Commissioner Of Income Tax, Kerala v. Ambat Echukutty Menon

Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) • • ,_ -, • COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA v. AMBAT ECHUKUTTY MENON September 6, 1979 [N. L. UNTWALIA AND R. S. PATHAK, JJ.] Income Tax Act 1961--Capital Receipt & Revenue Receipt-Sale of trees of spontaneous growth-Purchaser to cut and remove' trunks of trees only-Stumps and roots embedded in soi~ 'not to be disturbed-Proceeds of sale whether liable to be taxed as 'income'. On a vast area of agricultural land owned by' the assessee there were a.bout 772 trees some of which were of spontaneous growth. Clauses 12 and 13 of the agreement by which the assessee sold some trees provided that the trees should be cut without pulling the stumps. The Income Tax Officer, held that the trees were of spontaneous growth and assessed the whole of the income from the sale of trees to income-tax. The Appellate Assistant Commissioner allowed the assessee's appeal in part holding that only the amount actually received during the accounting year, was assessable to income-tax. Appeals preferred by the assessee as well as the department to thei Income Tax Appellate Tribunal were dismissed but references were made to the High Court on the question whether the receipts from the sale of trees of spontaneous growth were assessable to tax and if so, whether assessable under the head 'other sources'. The High Court held that the receipts from the sale of the trees were of a capital nature, and decided the references in favour of the assessee and against the department. Dismissing the appeals the Court, HEID : (per Untwalia, J.) (1) The High Court rightly distinguished the decision in V. Venugopala Varma Raiah v. Commissioner of Income-tax, Kerala, 76 ITR 460 and applied ~e rativ of that in A. K. T. K. M. Vishnudatta Antharjanam v. Commissioner of Agricultural Income Tax, Trivandrum, 78 ITR 58, (549FJ (2) In Venugopala Varma Rajah v. Commissioner of Income Tax, Kerala, 16 lTR 460, this Court held that if a person sells merely leaves or fruit of the trees or even branches of the trees it would be difficult to hofd that the realization is not of the nature of income. Where the trunks are cut so that the stumps re· main intact and capable of regeneration, receipts from sale of the trunks would be in the nature on income. By selling a part of the trunk, the assessee does not necessarily realise a part of his capital, (546A, D-E] A B c D E F G H A B c D E F G H (3) In A. K. T. K. M. Vishnuda/la Anth'arjanam v. Commissioner of Agri-cultural Income Ta:t1 Trivandrum, 78 ITR 58, a case of sale of. trees with roots. this Court applied the test laid down by the Privy Council in the Cbmmissioner of Income Tax, Bengal v. Mjs. Shaw, Wallace and Co., 6 ITC 178 and held tha~ "the source is not necessarily one which is expected to be continuously produc. tive, but it must be one who'se object is the production of a definite return exclud-ing anything in the· nature of a mere windfall. Once the teak trees were removed together with their roots and there was no prospect of regeneration or of any production of a ·return therefrom, it could well be· said that the source ceased to be one which could produce any income." Although the test laid down by the Privy Council has been whittled down by subsequent pronouncements, yet ill the matter of sale of trees when this Court appHed the same test in VishnudaJta's case it was for the purpose of laying stress on the object of the felling of trees. [546G, 547A-Cl Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) सर्वोच्चय न्यायालय की आख्या कमिशनर ऑफ इंकि टैक्स, केरला बनाि अम्बात इचुकट्टी िेनन 6 मसतंबर, 1979 [एन. एल. अंतवाललया और आर. एस. पाठक, न्यायमूर्तिगण] आय कर अधिर्नयम, 1961 -आकस्ममक वृद्धि वाले वृक्षों की पूंजी प्रास्तत और राजमव प्रास्तत-बिक्री- केवल पेडों की चड्डी काटने और हटाने के ललए खरीदार-बिक्री में अंतर्निहहत मटंप और जडों को नहीं हटाया जाना चाहहए-बिक्री की आय पर 'आय' के रूप में कर लगाया जाना चाहहए या नहीं। र्निािररती के मवालमत्व वाली कृषि भूलम के एक षवशाल क्षेत्र में लगभग 772 पेड थे स्जनमें से कुछ सहज वृद्धि के थे। समझौते के खंड 12 और 13, स्जसके द्वारा र्निािररती ने कुछ पेड िेचे थे, में यह प्राविान ककया गया था कक पेडों को बिना मटंप खींचे काटा जाना चाहहए। आयकर अधिकारी ने माना कक पेड सहज वृद्धि के थे और पेडों की बिक्री से आय-कर तक की पूरी आय का आकलन ककया। अपीलीय सहायक आयुक्त ने र्निािररती की अपील को आंलशक रूप से मवीकार करते हुए कहा कक केवल लेखा वि के दौरान वामतव में प्रातत रालश ही आयकर के ललए आकलन योग्य थी। र्निािररती के साथ-साथ षवभाग द्वारा अपने आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण में की गई अपीलों को खाररज कर हदया गया था, लेककन इस सवाल पर उच्च न्यायालय को र्नदेश हदए गए थे कक क्या मवतः वृद्धि वाले पेडों की बिक्री से प्रातत प्रास्ततयां कर के ललए आकलन योग्य थीं और यहद हां, तो क्या 'अन्य स्रोत' शीि के तहत आकलन योग्य हैं। उच्च न्यायालय ने अलभर्निािररत ककया कक पेडों की बिक्री से प्रातत प्रास्ततयां पूंजीगत प्रकृर्त की थीं, और र्निािररती के पक्ष में और षवभाग के खखलाफ संदभों का र्नणिय ललया। अदालत की अपीलों को खाररज करते हुए, अलभर्निािररत (अनुसार उंटवाललया न्यायमूर्ति) (1) उच्च न्यायालय ने वी. वेणुगोपाल वमाि राजह िनाम कलमशनर ऑफ इंकमटैक्स, केरल, 76 आई. टी. आर. 460 में र्नणिय को उधचत रूप से अलग ककया और ए. के. टी. के. एम. षवष्णुदत्त अंतजिनम िनाम कलमशनर ऑफ अग्री-कल्चर इंकमटैक्स कृषि आयकर आयुक्त जी, बत्रवेंद्रम, 78 आई. टी. आर. 58 में उस अनुपात को लागू ककया। (2) वेणुगोपाल वमाि राजह िनाम कलमशनर ऑफ इंकमटैक्स , केरल, 76 एलटीआर 460 में, इस न्यायालय ने यह अलभर्निािररत ककया कक यहद कोई व्यस्क्त केवल पेडों के पत्ते या फल या पेडों की शाखाएं भी िेचता है तो यह अलभर्निािररत करना कहठन होगा कक प्रास्तत आय की प्रकृर्त की नहीं है। जहां चड्डी को काटा जाता है ताकक मटंप िरकरार रहें और पुनजिनन में सक्षम रहें, चड्डी की बिक्री से प्रातत प्रास्ततयां आय की प्रकृर्त में होंगी। ट्रंक का एक हहमसा िेचकर, र्निािररती को जरूरी नहीं कक अपनी पूंजी के एक हहमसे का एहसास हो। (3) ए. के. टी. के. एम. षवष्णुदला अंतजिनम िनाम कलमशनर ऑफ अग्री-कल्चर इंकमटैक्स बत्रवेंद्रम, 78 आई. टी. आर. 58 में जड वाले पेडों की बिक्री का मामला है। इस न्यायालय ने षप्रवी काउंलसल द्वारा कलमशनर ऑफ इंकम टैक्स, िंगाल िनाम मैससि शव, वैलेस एण्ड को.,आई.