Commissioner Of Income Tax, Gujarat v. M/S. Artex Manufacturing Company

Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) ਬਨਾਮ M/S ਆਰਟੈਕਸ ਮਨਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ 8 ਜੁਲਾਈ 1997 [ਐਸ.ਸੀ. ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਜੀ.ਬੀ. ਪਟਨਾਇਕ, ਜੇ.ਜੇ.] ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961: 41(2) 4!r--', ਸੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨ ੂੰ ਸੂੰਤੁਬਿਤ ਕਰਨਾ-ਇੱਕ ਚੱਿ ਰਹੀ ਬਚੂੰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ - ਪਿਾਂਟਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ , ਅਧੀਨ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਟਾਕ ਦੇ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁੱਿ ਅਤੇ ਪਰਾਪਤ ਹੋਈ ਬਿਕਰੀ ਦੇ ਬਿੱਖਤ ਮੁੱਿ ਬਿਚਕਾਰ ਅੂੰਤਰ-- ਰੋਬਕਆ ਬਗਆ41(2)-ਸਰਪਿੱਸ, 45 ਟੈਕਸ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਹੈ ਸੈਕਸ਼ਨ ਜੇਕਰ ਸੈਕਸ਼ਨ , ਦੇ ਤਬਹਤ ਪ ੂੰਜੀ ਿਾਭ ਿਜੋਂ ਟੈਕਸਯੋਗ ਉਪਰੋਕਤ ਅੂੰਤਰ ਤੋਂ ਿੱਧ ਕੋਈ ਹੋਿੇ। ਮੁਿਾਂਕਣਇੱਕ ਭਾਈਿਾਿੀ ਫਰਮ ਜੋ ਬਕ ਆਰਟ ਰੇਸ਼ਮ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਬਨਰਮਾਣ ਦਾ ਕਾਰੋਿਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਿਾਰ ਇੱਕ ਬਨਿੱਜੀ ਨ ੂੰ ਚੱਿ ਰਹੀ ਬਚੂੰਤਾ ਿਜੋਂ ਿੇਚ ਬਦੱਤਾ। ਬਿਮਬਟਡ ਕੂੰਪਨੀ ਜੋ ਬਕ ਕਾਰੋਿਾਰ ਨ ੂੰ ਸੂੰਭਾਿਣ ਿਈ ਿਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਰੁਪਏ ਦੀ ਬਿਕਰੀ 'ਤੇ ਬਿਚਾਰ. 11,50,400 ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਬਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦੇ 11,504 100 ਪ ਰੀ ਤਰਹਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਇਕੁਇਟੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਅਿਾਟਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਸੂੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੇ ਬਹੱਸੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਸਿ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਮੁਿਾਂਕਣ 1 ਅਪਰੈਿ 1966 ਤੋਂ ਿਾਗ ਕਰਨਾ ਿੂੰਦ ਕਰ ਬਦੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਿਾਂਕਣ ਸਾਿ 1967-68 ਦੇ ਸਿੂੰਧ ਬਿੱਚ, ਮੁਿਾਂਕਣ ਨੇ 'ਨੀਿ' ਆਮਦਨ ਬਦਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਬਰਟਰਨ ਫਾਈਿ ਕੀਤੀ। ਬਪਛਿੀ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਰਟਰਨ 'ਨੀਿ' ਆਮਦਨ ਨ ੂੰ ਇਸ ਨੋਟ ਦੇ ਨਾਿ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਸੋਧੀ ਗਈ ਸੀ ਬਕ ਬਕਉਂਬਕ ਭਾਈਿਾਿੀ ਫਰਮ ਨ ੂੰ ਇੱਕ ਬਨਿੱਜੀ ਬਿਮਬਟਡ ਕੂੰਪਨੀ ਬਿੱਚ ਿਦਬਿਆ ਬਗਆ ਸੀ, 41(2) 45 , ਇਸ ਿਈ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਜਾਂ ਦੇ ਤਬਹਤ ਟੈਕਸ ਿਗਾਉਣ ਯੋਗ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਟੈਕਸ ਐਕਟ1961. , 'ਤੇ ਬਦਖਾਇਆ ਬਗਆ ਸੀ। 11,50,400 ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੀ ਕਾਰਿਾਈ ਦੌਰਾਨਖਰੀਦ ਬਿਚਾਰ ਨ ੂੰ ਰੁਪਏ ਰੁਪਏ ਬਿਚਕਾਰ ਅੂੰਤਰ ਹੈ। 15,87,296 ਮੁਦਰਾ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦਾ ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੇ ਰ ਪ ਬਿੱਚ ਮੁੱਿ, ਅਤੇ ਰੁਪਏ। 4,36,896 ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਸਟਾਕ ਦਾ ਬਿਬਖਆ ਮੁੱਿ, ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਬਕਤਾਿਾਂ ਅਨੁਸਾਰ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦਾ ਬਿਚਾਰ ਸੀ ਬਕ ਧਾਰਾ 41(2) ਦੇ ਤਬਹਤ ਿਾਧ ਰਕਮ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਬਕ ਕੁੱਿ ਰੁਪਏ। 12,56,020 , ਜੋ ਬਕ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਬਰਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਾਂਟਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ ਸਟਾਕ ਦੇ ਬਿਖਤੀ ਮੁੱਿ ਨ ੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਿਾਅਦ 3,32,276 15,87,296, , , ਪਹੁੂੰਬਚਆ ਬਗਆ ਸੀ। ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਤੋਂ. ਪਿਾਂਟਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਸਟਾਕ ਦਾ ਮੁੱਿਬਜਿੇਂ ਬਕ ਮੁੜ ਮੁਿਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਬਗਆ ਹੈ। ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਗੁਜਰਾਤ ਬਨਾਮ ਆਰਟੈਕਸ ਮੈਨੂਫੈਕਚਮਰੰਗ ਕੰਪਨੀ ਹਾਿਾਂਬਕ, ਅਪੀਿੀ ਅਬਸਸਟੈਂਟ ਕਬਮਸ਼ਨਰ ਨੇ ਅਪੀਿ 'ਤੇ ਬਕਹਾ ਬਕ (i) ਸਰਪਿੱਸ 'ਪ ੂੰਜੀ ਿਾਭ' ਬਸਰਿੇਖ ਅਧੀਨ ਮੁਿਾਂਕਣਯੋਗ ਸੀ ਨਾ ਬਕ 'ਕਾਰੋਿਾਰ' ਬਸਰਿੇਖ ਅਧੀਨ, (ii) ਮੁਿਾਂਕਣ ਨ ੂੰ 'ਬਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਬਿੱਚ ਟੈਕਸ ਿਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ 'ਰਬਜਸਟਰਡ ਫਰਮ' ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਬਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਮੁਿਾਂਕਣ ਅਤੇ ਮਾਿੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕਰਾਸ ਅਪੀਿਾਂ ਬਿੱਚ, ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਪੀਿੀ ਬਟਰਬਿਊਨਿ ਨੇ ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਦਿੀਿ ਨ ੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਕ ਆਪਸੀ ਤਾਿਮੇਿ ਦਾ ਬਸਧਾਂਤ ਿਾਗ ਸੀ ਅਤੇ ਬਸੱਟੇ ਿਜੋਂ ਬਕ ਸਰਪਿੱਸ ਟੈਕਸ ਿਈ ਜਿਾਿਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਮੂੰਬਨਆ ਬਗਆ ਬਕ (ਏ) ਸਰਪਿੱਸ ਟੈਕਸਯੋਗ ਸੀ 1961 ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 41 (2) ਅਤੇ (ਿੀ) ਦੇ ਤਬਹਤ ਿਪਾਰਕ ਿਾਭ ਿਜੋਂ ਬਕ ਮੁਿਾਂਕਣ ਇੱਕ ਰਬਜਸਟਰਡ ਫਰਮ ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਬਿੱਚ ਮੁਿਾਂਕਣਯੋਗ ਸੀ। ਸੂੰਦਰਭ 'ਤੇ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਕਹਾ ਬਕ - (ਏ) ਆਪਸੀ ਬਸਧਾਂਤ ਿਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੂੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬਕ ਮੁਿਾਂਕਣ ਟੈਕਸ ਿਗਾਉਣ ਿਈ ਜਿਾਿਦੇਹ ਸੀ; (ਿੀ) ਸਰਪਿੱਸ ਪ ੂੰਜੀਗਤ ਿਾਭ ਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ 41(2) ਅਧੀਨ ਕਾਰੋਿਾਰੀ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ; (c) ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਕੋਈ ਰਬਜਸਟਰਡ ਫਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਿਿਬਕ ਬਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸੀ; (d) ਮੁਿਾਂਕਣ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਬਨਰਭਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ ਸਰਕ ਿਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰਾਹਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ (e) ਚੱਿ ਰਹੀ ਬਚੂੰਤਾ ਦਾ ਤਿਾਦਿਾ ਧਾਰਾ 45 ਦੇ ਅਧੀਨ ਟੈਕਸ ਿਈ ਜਿਾਿਦੇਹ ਹੈ ਨਾ ਬਕ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 41(2) ਦੇ ਤਬਹਤ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਿਸ ਿੀ ਬਿਕਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਟੈਕਸ ਿਈ ਜਿਾਿਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਿ ਨੇ ਮੌਜ ਦਾ ਅਪੀਿ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਦਾਿਤ ਨੇ ਅਪੀਿ ਨ ੂੰ ਅੂੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ ਰੀ ਬਦੱਤੀ ਹੋਿਡ: 1.1. ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਹ ਮੂੰਨਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਕ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 41(2) ਿਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚੱਿ ਰਹੀ ਬਚੂੰਤਾ ਦਾ ਤਿਾਦਿਾ ਧਾਰਾ 41 (2) ਦੇ ਅਧੀਨ ਟੈਕਸ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਨਾ ਬਕ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 45 ਅਧੀਨ। [624-H] 1.2 ਤਤਕਾਿ ਕੇਸ ਬਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਬਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਕ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੀਆਂ ਿਸਤ ਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਿਈ 1961 ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 41 (2) ਿਾਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਿਾਂਬਕ ਸਮਝੌਤੇ ਬਿਚ ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਾਿਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਬਧਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਬਗਆ ਬਕ 11,50,400 ਰੁਪਏ ਦਾ ਅੂੰਕੜਾ ਸੀ. ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦੇ ਮੁੱਿ ਨ ੂੰ ਬਧਆਨ ਬਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਹੁੂੰਬਚਆ ਬਗਆ ਹੈ, ਬਜਿੇਂ ਬਕ ਮੁੱਿਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁਿਾਂਕਣ ਰੁਪਏ. 15,87,296 ਹੈ। [624-ਸੀ-ਈ] Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) અસવીકરણ: સ્થાનિક ભાષામાં અનુવાદિત આ ચુકાદા/હુકમનો હેતુ પક્ષકારોનેતેમની ભાષામાં જાણકારી ઉપલબ્ધ કરાવવા માત્રનો છે અને તેનો અન્યથાઉપયોગ થઇ શકશે નહિ. અન્ય તમામ વ્યવહારિક તેમજ સરકારી ઉદ્દેશો માટેમૂળ અંગ્રેજી ચુકાદો/હુકમ જ પ્રમાણિત અને માન્ય રહેશે. DISCLAIMER:Thetranslatedjudgmentinvernacularlanguage is meant for the restricted use of the litigant tounderstand it in his/ her language and may not be usedforanyotherpurpose. Forallpracticalandofficialpurposes, the English version of the judgment shall beauthentic and shall hold the field for the purpose ofexecution and implementation.=================================================== આવકવેરાના કમિશનર, ગુજરાત મેસર્સ આર્ટેક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની જુલાઈ ૮,૧૯૯૭ (એસ. સી. અગ્રવાલ અને જી. બી. પટનાયક, જે. જે.] આવકવેરાનો કાયદો, ૧૯૬૧: કલમ ૪૧ (૨) અને કલમ ૪૫ આર-બેલેન્સિંગ ચાર્જ-વેચાણ ધંધો નુંચાલુ હિત-પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ સ્ટોક ટ્રાન્સફર અને વેચાણની વિચારણાવચ્ચેના ઘટેલા મૂલ્ય વચ્ચેનો તફાવત, કલમ ૪૧ (૨) હેઠળ કરપાત્ર છે-સરપ્લસ, જો કલમ ૪૫ હેઠળ મૂડી લાભ તરીકે કરપાત્ર ઉપરોક્ત તફાવત કરતાંવધુ હોય તો. કળાના કપડાના ઉત્પાદનનો વ્યવસાય ચલાવતી ભાગીદારી પેઢી, આકારણીકર્તાએ તેનો વ્યવસાય એક ખાનગી મર્યાદિત કંપનીને ચાલુ પેઢી તરીકે વેચી દીધો હતો, જેની રચના વ્યવસાયને સંભાળવા માટે કરવામાં આવીહતી.વેચાણની વિચારણા માટે રૂ. ૧૧,૫૦,૪૦૦ ને ૧૧,૫૦૪ સંપૂર્ણ ચૂકવેલઇક્વિટી શેરની ફાળવણી દ્વારા ચૂકવણી અને સંતોષ કરવામાં આવ્યો હતો.મૂલ્યાંકનકર્તાના ભાગીદારોના મૂળ શેર અનુસાર દરેક ૧૦૦.કરદાતાએ ૧લીએપ્રિલ, ૧૯૬૬થી તેને ચાલુ રાખવાનું બંધ કરી દીધું હતું અને મૂલ્યાંકન વર્ષ૧૯૬૭-૬૮ ના સંદર્ભમાં, કરદાતાએ 'શૂન્ય' આવક દર્શાવતું વળતર દાખલ કર્યુંહતું.અગાઉ દાખલ કરવામાં આવેલ વળતરમાં 'શૂન્ય' આવક દર્શાવતી નોંધ સાથેસુધારો કરવામાં આવ્યો હતો કે ભાગીદારી પેઢીને ચાલુ પેઢી તરીકે ખાનગીમર્યાદિત કંપનીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી હોવાથી, આવકવેરાના અધિનિયમ,૧૯૬૧ની કલમ ૪૧ (૨) અથવા ૪૫ હેઠળ કરવેરા માટે કોઈ આવક વસૂલવામાંઆવતી ન હતી.મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા દરમિયાન, ખરીદીની રકમ રૂ. ૧૧,૫૦,૪૦૦નો તફાવત રૂ. ૧૫,૮૭,૨૯૬ પુનઃમૂલ્યાંકિત ફરિયાદ, મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોકનું મૂલ્ય, અને રૂ. ૪,૩૬,૮૯૬ એ મૂલ્યાંકનકર્તાના પુસ્તકો અનુસારપ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ સ્ટોકનું લેખિત મૂલ્ય છે. આવકવેરાના અધિકારીનો મત હતો કે વધારાની રકમ પર કલમ ૪૧ (૨)હેઠળ કર ચૂકવવાપાત્ર છે, એટલે કે કુલ રૂ. ૧૨,૫૬,૦૨૦ જે આવકવેરાના રેકોર્ડમુજબ પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ સ્ટોકના લેખિત મૂલ્યને બાદ કરીને કુલ રૂ. ૩,૩૨,૨૭૬ માંથી રૂ. ૧૫,૮૭,૨૯૬, પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ સ્ટોકનું મૂલ્યછે, જેનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. જો કે, અપીલ પર અપીલ સહાયક કમિશનરે ચુકાદો આપ્યો હતો કે ( )iસરપ્લસ 'મૂડી લાભ' શીર્ષક હેઠળ આકારણીપાત્ર છે અને 'વ્યવસાય' શીર્ષકહેઠળ નહીં, ( ) iiઆકારણી કરનાર પર 'વ્યક્તિઓના સંગઠન' ના દરજ્જામાં કરલાદવો જોઈએ અને 'નોંધાયેલ પેઢી' ના દરજ્જામાં નહીં.કરદાતા અને મહેસૂલદ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી ક્રોસ-અપીલમાં, આવકવેરાની અપીલ ટ્રિબ્યુનલે,પારસ્પરિકતાના સિદ્ધાંત લાગુ પડે છે અને પરિણામે સરપ્લસ કરવેરાને પાત્રનથી તેવી કરદાતાઓની દલીલને નકારી કાઢી હતી, અને જણાવ્યું હતું કે (એ)૧૯૬૧ના કાયદાની કલમ ૪૧ (૨) હેઠળ સરપ્લસ વ્યવસાયના નફા તરીકેકરપાત્ર છે અને (બી) કરદાતા નોંધાયેલ પેઢીના દરજ્જામાં આકારણીપાત્ર છે. સંદર્ભ પર, ઉચ્ચ અદાલતે એવું માન્યું હતું કે-(એ) પારસ્પરિકતાનોસિદ્ધાંત લાગુ પડતો નથી અને કરદાતા વ્યક્તિ કરપાત્ર હતો; (બી) કલમ ૪૧(૨) હેઠળ વધારાની આવક મૂડી લાભ હતી અને વ્યવસાયિક આવક કરપાત્રનહોતી; (સી) કરપાત્ર વ્યક્તિની સ્થિતિ નોંધાયેલ પેઢી નહોતી પરંતુવ્યક્તિઓનું સંગઠન હતું; (ડી) કરદાતા વ્યક્તિ તેના દ્વારા આધાર રાખવામાંઆવેલા બે પરિપત્રોના આધારે રાહત મેળવવા માટે હકકદાર હતી અને (ઇ) ચાલુ પેઢીનો સંદર્ભ લેનાર કાયદાની કલમ ૪૧ (૨) હેઠળ નહીં પણ કલમ ૪૫ હેઠળકરપાત્ર છે અને તે કરપાત્ર ન હોય તેવી વસૂલાત ન હતી.અસંતુષ્ટ મહેસૂલવિભાગે હાલની અપીલ દાખલ કરી હતી. આંશિક રીતે અપીલને મંજૂરી આપતા, આ અદાલતે માન્યું: ૧.૧.આવકવેરાના કાયદા, ૧૯૬૧ની કલમ ૪૧ (૨) લાગુ પડતીનથી તેવું ઉચ્ચ ન્યાયાલયનું માનવું યોગ્ય નહોતું.ચાલુ પેઢીનું હસ્તાંતરણ કલમ૪૧ (૨) હેઠળ કરપાત્ર છે અને કલમ ૪૫ હેઠળ નહીં. [૬૨૪-એચ] Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) A COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT v. M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY B JULY 8, 1997 (S.C. AGRAWAL AND G.B. PATTANAIK, JJ.] Income Tax Act, 1961 : Section 41(2) and Section 4!r--Balancing Charge-Sale of Business as C a going concern-Difference between the wlitten down value of plant, machinery and dead stock transferred and sale consideration receive<i--Held, is chargeable to tax under Section 41(2)-Surplus, if any in excess of the said difference taxable as capital gains under Section 45. D D The assessee, a partnership firm carrying on the business of manufacturing artsilk cloth, sold its business as a running concern to a private limited company which was formed with a view to take over the business. The sale consideration of Rs. 11,50,400 was paid and satisfied by the allotment of 11,504 fully paid-up equity shares of Rs. 100 each according to the original shares of partners of the assessee. The assessee E ceased to carry on its with effect from 1st April 1966 and in respect of the Assessment year 1967-68, the assessce filed its return showing 'nil' income. The previous return filed was revised showing 'nil' income with a note that since the partnership firm was converted into a private limited company as a going concern, there was no income chargeable to tax either under F Section 41(2) or 45 of the Income Tax Act, 1961. During the assessment proceedings, the purchase consideration was shown at Rs. 11,50,400 being the difference between Rs. 15,87,296 the value of plaint, machinery and dead-stock as revalued, and Rs. 4,36,896 being the written down value of plant, machinery and dead stock, as per assessee's books. G G The Income Tax Officer was of the view that tax was payable under Section 41(2) on the surplus amount i.e. aggregating to Rs. 12,56,020 which was arrived at after deducting the written down value of plant, machinery and dead stock as per income tax records aggregating to Rs. 3,32,276 from the amount of Rs. 15,87,296, being the value of the plant, machinery and H dead stock, as revalued. However, the Appellate Assistant