અર્થમાં સમજવી જોઈએ ત્યારેતે જ અસર માટે ઘણું કહ્યું હતું.” કેશાવ મિલ્સ લિમિટેડ વિરુદ્ધ આવકવેરાનાકમિશનર, બોમ્બે માં આ અદાલતે વ્યાવસાયિક અર્થમાં નફો અને નુકસાન કેવીરીતે નક્કી કરવામાં આવે છે તે સમજાવ્યું. હિસાબની બે મુખ્ય પ્રણાલીઓ સાથેવ્યવહાર કરતા, તેણે અવલોકન કર્યુંઃ "હિસાબની વેપારી પ્રણાલી અથવા જે અન્યથા ડબલ એન્ટ્રીસિસ્ટમ તરીકે ઓળખાય છે તે બુક કીપિંગની રોકડ પ્રણાલીનો વિરોધ કરે છે, જેમાં વાસ્તવિક રોકડ રસીદો અને વાસ્તવિક રોકડચૂકવણીનો રેકોર્ડ રાખવામાં આવે છે, જ્યારે નાણાં ખરેખર એકત્રિતકરવામાં આવે અથવા વિતરિત કરવામાં આવે ત્યારે જ એન્ટ્રીઓકરવામાં આવે છે. તે સિસ્ટમ જે બાકી છે તે ક્રેડિટમાં લાવે છે, તરત જતે કાયદેસર રીતે બાકી થઈ જાય છે અને તે ખરેખર પ્રાપ્ત થાય તેપહેલાં અને તે ડેબિટ ખર્ચમાં લાવે છે જેના માટે કાનૂની જવાબદારીખરેખર વિતરણ કરવામાં આવે તે પહેલાં ખર્ચવામાં આવી છે. આ રીતેજમા કરવામાં આવતા વ્યવસાયના નફા અથવા લાભની અનુભૂતિથતી નથી પરંતુ કમાયા પછી તેને પ્રાપ્ત તરીકે ગણવામાં આવે છે, જોકેહકીકતમાં તે તબક્કે નફાના સંચય અથવા ઉદ્ભવ સિવાય બીજું કંઈનથી. તે બુક પ્રોફિટ રસીદ છે જે ચાર્જબિલિટી અને નફા અને લાભનીએકમાત્ર કસોટી નથી જે ઉપાર્જિત અથવા ઉદ્ભવ્યા છે અનેઆવકવેરો વસૂલવા માટે પણ જવાબદાર છે, આ નફાની સુલભતા જેઆમ હિસાબી પુસ્તકોમાં જમા થાય છે તે એટલા માટે નથી કે તે પ્રાપ્તથાય છે, પરંતુ એટલા માટે કે તે ઉપાર્જિત અથવા ઉદ્ભવ્યા છે.” તેથી, તે સ્પષ્ટ છે કે નફો સેકના અર્થમાં નક્કી થવો જોઈએ. કાયદાનીકલમ ૧૩, કરપાત્ર વ્યક્તિ દ્વારા જાળવવામાં આવતી વ્યવસ્થાના આધારે, પછીભલે તે વેપારી હોય, રોકડ હોય કે અન્ય કોઈ વ્યવસ્થા હોય. હિસાબની બંને પ્રણાલીમાં, પેઢીના નફા અને નુકસાનની ખાતરી કરવામાટે વીમા કંપની દ્વારા મૂડી અસ્કયામતોના નુકસાનના સંદર્ભમાં ચૂકવવામાંઆવેલા વળતરને ધ્યાનમાં લેવામાં