टी.सी. 178 में परीक्षण को लागू ककया और यह अलभर्निािररत ककया कक "आवश्यक रूप से स्रोत वह नहीं है स्जससे र्नरंतर उत्पादक होने की अपेक्षा की जाती है, लेककन यह वह होना चाहहए स्जसका उद्देश्य एक र्नस्श्चत ररटनि का उत्पादन है, स्जसमें केवल अप्रत्यालशत की प्रकृर्त में कुछ भी शालमल नहीं है। एक िार जि सागौन के पेडों को उनकी जडों के साथ एक साथ हटा हदया गया और पुनजिनन या उससे वापसी की कोई संभावना नहीं थी, तो यह अच्छी तरह से कहा जा सकता था कक स्रोत वह नहीं रह गया जो कोई आय पैदा कर सकता था"। यद्यषप षप्रवी काउंलसल द्वारा र्निािररत परीक्षा को िाद की घोिणाओं द्वारा र्नरमत कर हदया गया है, कफर भी पेडों की बिक्री के मामले में जि इस न्यायालय ने षवष्णुदल के मामले में वही परीक्षण लागू ककया तो यह पेडों की कटाई के उद्देश्य पर जोर देने के उद्देश्य से था। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) ਆਮਦਨ ਕਰ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਕੇਰਲਾ ਬਨਾਮਅੰਬਟ ਏਚੂਕੁੱਟੀ ਮੇਨਨਸਤੰਬਰ 6, 1979 [ਐਨ. ਐਲ. ਉਂਟਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਆਰ. ਐਸ. ਪਾਠਕ, ਜੇਜੇ.] ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ 1961—ਕੈਪੀਟਲ ਰਸੀਪਟ ਅਤੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਰਸੀਪਟ—ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਵੇਚੀ—ਖਰੀਦਦਾਰ ਮੁੱਖ ਤਣੇ ਜਾਂ ਤਣੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ—ਸਿਰਫ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ—ਵੇਚੀ ਦੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਕੀ ਆਮਦਨ ਵਜੋਂ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਸੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਨ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਕਲਾਜ਼ 12 ਅਤੇ 13 ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਸੀ ਨੇ ਕੁਝ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਸੀ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਟੰਪਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੁੱਖ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੇਚੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਅਸੀਸੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਰਕਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਸੀਸੀ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੂੰ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਵਾਧੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੇਚੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ 'ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੇਚੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਕਮਾਂ ਕੈਪੀਟਲ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਸੀਸੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਪੀਲਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ: ਫੈਸਲਾ : (ਉਥਵਾਲਾ, ਜੇ.), (1) ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ. ਵੇਨੂਗੋਪਾਲਾ ਵਰਮਾ ਰਾਜਾ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਕੇਰਲਾ [46 ਆਈਟੀਆਰ 166], ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੀ ਅਪੀਲੀ ਅਦਾਲਤ ਬਨਾਮ ਐਮ. ਕੇ. ਮੁਹੰਮਦ, ਆਂਧਰਾ [46 ਆਈਟੀਆਰ 169], ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਅਪੀਲੀ ਅਦਾਲਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਕਰ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਬਨਾਮ ਟੀ 8 ਆਈਟੀਆਰ 158 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। (2) ਵੇਨੂਗੋਪਾਲਾ ਰਾਜਾ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਕੇਰਲਾ, 76 ਆਈਟੀਆਰ 460, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰਫ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਰਿਆਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਮਦਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਣੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਟੰਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤਣਿਆਂ ਦੀ ਵੇਚੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਕਮ ਆਮਦਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਤਣੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੇਚ ਕੇ, ਅਸੀਸੀ ਆਪਣੀ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਮਾਉਂਦਾ, (3) ਏ.ਕੇ.ਟੀ.ਕੇ.ਐਮ. ਵਿਸ਼ਨੂੰਦੱਤਾ ਅੰਤਿਆਕੁਦਾਵਰ ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, 78 ਆਈਟੀਆਰ 58, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਡ ਪ੍ਰਾਈਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਬੰਗਾਲ ਬਨਾਮ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇਸ ਐਕੰਪਨੀ, 6 ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ 178 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਟੈਸਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ, "ਸਰੋਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਰੰਤਰ ਉਤਪਾਦਕ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਰਜ ਦਾ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੋਤ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।" ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਾਈਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਟੈਸਟ ਬਾਅਦ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੇਚਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਟੈਸਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ। (4) ਜੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਟੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪੁਨਰ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੈਰ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪੁਨਰ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਟੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੱਟਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। (5) ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, 28.11.1960 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੈਣ-ਦੇਣਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਟੋਟਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 12 ਅਤੇ 13 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਟੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। (6) ਰਸੀਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਟੇਚੂ ਰਸੀਦ ਲਈ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਲਾਇਸੰਸਧਾਰਕ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਕਿ ਲਾਇਸੰਸਧਾਰਕ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਉਖਾੜਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਦਸ ਏਕੜ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੇਤੀਯੋਗ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। [ਪਾਕਾਹ, ਜੇ., ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ] Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) (4) यहद जडों और डंडों को अक्षुण्ण छोडकर पेडों को काटने का उद्देश्य आय के