Commissioner on appeal held that A (i) the surplus was assessable under the head 'Capital gains' and not under the head 'business', (ii) the Assessee must be taxed in the status of'Associa-tion of persons' and not in the status of a 'Registered firm'. In the cross-appeals filed by the Assessee and the Revenue, the Income Tax Appellate Tribunal, rejecting the contention of the assessee that_ the· principle of B mutuality was applicable and consequently that the surplus was not liable to tax, held (a) that the surplus was taxable as busine'ss profit under Section 41 (2) of the 1961 Act and (b) that the assessee was assessable in t_he status of a registered firm. On reference, the High Court, held that - (a) Principle of mutuality C was not applicable and_ .that the assessee was liable to be taxed; (b) the surplus was capital gains and not business income taxable under Section 41(2); (c) Status of assessee was not a registered firm but an association of persons; ( d) Asses see was entitled to relief on the basis of the two circulars relied on by it and (e) the ti·ansfer of a going concern is liable to tax under Section 45 and not under Section 41(2) of the Act and it was not a realisa- D tion sale not liable to tax. Aggrieved, the Revenue filed the present appeal. Partly allowing the appeal, this Court HELD : 1.1. The High Court was not right in holding that Section 41(2) of the Income Tax Act, 1961 was not applicable. The Transfer of a E going concern is liable lo tax under Section 41 (2) and not under Section 45 (•f the Act. [624-H] 1.2. In the instant case a cannot be said that the price attributed to Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) आयकरआयुक्त, गुजरात वी. एम/ एस।आर्टेक्समैन्युफैक्चरिंगकंपनी 8 जुलाई, 1997 [ एस. सी. अग्रवालऔरजी. बी. पटनायक, जे. जे.] आयकरअधिनियम, 1961: मशीनरीऔरमृतस्टॉककाहस्तांतरणऔरबिक्रीपरविचारप्राप्त-आयोजित, धारा41 (2) केतहतकरकेलिएप्रभार्यहै-अधिशेष, यदिउक्तअंतरसेअधिकहैतोधारा45 केतहतपूंजीगतलाभकेरूपमेंकरयोग्यहै। निर्धारिती, एकसाझेदारीफर्मजोआर्टसिल्ककपड़ेकेनिर्माणकाव्यवसायकरतीहै, बेचीजातीहै।इसकाव्यवसायएकनिजीलिमिटेडकंपनीकेलिएएकचालूचिंताकेरूपमेंहैजिसकागठनअधिग्रहणकरनेकीदृष्टिसेकियागयाथाव्यवसाय।रुपयेकीबिक्रीपरविचार।11,50,400 11, 504 रुपयेकेपूरीतरहसेभुगतानकिएगएइक्विटीशेयरोंकेआवंटनद्वाराभुगतानऔरसंतुष्टकियागयाथा।100 प्रत्येकनिर्धारितीकेभागीदारोंकेमूलशेयरोंकेअनुसार।निर्धारितीनेपहलीअप्रैल1966 सेइसेजारीरखनाबंदकरदियाऔरमूल्यांकनवर्ष1967-68 केसंबंधमें, निर्धारितीने'शून्य' आयदर्शातेहुएअपनाविवरणीदाखिलकिया।दाखिलकीगईपिछलीविवरणीकोइसनोटकेसाथ'शून्य' आयदर्शातेहुएसंशोधितकियागयाथाकिचूंकिसाझेदारीफर्मकोएकचालूसंस्थाकेरूपमेंएकनिजीलिमिटेडकंपनीमेंपरिवर्तितकरदियागयाथा, इसलिएआयकरअधिनियम, 1961 कीधारा41 (2) या45 केतहतकरकेलिएकोईआयदेयनहींथी।मूल्यांकनप्रक्रियाकेदौरान, खरीदपरविचाररुपयेमेंदिखायागयाथा।11,50,400-रुपयेकेबीचकाअंतरहै।15,87,296 अभियोग, मशीनरीऔरमृतस्टॉककामूल्यपुनर्मूल्यांकनकेरूपमें, औररु।4,36,896 निर्धारितीकीपुस्तकोंकेअनुसारसंयंत्र, मशीनरीऔरमृतस्टॉककालिखितमूल्यहोना। आयकरअधिकारीकामाननाथाकिधारा41 (2) केतहतअधिशेषराशिपरकरकाभुगतानकियाजानाचाहिए।12,56,020 जोआयकररिकॉर्डकेअनुसारसंयंत्र, मशीनरीऔरमृतस्टॉककेलिखितमूल्यमेंकटौतीकरनेकेबादआयाथा।3,32,276 रुपयेकीराशिसे।15,87,296 , संयंत्र, मशीनरीऔरमृतस्टॉककामूल्य, जैसाकिपुनर्मूल्यांकनकियागयाहै। 608 सी. आई. टी. गुजरातबनामआर्टेक्समैन्युफैक्चरिंगकं। 609 हालांकि, अपीलपरअपीलीयसहायकआयुक्तनेकहाकि ( i) अधिशेषकाआकलन'पूंजीगतलाभ' शीर्षकेतहतकियागयाथानकि'व्यवसाय' शीर्षकेतहत, (ii)निर्धारितीपर'व्यक्तियोंकीसंस्था' कीस्थितिमेंकरलगायाजानाचाहिएनकि'पंजीकृतफर्म' कीस्थितिमें।निर्धारितीऔरराजस्वद्वारादायरपरस्परअपीलोंमें, आयकरअपीलीयन्यायाधिकरणनेनिर्धारितीकेइसतर्ककोखारिजकरदियाकिपारस्परिकताकासिद्धांतलागूथाऔरइसकेपरिणामस्वरूपअधिशेषकरकेलिएउत्तरदायीनहींथा, (ए) यहअभिनिर्धारितकियाकिअधिशेष1961 केअधिनियमकीधारा41(2) केतहतव्यावसायिकलाभकेरूपमेंकरयोग्यथाऔर(बी) किनिर्धारितीकाआकलन1961 मेंकियागयाथा। पंजीकृतफर्मकीस्थिति। संदर्भपर, उच्चन्यायालयनेअभिनिर्धारितकियाकि-(ए) पारस्परिकताकासिद्धांत यहलागूनहींथाऔरकिनिर्धारितीकरलगानेकेलिएउत्तरदायीथा; (बी) अधिशेषपूंजीगतलाभथाऔरधारा41 (2) केतहतकरयोग्यव्यावसायिकआयनहींथी; (सी) निर्धारितीकीस्थितिएकपंजीकृतफर्मनहींथी, बल्किव्यक्तियोंकाएकसंघथा; (डी) निर्धारितीउसकेद्वाराभरोसाकिएगएदोपरिपत्रोंकेआधारपरराहतकाहकदारथाऔर(ई) एकचालूसंस्थाकाहस्तांतरणधारा45 केतहतकरकेलिएउत्तरदायीहै, नकिअधिनियमकीधारा41 (2) केतहतऔरयहएकवसूलीबिक्रीनहींथीजोकरकेलिएउत्तरदायीथी।इससेव्यथितराजस्वनेवर्तमानअपीलदायरकी। आंशिकरूपसेअपीलकीअनुमतिदेतेहुए, यहन्यायालय पकड़नाः1.1 . उच्चन्यायालयउसधाराकोअभिनिर्धारितकरनेमेंसहीनहींथा 41 ( 2 ) आयकरअधिनियम, 1961 लागूनहींथा।चालूकंपनीकाहस्तांतरणधारा41 (2) केतहतकरकेलिएउत्तरदायीहैनकिअधिनियमकीधारा45 केतहत।[ 624 - एच] 1.2 . तत्कालमामलेमेंयहनहींकहाजासकताहैकिकीमत हस्तांतरितवस्तुओंकासंकेतनहींदियागयाहैऔरइसलिए1961 केअधिनियमकीधारा41 (2)लागूनहींकीजासकी।हालांकिसमझौतेमेंसंयंत्र, मशीनरीऔरडेड-स्टॉककेमूल्यकाकोईउल्लेखनहींथा, लेकिनआयकरअधिकारीकेसमक्षनिर्धारितीद्वारादीगईजानकारीकेआधारपर, यहस्पष्टहोगयाकि-रु।11,50,400 संयंत्र, मशीनरीऔरडेडस्टॉककेमूल्यकोध्यानमेंरखतेहुएयहतयकियागयाथा,-जैसाकिमूल्यांकनकर्ताद्वारारुपयेमेंनिर्धारितकियागयाथा।15,87,296 . [ 624 - सीई] 1.3 . संयंत्र, मशीनरीकेहस्तांतरणकेपरिणामस्वरूपअधिशेषराशि औरमृतस्टॉकअधिनियमकीधारा41 (2) केतहतकरयोग्यहै।धारा41 (2) केतहतदेयताहालांकिअधिशेषकीराशितकसीमितहै, जोलिखितमूल्यऔरसंयंत्र, मशीनरीऔरमृतस्टॉककेहस्तांतरणकीवास्तविकलागतकेबीचकेअंतरतकसीमितहै। [ 625 - ए-सी] सुप्रीमकोर्टरिपोर्ट[1997] एस. पी. पी. 1 एससीआर। 610 1.4 . यदिअधिशेषकीराशिकेबीचकेअंतरसेअधिकहै लिखितमूल्यऔरवास्तविकलागत, फिरअधिशेषराशि इसतरहकीअधिकताकीसीमाकोपूंजीगतलाभकेरूपमेंमानाजानाचाहिए कराधान।[ 625 - सी] 2. उच्चन्यायालयकायहकहनासहीथाकिनिर्धारितीपर'पंजीकृतफर्म' केरूपमेंकरनहींलगायाजासकताहैऔरउसपर'निकाय' कीस्थितिमेंकरलगायाजानाचाहिए। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) પેઢીનો સંદર્ભ લેનાર કાયદાની કલમ ૪૧ (૨) હેઠળ નહીં પણ કલમ ૪૫ હેઠળકરપાત્ર છે અને તે કરપાત્ર ન હોય તેવી વસૂલાત ન હતી.અસંતુષ્ટ મહેસૂલવિભાગે હાલની અપીલ દાખલ કરી હતી. આંશિક રીતે અપીલને મંજૂરી આપતા, આ અદાલતે માન્યું: ૧.૧.આવકવેરાના કાયદા, ૧૯૬૧ની કલમ ૪૧ (૨) લાગુ પડતીનથી તેવું ઉચ્ચ ન્યાયાલયનું માનવું યોગ્ય નહોતું.ચાલુ પેઢીનું હસ્તાંતરણ કલમ૪૧ (૨) હેઠળ કરપાત્ર છે અને કલમ ૪૫ હેઠળ નહીં. [૬૨૪-એચ] ૧.૨. હાથ p5ZGF કિસ્સામાં એવું ન કહી શકાય કે સ્થાનાંતરિતવસ્તુઓને આભારી કિંમત સૂચવવામાં આવી નથી અને તેથી ૧૯૬૧નાકાયદાની કલમ ૪૧ (૨) લાગુ કરી શકાતી નથી.જોકે કરારમાં પ્લાન્ટ, મશીનરીઅને ડેડ-સ્ટોકના મૂલ્યનો કોઈ ઉલ્લેખ નહોતો, પરંતુ કરદાતા દ્વારાઆવકવેરાના અધિકારી સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલી માહિતીના આધારે, તે સ્પષ્ટથઈ ગયું કે પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોકના મૂલ્યને ધ્યાનમાં રાખીને૫૦,૪૦૦નો આંકડો નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, જે મૂલ્યાંકનકર્તા દ્વારા રૂ.૧૫,૮૭,૨૯૬.[૬૨૪-સી-ઇ] ૧.૩.પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ સ્ટોકના હસ્તાંતરણના પરિણામેવધારાની રકમ કાયદાની કલમ ૪૧ (૨) હેઠળ કરપાત્ર છે. જોકે કલમ ૪૧ (૨)હેઠળ જવાબદારી લેખિત મૂલ્ય અને પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોકટ્રાન્સફરની વાસ્તવિક કિંમત વચ્ચેના તફાવતની હદ સુધી વધારાની રકમ સુધીમર્યાદિત છે.[૬૨૫-એ-સી] ૧.૪.જો વધારાની રકમ લેખિત મૂલ્ય અને વાસ્તવિક ખર્ચ વચ્ચેનાતફાવત કરતાં વધી જાય, તો આવી વધારાની રકમને કરવેરાના હેતુ માટે મૂડીલાભ તરીકે ગણવામાં આવે છે.[૬૨૫- ] C ૨. ઉચ્ચ અદાલતનો ચુકાદો સાચો હતો કે કરદાતા પર 'નોંધાયેલ પેઢી'તરીકે કર લાદવામાં ન આવી શકે અને 'વ્યક્તિઓના સંગઠન' ના દરજ્જામાં તેનાપર કર લાદવો પડશે.[ ૬૨૫-ઇ] ૩. રાહતનો દાવો કરવા માટે કેન્દ્રીય પ્રત્યક્ષ કરવેરા બોર્ડના બે પરિપત્રોપર કરદાતા દ્વારા આધાર રાખવામાં આવ્યો છે, જેનો તાત્કાલિક કેસમાં કોઈઉપયોગ નથી.[ ૬૨૫-એફ] સી. આઈ. ટી. lJ~wW બી. એમ. ખરવાર, (૧૯૬૯) ૭૨ આઈ. ટી.આર. ૬૦૩ એસ. સી. અને સી. આઈ. ટી. lJ~wW મુગનીરામ બાંગુર એન્ડકંપની. (જમીન વિભાગ), (૧૯૬૫) ૫૭ AIR ૨૯૯ SC,-બુઝાઈ ગયું. પંડિત લક્ષ્મીકાંત!એચએ વિ. સીઆઇટી, (૧૯૭૦) ૭૫ આઇટીઆર૭૯૦ એસસી; સીઆઇટી વિ. એજાઝ પ્રોડક્ટ્સ લિમિટેડ, (૧૯૬૫) ૫૫.આઇ.ટી. આર. ૭૪૧ એસસી; ડૌટી વિ. કોમ.કરવેરા વિભાગ, (૧૯૨૭) એસી ૩૨૭પીસી; એસોસિએટેડ ક્લોથિયર્સ લિમિટેડ વિ.CIT, (૧૯૬૭) ૬૩ ITR ૨૨૪SC; CIT વિ. બિપિનચંદ્ર મગન/અલ એન્ડ કંપની લિમિટેડ, (૧૯૬૧) ૪૧ITR ૨૯૦ SC; સારાભાઈ એમ. કેમિકલ પી. લિમિટેડ વિ.પી. એન. મિત્તલ,(૧૯૮૦) ૧૨૬ આઇટીઆર (ગુજરાત); CIT વિ. સર હોમી મહેતાનાએક્ઝિક્યુટર્સ, (૧૯૫૫) ૨૮ ITR ૯૨૮ (જન્મ); રોજર્સ એન્ડ કંપની વી.CIT,(૧૯૫૮) ૩૪ ITR ૩૩૬ (જન્મ.); CIT વિ. મુગનીરામ બાંગુર એન્ડ કંપની,(૧૯૬૩) ૪૭ ITR ૫૬૫ (Cal.) અને CIT વિ. વેસ્ટ કોસ્ટ કેમિકલ્સ એન્ડઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ, (૧૯૬૨) ૪૬ ITR ૧૩૫ SC નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો, છે. સિવિલ એપેલલેટ જ્યુરિસડીક્શન: સિવિલ અપીલ નંબર ૨૨૭૬(એનટી) ૧૯૮૧. પેજ 6/34 ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયના ૨૮.૮.૮૦ ના ચુકાદા અને આદેશમાંથી૧૯૭૫ની આઇ. ટી. આર. નંબર ૨૫૦ની અદાલત. ટી. એલ. વી. અય્યર, જી. સી. શર્મા, બી. કે. પ્રસાદ, એસ. રાજપ્પા,સી. રાધા ક્રિશ - ના, એસ. ગણેશ અને શ્રીમતી એકે. જેબીડી એન્ડ કંપની માટે વર્મા. પી. એચ.પારેખ અને આર. હાજર પક્ષો માટે દીપમાલા. અદાલતનો ચુકાદો એસ. સી. અગ્રવાલ, ન્યાયમૂર્તિ દ્વારા આપવામાંઆવ્યો. ગુજરાત હાઈકોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા પ્રમાણપત્ર દ્વારા આ અપીલહેઠળ આપવામાં આવ્યો હતો. કલમ ૨૬૧ આવકવેરો અધિનિયમ, ૧૯૬૧(ત્યારબાદ '૧૯૬૧ અધિનિયમ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) માં આ પ્રશ્ોસમાવેશ થાય છે કે શું કરદાતા દ્વારા ટ્રાન્સફર કરવામાં આવેલા પ્લાન્ટ, મશીનરીઅને ડેડ સ્ટોક માટે લેખિત મૂલ્ય અને વેચાણની વિચારણા વચ્ચેના તફાવતનેપરિણામે વધારાની રકમ નીચે મુજબ છે કે કેમ. કલમ ૪૧ (૨) ૧૯૬૧નોકાયદો. અપીલ આકારણી વર્ષ ૧૯૬૭-૬૮ સાથે સંબંધિત છે. Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) 1.2 ਤਤਕਾਿ ਕੇਸ ਬਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਬਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਕ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੀਆਂ ਿਸਤ ਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਿਈ 1961 ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 41 (2) ਿਾਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਿਾਂਬਕ ਸਮਝੌਤੇ ਬਿਚ ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਾਿਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਬਧਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਬਗਆ ਬਕ 11,50,400 ਰੁਪਏ ਦਾ ਅੂੰਕੜਾ ਸੀ. ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦੇ ਮੁੱਿ ਨ ੂੰ ਬਧਆਨ ਬਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਹੁੂੰਬਚਆ ਬਗਆ ਹੈ, ਬਜਿੇਂ ਬਕ ਮੁੱਿਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁਿਾਂਕਣ ਰੁਪਏ. 15,87,296 ਹੈ। [624-ਸੀ-ਈ] 1.3 ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ ਸਟਾਕ ਦੇ ਤਿਾਦਿੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਿਜੋਂ ਿਾਧ ਰਕਮ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 41 (2) ਅਧੀਨ ਟੈਕਸਯੋਗ ਹੈ। ਸੈਕਸ਼ਨ 41 (2) ਦੇ ਤਬਹਤ ਦੇਣਦਾਰੀ ਹਾਿਾਂਬਕ ਬਿਖਤੀ ਮੁੱਿ ਅਤੇ ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦੀ ਅਸਿ ਿਾਗਤ ਦੇ ਬਿਚਕਾਰ ਅੂੰਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਿਾਧ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਤੱਕ ਸੀਬਮਤ ਹੈ। [625-ਏ-ਸੀ] 1.4 ਜੇਕਰ ਸਰਪਿੱਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਿਖਤੀ ਮੁੱਿ ਅਤੇ ਅਸਿ ਿਾਗਤ ਬਿੱਚ ਅੂੰਤਰ ਤੋਂ ਿੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਬਜਹੀ ਿਾਧ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਿਾਧ ਰਕਮ ਨ ੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਿਈ ਪ ੂੰਜੀ ਿਾਭ ਿਜੋਂ ਮੂੰਬਨਆ ਜਾਿੇਗਾ। [625-ਸੀ] 2. ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਹ ਮੂੰਨਣ ਬਿਚ ਸਹੀ ਸੀ ਬਕ ਮੁਿਾਂਕਣ 'ਤੇ 'ਰਬਜਸਟਰਡ ਫਰਮ' ਿਜੋਂ ਟੈਕਸ ਨਹੀਂ ਿਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਬਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂੰਸਿਾ' ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਬਿਚ ਟੈਕਸ ਿਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। [625-ਈ] 3. ਰਾਹਤ ਦਾ ਦਾਅਿਾ ਕਰਨ ਿਈ ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਆਧਾਬਰਤ ਸੈਂਟਰਿ ਿੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟ ਟੈਕਸ ਦੇ ਦੋ ਸਰਕ ਿਰ ਤੁਰੂੰਤ ਕੇਸ ਬਿੱਚ ਕੋਈ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਬਦੂੰਦੇ ਹਨ। [625-F] ਸੀਆਈਟੀ ਿਨਾਮ ਿੀ.ਐਮ. ਖਰਿਾਰ, (1969) 72 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 603 ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਿਨਾਮ ਮੁਗਨੀਰਾਮ ਿੂੰਗੜ ਅਤੇ ਕੂੰਪਨੀ (ਭ ਮੀ ਬਿਭਾਗ), (1965) 57 ਏ.ਆਈ.ਆਰ. 299 ਐਸ.ਸੀ. ਪੂੰਬਡਤ ਿਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਝਾਅ ਿਨਾਮ CIT, (1970) 75 ITR 790 SC; CIT ਿਨਾਮ Ajaz Products Ltd., (1965) 55 .ITR 741 SC; ਡੋਟੀ ਿਨਾਮ Commr. ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ, (1927) AC 327 PC; ਐਸੋਸੀਏਬਟਡ ਕਿੋਿੀਅਰਸ ਬਿਮਬਟਡ ਿਨਾਮ ਸੀਆਈਟੀ, (1967) 63 ITR 224 SC; CIT ਿਨਾਮ ਬਿਬਪਨਚੂੰਦਰ ਮਗਨਿਾਿ ਐਡ ਕੂੰਪਨੀ ਬਿਬਮਟੇਡ, (1961) 41 ITR 290 SC; ਸਾਰਾਭਾਈ ਐਮ. ਕੈਮੀਕਿ ਪੀ ਬਿਬਮਟੇਡ ਿਨਾਮ ਪੀ.ਐਨ. ਬਮੱਤਿ, (1980) 126 ITR (Guj.); ਸੀਆਈਟੀ ਿਨਾਮ ਸਰ ਹੋਮੀ ਮਬਹਤਾ ਦੇ ਐਗਜ਼ੀਬਕਊਟਰਜ਼, (1955) 28 ਆਈਟੀਆਰ 928 (ਜਨਮ); ਰੋਜਰਸ ਐਡ ਕੂੰਪਨੀ ਿਨਾਮ ਸੀਆਈਟੀ, (1958) 34 ਆਈਟੀਆਰ 336 (ਜਨਮ); CIT ਿਨਾਮ ਮੁਗਨੀਰਾਮ ਿੂੰਗੁਰ ਅਤੇ ਕੂੰਪਨੀ, (1963) 47 ITR 565 (Cal.) ਅਤੇ CIT ਿਨਾਮ ਿੈਸਟ ਕੋਸਟ ਕੈਮੀਕਿਜ਼ ਐਡ ਇੂੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਬਿਬਮਟੇਡ, (1962) 46 ITR 135 SC, ਦਾ ਹਿਾਿਾ ਬਦੱਤਾ ਬਗਆ ।ਬਸਿਿ ਅਪੀਿੀ ਅਬਧਕਾਰ ਖੇਤਰ 1981 ਦੀ ਬਸਿਿ ਅਪੀਿ ਨੂੰ. 2276 (NT) ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 28.8.80 ਦੇ ਫੈਸਿੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ I.T.R. 1975 ਦਾ 250 ਨੂੰ. ਟੀ.ਐਿ.ਿੀ. ਅਈਅਰ, ਜੀ.ਸੀ. ਸ਼ਰਮਾ, ਿੀ.ਕੇ. ਪਰਸਾਦ, ਐਸ. ਰਾਜੱਪਾ, ਸੀ. ਰਾਧਾ ਬਕਰਸ਼ਨ, ਐਸ. ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਰੀਮਤੀ ਏ.ਕੇ. ਿਰਮਾ ਨੇ ਜੇ.ਿੀ.ਡੀ. ਅਤੇ ਕੂੰਪਨੀ ਪੀ.ਐਚ. ਪਾਰੇਖ ਅਤੇ ਆਰ ਦੀਪਮਾਿਾ ਹਾਜ਼ਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਿਈ। ਿੱਿੋਂ ਅਦਾਿਤ ਦਾ ਫੈਸਿਾ ਸੁਣਾਇਆ ਬਗਆ ਐਸ.ਸੀ. ਅਗਰਿਾਿ, ਜੇ. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 (ਇਸ ਤੋਂ ਿਾਅਦ '1961 ਐਕਟ' ਿਜੋਂ ਜਾਬਣਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਧਾਰਾ 261 ਅਧੀਨ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਸਰਟੀਬਫਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਅਪੀਿ ਇਹ ਸਿਾਿ ਸ਼ਾਮਿ ਕਰਦੀ ਹੈ ਬਕ ਕੀ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਗੁਜਰਾਤ ਬਨਾਮ ਆਰਟੈਕਸ ਮੈਨੂਫੈਕਚਮਰੰਗ ਕੰਪਨੀ [S.C. ਅਗਰਵਾਲ, ਜੇ.] Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) Section: CONCLUSION Partly allowing the appeal, this Court HELD : 1.1. The High Court was not right in holding that Section 41(2) of the Income Tax Act, 1961 was not applicable. The Transfer of a E going concern is liable lo tax under Section 41 (2) and not under Section 45 (•f the Act. [624-H] 1.2. In the instant case a cannot be said that the price attributed to the items transferred is not indicated and hence Section 41 (2) of the 1961 Act could not be applied. Although in the agreement there was no reference F to the value of plant, machinery and dead-stock, but on the basis of the information furnished by the assessee before the Income Tax Officer, it became evident that the figure of Rs.11,50,400 had been arrived at by taking into consideration the value of plant, machinery and dead-stock as as-sessed by the valuer at Rs. 15,87,296. [624-C-E] G G 1.3. Surplus amount resulting from the transfer of plant, machinery and dead stock is taxable under Section 41 (2) of the Act. Liability under Section 41 (2) is however limited to the amount of surplus to the extent of difference between the written down value and the actual cost of plant, machinery and dead-stock transferred. [625-A-C] H A 1.4. If the amount of surplus exceeds the difference between the written down value and the actual cost, then the surplus amount to the extent of such excess is to be treated as capital gains for the purpose of taxation. [625-C] 2. The High Court was right in holding that the assesste cannot be B taxed as a 'registered firm' and has to be taxed in the status of a 'body of individuals'. [ 625-E] 3. The two circulars of Central Board of Direct Taxes relied on by the Asses see for claiming relief has no application in the instant case. [ 625-F] c CIT v. B.M. Kharwar, (1969) 72 ITR 603 SC followed and CIT v. Mugneeram Bangur & Co. (Land Department), (1965) 57 AIR 299 SC, - dbtinguished. Pandit Lakshmikant !ha v. CIT, (1970) 75 ITR 790 SC; CIT v. Ajaz D Products Ltd., (1965) 55 .ITR 741 SC; Doughty v. Commr. of Taxes, (1927) AC 327 PC; Associated Clothiers Ltd. v. CIT, (1967) 63 ITR 224 SC; CIT v. Bipinchandra Magan/al & Co. Ltd., (1961) 41 ITR 290 SC; Sarabhai M. Chemical P. Ltd. v. P.N. Mittal, (1980) 126 ITR (Guj.); CIT v. Sir Homi Mehta's Executors, (1955) 28 ITR 928 (Born.); Rogers & Co. v. CIT, (1958) 34 ITR 336 (Born.); CIT v. Mugneeram Bangur & Co., (1963) 47 ITR 565 E (Cal.) and CIT v. West Coast Chemicals & Industries Ltd., (1962) 46 ITR 135 SC, referred to. F CIVIL APPELLATE JURISDICTION Civil Appeal No. 2276 (NT) of 1981. From the Judgment and Order dated 28.8.80 of the Gujarat High Court in I.T.R. No. 250 of 1975. T.L.V. Iyer, G.C. Sharma, B.K. Prasad, S. Rajappa, C. Radha Krish-na, S. Ganesh and Mrs. AK. Verma for JBD & Co. P.H. Parekh and R. G Deepamala for the appearing parties. The Judgment of the Court was delivered by S.C. AGGRAWAL, J. This appeal by certificate granted by the Gujarat High Court under Section 261 of Income Tax Act, 1961 H (hereinafter referred to as 'the 1961 Act') involves the question whether the surplus as a result of difference between the written down value and A the sale consideration for the Plant, machinery and dead stock transferred · ·by the assessee is under Section 41(2) of 1961 Act. The appeal relates to the assessment year 1967-68. Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) [ 625 - ए-सी] सुप्रीमकोर्टरिपोर्ट[1997] एस. पी. पी. 1 एससीआर। 610 1.4 . यदिअधिशेषकीराशिकेबीचकेअंतरसेअधिकहै लिखितमूल्यऔरवास्तविकलागत, फिरअधिशेषराशि इसतरहकीअधिकताकीसीमाकोपूंजीगतलाभकेरूपमेंमानाजानाचाहिए कराधान।[ 625 - सी] 2. उच्चन्यायालयकायहकहनासहीथाकिनिर्धारितीपर'पंजीकृतफर्म' केरूपमेंकरनहींलगायाजासकताहैऔरउसपर'निकाय' कीस्थितिमेंकरलगायाजानाचाहिए। व्यक्तियों'।[ 625 - ई] 3. केंद्रीयप्रत्यक्षकरबोर्डद्वाराराहतकादावाकरनेकेलिएनिर्धारितीद्वाराजिनदोपरिपत्रोंपरभरोसाकियागयाथा, वेतत्कालमामलेमेंलागूनहींहोतेहैं।[ 625- एफ] सी. आई. टीवी. बी. एम. खरवार, (1969) 72 आई. टी. आर. 603 एस. सी. औरसी.आई. टी. बनाम। मुगनीरामबांगुरएंडकंपनी(भूमिविभाग), (1965) 57 ए. आई. आर. 299 एस. सी., प्रतिष्ठित। पंडितलक्ष्मीकांतझाबनाम।सी. आई. टी., (1970) 75 आई. टी. आर. 790 एस. सी. सी. आई.टी. बनाम।एजाज़प्रोडक्ट्सलिमिटेड, (1965) 55 आईटीआर741 एससी; डौटीबनाम।कॉम. करोंका, (1927) एसी327 पीसी; एसोसिएटेडक्लॉथियर्सलिमिटेडबनाम।सी. आई. टी., (1967) 63 आई. टी. आर.224 एस. सी.; सी. आई. टी. बनाम बिपिनचंद्रमगनलालएंडकंपनीलिमिटेड, (1961) 41 आईटीआर290 एससी; साराभाईएम. केमिकलपी. लिमिटेडबनामपी. एन. मित्तल(1980) 126 आई. टी. आर. (गुजरात); सी. आई. टीवी. सरहोमीमेहताकेनिष्पादक, (1955) 28 आईटीआर928 (बम); रोजर्सएंडकंपनीवी. सी. आई.टी. (1958) 34 आईटीआर336 (बम); सी. आई. टीवी. मुगनीरामबांगुरएंडकंपनी, (1963) 47 आई. टी.आर. 565 (कैल.) औरसी. आई. टी. बनाम।वेस्टकोस्टकेमिकल्सएंडइंडस्ट्रीजलिमिटेड, (1962) 46आईटीआर 135 एस. सी., संदर्भित। सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं. 2276 ( एनटी) 1981 का। गुजरातउच्चन्यायालयके28.8.80 दिनांकितनिर्णयऔरआदेशसे 1975 केआई. टी. आर. सं. 250 मेंन्यायालय। टी. एल. वी. अय्यर, जी. सी. शर्मा, बी. के. प्रसाद, एस. राजप्पा, सी. राधाकृष ना, जे. बी. डी. एंडकंपनीकेलिएएस. गणेशऔरश्रीमतीए. के. वर्मा।पी. एच. पारेखऔरआर.उपस्थितदलोंकेलिएदीपमाला। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथाएस. सी. अग्रवाल, जे. द्वाराप्रदत्तप्रमाणपत्रद्वारायहअपील आयकरअधिनियम, 1961 कीधारा261 केतहतगुजरातउच्चन्यायालय ( इसकेबाद'1961 अधिनियम' केरूपमेंसंदर्भित) मेंयहप्रश्नशामिलहैकिक्या611 सी. आई. टी. गुजरातबनामआर्टेक्समैन्युफैक्चरिंगकं।[ एस. सी. अग्रवाल, जे.] लिखितमूल्यऔरकेबीचअंतरकेपरिणामस्वरूपअधिशेष निर्धारितीद्वाराहस्तांतरितसंयंत्र, मशीनरीऔरमृतस्टॉककेलिएबिक्रीप्रतिफल1961 अधिनियमकी-धारा41 (2) केतहतहै।अपीलसंबंधितहै मूल्यांकनवर्ष1967-68। निर्धारितीएकसाझेदारीफर्महैजोव्यवसायचलारहीथी। आर्टसिल्ककपड़ेकेनिर्माणका।आर्टेक्समैन्युफैक्चरिंगकंपनीप्राइवेटलिमिटेड(इसकेबाद'कंपनी' केरूपमेंसंदर्भित) केनामसेएकनिजीलिमिटेडकंपनीकागठनकियागयाथा। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) The Judgment of the Court was delivered by S.C. AGGRAWAL, J. This appeal by certificate granted by the Gujarat High Court under Section 261 of Income Tax Act, 1961 H (hereinafter referred to as 'the 1961 Act') involves the question whether the surplus as a result of difference between the written down value and A the sale consideration for the Plant, machinery and dead stock transferred · ·by the assessee is under Section 41(2) of 1961 Act. The appeal relates to the assessment year 1967-68. The assessee is a partnership firm which was carrying on the business of manufacturing artsilk cloth. A private Ltd. Company by the name of B Artex Manufacturing Company Private Ltd. (hereinafter referred to as 'the company') was formed with a a view to take over the business of the assessee as a running. On March 31, 1966 the assessee and the company entered into an agreement whereunder the assessee agreed to sell to the company the business hitherto carried on by the assessee as a whole going C concern. The consideration for the said sale was Rs. 11,50,400 which was paid and satisfied by allotment of 11,504 fully paid up equity shares of Rs. 100 each according to original shares of partners of the assessee. In pursuance of the said agreement, the assessee ceased to carry on the business with effect from April 1, 1966 and the said business stood trans-ferred to the company. In respect of the assessment year 1967-68, the D assessee filed its return showing 'nil' income. On January 9, 1970, a revised return was filed showing 'nil' income with a. note that since the partnership firm was converted into a private limited company as a going concern there was no income chargeable to tax either under Section 41(2) or under Section 45 of the 1961 Act. During the course of the assessment proceed-E ings before the Income Tax Officer, for the purpose of determination of purchase consideration, the assets were shown at Rs. 41,73,973, out of which the machinery and dead-stock, as revalued by M/s. Hargovandas Girdharlal, was Rs. 15,87,296. The liabilities were shown at Rs. 30,23,573 and the balance amount of Rs. 11,50,400 was shown as the purchase consideration. The Written Down Value of Plant, machinery and dead-F stock as per assessee's books, was Rs. 4,36,896. The difference between Rs. 15,87,296, the value of Plant, machinery and dead-stock as revalued, and Rs. 4,36,896, the written down value of Plant, machinery and dead-stock as per assessee's books, came to Rs. 11,50,400. Relying upon the decision of this Court in Commissioner of Income Tax, Gujarat II v. B.M. Khar.var, G [1969] 72 ITR 603, the Income Tax Officer held that tax was payable under Section 41(2) on the surplus amount, i.e., difference between the written down value of Plant, machinery and dead-stock as per assess's books and the value of the same as revalued by M/s. Hargovandas Girdharlal. The Income Tax officer held that the written down value of Plant, machinery and dead-stock as per Income Tax records was Rs. 3,32,276 and after H E 612 SUPREME COURT REPORTS [1997] SUPP. 1 S.C.R. A deducting the same from the amount of Rs. 15,87,296 for which. Plant, machinery and dead-stock were transferred to the company, the Income Tax Officer held that tax was payable under Section 41(2) on the income of Rs. 12,56,020. The Appellate Asstt. Commissioner, on appeal, has held that the surplus was assessable under the head 'Capital Gains' and not under the head 'Business'. As regards the status of the assessee it was held B that the assessee must be taxed in the status of 'Association of Persons' and not in the status of a 'Registered Firm'. The assessee as well as the Revenue filed appeals against the said decision of the Appellate Asstt. Commissioner before the Income Tax Appellate Tribunal (hereinafter referred to as 'the Tribunal'). The Tribunal framed the following questions C for consideration : (i) whether the surplus is taxable at all? D (ii) If the surplus is found to be taxable, whether it should be taxed under Section 41(2) or under the head 'Capital gains'? Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) ਟੀ.ਐਿ.ਿੀ. ਅਈਅਰ, ਜੀ.ਸੀ. ਸ਼ਰਮਾ, ਿੀ.ਕੇ. ਪਰਸਾਦ, ਐਸ. ਰਾਜੱਪਾ, ਸੀ. ਰਾਧਾ ਬਕਰਸ਼ਨ, ਐਸ. ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਰੀਮਤੀ ਏ.ਕੇ. ਿਰਮਾ ਨੇ ਜੇ.ਿੀ.ਡੀ. ਅਤੇ ਕੂੰਪਨੀ ਪੀ.ਐਚ. ਪਾਰੇਖ ਅਤੇ ਆਰ ਦੀਪਮਾਿਾ ਹਾਜ਼ਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਿਈ। ਿੱਿੋਂ ਅਦਾਿਤ ਦਾ ਫੈਸਿਾ ਸੁਣਾਇਆ ਬਗਆ ਐਸ.ਸੀ. ਅਗਰਿਾਿ, ਜੇ. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 (ਇਸ ਤੋਂ ਿਾਅਦ '1961 ਐਕਟ' ਿਜੋਂ ਜਾਬਣਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਧਾਰਾ 261 ਅਧੀਨ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਸਰਟੀਬਫਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਅਪੀਿ ਇਹ ਸਿਾਿ ਸ਼ਾਮਿ ਕਰਦੀ ਹੈ ਬਕ ਕੀ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਗੁਜਰਾਤ ਬਨਾਮ ਆਰਟੈਕਸ ਮੈਨੂਫੈਕਚਮਰੰਗ ਕੰਪਨੀ [S.C. ਅਗਰਵਾਲ, ਜੇ.] 1961 ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 41(2) ਦੇ ਤਬਹਤ ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੇ ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ ਸਟਾਕ ਿਈ ਬਿਖਤੀ ਮੁੱਿ ਅਤੇ ਬਿਕਰੀ ਬਿਚਾਰ ਬਿੱਚ ਅੂੰਤਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਿਜੋਂ ਸਰਪਿੱਸ ਹੈ। ਅਪੀਿ ਮੁਿਾਂਕਣ ਸਾਿ 1967-68 ਨਾਿ ਸਿੂੰਧਤ ਹੈ। ਮੁਿਾਂਕਣ ਇੱਕ ਭਾਈਿਾਿੀ ਫਰਮ ਹੈ ਜੋ ਆਰਟਬਸਿਕ ਕੱਪੜਾ ਿਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰੋਿਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਰਟੈਕਸ ਮੈਨ ਫੈਕਚਬਰੂੰਗ ਕੂੰਪਨੀ ਪਰਾਈਿੇਟ ਬਿਮਬਟਡ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਿ ਇੱਕ ਪਰਾਈਿੇਟ ਬਿਮਬਟਡ ਕੂੰਪਨੀ (ਇਸ ਤੋਂ ਿਾਅਦ 'ਕੂੰਪਨੀ' ਿਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਦਾ ਗਠਨ ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੇ ਕਾਰੋਿਾਰ ਨ ੂੰ ਚਿਾਉਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਿ ਕੀਤਾ ਬਗਆ ਸੀ। 31 ਮਾਰਚ, 1966 ਨ ੂੰ ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕੂੰਪਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਬਜਸ ਦੇ ਤਬਹਤ ਮੁਿਾਂਕਣ ਕੂੰਪਨੀ ਨ ੂੰ ਉਸ ਕਾਰੋਿਾਰ ਨ ੂੰ ਿੇਚਣ ਿਈ ਸਬਹਮਤ ਹੋ ਬਗਆ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਪ ਰੀ ਤਰਹਾਂ ਚੱਿ ਰਹੀ ਬਚੂੰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਬਿਕਰੀ ਿਈ ਬਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਬਗਆ ਸੀ. 11,50,400 ਜੋ ਬਕ ਰੁਪਏ ਦੇ 11,504 ਪ ਰੀ ਤਰਹਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਇਕੁਇਟੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਅਿਾਟਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਬਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ। 100 ਹਰੇਕ ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੇ ਬਹੱਸੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਸਿ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਉਕਤ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ 1 ਅਪਰੈਿ, 1966 ਤੋਂ ਕਾਰੋਿਾਰ ਨ ੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਿੂੰਦ ਕਰ ਬਦੱਤਾ ਅਤੇ ਉਕਤ ਕਾਰੋਿਾਰ ਕੂੰਪਨੀ ਨ ੂੰ ਤਿਦੀਿ ਕਰ ਬਦੱਤਾ ਬਗਆ। ਮੁਿਾਂਕਣ ਸਾਿ 1967-68 ਦੇ ਸਿੂੰਧ ਬਿੱਚ, ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ 'ਨੀਿ' ਆਮਦਨ ਬਦਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਬਰਟਰਨ ਫਾਈਿ ਕੀਤੀ। 9 ਜਨਿਰੀ, 1970 ਨ ੂੰ, ਇੱਕ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਬਰਟਰਨ ਫਾਈਿ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਬਜਸ ਬਿੱਚ ਏ. ਨੋਟ ਕਰੋ ਬਕ ਬਕਉਂਬਕ ਭਾਈਿਾਿੀ ਫਰਮ ਨ ੂੰ ਇੱਕ ਪਰਾਇਿੇਟ ਬਿਮਬਟਡ ਕੂੰਪਨੀ ਬਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਿ ਰਹੀ ਬਚੂੰਤਾ ਦੇ ਰ ਪ ਬਿੱਚ ਿਦਿ ਬਦੱਤਾ ਬਗਆ ਸੀ, ਧਾਰਾ 41(2) ਜਾਂ 1961 ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 45 ਦੇ ਤਬਹਤ ਟੈਕਸ ਿਈ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਚਾਰਜਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਬਧਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੀ ਕਾਰਿਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖਰੀਦ ਬਿਚਾਰ ਦੇ ਬਨਰਧਾਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਿਈ, ਸੂੰਪਤੀਆਂ ਨ ੂੰ ਰੁਪਏ ਬਦਖਾਇਆ ਬਗਆ ਸੀ। 