આવતું નથી. બટલીબોઈના એડવાન્સ્ડએકાઉન્ટિંગ પરના પુસ્તકની ૨૧મી આવૃત્તિના પાના નં. ૧૦૬૨માં, સ્ટોક,ફિક્સ્ચર, પ્લાન્ટ, બિલ્ડિંગ વગેરેના વિનાશથી ઉદ્ભવતા વીમા હેઠળનાદાવાઓના સંદર્ભમાં ખાતાઓમાં કેવી રીતે જરૂરી એન્ટ્રીઓ કરવી પડશે તે સમજાવવા માટે ઉદાહરણ આપવામાં આવ્યું છે, તેમજ આગને કારણે થયેલાનુકસાનને લગતા દાવાઓ પણ આપવામાં આવ્યા છે. ૨૦૭ પર દર્શાવેલઉદારણથી એ જોવા મળશે કે જ્યારે નાશ પામેલા અથવા નુકસાન પામેલા સ્ટોકમાટે પ્રાપ્ત વળતરની વસ્તુને નફા અને નુકસાનના ખાતામાં લઈ જવામાં આવે છે,ત્યારે મકાન અને મશીનરીના સંદર્ભમાં આગને કારણે થયેલા નુકસાન માટે પ્રાપ્તવળતરને લગતી વસ્તુને મકાન ખાતા અને પ્લાન્ટ અને મશીનરી ખાતામાં દાખલકરવાની હોય છે. તેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, આગ દ્વારા નાશ પામેલીઇમારતો અને પ્લાન્ટ અને મશીનરી દ્વારા રજૂ કરાયેલી સ્થિર અસ્કયામતોનીખોટ હોવાથી, તેને વિશેષ ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે. આ ઉદાહરણસૂચવે છે કે વ્યાપારી હિસાબમાં, જ્યારે શેરના સંદર્ભમાં થયેલા નુકસાન માટેનુંવળતર એ નફા અને નુકસાન ખાતાની વસ્તુ છે, જે મકાન અને મશીનરીનાસંદર્ભમાં કરવામાં આવે છે તે તેની બહાર છે. તે એટલા માટે છે કારણ કે જેનોનાશ થાય છે તે મૂડી સંપત્તિ છે. Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, CALCUTFA versus M/S. MOON MILLS LTD. [[1966] 2 S.C.R. 393] (1966) Calcutta Co. Ltd. ਬਨਾਮਆਮਦਨਕਰ, ਪੱਛਮੀਬੰਗਾਲਵਿੱਚਲਗਭਗਇਸੇਦਾਕਹਿਣਾਸੀਕਮਿਸ਼ਨਰਤਰ੍ਹਾਂਜਦੋਂਇਸਨੇਕਿਹਾਕਿ "ਮੁਨਾਫਿਆਂਅਤੇਲਾਭਾਂ" ਦੇਸ਼ਬਦਨੂੰਇਸਦੇਵਾਣਿਜਿਕਅਰਥਵਿੱਚਸਮਝਿਆਜਾਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈ।ਇਸਅਦਾਲਤਨੇKesav Mills Ltd. ਬਨਾਮਆਮਦਨਕਰ, ਬੰਬਈਵਿੱਚਸਮਝਾਇਆਕਿਕਮਿਸ਼ਨਰਵਾਣਿਜਿਕਅਰਥਵਿੱਚਮੁਨਾਫਿਆਂਅਤੇਨੁਕਸਾਨਨੂੰਕਿਵੇਂਜਾਣਿਆਜਾਂਦਾਹੈ।