पुनजिनन के ललए है, तो आय का पुनजिनन होता है या नहीं, इससे कोई फकि नहीं पडता। लेककन एक मामले में, जहां पेडों को जडों को उखाडकर िेचा जाता है, कोई भी यह नहीं कह सकता है कक कफर से उगने वाले पेडों से आय के पुनजिनन का कोई उद्देश्य हो सकता है क्योंकक दूसरी वृद्धि का कोई सवाल ही नहीं था। इसी तरह जि पेडों को िेचा जाता है और जडों और डंडों को िरकरार रखते हुए उन्हें काटने हदया जाता है, तो सहज वृद्धि वाले पेडों के मामले में ताजा अंकुरण और िची हुई जडों और डंडों पर पेडों के आगे िढ़ने की संभावना होती है। ऐसे मामलों में अनुमान यह होगा कक माललक ने आय को पुनजीषवत करने के उद्देश्य से ऐसा ककया था। ऐसे मामले हो सकते हैं जैसे कक तत्काल, जहां जडों और डंडों को उखाडने और काटने की अनुमर्त लाइसेंसिारी या पट्टेदार द्वारा नहीं दी गई थी, कफर भी उद्देश्य पेडों का पुनजिनन नहीं था, िस्ल्क खेती के उद्देश्य के ललए पूरी तरह से उपयोग की जाने वाली भूलम की सुरक्षा थी। तत्काल मामले में, हदनांक 28-11-1960 का समझौता इंधगत करता है कक लेन-देन जडों और मटंप वाले पेडों की बिक्री नहीं थी, क्योंकक समझौते के खंड 12 और 13 में र्निेि लगाया गया था कक कटाई के िाद, अंकुररत नहीं काटा जाना था। र्निािररती का उद्देश्य पेड काटने के िाद खाली होने वाली भूलम को मटंपों को िेतरतीि ढंग से काटने और जडों को उखाडने से लाइसेंसिारी द्वारा क्षर्तग्रमत होने से िचाना था। (5) रसीद को राजमव रसीद के रूप में जमा करने के ललए यह षवभाग का दार्यत्व है कक वह र्निािररती के रुख को अमवीकार करे और यह अलभर्निािररत करे कक र्निािररती का उद्देश्य लाइसेंसिारी को मटंप काटने और जडों को उखाडने की अनुमर्त नहीं देना आय का पुनजिनन था। जि तक आयकर अधिकारी द्वारा आकलन पूरा ककया गया, ति तक दस एकड क्षेत्र को खेती योग्य भूलम में िदल हदया गया था। (अनुसार पाठक, न्यायमूर्ति सहमर्त) 1. तत्काल मामला वेणुगोपाल वमाि राजह िनाम कलमशनर ऑफ इंकमटैक्स, केरल, 16 आईटीआर 460 या ए. के. टी. के. एम. षवष्णुदला अंतजिनम िनाम कलमशनर ऑफ अग्री-कल्चर इंकमटैक्स बत्रवेंद्रम, 78 आई. टी. आर. 58 अंतगित नहीं आता है। यह एक ऐसा मामला है जहां हालांकक खरीदार द्वारा पेडों को काटने और हटाने के िाद मटंप और जडें रह गई थीं, पेडों के पुनजिनन की अनुमर्त नहीं दी जानी थी और इसललए, लाभ कमाने की गर्तषवधि को मपष्ट नहीं ककया जा सकता था। 2. जहाँ पेडों को काटा जाता है और हटा हदया जाता है, वहाँ पेडों के पुनजिनन की दृस्ष्ट से मटंप और जडों को भूलम पर रहने हदया जाता है, इसका उद्देश्य लाभ कमाने की गर्तषवधि में शालमल होना होगा। चड्डी की बिक्री से प्रातत होने वाली प्रास्ततयां राजमव प्रास्ततयां होंगी। 3. इस मामले में पेडों के पुनजिनन की अनुमर्त देने के उद्देश्य से मटंप और जडों को आरक्षक्षत करने का कोई इरादा नहीं था, और र्निािररती के इरादे और िाद के आचरण ने मथाषपत ककया कक मटंप और जडों को हटाने के खखलाफ शति का उद्देश्य भारत से भूलम की सतह को आपराधिक क्षर्त से िचाना था क्योंकक भूलम को खेती के के काम में लाया जाना था। ऐसे मामलों में इरादा एक भौर्तक कारक है, और प्रत्येक मामले का र्नणिय उसके षवशेि, तथ्यों पर ककया जाना चाहहए। इस तरह की शति के पीछे के इरादे या उद्देश्य के सिूत के बिना, केवल यह तथ्य कक पेडों को बिना मटंप और जडों के िेचा गया था, यह आवश्यक र्नष्कि नहीं र्नकाल सकता है कक एक लाभ कमाने वाली गर्तषवधि शालमल थी। 4. जहां साक्ष्य से पता चलता है कक भूलम का अधिग्रहण खेती के उद्देश्य के ललए ककया गया है, और जडों को हटाने के ललए क्रेता पर प्तिंि का उद्देश्य लमट्टी में अनुधचत हमतक्षेप को रोकना था, और र्निािररती का इरादा पेडों के पुनजिनन की अनुमर्त देने का नहीं था, और उसने वामतव में िाद में भूलम को खेती के ललए रखा था, तो चड्डी की बिक्री पर प्रातत भुगतान को कर योग्य आय नहीं माना जा सकता है। मसवर्वल अपीलीय क्षेत्राधिकार: 1972 की मसवर्वल अपील संख्या 2242-2247 केरल उच्च न्यायालय के र्नणिय और आदेश हदनांक 1-12-1971 से षवशेि अनुमर्त द्वारा अपीलः आयकर संख्या 29/70,30/70,71,92,97 और 98/69 के संदभि में। अपीलाथी के ललए पी. ए. फ्ांलसस, जी. ए. शाह और सुश्री ए. सुभालशनी उत्तरदाताओं के ललए एस. टी. देसाई, श्रीमती एस. वैद्यललंगम, जे. िी. दादाचंजी, श्रीमती ए. के. वमाि और मोंजेल कुमार र्नम्नललखखत र्नणिय हदया गया द्वारा अंतर्वामलया, न्यायिूर्ति :- Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) ( 4) If the object of felling the trees leaving the roots and stumps intact is for regeneration of income, lhW. whether income is regenerated or not is imma-terial. But in a case, where the trees are sold by uprooting the roots nobody can say that there could be any object of regeneration of income from the trees grow-ing again as there was no question of a second growth at all. Similarly \Yhen the trees are sold and allowed to be felled by leaving the roots and stuml"' intact then in case of trees of spontaneous growth there is a likelihood of fresh sprouting and further growth of trees on the left out roots and stumps, The presumption in such cases would be that the owner did it with the object of regenerating the incon:ie. There can be cases· like the instant one, where the roots and stumps were not allowed to be uprooted and cut by the licensee or the lessee, yet the object was not the regeneration of the trees, but a protection of the land even-tually to be used for the purpose of cultivation. [547D-FJ In the instant case, tho agreement dated 28-11-1960 indicates that the transac-tion was not a sale of trees with roots and stumps, for clauses 12 and 13 of the agreement impose a prohibition that after the, cutting, sprouts were not to be cut. The object of the assessee was to protect the land falling vacant after the cutting of the tree. from being damaged by the licensee by at random cutting of the stumps and uprooting of the roots. [547G, 548B-C] ( 5) In order to net the receipt as a revenue receipt it is for the department to reject the assessee's stand and to hold that the object of the assessee in not allowing the licensee to cut the stumps and uproot the roots was a regenera[4 ]tion of the income. By the time the assessment was completed by the Income Tax Officer an area of ten acres had been converted into cultivable land. [549 E-F] (per Pathak, J. concurring) 1. The instant case does not fall either within V. Venugopala Varma Raiah v. Commissioner of Income Tax, Kera/a, 16 !TR 460 or A. K. T. K. M. 'Vishnu-datta. Antharja11am v. Commissioner .of Agricultural Income Tax, Trivandrum. 