41,73,973, ਬਜਸ ਬਿੱਚੋਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ, ਬਜਿੇਂ ਬਕ ਮੈਸ. ਹਰਗੋਿਨਦਾਸ ਬਗਰਧਰਿਾਿ, ਰੁਪਏ ਸੀ. 15,87,296 ਹੈ।ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਰੁਪਏ ਬਦਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 30,23,573 ਅਤੇ ਿਕਾਇਆ ਰਾਸ਼ੀ ਰੁ. 11,50,400 ਨ ੂੰ ਖਰੀਦ ਬਿਚਾਰ ਿਜੋਂ ਬਦਖਾਇਆ ਬਗਆ ਸੀ। ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਬਕਤਾਿਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦਾ ਬਿਖਤੀ ਮੁੱਿ ਰੁਪਏ ਸੀ। 4,36,896 ਰੁਪਏ ਬਿਚਕਾਰ ਅੂੰਤਰ 15,87,296, ਪਿਾਂਟ ਦਾ ਮੁੱਿ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁਿਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਬਗਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁਪਏ। 4,36,896, ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਬਕਤਾਿਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦੀ ਬਿਖਤੀ ਕੀਮਤ, ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ। 11,50,400 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਬਮਸ਼ਨਰ, ਗੁਜਰਾਤ II ਿਨਾਮ ਿੀ.ਐਮ. ਬਿੱਚ ਇਸ ਅਦਾਿਤ ਦੇ ਫੈਸਿੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖਰਿਰ [1969] 72 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 603, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਬਕਹਾ ਬਕ ਿਾਧ ਰਕਮ 'ਤੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 41(2) ਦੇ ਤਬਹਤ ਟੈਕਸ ਭੁਗਤਾਨਯੋਗ ਹੈ, ਭਾਿ, ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਬਕਤਾਿਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦੇ ਬਿਖੇ ਮੁੱਿ ਬਿੱਚ ਅੂੰਤਰ ਅਤੇ M/s ਦੁਆਰਾ ਮੁਿਾਂਕਣ ਕੀਤੇ ਸਮਾਨ ਦਾ ਮੁੱਿ। ਹਰਗੋਿੂੰਦਦਾਸ ਬਗਰਧਰਿਾਿ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਬਕਹਾ ਬਕ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਬਰਕਾਰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਦੀ ਬਿਖਤੀ ਕੀਮਤ ਰੁਪਏ ਸੀ। 3,32,276 ਅਤੇ ਿਾਅਦ ਬਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਮਰਪੋਰਟਾਂ [1997] ਸਮਰਥਨ। 1 ਐੱਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਤੋਂ ਉਸੇ ਨ ੂੰ ਕੱਟਣਾ। ਬਜਸ ਿਈ 15,87,296. ਪਿਾਂਟ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਿੱਡ-ਸਟਾਕ ਕੂੰਪਨੀ ਨ ੂੰ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਬਦੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਬਕਹਾ ਬਕ ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਧਾਰਾ 41(2) ਦੇ ਤਬਹਤ ਟੈਕਸ ਭੁਗਤਾਨ ਯੋਗ ਸੀ। 12,56,020 ਹੈ। ਅਪੀਿੀ ਸਹਾਇਕ ਕਬਮਸ਼ਨਰ ਨੇ ਅਪੀਿ 'ਤੇ ਬਕਹਾ ਹੈ ਬਕ ਸਰਪਿੱਸ ਦਾ ਮੁਿਾਂਕਣ 'ਪ ੂੰਜੀ ਿਾਭ' ਬਸਰਿੇਖ ਅਧੀਨ ਸੀ ਨਾ ਬਕ 'ਿਪਾਰ' ਬਸਰਿੇਖ ਹੇਠ। ਮੁਿਾਂਕਣ ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਦੇ ਸਿੂੰਧ ਬਿੱਚ ਇਹ ਮੂੰਬਨਆ ਬਗਆ ਸੀ ਬਕ ਮੁਿਾਂਕਣ 'ਤੇ 'ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪਰਸਨਜ਼' ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਬਿੱਚ ਟੈਕਸ ਿਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਬਕ 'ਰਬਜਸਟਰਡ ਫਰਮ' ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਬਿੱਚ। ਮੁਿਾਂਕਣਕਰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਿੀਆ ਨੇ ਅਪੀਿੀ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਉਕਤ ਫੈਸਿੇ ਦੇ ਬਖਿਾਫ ਅਪੀਿ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਪੀਿੀ ਬਟਰਬਿਊਨਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਬਮਸ਼ਨਰ (ਇਸ ਤੋਂ ਿਾਅਦ 'ਬਟਰਬਿਊਨਿ' ਿਜੋਂ ਜਾਬਣਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਬਟਰਬਿਊਨਿ ਨੇ ਬਿਚਾਰ ਿਈ ਹੇਠ ਬਿਖੇ ਸਿਾਿ ਿਣਾਏ: (i) ਕੀ ਸਰਪਿੱਸ ਬਿਿਕੁਿ ਿੀ ਟੈਕਸਯੋਗ ਹੈ? (ii) ਜੇਕਰ ਸਰਪਿੱਸ ਟੈਕਸ ਯੋਗ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਇਸ 'ਤੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 41(2) ਦੇ ਤਬਹਤ ਟੈਕਸ ਿਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ 'ਪ ੂੰਜੀ ਿਾਭ' ਬਸਰਿੇਖ ਹੇਠ? (iii) ਕੀ 'ਐਸੋਬਸਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪਰਸਨਜ਼' ਜਾਂ 'ਰਬਜਸਟਰਡ ਫਰਮ' ਦੀ ਸਬਿਤੀ ਬਿੱਚ ਸਰਪਿੱਸ ਦਾ ਮੁਿਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) सी. आई. टी. गुजरातबनामआर्टेक्समैन्युफैक्चरिंगकं।[ एस. सी. अग्रवाल, जे.] लिखितमूल्यऔरकेबीचअंतरकेपरिणामस्वरूपअधिशेष निर्धारितीद्वाराहस्तांतरितसंयंत्र, मशीनरीऔरमृतस्टॉककेलिएबिक्रीप्रतिफल1961 अधिनियमकी-धारा41 (2) केतहतहै।अपीलसंबंधितहै मूल्यांकनवर्ष1967-68। निर्धारितीएकसाझेदारीफर्महैजोव्यवसायचलारहीथी। आर्टसिल्ककपड़ेकेनिर्माणका।आर्टेक्समैन्युफैक्चरिंगकंपनीप्राइवेटलिमिटेड(इसकेबाद'कंपनी' केरूपमेंसंदर्भित) केनामसेएकनिजीलिमिटेडकंपनीकागठनकियागयाथा। एकदौड़केरूपमेंमूल्यांकनकर्ता।31 मार्च, 1966 कोनिर्धारितीऔरकंपनीनेएकसमझौताकियाजिसकेतहतनिर्धारितीनेकंपनीकोउसव्यवसायकोबेचनेपरसहमतिव्यक्तकीजोअबतकनिर्धारितीद्वारापूरीतरहसेचलरहाथा।उक्तबिक्रीकेलिएविचाररु।11,50,400 जिसे11,504 करोड़रुपयेकेपूरीतरहसेभुगतानकिएगएइक्विटीशेयरोंकेआवंटनद्वाराभुगतानऔरसंतुष्टकियागयाथा।100प्रत्येकनिर्धारितीकेभागीदारोंकेमूलशेयरोंकेअनुसार।उक्तसमझौतेकेअनुसरणमें, निर्धारितीने1अप्रैल, 1966 सेव्यवसायकरनाबंदकरदियाऔरउक्तव्यवसायकंपनीकोहस्तांतरितकरदियागया।निर्धारणवर्ष1967-68 केसंबंधमें, निर्धारितीने'शून्य' आयदर्शातेहुएअपनाविवरणीदाखिलकिया।9 जनवरी, 1970 को'शून्य' आयकोदर्शातेहुएएकसंशोधितविवरणीदाखिलकीगईथी, जिसमेंकहागयाथाकिचूंकिसाझेदारीफर्मकोएकनिजीलिमिटेडकंपनीमेंपरिवर्तितकरदियागयाथा, इसलिएधारा41 (2) या1961 केअधिनियमकीधारा45 केतहतकरलगानेयोग्यकोईआयनहींथी।आयकरअधिकारीकेसमक्षमूल्यांकनकार्यवाहीकेदौरान, खरीदपरविचारकेनिर्धारणकेउद्देश्यसे,-परिसंपत्तियोंकोरु।41,73,973 , जिसमेंसेमशीनरीऔरडेडस्टॉक, जैसाकिमेसर्सद्वारापुनर्मूल्यांकनकियागयाहै।हरगोवंदासगिरधरलाल, रु।15,87,296 . देनदारियाँरुपयेमेंदिखाईगईथीं।30,23,573 औररुपयेकीशेषराशि।11,50,400 खरीदपरविचारकेरूपमेंदिखायागयाथा।निर्धारितीकीपुस्तकोंकेअनुसारसंयंत्र, मशीनरीऔरमृतस्टॉककालिखितमूल्यरु।4,36,896 . रुपये-केबीचकाअंतर।15,87,296 , संयंत्र, मशीनरीऔरमृतस्टॉककामूल्यपुनर्मूल्यांकनकेरूपमें, औररु।-4,36,896 , निर्धारितीकीपुस्तकोंकेअनुसारसंयंत्र, मशीनरीऔरडेडस्टॉककालिखितमूल्यरु।11,50,400 . आयकरआयुक्त, गुजरातII मेंइसन्यायालयकेनिर्णयपरभरोसाकरतेहुए।बी. एम.खरवार, [1969] 72 आई. टी. आर. 603, आयकरअधिकारीनेअभिनिर्धारितकियाकिअधिशेषराशिपरधारा41 (2) केतहतकरदेयथा, अर्थात, आकलनपुस्तिकाओंकेअनुसारसंयंत्र, मशीनरीऔरडेड-स्टॉककेलिखितमूल्यऔरमेसर्सद्वारापुनर्मूल्यांकनकिएगएमूल्यकेबीचकाअंतर।हरगोवंदासगिरधरलाल।आयकरअधिकारीनेकहाकिआयकररिकॉर्डकेअनुसारसंयंत्र, मशीनरीऔरडेड-स्टॉककालिखितमूल्यरु। 3,32,276 एससीआर। 612 मशीनरीऔरडेड-स्टॉककोकंपनीकोहस्तांतरितकरदियागयाथा, आयकरअधिकारीनेमानाकिरुपयेकीआयपरधारा41 (2) केतहतकरदेयथा।12,56,020 . अपीलीयसहायक।आयुक्तनेअपीलपरयहअभिनिर्धारितकियाहैकिअधिशेषकाआकलन'पूंजीगतलाभ' शीर्षकेतहतकियाजासकताहैनकि'व्यवसाय' शीर्षककेतहत।जहांतकनिर्धारितीकीस्थितिकासंबंधहै, यहअभिनिर्धारितकियागयाथाकिनिर्धारितीपरकर'व्यक्तियोंकेसंगठन' कीस्थितिमेंलगायाजानाचाहिए, नकि'पंजीकृतफर्म' कीस्थिति-में।निर्धारितीकेसाथसाथराजस्वनेअपीलीयसहायककेउक्तनिर्णयकेखिलाफअपीलदायरकी।आयकरअपीलीयन्यायाधिकरणकेसमक्षआयुक्त(इसकेबाद) 'न्यायाधिकरण' केरूपमेंसंदर्भित)।न्यायाधिकरणनेनिम्नलिखितप्रश्नतैयारकिए। विचारकेलिएः ( (i) क्याअधिशेषबिल्कुलभीकरयोग्यहै?( (ii) यदिअधिशेषकरयोग्यपायाजाताहै, तोक्याउसपरधारा41 (2) केतहतकरलगायाजानाचाहिएया'पूंजीगतलाभ' शीर्षककेतहत? क्याअधिशेष'संघ' कीस्थितिमेंआकलनयोग्यहै। ( (iii) व्यक्तियोंकीयापंजीकृतफर्मकी? पहलेप्रश्नपरनिर्धारितीकीओरसेआग्रहकियागयातर्कयहथाकिपारस्परिकताकासिद्धांतलागूथाऔरइसकेपरिणामस्वरूप अधिशेषकरकेलिएउत्तरदायीनहींथा।