ਦੋਮੁੱਖਲੇਖਾਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂਨਾਲਨਿਪਟਦਿਆਂ, ਇਸਨੇਟਿੱਪਣੀਕੀਤੀ: "ਵਾਣਿਜਿਕਲੇਖਾਜੋਕਿਦੁੱਗਣੀਕੇਰੂਪਵਿੱਚਜਾਣੀਹੈ, ਨਕਦਲੇਖਾਪੁਸਤਕਪ੍ਰਣਾਲੀਜਾਂਪ੍ਰਵੇਸ਼ਪ੍ਰਣਾਲੀਜਾਂਦੀਰੱਖਣਦੀਪ੍ਰਣਾਲੀਦੇਵਿਰੁੱਧਹੈਜਿਸਵਿੱਚਅਸਲਨਕਦਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂਅਤੇਅਸਲਨਕਦਭੁਗਤਾਨਾਂਦਾਰਿਕਾਰਡਰੱਖਿਆਜਾਂਦਾਹੈ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕੇਵਲਉਸਸਮੇਂਕੀਤੇਜਾਂਦੇਹਨਜਦੋਂਪੈਸਾਅਸਲਵਿੱਚਇਕੱਠਾਜਾਂਖਰਚਕੀਤਾਜਾਂਦਾਹੈ।ਉਹਪ੍ਰਣਾਲੀਜੋਕ੍ਰੈਡਿਟਵਿੱਚਲਿਆਉਂਦੀਹੈਜੋਕਾਨੂੰਨੀਤੌਰ 'ਤੇਬਕਾਇਆਹੈ, ਉਸਨੂੰਤੁਰੰਤਹੀਵਾਸਤਵਵਿੱਚਪ੍ਰਾਪਤਹੋਣਤੋਂਪਹਿਲਾਂਅਤੇਇਸਨੂੰਖਰਚਵਿੱਚਲਿਆਉਂਦੀਹੈਜਿਸਲਈਇੱਕਕਾਨੂੰਨੀਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਪੈਦਾਹੋਗਈਹੈਉਸਨੂੰਵਾਸਤਵਵਿੱਚਖਰਚਕੀਤੇਜਾਣਤੋਂਪਹਿਲਾਂ।ਵਪਾਰਦੇਮੁਨਾਫਿਆਂਜਾਂਲਾਭਾਂਜੋਇਸਤਰ੍ਹਾਂਕ੍ਰੈਡਿਟਕੀਤੇਜਾਂਦੇਹਨਉਹਅਸਲਵਿੱਚਪ੍ਰਾਪਤਨਹੀਂਹੁੰਦੇਪਰਕਮਾਏਗਏਹੋਣਕਰਕੇਪ੍ਰਾਪਤਕੀਤੇਜਾਂਦੇਹਨਹਾਲਾਂਕਿਅਸਲਵਿੱਚਇਸਸਟੇਜ 'ਤੇਕੁਝਵੀਨਹੀਂਹੋਰਹੁੰਦਾਸਿਵਾਏਮੁਨਾਫਿਆਂਦੇਇਕੱਠੇਜਾਂਉੱਠਣਦੇ।ਉਹਕਿਤਾਬੀਮੁਨਾਫਿਆਂਹਨ।ਪ੍ਰਾਪਤੀਹੀਚਾਰਜ਼ੇਬਲਿਟੀਦਾਇਕੋਇਕਟੈਸਟਨਹੀਂਹੈਅਤੇਮੁਨਾਫਿਆਂਅਤੇਲਾਭਜੋਇਕੱਠੇਜਾਂਉੱਠੇਹਨਜਾਂਇਕੱਠੇਜਾਂਉੱਠੇਹਨਨੂੰਮੰਨਿਆਜਾਂਦਾਹੈਉਹਵੀਆਮਦਨਕਰਲਈਚਾਰਜ਼ੇਬਲਹਨਇਸਲਈਇਹਮੁਰਸੀਦਚਾਰਜਯੋਗਤਾਅਤੇਦੀਇੱਕੋਇੱਕਹੈਅਤੇਲਾਭਜੋਇਕੱਠੇਹੋਏਹਨਪੈਦਾਹੋਏਹਨਮੰਨੇਹਨਮੁਨਾਫ਼ੇਪ੍ਰੀਖਿਆਨਹੀਂਜਾਂਜਾਂਜਾਂਦੇਇਕੱਠਾਹੋਇਆਜਾਂਪੈਦਾਹੋਇਆਵੀਚਾਰਜਕੀਤੇਜਾਣਲਈਜਵਾਬਦੇਹਹੈਇਨਕਮ-ਟੈਕਸਇਹਨਾਂਮੁਨਾਫ਼ਿਆਂਦੀਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗਤਾਪ੍ਰਾਪਤਕੀਤੇਗਏਜੋਹਨਹਨਪਰਇਸਕਿਉਂਕਿਤਰ੍ਹਾਂਖਾਤੇਉਹਨਾਂਦੀਆਂਨੇਜਮ੍ਹਾਕਿਤਾਬਾਂਕਰਵਿੱਚਲਿਆਜਮ੍ਹਾਹੈਜਾਂਕੀਤਾਪੈਦਾਜਾਂਦਾਹੋਇਆ।ਹੈ · "ਇਸਲਈਨਹੀਂਹੁੰਦਾਉਹ ਇਸਲਈ, ਇਹਸਪਸ਼ਟਹੈਕਿਮੁਨਾਫ਼ੇਨੂੰਐਕਟਦੇਸੈਕਸ਼ਨ 13 ਦੇਅਰਥਵਿੱਚਕਿਸੇਵੀਕਰਦਾਤਾਦੁਆਰਾਬਣਾਈਗਈਦੇਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਚਾਹੇਵਹਹੋਵੇ, ਨਕਦਕੋਈਹੋਰਹੋਵੇ, ਨਿਰਧਾਰਿਤਪ੍ਰਣਾਲੀਮਰਕੈਂਟਾਈਲਜਾਂਪ੍ਰਣਾਲੀਕੀਤੇਜਾਣੇਹਨ। ਲੇਖਾਦੀਕਿਸੇਵੀਪ੍ਰਣਾਲੀਵਿੱਚ, ਪੂੰਜੀਸੰਪਤੀਦੇਨੁਕਸਾਨਦੇਸੰਬੰਧਵਿੱਚਇੱਕਬੀਮਾਕੰਪਨੀਦੁਆਰਾਅਦਾਕੀਤੀਗਈਮੁਆਵਜ਼ਾਰਾਸ਼ੀਨੂੰਕੰਪਨੀਦੇਮੁਨਾਫ਼ੇਅਤੇਘਾ