78 ITR 58. It is a case where although the stumps and roots remained after the trees were felled and removed by the purchaser, the regeneration of the trees was not to be allowed and, therefore, a profit-making activity could not be spelled out (5500] 2. Where trees are felled· and removed, the stumps and roots are allowed to remain on the land with a view to regeneration of the trees, the intention of the \. e-wner would be to indulge in a profit-making activity. The receipt from the sale of the trunks would be revenue receipts. [550B] 3. There was no intention in this case to reserve the stumps and roots for the purpose of allowing regeneration of the trees, and the intention and subse· fJ.Uent conduct of the assessee established that the stipulation against removal of the stumps and roots was intended to protect the surface of the land from indis· criminate injury because the land was[1 ]to be applied, to cultivation. Intention is a material factor in su~h cases, and each case has to be decided on its particular , facts. Without evidence, of the intention or object behind such a stipulation the mere fact that the trees were sold withOut stumpis and roots cannot lead to the necessary inference that a profit making activity was involved. [550C·D] 4. Where the evidence shows that the land has been acquired for the purpose of cultivation, and that the prohibition on the purchaser against removing the 1tumps and roots was intended to prevent undue interference with the soil, and the assessee did not intend to permit regeneration of the trees, and.that he had in fact later put the land to cultivation, the payments received on sale of the trunks cannot be regarded as taxable income. [550E] Civil Appeal Nos. 2242- CIVIL APPELLATE JURISDICTION : 2247 of 1972. Appeals by special leave from the Judgment .and Order dated 1-12-1971 of the KeraJa: High Court in Income Tax Ref. No. 29/70, 30/70, 71, 92, 97 and 98/69. Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) (6) ਰਸੀਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਟੇਚੂ ਰਸੀਦ ਲਈ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਲਾਇਸੰਸਧਾਰਕ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਕਿ ਲਾਇਸੰਸਧਾਰਕ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਉਖਾੜਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਦਸ ਏਕੜ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੇਤੀਯੋਗ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। [ਪਾਕਾਹ, ਜੇ., ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ] (1) ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਵੀ. ਵੇਨੂਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਰਾਜਾ ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਕੇਰਲਾ, 67 ਆਈਟੀਆਰ 460 ਜਾਂ ਏ. ਕੇ. ਟੀ. ਕੇ. ਐਮ. ਵਿਸ਼ਨੂੰਦੱਤਾ ਅੰਤਿਆਕੁਦਾਵਰ ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, 78 ਆਈਟੀਆਰ 58 ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਪੋਲੀਹੋਲਡਰ ਦੁਆਰਾ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਟੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 2. ਜਦੋਂ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਟੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਮਾਲਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਤਣਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਸੀਦ ਮਾਲੀਆ ਰਸੀਦਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। 3. ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਟੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਚਰਣ ਨੇ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਰਤ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਦਾ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਕਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸਦੇ ਖਾਸ ਤੱਥਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਰਾਦੇ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 4. ਜਿੱਥੇ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰ 'ਤੇ ਟੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਤਣਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਯੋਗ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਿਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ: ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 2242—2247 ਸਾਲ 1972 ਦੇ। 1-12-1971 ਦੇ ਕੇਰਲ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਰਿਫਰੈਂਸ ਨੰਬਰ 29/70, 30/70, 71, 92, 97 ਅਤੇ 98/69 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੁੱਟ ਨਾਲ ਅਪੀਲਾਂ। ਪੀ. ਏ. ਫਰਾਂਸਿਸ, ਜੀ. ਏ. ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਏ. ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਪੀਲੀ ਲਈ। ਐਸ. ਟੀ. ਦੇਸਾਈ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਐਸ. ਵੈਦਿਆਨਾਥਮ, ਜੇ. ਬੀ. ਦਾਦਾਚਨਜੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਏ. ਕੇ. ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਮੋਨਜੁਲ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀਆਂ ਲਈ। ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਫੈਸਲੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ: ਉੰਟਵਾਲੀਆ, ਜੇ.—ਇਹ ਛੇ ਅਪੀਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੁੱਟ ਨਾਲ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਕੇਰਲ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਪਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭੂਮੀ ਹੈ। 1905 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 200 ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਿੰਚਾਈ ਚੈਨਲ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਨਦੀ ਤੋਂ Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) मसवर्वल अपीलीय क्षेत्राधिकार: 1972 की मसवर्वल अपील संख्या 2242-2247 केरल उच्च न्यायालय के र्नणिय और आदेश हदनांक 1-12-1971 से षवशेि अनुमर्त द्वारा अपीलः आयकर संख्या 29/70,30/70,71,92,97 और 98/69 के संदभि में। अपीलाथी के ललए पी. ए. फ्ांलसस, जी. ए. शाह और सुश्री ए. सुभालशनी उत्तरदाताओं के ललए एस. टी. देसाई, श्रीमती एस. वैद्यललंगम, जे. िी. दादाचंजी, श्रीमती ए. के. वमाि और मोंजेल कुमार र्नम्नललखखत र्नणिय हदया गया द्वारा अंतर्वामलया, न्यायिूर्ति :- केरल उच्च न्यायालय के र्नणियों से आयकर आयुक्त द्वारा षवशेि अनुमर्त द्वारा की गई ये छह अपीलें परमपर जुडी हुई हैं और केवल एक र्निािरण वि के संिंि में षवलभन्न कायिवाहहयों से उत्पन्न होती हैं। इसललए, उन्हें एक साथ सुना गया है और इस फैसले द्वारा उनका र्नपटारा ककया जा रहा है। र्निािररती-प्रत्यथी एक हहंदू अषवभास्जत पररवार है स्जसके पास केरल राज्य में िडी कृषि भूलम है। 1905 में पररवार ने अदालत की नीलामी में लगभग 200 एकड क्षेत्र में कुछ जमीनें खरीदीं। भूलम में दो लसंचाई चैनल थे जो एक नदी से पानी लेते थे। सनद के अनुसार, करीम्पाना, नाररयल के पेड, कटहल के पेड, इमली के पेड, मरुथु आहद जैसे षवलभन्न प्रकार के लगभग 772 पेड थे। वहाँ सहज वृद्धि के अन्य पेड थे लेककन वे एक ब्लॉक में नहीं थे। वे िान के खेतों के िीच बिखरे हुए थे क्योंकक उपरोक्त भूलम िान की खेती के ललए थी। 