उक्ततर्ककोखारिजकरदियागयाथापंडितलक्ष्मीकांतमामलेमेंइसन्यायालयकेनिर्णयकेआधारपरन्यायाधिकरण झाबनाम।आयकरआयुक्त।, [ 1970 ] 75 आईटीआर790।धारा41 (2) कीप्रयोज्यताकेसंबंधमें-दूसरेप्रश्नपरन्यायाधिकरणनेअभिनिर्धारितकियाकि धारा41 (2) कीभाषाभारतीयआयकरअधिनियम, 1922 कीधारा10 (2) (vii) कीभाषासेअधिकव्यापकथी।अधिनियम') और, इसलिए, अधिशेषधारा41 (2) केतहतकरयोग्यथा 1961 एक्टकरें।जहाँतकतीसरेप्रश्नकासंबंधहै, न्यायाधिकरणनेअभिनिर्धारितकियाकिअधिशेष धारा41 (2) केतहतव्यावसायिकलाभकेरूपमेंकरयोग्यथाऔरनिर्धारितीएकपंजीकृतफर्मकीस्थितिमेंमूल्यांकनयोग्यथा।इसमामलेमें निर्धारिती, न्यायाधिकरणनेनिम्नलिखितप्रश्नोंकोरायकेलिएसंदर्भितकिया उच्चन्यायालयः 1 . क्या, तथ्योंऔरमामलेकीपरिस्थितियोंपर, न्यायाधिकरणकायहअभिनिर्धारित-करनासहीथाकि पारस्परिकतालागूनहींहोगीऔरइसलिए, निर्धारितीउत्तरदायीथाकरलगानेकेलिए? सी. आई. टी. गुजरातबनामआर्टेक्समैन्युफैक्चरिंगकं।[ एस. सी. अग्रवाल, जे.] 613 क्यातथ्योंऔरमामलेकीपरिस्थितियोंकेआधारपर, 2. धारा41 (2) लागूथी? Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) અદાલતનો ચુકાદો એસ. સી. અગ્રવાલ, ન્યાયમૂર્તિ દ્વારા આપવામાંઆવ્યો. ગુજરાત હાઈકોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા પ્રમાણપત્ર દ્વારા આ અપીલહેઠળ આપવામાં આવ્યો હતો. કલમ ૨૬૧ આવકવેરો અધિનિયમ, ૧૯૬૧(ત્યારબાદ '૧૯૬૧ અધિનિયમ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) માં આ પ્રશ્ોસમાવેશ થાય છે કે શું કરદાતા દ્વારા ટ્રાન્સફર કરવામાં આવેલા પ્લાન્ટ, મશીનરીઅને ડેડ સ્ટોક માટે લેખિત મૂલ્ય અને વેચાણની વિચારણા વચ્ચેના તફાવતનેપરિણામે વધારાની રકમ નીચે મુજબ છે કે કેમ. કલમ ૪૧ (૨) ૧૯૬૧નોકાયદો. અપીલ આકારણી વર્ષ ૧૯૬૭-૬૮ સાથે સંબંધિત છે. આકારણી કરનાર એક ભાગીદારી પેઢી છે જે કળાના કપડાના ઉત્પાદનનોવ્યવસાય કરતી હતી.આર્ટેક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (હવે પછી'કંપની' તરીકે ઓળખાતી) નામની એક ખાનગી લિમિટેડ કંપનીની રચનાકરદાતાઓના વ્યવસાયને ચલાવવા માટે કરવામાં આવી હતી.૩૧ માર્ચ,૧૯૬૬ના રોજ કરદાતો અને કંપનીએ એક કરાર કર્યો હતો, જે અંતર્ગત કરદાતોકંપનીને વેચવા માટે સંમત થયા હતા, જે અત્યાર સુધી કરદાતો વ્યવસાયહતો.આ વેચાણની કિંમત રૂ. ૧૧,૫૦,૪૦૦ જે ૧૧,૫૦૪ સંપૂર્ણ ચૂકવેલઇક્વિટી શેરની ફાળવણી દ્વારા ચૂકવવામાં આવ્યા હતા અને સંતોષવામાં આવ્યાહતા. મૂલ્યાંકનકર્તાના ભાગીદારોના મૂળ શેર અનુસાર દરેક ૧૦૦.ઉપરોક્તસમજૂતીને અનુસરીને, કરદાતાએ ૧ એપ્રિલ, ૧૯૬૬થી વ્યવસાય ચાલુરાખવાનું બંધ કરી દીધું હતું અને ઉપરોક્ત વ્યવસાય કંપનીને હસ્તાંતરિતકરવામાં આવ્યો હતો.આકારણી વર્ષ ૧૯૬૭-૬૮ ના સંદર્ભમાં, કરદાતાએ'શૂન્ય' આવક દર્શાવતું વળતર દાખલ કર્યું હતું.૯ જાન્યુઆરી, ૧૯૭૦ના રોજ'શૂન્ય' આવક દર્શાવતું સુધારેલું વળતર એ નોંધ સાથે દાખલ કરવામાં આવ્યું હતુંકે ભાગીદારી પેઢીને એક ચાલુ પેઢી તરીકે ખાનગી મર્યાદિત પેઢીમાં રૂપાંતરિતકરવામાં આવી હોવાથી તેના હેઠળ કરવેરા માટે કોઈ આવક વસૂલવામાં આવતીનથી. કલમ ૪૧ (૨) અથવા હેઠળ કલમ ૪૫ ૧૯૬૧નો કાયદો. આવકવેરાનાઅધિકારી સમક્ષ આકારણીની કાર્યવાહી દરમિયાન, ખરીદીની વિચારણા નક્કીકરવાના હેતુસર, અસ્કયામતો રૂ. ૪૧,૭૩,૯૭૩, જેમાંથી મેસર્સ હરગોવંદાસ ગિરધરલાલ દ્વારા પુનઃમૂલ્યાંકન કરાયેલ મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોક રૂ.૧૫,૮૭,૨૯૬.જવાબદારીઓ દર્શાવવામાં આવી હતી જે રૂ. ૩૦,૨૩,૫૭૩ અનેબાકીની રકમ રૂ. ૧૧,૫૦,૪૦૦ ને ખરીદીની વિચારણા તરીકે દર્શાવવામાંઆવ્યું હતું.મૂલ્યાંકનકર્તાના પુસ્તકો અનુસાર પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોકનું લેખિત ડાઉન વેલ્યુ રૂ. ૪,૩૬,૮૯૬.વચ્ચેનો તફાવત રૂ.૧૫,૮૭,૨૯૬, પુનઃમૂલ્યાંકન તરીકે પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોકનું મૂલ્ય,અને રૂ. ૪,૩૬,૮૯૬, મૂલ્યાંકનકર્તાના પુસ્તકો અનુસાર પ્લાન્ટ, મશીનરી અનેડેડ-સ્ટોકનું લેખિત મૂલ્ય રૂ. ૧૧,૫૦,૪૦૦.આ અદાલતના નિર્ણય પર આધારરાખીને આવકવેરાના કમિશનર, ગુજરાત II વિ. બી. એમ. ખરવાર , [૧૯૬૯]૭૨ આઇ. ટી. આર. ૬૦૩, આવકવેરાના અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે કર નીચેમુજબ ચૂકવવાપાત્ર છે. કલમ ૪૧ (૨) વધારાની રકમ પર, એટલે કે,મૂલ્યાંકનના પુસ્તકો અનુસાર પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોકના લેખિત મૂલ્યઅને મેસર્સ હરગોવંદાસ ગિરધરલાલ દ્વારા પુનઃમૂલ્યાંકન કરાયેલા મૂલ્ય વચ્ચેનાતફાવત પર.આવકવેરાના અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે આવકવેરાના રેકોર્ડ મુજબપ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોકનું લેખિત મૂલ્ય રૂ. ૩,૩૨,૨૭૬ અને તેનેબાદ કર્યા પછી રૂ. ૧૫,૮૭,૨૯૬ જેના માટે પ્લાન્ટ, મશીનરી અને ડેડ-સ્ટોકકંપનીને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા હતા, આવકવેરાના અધિકારીએ એવું માન્યુંહતું કે કર નીચે મુજબ ચૂકવવાપાત્ર છે કલમ ૪૧ (૨) આવક પર રૂ.૧૨,૫૬,૦૨૦.અપીલ સહાયક.કમિશનરે અપીલ પર એવું માન્યું છે કે સરપ્લસનું મૂલ્યાંકન 'કેપિટલ ગેઇન્સ' શીર્ષક હેઠળ કરવામાં આવે છે,'બિઝનેસ' શીર્ષક હેઠળ નહીં.કરદાતાની સ્થિતિના સંદર્ભમાં એવું માનવામાંઆવ્યું હતું કે કરદાતાને 'વ્યક્તિઓના સંગઠન' ના દરજ્જામાં કર લાદવો આવશ્યકછે, 'નોંધાયેલ પેઢી' ના દરજ્જામાં નહીં.કરદાતા તેમજ મહેસૂલ વિભાગે અપીલસહાયકના ઉપરોક્ત નિર્ણય સામે અપીલ દાખલ કરી હતી.આવકવેરાની અપીલટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ કમિશનર (ત્યારબાદ 'ટ્રિબ્યુનલ' તરીકે ઓળખવામાં આવેછે).ટ્રિબ્યુનલે વિચારણા માટે નીચેના પ્રશ્નો તૈયાર કર્યા હતાઃ (૧) શું વધારાની રકમ બિલકુલ કરપાત્ર છે? (૨) જો વધારાની રકમ કરપાત્ર હોવાનું જણાય તો તેના પર નીચે મુજબકર લાદવો જોઈએ કે કેમ? કલમ ૪૧ (૨) અથવા 'કેપિટલ ગેઇન્સ' શીર્ષકહેઠળ? (૩) શું વધારાનું મૂલ્યાંકન 'એસોસિએશન ઑફ પર્સન્સ' અથવા'રજિસ્ટર્ડ ફર્મ' ના દરજ્જામાં કરી શકાય છે? પ્રથમ પ્રશ્ન પર કરદાતા વતી વિનંતી કરવામાં આવેલી દલીલ એ હતી કેપારસ્પરિકતાનો સિદ્ધાંત લાગુ પડે છે અને પરિણામે વધારાની રકમ કરપાત્રનથી.આ અદાલતના નિર્ણયના આધારે ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા ઉપરોક્ત દલીલને નકારીકાઢવામાં આવી હતી પંડિત લક્ષ્મીકાંત ઝા વિ. આવકવેરાના કમિશનર.,પેજ 10/34 Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, GUJARAT versus M/S. ARTEX MANUFACTURING COMPANY [[1997] SUPP. 1 S.C.R. 608] (1997) C for consideration : (i) whether the surplus is taxable at all? D (ii) If the surplus is found to be taxable, whether it should be taxed under Section 41(2) or under the head 'Capital gains'? (iii) Whether the surplus is assessable in the status of 'Association of Persons' or 'Registered Firm'? On the first question the contention urged on behalf of the assessee was that the principle of mutuality was applicable and consequently the E surplus was not liable to tax. The said contention was rejected by the Tribunal on the basis of the decision of this Court in Pandit Lakshmikant !ha v. Commissioner of Income Tax., [1970] 75 ITR 790. On the second question regarding applicability of Section 41(2), the Tribunal held that the language of Section 41(2) was wider than the language of Section 10(2)(vii) F of the Indian Income Tax Act, 1922 (hereinafter referred to as 'the 1922 Act') and, therefore, the surplus was taxable under Section 41(2) of the 1961 Act. As regards the third question, the Tribunal held that the surplus was taxable as business profit under Section 41(2) and that the assessee was assessable in the status of a registered firm. At the instance of the G assessee, the Tribunal referred the follow