28 नवंिर, 1960 के एक समझौते द्वारा र्निािररती ने उपरोक्त 200 एकड के हहमसे के रूप में लगभग 60 एकड भूलम से एक वेलतपा रोथर के पेड को िेच हदया। चूंकक रोथर द्वारा िन के भुगतान के संिंि में र्निािररत मूल अवधि का उसके द्वारा पालन नहीं ककया जा सका, इसललए कुछ विों में भुगतान को मथधगत करने और फैलाने के ललए और समझौते ककए गए। र्निािररती ने इस िारणा के तहत कक पेडों की बिक्री के कारण रोथर से प्रातत िन भारतीय आयकर अधिर्नयम के तहत आयकर के ललए प्रभायि नहीं था, कोई मवैस्च्छक ररटनि दाखखल नहीं ककया। 28 फरवरी, 1963 को आयकर अधिकारी, पालघाट ने र्निािररती पररवार के करणवन को पत्र ललखकर िताया कक उनके पास सूचना है कक र्निािररती ने लकडी काटने के ललए वेलतपा रोथर को कुछ र्नजी वन पट्टे पर हदए थे; और यह कक र्निािररती को 75, 000/- रुपये संिंधित वि के दौरान प्रातत हुए। संिंधित र्निािरण वि 1961-62 होगा। र्निािररती से यह िताने के ललए कहा गया था कक मवैस्च्छक ररटनि क्यों दाखखल नहीं ककया गया था। आयकर अधिकारी के पत्र के उत्तर में र्निािररती ने 3 अप्रैल, 1963 को एक पत्र ललखा था स्जसमें कहा गया था कक कुछ र्नहदिष्ट ककममों को छोडकर पूरे खडे लकडी के पेडों की िाहर और िाहर बिक्री के अलावा कोई पट्टा नहीं था और यह कक बिक्री क्षेत्र में अपने खेतों में गीली या सूखी खेती का षवमतार करने की दृस्ष्ट से प्रभाषवत थी; इससे प्रातत रसीद पूंजीगत प्रकृर्त की थी या ककसी भी मामले में यह एक कृषि आय थी। हालांकक, र्निािररती ने अपने पत्र का समापन यह कहते हुए ककया कक उसका जानिूझकर कोई ररटनि दाखखल करने से िचने का कोई इरादा नहीं था। यहद आय, कर अधिकारी ऐसा चाहता है, तो वह उसके र्नदेश का पालन करने के ललए तैयार था। इसके िाद आयकर अधिकारी ने आयकर अधिर्नयम, 1961 की िारा 148 के तहत र्निािररती को एक नोहटस हदया, स्जसे इसके िाद अधिर्नयम कहा जाता है। उसी के जवाि में र्निािररती ने 25.03.1966 पर ररटनि दाखखल करते हुए 31.3.1961 को समातत हुए षपछले वि के ललए 626.63 रुपये की कुल शुद्ि आय को दशािता है। आयकर अधिकारी ने कहा कक कुल 772 पेडों में से चार ककममें नहीं िेची गईं और मोटे तौर पर कहें तो समझौते के अनुसार िेचे गए और काटने की अनुमर्त हदए गए पेडों की संख्या 367 थी। पेड सहज वृद्धि के थे और कुल 1, 75, 0001 रुपये, हालांकक लेखा वि के दौरान इसका पूरा भुगतान नहीं ककया गया था, र्निािररती की आय का प्तर्नधित्व करता है जो उसी वि में समझौते की शतों के अनुसार उपास्जित हुई थी। तदनुसार उन्होंने आय-कर में पूरी रालश का आकलन ककया। अपीलीय सहायक आयुक्त ने र्निािररती की अपील को आंलशक रूप से मवीकार कर ललया और अलभर्निािररत ककया कक केवल 75,000/- रुपये की रालश, लेखांकन वि के दौरान वामतव में प्रातत रालश, र्निािरण वि 1961-62 में आयकर के ललए र्निािरणीय थी। र्निािररती और षवभाग दोनों ने अपीलीय सहायक आयुक्त के आदेश से आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण के समक्ष अपील को प्राथलमकता दी। अधिकरण ने 16 नवंिर, 1968 के अपने आदेश द्वारा दोनों अपीलों को खाररज कर हदया। र्निािररती के कहने पर अधिकरण ने एक मामला िताया स्जसे 1970 की संदभि सं. 30 और षवधि के र्नम्नललखखत प्रश्न को अपनी राय के ललए उच्च न्यायालय को र्नहदिष्ट ककयाः – Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) Civil Appeal Nos. 2242- CIVIL APPELLATE JURISDICTION : 2247 of 1972. Appeals by special leave from the Judgment .and Order dated 1-12-1971 of the KeraJa: High Court in Income Tax Ref. No. 29/70, 30/70, 71, 92, 97 and 98/69. P. A. Francis, G. A. Shah and Miss A. Subhashini for the Appel-lant_ S. T. Desai, Mrs. S. Vaidyalingam, !. B. Dadachanji, Mrs. A. K. Verma and Monje! Kumar for the Respondents. The following Judgments were delivered : UNTWALIA, J.-These six appeals by special leave preferred by the Commissioner of IncomNax from the judgments of the Kerala High Court are all inter-conriected and arise out of different proceed-ings in relation to one assessment year only. They have, therefore, been -heard together and are being disposed of by this judgment. The assessee-respondent is a Hindu undivided fainily owning large agricultural lands in the State of Kerala'. In 1905 the faniily pur-chased in court auction some lands covering an area of about 200 acres. There were two irrigational channels in the land drawing water from a river. According to the Sanad, there were about 772 trees of various kinds like Karimpana, coconut trees, jack trees, ta-marind trees, Maruthu etc. There were other trees of spontaneous growth but they were not in one block. They were intersperse\) ,imong the paddy fields as the land aforesaid was meant for paddy 16--53 ISCI/79 B C, D E F G B cultivation. By an agreement dated November 28, 1960 the assessee sold to one Ve!appa Rowther trees from about 60 acres of land form-ing part of the 200 acres aforesaid. Since the original term stipu-lated in connection with the payment df money by Rowther could ·not be adhered to by him, further agreements were entered into defer-ring and spreading the payments over some years. The assessee 8 under the impression that the money which it received from 'Rowther on account of sale of trees was not chargeable to income-tax under the. Indian Income.-Tax Act did not file any voluntary return. On Febru-ary 28, 1963 the Income-Tax Officer, Palghat wrote to the Karanavan of the assessee family pointing out that he had information that the assessee had leased certain private forests to Ve!appa Rowther for cut-c ting timber; and that the assessee had received Rs. 75,000/- durin: the relevant year. The corresponding assessment year would be 1961-62. The assessee was asked to explain why no voluntary ret~ had been filed. In reply to the letter of the Income-Tax Officer the assessee wrote a letter dated the 3rd April,. 1963 stating therein that D there was no iease but an out and out sale of the entire standing tim-ber trees except certain specified varieties and that the sale was affect· ed with a view to extend wet or dry cultivation in its fields in the area; the receipt therefrom were of 11.. capital nature or in any event it was an agricultural income. Tho assessee, however, concluded i~ letter by stating that he had no deliberate intention of avoiding to file E any return. If the Income,. Tax Officer so desired, he was ready te comply with his direction. Thereafter the Incom~ Tax Officer served a notice on ,the assesseb under section 148 of the Income-Tax Act, 1961, hereinafter called the Act. In response to the same the assessee filed a return on 25. 3 .1966 showing a total net income of Rs. 626 .63 paise for the previous year ending on 31.3 .1961. The Income-Tax Officer he'ld · that out of the total number of trees numbering 772 four varieties were not sold· and roughly speaking the number of trees sold and allowed to be cut as per the agreement came to 367. The trees were of spon-taneous growth and the whole of the amount of Rs. 1, 75,0001-, al-G though the whole of it was not paid during the accounting year, re-presented the assessee's income which had accrued as per the teTI11$ of the agreement in that very year. .He accordingly assessed the whole of the amount to income-tax. Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭੂਮੀ ਹੈ। 1905 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 200 ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਿੰਚਾਈ ਚੈਨਲ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚਦੇ ਸਨ। ਸਾਂਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 772 ਰੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਰਿਮਪਾਨਾ, ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੈਕ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਇਮਲੀ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਮੁਰਥਾ ਆਦਿ। ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਵਾਧੇ ਦੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਜ਼ਮੀਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਸੀ। 28 ਨਵੰਬਰ, 1960 ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੁਆਰਾ, ਅਸੈਸੀ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ 200 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 60 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੇਲਾੱਪਾ ਰੋਥਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਥਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਸੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਸਲ ਮਿਆਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਸੈਸੀ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਅਧੀਨ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੋਥਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਪੈਸਾ ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਰਿਟਰਨ ਦਾਇਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। 28 ਫਰਵਰੀ, 1963 ਨੂੰ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ, ਪਾਲਘਾਟ ਨੇ ਅਸੈਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਰਣਵਨ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਅਸੈਸੀ ਨੇ ਲੱਕੜ ਕੱਟਣ ਲਈ ਵੇਲਾੱਪਾ ਰੋਥਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਜੰਗਲ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਅਸੈਸੀ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ 75,000/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਸੈਸਰੀ ਸਾਲ 1961-62 ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸੈਸੀ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਰਿਟਰਨ ਕਿਉਂ ਦਾਇਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਪੱਤਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਅਸੈਸੀ ਨੇ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1963 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਕਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲੀ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਰਸੀਦ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸੈਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਰਿਟਰਨ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1961-62 ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ ਲਈ ਅਸੈੱਸੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੇਵਲ 75,000/- ਦੀ ਰਕਮ, ਲੇਖਾ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਸਲ ਰਕਮ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਲਈ ਲਾਇਕ ਸੀ। ਅਸੈੱਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿਕਮਾ ਦੋਵੇਂ ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਆਇਕਟੀ ਅਪੀਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਪੀਲਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1968 ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੁਆਰਾ ਦੋਵੇਂ ਅਪੀਲਾਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਸੈਸੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਟ੍ਰਿਬੂਨਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੈਫਰੈਂਸ ਨੰਬਰ 30 ਦੇ 1970 ਵਜੋਂ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਰਾਏ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: "ਕੀ, ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਵੈ-ਉੱਭਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਟੈਕਸ ਯੋਗ ਸਨ ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ 'ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੋਗ ਹੈ?" ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅੰਬਟ ਏਚੁਕੁਟੀ ਮੈਨਨ ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਇੰਕਮ ਟੈਕਸ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਨੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਸੈਸੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ। ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 2247 ਰੈਫਰੈਂਸ ਨੰਬਰ 30 ਦੇ 1970 ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਟ੍ਰਿਬੂਨਲ ਨੇ ਇੱਕ ਰੈਫਰੈਂਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੈਫਰੈਂਸ ਨੰਬਰ 29/1970 ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: "ਕੀ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, 31.3.1961 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਕਮ। 1,75,000/- ਟੈਕਸ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1961-62 ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਸੀ।" ਜਦੋਂ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮੁੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਕਮ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦਾ ਵੀ ਅਸੈਸੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 2242 ਰੈਫਰੈਂਸ ਨੰਬਰ 29 ਦੇ 1970 ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) "ਕੀ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, 31.3.1961 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਕਮ। 1,75,000/- ਟੈਕਸ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1961-62 ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਸੀ।" ਜਦੋਂ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮੁੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਕਮ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦਾ ਵੀ ਅਸੈਸੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 2242 ਰੈਫਰੈਂਸ ਨੰਬਰ 29 ਦੇ 1970 ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਕਮ ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਅਸੈਸੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਕਸ਼ਨ 271(1)(a) ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 273(ਬੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਪਹਿਲਾ ਅਸੈਸੀ ਦੇ ਅਲਲੇਗਡ ਅਸਫਲਤਾ ਲਈ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲਲੇਗਡ ਅਸਫਲਤਾ ਲਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਸੈਕਸ਼ਨ 271(1)(a) ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਰੈਫਰੈਂਸ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਇੱਕ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅਸੈਸੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 273(ਬੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਰੈਫਰੈਂਸ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। 1970 ਦੇ ਰੈਫਰੈਂਸ ਨੰਬਰ 30 ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਰੈਫਰੈਂਸ ਵੀ ਅਸੈਸੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪਟਾਏ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ 2243 ਤੋਂ ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ 2246 ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਅੱਗੇ ਦੱਸੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ 2247 ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਪੰਜ ਅਪੀਲਾਂ ਉਸੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਖਾਰਿਜ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਤ ਸਵਾਲ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਕੇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੁਝ ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੂਲਧਨ ਰਸੀਦ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰੈਵੇਨਿਊ ਰਸੀਦ ਹੈ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਨਾਮ ਮੰਡਲਮ ਤਿਰੂਮਾਲਾ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਬੁਲੀਅਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਲਾਬਾਰ ਦੇ ਅਣ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਧਾਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓਧ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਸੀ.ਪੀ. ਅਤੇ ਯੂ.ਪੀ. ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਾਸ਼ੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਘੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੂਮੀ ਰਾਜਸਵ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਸੀ। ਪਟਨਾ ਕੇਸ ਰਾਏ ਬਹਾਦਰ ਕਾਮਾਖਿਆ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਵੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਕੇਸ ਸੀ। ਫਰਿੰਗਫੋਰਡ ਐਸਟੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਕਾਲੀਕਟ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲਾਈਨ ਟਿੰਬਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸੀ, ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿ ਮੂਲਧਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਖਪਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟੈਕਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੇਸ ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੈਸਾ ਇੱਕ ਪੂੰਜੀ ਰਸੀਦ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਦੇ ਉਪਯੋਗੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਸੀਦਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਇੰਕਮ-ਟੈਕਸ, ਬੰਬਈ ਸਾਊਥ ਬਨਾਮ ਐਨ.ਟੀ. ਪਾਟਵਰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਕਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਖਰਪਤਾਲ ਸਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਕਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਸੀਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਰਲ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਕੇਰਲਾ ਬਨਾਮ ਕਰਿੰਬਿਲ ਤਵਾਰੂ ਐਸਟੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਗਾਏ ਅਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਅਰੇਕਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਕਾਫੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਸੂਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਇੰਕਮ-ਟੈਕਸ, ਮੈਸੂਰ ਬਨਾਮ ਐਚ. ਬੀ. ਵੈਂਕਟਗਿਰੀ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਇੰਕਮ-ਟੈਕਸ, ਮਦਰਾਸ ਬਨਾਮ ਐਮ. ਐਸ. ਪੀ. ਨਾਦਰ ਸੰਸ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ ਰਸੀਦਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਛਾਂ ਲਈ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਰਸੀਦਾਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਫਿਕਸਿਕਸ ਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਇੰਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਕਾਫੀ ਐਸਟੇਟਸ (1943) ਲਿਮਟਿਡ ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਇੰਕਮ-ਟੈਕਸ, ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) में प्रातत रालश, र्निािरण वि 1961-62 में आयकर के ललए र्निािरणीय थी। र्निािररती और षवभाग दोनों ने अपीलीय सहायक आयुक्त के आदेश से आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण के समक्ष अपील को प्राथलमकता दी। अधिकरण ने 16 नवंिर, 1968 के अपने आदेश द्वारा दोनों अपीलों को खाररज कर हदया। र्निािररती के कहने पर अधिकरण ने एक मामला िताया स्जसे 1970 की संदभि सं. 30 और षवधि के र्नम्नललखखत प्रश्न को अपनी राय के ललए उच्च न्यायालय को र्नहदिष्ट ककयाः – "क्या तथ्यों पर और मामले की पररस्मथर्तयों में, मवतः वृद्धि वाले पेडों की बिक्री से प्रातत प्रास्ततयां कर के ललए आकलन योग्य थीं और यहद हां, तो क्या 'अन्य स्रोतों' के तहत आकलन योग्य थीं”? उच्च न्यायालय ने अपने र्नणिय द्वारा, अम्ित एचुकुट्टी मेनन िनाम इंकम टैक्स कलमशनर, एनािकुलम (1) में ररपोटि ककए जाने के िाद षवभाग को जवाि हदया है। लसषवल अपील नं. 2247 उत्पन्न हुई 1970 की संदभि संख्या 30 से। राजमव के उदाहरण पर भी अधिकरण ने संदभि संख्या 29/1970 का उल्लेख ककया और उच्च न्यायालय को र्नहदिष्ट षवधि का प्रश्न र्नम्नललखखत शब्दों में हैः- "कया तथ्यों पर और मामले की पररस्मथर्तयों में, रु. 31. 3. 1961 को समातत होने वाले पूविवि में 1,75,000/- का र्निािरण वि 1961-62 के ललए सुसंगत कर र्निािरण योग्य नहीं था”? चूंकक उच्च न्यायालय ने मुख्य संदभि में यह राय दी थी कक पेडों की बिक्री से प्रातत रसीद पूंजीगत प्रकृर्त की थी, इसललए इस संदभि का उत्तर भी र्निािररती के पक्ष में हदया गया था। लसषवल अपील नं. 2242 उत्पन्न हुई 1970 की संदभि संख्या 29। आयकर अधिकारी ने र्निािररती के खखलाफ दंड कायिवाही शुरू की, एक अधिर्नयम की िारा 271 (1) (क) के तहत और दूसरा िारा 273 (ख) के तहत-पहला र्निािररती द्वारा षवचारािीन अवधि के ललए षववरणी प्रमतुत करने में कधथत षवफलता के ललए और दूसरा देय अधग्रम कर का अनुमान प्रमतुत करने में कधथत षवफलता के ललए। अधिर्नयम की िारा 271 (1) (क) के तहत दंड कायिवाही के संिंि में, उच्च न्यायालय को दो संदभि हदए गए थे, एक राजमव के कहने पर और दूसरा र्निािररती के ललए इसी प्रकार िारा 273 (ख) के अिीन दंड कायिवाही के संिंि में र्नदेश हदए गए थे। 1970 की संदभि संख्या 30 में उच्च न्यायालय के मुख्य र्नणिय के पररणाममवरूप इन सभी चार संदभों को भी र्निािररती के पक्ष में र्नपटाया जाना था। इन दंडात्मक कायिवाहहयों में षवभाग द्वारा लसषवल अपील 2243 से लसषवल अपील 2246 को प्राथलमकता दी गई है। चूंकक, हमारे षवचार में, लसषवल अपील 2247 को जन्म देने वाले मुख्य संदभि में उच्च न्यायालय का र्नणिय इसके पश्चात् िताए जाने वाले कारणों से सही है और उक्त अपील को उस कारण षवफल होना है, इसललए यह मपष्ट है कक अन्य पाँच अपीलें उसी के पररणाम के रूप में षवफल हो जाती हैं और उन्हें इस प्रकार खाररज ककया जाना चाहहए। अि मैं मुख्य अपील में कानून के प्रासंधगक प्रश्न पर चचाि करने और र्नणिय लेने के ललए आगे िढ़ता हूं। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) The Appellate Assistant Commissioner allowed the appeat of the assessee in part andheld that only a sum of Rs 75,0001-, the amount· actually received during the accounting year, was assessable to m-come-tax in the asses8mcct year 1961-62. The !lSsessee as well ~ B .. -<· l - • • .. • A ), At the instance of the assessee the Tribunal stated a case which was, numbered as Reference No. 30 of 1970 and referred the follow-ing question of law to the High Court for its opinion :- B "Whether, on the facts and in the circumstances of the case, the receipts from the sale of trees of spontaneous growth were assessable to tax and if so, whether assessable c under 'Other Souices' ?" I The High Court by its judgment, since reported in Ambat Echukutty Menon v. Commissioner of Income-Tax, Ernakulam(') has answered the question in the negative, in favour of the assessee and against the department. Civil Appeal No. 2247 arises out of Reference No. 30 D of 1970. At the instance of the Revenue also the Tribunal made a Refer-ence being Reference No. 29/1970 and the question of law referred to the High Court is in the following terms :- E "Whether on the facts and in the circumstances of the case, the whole of the sum of Rs. 1,75,000/- was not asses-sable to tax in the previous year ending on 31 .3 .1961 rele-vant for the assessment year 1961-62." F Since the High Court in the main Reference opined that the receipt from the sale of the trees were of a capital nature this Reference was also answered in favoui of the assessee. Civil Appeal No. 2242 arises out of Reference No. 29 of 1970. ' The Income-Tax Officer initiated' penalty proceedings against the G a$sessee, one under section 271 (1) (a) of the Act and the other under section 273 (b), the former being for the alleged failure of the assessee to furnish the return for the period in question and the latter for its alleged failure to furnish an estimate of the advance tax payable. In relation to the penalty proceeding under section 27l(l)(a) of the Act, two References were made to the High Court, one at the ins-H tmce of the Revenue and the other at the assessee's instance and two A 8 c D E F G H References were similarly made in re!a:tion to the perial.ty proceeding under section 273(b). As a, consequence of the main judgment of the High Court in Reference No. 30 of 1970 all these four References a1so had to be disposed of in favour of the assessee. Civil Appeal& 2243 to Civil Appeals 2246 have been preferred by the department in these penalty proceedings. Since, in our view, for the reasons to be stated hereinafter the judgment of the High Court in the main Reference giving rise to: Civil Appeal 2247 is correct and the said appeal has to fail on that accqunt, it is plain that the other five appeals fail as a corollary to the same and have got to be dismissed a8 such. I now proceed to dis-cuss and, decide the relevant question of law in the main. appeal. Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, KERALA versus AMBAT ECHUKUTTY MENON [[1980] 1 S.C.R. 539] (1980) ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਇੰਕਮ-ਟੈਕਸ, ਕੇਰਲਾ ਬਨਾਮ ਵੇਨੂਗੋਪਾਲਾ ਵਰਮਾ ਰਾਜਾ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਟੇ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਫੋਰੈਸਟਸ ਐਕਟ, 1949 ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਪੱਟਾ "ਸਾਫ਼ ਕਟਾਈ" ਲਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਉਸ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਿਯਮ 7 ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਟਣਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਉੱਗਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਅੰਤਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਫ਼ ਕਟਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਬੰਜਰ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਹੈ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੱਡਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉੱਗਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਵਾਧਾ, ਹੋਰ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ (ਪੇਜ 803)। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰੈਵੇਨਿਊ ਰਸੀਦ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। “ਉਸ ਟੈਸਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਮੁਦਰਾ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤਤਾ ਜਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਿਯਮਿਤਤਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।” ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਰ ਜਾਰਜ ਲੌਂਡਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਨਰੇਨ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਅਤੇ ਕਾਮਾਖਯਾ ਨਰੇਨ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ., ਪਰ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਮਦਲਾਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ। ਵਾਪਸੀ ਇੱਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਉਗਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮਦਨ ਦੀ ਮੁੜ ਉਗਾਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਅਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਉਗਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਉਗਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਟੰਪਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੱਟਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਗਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਅ