Commissioner Of Income Tax, Mumbai v. D.p. Sandu Bros. Chembur (P) Ltd

Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) आयकरआयुक्त, मुंबई बनाम डी. पी. संडूब्रॉस, चेम्बुर (पी) लिमिटेड। 31 जनवरी, 2005 (पाल, पासायतऔरसी. के. ठाकर, जे. जे.)रूमाअरिजीत करअधिनियम, 1961 (1995 केसंशोधनसेपहले)-धारा 10 (3), 14,45 और 56-पूंजीगतलाभकर-देयताकिरायेदारी काकेअदालतकेकाकीलागतकापतालगाने-अधिकारोंसमर्पणविरुद्धप्राप्तराशिसमक्षराजस्वरुखकिअधिग्रहणमेंअसमर्थथथाअदालतोंद्वाराअस्वीकारकीगईदेयताअपीलपर, अभिनिर्धारितकियागयाःहालांकिकिरायेदारीअधिकारकेअधिग्रहणकीलागतकापतालगानेयोग्यनिर्धारितीराजस्वकीस्थितिकोदेखतेहुएकरकेलिएउत्तरदायीनहींहै-आयपूंजीरसीदहोनेकेकारणऔरकेवलधारा 14 कीईकेतहतआकलनहोनेकेकारण, धारा 10 (3) केतहतभीकरलगायाजासकताहै-आयभीवस्तुयोग्यनहींयदिकिसीशीर्षमेंशामिलहै, तोइसेधारा 56 केअवशिष्टप्रावधानोंकेतहतकरमेंनहींलायाजासकताहै। प्रत्यर्थी-निर्धारितीनेपट्टेदारकेसाथथ 50 वर्षोंकेलिएपट्टासमझौताकिया।उन्होंनेसमयसेपहलेकिरायेदारकोकिरायेदारीकेअधिकारसौंपदिएऔरइसकेबदलेमेंएकराशिप्राप्तहुई।यहराशिनिर्धारणवर्ष 1987 88 केलिएनिर्धारितीकेविवरणीमेंआरक्षितऔरअधिशेषषखातेमेंजमाकीगईथथी।लेकिनराजस्वनेयहमानतेहुएइसकीअनुमतिनहींदीकियहराशिआयकर, 1961 कीधारा 10 (3) धारा 56 केतहत “सेआय“ केकरकीअपीलअधिनियमसपठितअन्यस्रोतोंरूपमेंयोग्यथथी।निर्धारितीमेंराजस्वप्राधिकरणनेनिर्णयलियाकिवहराशिपरपूंजीगतलाभकाभुगतानकरनेकेलिएउत्तरदायीहै। कीअपीलपर, नेकाधारा 45 केतहतन्यायाधिकरणदृष्टिमेंराजस्वतर्कदियाकिकिरायेदारीअधिकारोंसमर्पणमूल्यपूंजीगतलाभकेलिएप्रभार्यथथा; औरयहकिभलेहीयहइसपरअधिनियमकीधारा 10 (3) आर/डब्ल्यूधारा 56 केतहत “अन्यस्रोतोंसेआय“ केरूपमेंकरलगायाजानाचाहिए।कनेक्टेड 896 अपीलोंनेभीइसीतरहकामुद्दाउठाया। याचिकाओंकोखारिजकरतेहुएअदालतनेअभिनिर्धारितकियाकि- 1. किरायेदारीकाअधिकारऐसीप्रकृतिकीपूंजीगतसंपत्तिनहींहैयहतथ्यकाप्रश्न है।हालाँकि, वर्तमानमामलेमें, उच्च केकायहकेकीलागतकापतालगानेगएकोन्यायालयसमक्षविभागरुखथथाकिकिरायेदारीअधिग्रहणमेंअसमर्थथथा।द्वारालिएरुखदेखतेहुएउच्चन्यायालयकेसमक्षविभागइसमुद्देपरउच्चन्यायालयकेफैसलेकोबरकराररखताहै। ( 900 - एफ-एच; 901-ए) ए. आर. औरवी. आयकर, , ( 1989 ) 176 आईटीआर 417; बावाचरणकृष्णमूर्तिअन्य।आयुक्तमद्रासशिवसिंहबनाम।आयकरआयुक्त, दिल्ली, (1984) 149 आईटीआर 29; आयकरआयुक्तबनाम।मंगतूरामजयपुरिया, (1991) 192 आई. टी. आर.533 (कैल.); आयकरअ. जॉय () . , (1993) 2001 आई. टी. आर. 895 (कर); आयकरअ.आयुक्तआइसक्रीमबैंगप्रालिमिटेडआयुक्त, (1987) 165 आई. टी. आर. 386 (ए. पी.) औरआयकरबनाम। (पी) , (1990) 182मार्कपाकुलाअगम्माआयुक्तमर्चेंडाइजर्सलिमिटेडआई. टी. आर. 107 (केरल), संदर्भित। 2.1 . यहकहाजासकताहैभलेहीआयनहो।केकारणआयकर, 1961 कीनहींकिप्रभार्यअप्रयोज्यताअधिनियम धारा 45 केतहतधारा 48 केतहतप्रदानकीगईगणनामें, यहअभीभीअवशिष्टशीर्षकेतहतकरलगासकताहै।यदिआयपरधारा45 केतहतकरलगायाजासकताहै, तोउसपरभीकरलगायाजासकताहै। ( 902 - बी-सी)नहींबिल्कुलनहीं एस. जी. (पी) बनामआयकर, , (1972) 83 आई. टी. आर. 700;मर्केंटाइलकॉर्पोरेशनलिमिटेडआयुक्तकलकत्तायूनाइटेडकमर्शियलबैंकलिमिटेडबनाम।आयकरआयुक्तलिमिटेड, पश्चिमबंगाल, (1957) 32 आई. टी. आर. 688; ईस्टइंडियाएंडअ. आयकर, बंगाल, (1961) 42 आईटीआर 49 औरआयकरबनाम।हाउसिंगलैंडडेवलपमेंटट्रस्टलिमिटेडआयुक्तपश्चिमआयुक्तचुगंडासएंडकंपनी, (1964) 55 आई. टी. आर. 17, परनिर्भरथथा। 2.2 . आयकोएककेतहतजाताहै, तोयहधारा 56 केकेतहतकरयदिकिसीशीर्षशामिलकियाअवशिष्टप्रावधानोंमेंनहींलायाजाएगा।एककिरायेदारीअधिकारएकपूंजीपरिसंपत्तिहैजिसकासमर्पणधारा 45 कोआकर्षितकरेगाताकिप्राप्तमूल्यएकपूंजीरसीदहोगीऔरयदिकेवलधारा 14 कीमदईकेतहतहीआकलनयोग्यहो।ऐसाहोनेपर, इसेसी. आई. टी. वी. केरूपमेंनहींमानाजासकताहै।धारा 10 (3) केतहतकयागैर-रसीदऔरधारा 56 केतहतकरकेअधीनहोगी।यहआकस्मिआवर्तीअतार्किकऔरभाषषाकेखिलाफहोगा।धारा 56 मेंयहअभिनिर्धारितकियागयाहैकिवहसबकुछजिसेपूंजीगतलाभसेछूटदीगईहै।कानूनपरधाराकेतहतकयागैर-रसीदकेकरलगायाजासकताहै। 10 ( 3 ) धारा 56 के ( 901 - एच; 902-ए-आकस्मिआवर्तीरूपमेंसाथथपढ़ें।बी) अंबालालमोदीबनामएस. ए. एल. नारायणरो, सी. आई. टी. (1966) 61 आई. टी. आर. नलिनिकान428,432,435 परभरोसाकिया।ए. बनामआयकर, (1991) 192 आई. टी. आर. 382, गैस्परआयुक्तसंदर्भित। से। केसाथथ 2003 कीअपीलसं. 2333।सिविल सी. ए. सं. 2334 , 2336-2338 , 4468/2003 , 1387 , 6996-6997 / 2004 और 2005 का 801।कीओरसेमोहनपरासरन, जनरल, कपूरऔरबी. वी. बलरामदासनेभागअपीलार्थियोंअतिरिक्तसॉलिसिटरप्रीतेश लिया। उत्तरदाताओंकेलिएजोसेफवेल्लापल्ली, सुश्रीरूबीसिंहआहूजा, सुश्रीसलोनीगुप्ता, श्रीमतीमाणिककरंजावाला, सुश्रीगोरे, बी. , डी. एन. राव, जयसावलाऔरनंदिनीरुस्तमहाथथीखानावालाअन्नमसुश्रीमीनाक्षी। कात/आदेशपाल, जे. गयान्यायालयनिम्नलिखिनिर्णयरूमाद्वारादियाथथा। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) _/ ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰ।ਮ ੁੰਬਈV. ਡੀ.ਪੀ. ਸੈਨਡੂਬਰਦਰਜ਼ਚੈਂਬੂਰ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡ ਜਨਵਰੀ 3, 2005 ·.. [ਰੂਮਾਪਾਿ, ਅਮਰਜੀਤਪਸੇਐਟਅਤੇਸੀਕੇਟੀਕਰ, ਜੇਜੇ.] ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟ, 196/ (995 ਸੋਧ) - ਧਾਰਾਵਾਂ/0(3), 14, 45 ਅਤੇ 56-ਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਟੈਕਸ - ਦੇਣਦਾਰੀ- ਇਸਦੇਮਵਰ ੁੱਧਪਰਾਪਤਰਕਮ 'ਤੇਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੇਅਮਧਕਾਰਾਂਦਾਸਮਰਪਣ-ਅਦਾਿਤਦੇਸਾਹਮਣੇਮਾਿੀਆਦਾਸਟੈਂਡਮਕਸੀਦੀਿਾਗਤਪਰਾਪਤੀਦਾਪਤਾਿਗਾਉਣਮਵੁੱਚਅਸਮਰੁੱਥਸੀ- ਅਦਾਿਤਾਂਦ ਆਰਾਦੇਣਦਾਰੀਨੂੁੰਨਕਾਰਮਦੁੱਤਾਮਗਆਸੀਹੇਠਾਂਮਦੁੱਤੀਅਪੀਿਕੀਤੀਗਈ: ਹਾਿਾਂਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਅਮਧਕਾਰਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਦਾਪਤਾਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾਹੈ, ਪਰਮਾਿੀਆਦੇਸਟੈਂਡਦੇਮੁੱਦੇਨਜ਼ਰਕਰਦਾਤਾਟੈਕਸਿਈਜਵਾਬਦੇਹਨਹੀਾਂਹੈ- ਆਮਦਨਪੂੁੰਜੀਪਰਾਪਤੀਹੋਣਕਰਕੇਅਤੇਮਸਰਫਧਾਰਾ 14 ਦੀਆਈਟਮਈਦੇਅਧੀਨਮ ਿਾਂਕਣਯੋਗਹੈ, ਇਸ 'ਤੇਧਾਰਾ 0 (3) ਦੇਤਮਹਤਟੈਕਸਨਹੀਾਂਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾ- (ਆਮਦਨਮਕਸੇਮਵੁੱਚਸ਼ਾਮਿਹੈ)।ਮ ਖੀਆਾਂਮਵੁੱਚੋਂਇੁੱਕ, ਇਸਨੂੁੰਬਕਾਇਆਪਰਬੁੰਧਾਂਦੇਤਮਹਤਟੈਕਸਦੇਦਾਇਰੇਮਵੁੱਚਨਹੀਾਂਮਿਆਾਂਦਾਜਾਸਕਦਾ ਧਾਰਾ 56... _,ਉੁੱਤਰਦਾਤਾ-ਮਨਰਧਾਰਕਨੇ 50 ਿਈਮਕਰਾਏਦਾਰਨਾਿਿੀਜ਼ਸਮਝੌਤਾਕੀਤਾਸਾਿ।ਉਸਨੇਸਮੇਂਤੋਂਪਮਹਿਾਂਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੇਅਮਧਕਾਰਮਕਰਾਏਦਾਰਨੂੁੰਸੌਂਪਮਦੁੱਤੇਅਤੇਇਸਦੇਬਦਿੇਇੁੱਕਰਕਮਪਰਾਪਤਕੀਤੀ।ਇਹਰਕਮਮ ਿਾਂਕਣਸਾਿ 1987-88 ਿਈਮਨਰਧਾਰਕਦੀਮਰਟਰਨਮਵੁੱਚਮਰਜ਼ਰਵਅਤੇਸਰਪਿੁੱਸਖਾਤੇਮਵੁੱਚਜਮ੍ਾਂਕੀਤੀਗਈਸੀ: ਪਰਮਾਿੀਆਨੇਇਹਕਮਹੁੰਦੇਹੋਏਇਸਦੀਇਜਾਜ਼ਤਨਹੀਾਂਮਦੁੱਤੀਮਕਇਹਰਕਮਆਮਦਨਟੈਕਸਐਕਟ, 1961 ਦੀਧਾਰਾ 56 (3) ਅਤੇਧਾਰਾ 56 ਦੇਤਮਹਤ "ਹੋਰਸਰੋਤਾਂਤੋਂਆਮਦਨ" ਵਜੋਂਟੈਕਸਯੋਗਸੀ।ਮ ਿਾਂਕਣਕਰਤਾਦੀਅਪੀਿਮਵੁੱਚਮਾਿਅਥਾਰਟੀਨੇਉਸਨੂੁੰਰਕਮ 'ਤੇਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਦਾਭ ਗਤਾਨਕਰਨਿਈਮਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰਠਮਹਰਾਇਆ।ਮਟਰਮਬਊਨਿਦੇਮੁੱਦੇਨਜ਼ਰ 1995 ਮਵੁੱਚਐਕਟਦੀਧਾਰਾ 55 (2) ਮਵੁੱਚਸੋਧਕਰਮਦਆਾਂਮਕਹਾਮਗਆਸੀਮਕਮ ਿਾਂਕਣਕਰਤਾਨੇਅਮਜਹਾਕੀਤਾਸੀ ' >-[ਿੀਜ਼][ਹੋਿਡ][ਅਮਧਕਾਰ][ਾਾਾਂ][ਨੂੁੰ][ਪਰਾਪਤ][ਕਰਨ][ਿਈ][ਕੋਈ][ਿਾਗਤ][ਨਾ][ਿਵੇ][ਅਤੇ][ਜੇ][ਕੋਈ]ਹੋਵੇ':>ਿਾਗਤਖਰਚਕੀਤੀਗਈਸੀ, ਇਹਪਤਾਿਗਾਉਣਦੇਅਯੋਗਸੀ. ਇਸਿਈ, ਮਕਉਾਂਮਕਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਾਂਦੀਗਣਨਾਧਾਰਾ 48 ਮਵੁੱਚਕਿਪਨਾਕੀਤੇਅਨ ਸਾਰਨਹੀਾਂਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀ ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟਦੇਤਮਹਤ, ਮਨਰਧਾਰਕਦ ਆਰਾਕਮਾਏਗਏਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਅਯੋਗਨਹੀਾਂਸਨ'' ਟੈਕਸਿਗਾਉਣਾ।ਹਾਈਕੋਰਟਨੇਮਾਿੀਆਦੀਅਪੀਿਖਾਰਜਕਰਮਦੁੱਤੀਸੀ। ਅਪੀਿ 'ਤੇ, ਰੈਵੇਮਨਊਨੇਦਿੀਿਮਦੁੱਤੀਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਅਮਧਕਾਰਾਂਦਾਸਮਰਪਣਮ ੁੱਿਧਾਰਾ 45 ਦੇਤਮਹਤ ਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਾਾਾਂਿਈਵਸੂਮਿਆਜਾਸਕਦਾਹੈ; ਅਤੇਇਹਮਕਭਾਵੇਂਇਹਸੀ; ; ਚਾਰਜਯੋਗਨਹੀਾਂਸੀ, ਇਸਨੂੁੰ "ਦੂਮਜਆਾਂਤੋਂਆਮਦਨ" ਵਜੋਂਟੈਕਸਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾਸੀਐਕਟਦੀਧਾਰਾ 10 (3) ਅਤੇਧਾਰਾ 56 ਦੇਤਮਹਤਸਰੋਤ।ਜ ੜੇਹੋਏ895 ਅਪੀਿਾਂਨੇਵੀਇਸੇਤਰ੍ਾਂਦਾਮ ੁੱਦਾਉਠਾਇਆ। ਅਪੀਿਾਂਨੂੁੰਖਾਰਜਕਰਮਦਆਾਂਅਦਾਿਤਨੇਮਕਹਾਮਕ ਆਯੋਮਜਤਕੀਤਾ : ਆਈ. ਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਅਮਜਹੀਪਰਮਕਰਤੀਦੀਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਨਹੀਾਂਹੈਮਕਪਰਾਪਤੀਦੀਅਸਿਿਾਗਤਨੂੁੰਕ ਦਰਤੀਵਜੋਂਪਤਾਨਹੀਾਂਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾਕਾਨੂੁੰਨੀਨਤੀਜਾ।ਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਮਕਸੇਮਵਸ਼ੇਸ਼ਦੇਹਵਾਿੇਨਾਿਪਰਾਪਤਕੀਤਾਜਾਂਦਾਹੈਮਮਤੀ।ਇਹਵੀਸੁੰਭਵਹੈਮਕਇਸਨੂੁੰਮਕਸੇਕੀਮਤ 'ਤੇਪਰਾਪਤਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈ।ਇਹਆਖਰਕਾਰਤੁੱਥਦਾਸਵਾਿਹੈ।ਹਾਿਾਂਮਕ, ਮੌਜੂਦਾਕੇਸਮਵੁੱਚ, ਹਾਈਕੋਰਟਦੇਸਾਹਮਣੇਮਵਭਾਗਦਾਸਟੈਂਡਇਹਸੀਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਦਾਪਤਾਿਗਾਉਣਾਅਸੁੰਭਵਸੀ।ਵੁੱਿੋਂਿਏਗਏਸਟੈਂਡਦੇਮੁੱਦੇਨਜ਼ਰ ਮਵਭਾਗਨੇਹਾਈਕੋਰਟਦੇਸਾਹਮਣੇਇਸ 'ਤੇਹਾਈਕੋਰਟਦਾਫੈਸਿਾਸ ਣਾਇਆਮ ੁੱਦੇਨੂੁੰਬਰਕਰਾਰਰੁੱਮਖਆਮਗਆਹੈ। (900--; 901-) ਏ.ਆਰ. ਮਕਰਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀਅਤੇਹੋਰ। 5. ਆਮਦਨਕਰਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮਦਰਾਸ, (1989) 176 ਆਈਟੀਆਰ 417; ਬਾਵਾਮਸ਼ਵਚਰਨਮਸੁੰਘਮਵ. ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮਦੁੱਿੀ, (1984) 149 ਆਈਟੀਆਰ 29; ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਇਨਕਮਟੈਕਸਮੁੰਗਤੂ ਰਾਮਜੈਪ ਰੀਆ, (1991) 192 ਆਈਟੀਆਰ 533 (ਕੈਿ); ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਇਨਕਮਟੈਕਸ ਜੋਏਆਈਸਕਰੀਮ (ਬੈਂਗ) ਪਰਾਈਵੇਟਮਿਮਮਟਡ, (1993) 2001 ਆਈਟੀਆਰ 895 (ਕਾਰ); ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਮਾਰਕਾਪਾਕ ਿਾਅਗਾਮਾ, (1987) 165 ਆਈਟੀਆਰ 386 (ਏ.ਪੀ.) ਅਤੇਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਵਪਾਰੀ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡ, (1990) 182 ਆਈਟੀਆਰ 107 (ਕੇ.ਆਰ.), ਦਾਹਵਾਿਾਮਦੁੱਤਾਮਗਆਹੈ। 2.. ਇਹਨਹੀਾਂਮਕਹਾਜਾਸਕਦਾਮਕਭਾਵੇਂਆਮਦਨਟੈਕਸਐਕਟ, 1961 ਦੀਧਾਰਾ 45 ਦੇਤਮਹਤਆਮਦਨਨਹੀਾਂਿਈਜਾਸਕਦੀ, ਮਕਉਾਂਮਕਧਾਰਾ 48 ਦੇਤਮਹਤਪਰਦਾਨਕੀਤੀਗਈਗਣਨਾਿਾਗੂਨਹੀਾਂਹੈ, ਮਫਰਵੀਇਹਬਕਾਇਆਮਸਰਿੇਖਦੇਤਮਹਤਟੈਕਸਿਗਾਸਕਦੀਹੈ।ਜੇਧਾਰਾ 45 ਦੇਤਮਹਤਆਮਦਨ 'ਤੇਟੈਕਸਨਹੀਾਂਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾ, ਤਾਂਇਸ 'ਤੇਮਬਿਕ ਿਟੈਕਸਨਹੀਾਂਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾ। (902--) ਐਸ.ਜੀ. ਮਰਕੇਨਟਾਈਿਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਪੀ.) ਮਿਮਮਟਡਬਨਾਮਆਮਦਨਕਰਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਕਿਕੁੱਤਾ, (1972) 83 ਆਈਟੀਆਰ 700; ਯੂਨਾਈਮਟਡਕਮਰਸ਼ੀਅਿਬੈਂਕਮਿਮਮਟਡਬਨਾਮਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਪੁੱਛਮੀਬੁੰਗਾਿ, (1957) 32 ਆਈਟੀਆਰ 688; ਈਸਟਇੁੰਡੀਆਹਾਊਮਸੁੰਗਐਾਂਡਿੈਂਡਮਡਵੈਿਪਮੈਂਟਟਰੁੱਸਟਮਿਮਮਟਡਆਮਦਨਕਰਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਪੁੱਛਮੀਬੁੰਗਾਿ, (1961) 42 ਆਈਟੀਆਰ 49 ਅਤੇਆਮਦਨਕਰਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਆਮਦਨਕਰਕਮਮਸ਼ਨਰ।ਚ ਗੁੰਡਾਸਐਾਂਡਕੁੰਪਨੀ, (1964) 55 ਆਈਟੀਆਰ 17, 'ਤੇਭਰੋਸਾਕੀਤਾਮਗਆ. 2.2. ਜੇਆਮਦਨਨੂੁੰਮਕਸੇਇੁੱਕਮਸਰਿੇਖਅਧੀਨਸ਼ਾਮਿਕੀਤਾਜਾਂਦਾਹੈ, ਤਾਂਇਸਨੂੁੰਧਾਰਾ 56 ਦੇਬਾਕੀਪਰਬੁੰਧਾਂਤਮਹਤਟੈਕਸਦੇਅਧੀਨਨਹੀਾਂਮਿਆਾਂਦਾਜਾਸਕਦਾ।ਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਇੁੱਕਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਹੈਮਜਸਦੇਸਮਰਪਣਮਵੁੱਚਧਾਰਾ 45 ਸ਼ਾਮਿਹੋਵੇਗੀਤਾਂਜੋਪਰਾਪਤਮ ੁੱਿਪੂੁੰਜੀਪਰਾਪਤੀਹੋਵੇਗੀਅਤੇਜੇਮਬਿਕ ਿਵੀਹੋਵੇਤਾਂਮ ਿਾਂਕਣਯੋਗਹੋਵੇਗਾਕੇਵਿਧਾਰਾ 14 ਦੇਆਈਟਮਦੇਅਧੀਨਹੈ।ਅਮਜਹਾਹੋਣਕਰਕੇ, ਇਸਨੂੁੰਇੁੱਕਵਜੋਂਨਹੀਾਂ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਵੀ. ਡੀ.ਪੀ. ਸੁੰਦੂਬਰਦਰਜ਼ਚੈਂਬੂਰ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡ [ਰੂਮਾਪਾਿ, ਜੇ.] .. ਧਾਰਾ 10 (3) ਦੇਅਧੀਨਅਸਧਾਰਨਜਾਂਗੈਰ-ਆवर्तीਰਸੀਦਅਤੇਇਸਦੇਅਧੀਨਹੋਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈਧਾਰਾ 56 ਦੇਤਮਹਤਟੈਕਸ।ਇਹਤਰਕਹੀਣਅਤੇਭਾਸ਼ਾਦੇਮਵਰ ੁੱਧਹੋਵੇਗਾ ਸੈਕਸ਼ਨ 56 ਇਹਮੁੰਨਣਿਈਮਕਹਰਉਹਚੀਜ਼ਮਜਸਨੂੁੰਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਤੋਂਛੋਟਮਦੁੱਤੀਗਈਹੈ Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) >- ~ ... _, >- ' ':> ~ , A COMMISSIONER OF INCOME TAX. MUMBAI v. D.P. SAN DU BROS. CHEMBUR (P) LTD. JANUARY 3 I, 2005 B [RUMA PAL, ARIJIT PASA Y AT AND CK TEAKKER, JJ.] Income Tax Act, 1961 (Pi"ior to 1995 Amendment)-Sections !0(3), 14, 45 and 56-Capital Gains Tax - Liability-On the amount received against surrender of tenancy rights-Stand of Revenue before Court that the .cost of c acquisition was incapable of being ascertained-Liability negated by Courts below-On appeal, held: Though cost of acquisition of tenancy right is ascertainable assessee not liable to tax in view of the stand of Revenue-The income being capital receipt and assessable only under Item E of Section 14, cannot be taxed under Section I 0(3) either-~( the income is included in any one of the heads, it cannot be brought to tax under the residuary provisions D of Section 56 . Respondent-assessee entered into lease agreement with lessor for 50 years. He prematurely surrendered the tenancy rights to the lessor and in lieu of that received an amount. The amount was credited to reserve E and surplus account in the Assessee's return for the assessment year 1987-88; But the same was disallowed by Revenue holding that the amount was taxable as "income from other sources" under Section 10(3) r/w Section 56 of Income Tax Act, 1961. In Assessee's appeal Revenue Authority held him liable to pay capital gains on the amount. Tribunal in view of amendment to Section 55(2) of the Act in 1995 held that the assessee did F not incur any cost to acquire the leasehold rights and that if at all any cost had been incurred it was incapable of being ascertained. Therefore, since the capital gains could not be computed as envisaged in Section 48 of Income Tax Act, Capital gains earned by the assessee was not exigible to tax. Appeal of Revenue was dismissed by High Court. G On appeal, Revenue contended that surrender value of tenancy rights was chargeable to capital gains under Section 45; and that even if it was not chargeable, the same was liable to be taxed as "income from other sources" under Section 10(3) r/w Section 56 of the Act. The connected H 896 SUPREME COURT REPORTS [2005) I S.C.R. A appeals also raised identical issue. Dismissing the appeals, the Court HELD : I. A tenancy right is not a capital asset of such a nature that the actual cost on acquisition could not be ascertained as a natural B legal corollary. A tenancy right is acquired with reference to a particular date. It is also possible that it may be acquired at a cost. It is ultimately a question of fact. In the present case, however, the Department's stand before the High Court was that the cost of acquisition of the tenancy was ihcapable of being ascertained. In view of the stand taken by the C Department before the High Court the decision of the High Court on this issue is upheld. (900-F-H; 901-A) A.R. Krishnamurthy and Ors. v. Commissioner of Income Tax, Madras, (1989) 176 ITR 417; Bawa Shiv Charan Singh v. Commissioner of Income Tax, Delhi, (1984) 149 ITR 29; The Commissioner of Income Tax v. Mangtu D Ram Jaipuria, (1991) 192 ITR 533 (Cal.); Commissioner of Income Tax v. Joy Ice Cream (Bang) Pvt. ltd., (1993) 2001 ITR 895 (Kar.); Commissioner of Income Tax v. Markapakula Agamma, (1987) 165 ITR 386 (A.P.) and Commissioner of Income Tax v. Merchandisers (P) ltd., (1990) 182 ITR 107 (Ker.), referred to. E 2.1. It cannot be said that even if the income cannot be chargeable under Section 45 of Income Tax Act, 1961, because of the inapplicability of the computation provided under Section 48, it could still impose tax under the residuary head. If the income cannot be taxed under Section 45, it cannot be taxed at all. (902-B-C( F Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) से। केसाथथ 2003 कीअपीलसं. 2333।सिविल सी. ए. सं. 2334 , 2336-2338 , 4468/2003 , 1387 , 6996-6997 / 2004 और 2005 का 801।कीओरसेमोहनपरासरन, जनरल, कपूरऔरबी. वी. बलरामदासनेभागअपीलार्थियोंअतिरिक्तसॉलिसिटरप्रीतेश लिया। उत्तरदाताओंकेलिएजोसेफवेल्लापल्ली, सुश्रीरूबीसिंहआहूजा, सुश्रीसलोनीगुप्ता, श्रीमतीमाणिककरंजावाला, सुश्रीगोरे, बी. , डी. एन. राव, जयसावलाऔरनंदिनीरुस्तमहाथथीखानावालाअन्नमसुश्रीमीनाक्षी। कात/आदेशपाल, जे. गयान्यायालयनिम्नलिखिनिर्णयरूमाद्वारादियाथथा। इसअपीलयहहै-केपरमेंशामिलप्राथथमिकप्रश्नकिक्याप्रत्यर्थीनिर्धारितीद्वाराकिरायेदारीअधिकारोंसमर्पणप्राप्तराशिआयकरअधिनियम, 1961 कीधारा 45 केतहतपूंजीगतलाभकरकेलिएउत्तरदायीहै।विचाराधीनमूल्यांकनवर्ष 1987-88 है।समझौता 1959 50 केगया, तहतकोजातायहपट्टामेंवर्षोंलिएकियाथथाजिसकेपट्टेदारद्वारापट्टेदारवार्षिककिरायादियाथथा।पट्टा2009 तकजारीरहेगा।केदौरान, 1986 , नेअपनेकोअपनासमयसंबंधितपिछलेवर्षमार्चमेंप्रत्यर्थीकिरायेदारकिरायेदारीअधिकारसेपहलेसौंपदिया।इसतरहकीसमयपूर्वसमाप्तिकेलिए, पट्टेदारनेपट्टेदारकोरुपयेकीराशि 35 लाखकाभुगतानकिया। निर्धारितीकीवापसीमेंरु0 35 लाखोंकाहुआथथा।भुगतानराशिआरक्षितऔरअधिशेषषखातामेंजमाकीगईथथी।इसेकरगया, कहाकी 35 लाखधारा 56 केधारा 10 (3)निर्धारणअधिकारीद्वाराअस्वीकारदियाथथाजिन्होंनेथथाकिरुपयेराशिसाथथपठितकेतहत “अन्यस्रोतोंसेआय“ केरूपमेंकरयोग्यथथा।निर्धारितीनेअपीलकीकिआयकरआयुक्त (अपील) जोइसनिष्कर्षपरपहुंचेकिनिर्धारितीरुपयेकीराशिपरपूंजीगतलाभकाभुगतानकरनेकेलिएउत्तरदायीथथा।अधिग्रहणकीलागतकेरूपमेंसातलाखरूपयेकीकटौतीकेबादलाखनेकीलागतकी 1.4.1974 परकेबाजारकेपैंतीसरूपयेआयुक्तअधिग्रहणरुपयेनिर्धारितथथी।संपत्तिमूल्यआधारपरलाख।विभागदोनोंऔरनिर्धारितीनेन्यायाधिकरणकेसमक्षआयुक्तकेनिर्णयकोचुनौतीदी। नेइसआयकरबनाम, 128 आई. टी. आर. 294 = (1981)न्यायाधिकरणआयुक्तमेंन्यायालयआयुक्तश्रीनिवाससेट्टी2 एस. सी. सी. 460 के- 1995 कीधारा 55 (2) संशोधनपरभरोसाऔरयहसाथथसाथथमेंअधिनियममेंनिर्णयकियाअभिनिर्धारितकियाकिनिर्धारितीकोपट्टाअधिकारप्राप्तकरनेकेलिएकोईलागतनहींउठानीपड़ीऔरयदिकिसीभीकीमतपरखर्चकियागयाथथातोयहपतालगानेमेंअसमर्थथथा।इसलिएयहअभिनिर्धारितकियागयाकिचूंकिपूंजीगतलाभकीगणनाआयकरअधिनियमकीधारा48 मेंपरिकल्पितरूपसेनहींकीजासकतीहै, इसलिएनिर्धारितीद्वाराअर्जितपूंजीगतलाभ, यदिकोईहो, करकेलिएअनुपयुक्तनहींथथ ा। विभागनेउच्चन्यायालयकेसमक्षअपीलकी।उच्चन्यायालयनेयाचिकाखारिजकरदी।उच्चन्यायालयकेफैसलेसेव्यथितहोनेकेकारणविभागद्वाराइसआगेकीअपीलकोप्राथथमिकतादीगईहै। विभागनेतर्कदियाहैकिकिरायेदारीकासमर्पणमूल्यअधिनियमकीधारा 45 केतहतपूंजीगतलाभकेलिएअधिकार, तोइसपरकीधारा 56 केधारा 10 (3) केतहत ’सेआय’ केकरलगायाप्रभार्यथथे।यदिनहींअधिनियमसाथथपठितअन्यस्रोतोंरूपमेंजासकताथथा। धारा 2 (24) (अप) ’आय’ कोकिसीभीपूंजीगतलाभकोशामिलकरनेकेरूपमेंपरिभाषितकरतीहै। ’पूंजीगतलाभ’ शीर्षकेतहतआयकरकेलिएप्रभार्यऔरपिछलेवर्षकीआयमानीजातीहै, कुछअपवादोंकेअधीनहैंजोइसमामलेमेंसामग्रीनहींहैं, इसहेतुहस्तांतरितकियेगयेधारा 48 ’पूंजीगतलाभ’ शीर्षकेतहतप्रभार्यआयकीगणनाकेतरीकेकाप्रावधानकरतीहै।निर्धारितगणनाकीविधिपूंजीपरिसंपत्तिकेअंतरणकेपरिणामस्वरूपप्राप्तयाउपार्जितप्रतिफलकेपूर्णमूल्यमेंसेपरिसंपत्तियाँऔरउसमेंकिसीभीसुधारकीलागतसहितकुछनिर्धारितमात्रामेंकटौतीकरनाहै। किरायेदारीकाअधिकारएकपूंजीगतसंपत्तिहै, किरायेदारीकासमर्पणअधिकारएक “हस्तांतरण“ हैऔरइसलिएधारा 45 केअर्थकेभीतरएकपूंजीरसीदप्राप्तकरनेपरहमारेसमक्षसवालनहींउठायागयाहैऔरकिसीभीस्थितिमेंए. गैस्परबनामआयकरआयुक्तमेंइसन्यायालयकेनिर्णयद्वारानिष्कर्षनिकालाजानाचाहिए।आमतौरपरधारा 45 केतहतपूंजीगतलाभकेअधीनहोनाचाहिए। 1981 इसनेआयकरबनाम. बी. सी. नेकहाधारा 45 सभीलेन-देनमेंन्यायालयआयुक्तश्रीनिवाससेट्टीकिमेंशामिलधारा 48 केसंगणनाकेआनेधारा 48 केतहतकीगईगणनाकोलेनदेनपरलागूप्रावधानोंअंतर्गतचाहिए।यदिप्रदानकिसीविशेषषनहींजासकताहै, तोइसे “धारा 45 कभीभीआरोपकायमानाजाना“।उसमामले, इसबातपरकियाद्वाराविषषनहींचाहिएमेंन्यायालय विचारकररहााकिक्याकोईफर्मकिसीअन्यफर्मकोअपनीसद्भावनाकीबिक्रीपरपूंजीगतलाभकाभुगतानकरनेकेलिएउत्तरदायीहै।न्यायालयनेपायाकिसद्भावनाकीबिक्रीकेलिएप्राप्तप्रतिफलकेअधीननहींकियाजासकताहै, क्योंकिइसकेअधिग्रहणकीलागतस्वाभाविकरूपसेनिर्धारितकरनेमेंअसमर्थथथी।पाठकजे. नेन्यायालयकीओरसेबोलतेहुएकहाः “यहापरएकहैलागतकीकरनासंभवहै।इसकाआशयजिसविचारयोग्यअधिग्रहणमेंपरिसंपत्तिजिसकीकल्पनाप्रकृतिऔरचरित्रकीओरजाताहैयहएकऐसीपरिसंपत्तिहैजिसमेंअंतर्निहितगुणहैकि यहकिसीव्यक्तिकोधनकेखर्चपरउपलब्धहोतीहैजोव्ययकरनाचाहताहैइसेप्राप्तकरसकताहै।यहमहत्वहीनहैकियद्यपिपरिसंपत्तिकिसप्रकारकीहै।यहवर्गएकनिश्चित“मामलेकेतथ्योंपरपैसेकाभुगतानकेबिनाप्राप्तकियाजासकताहै। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਵੀ. ਡੀ.ਪੀ. ਸੁੰਦੂਬਰਦਰਜ਼ਚੈਂਬੂਰ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡ [ਰੂਮਾਪਾਿ, ਜੇ.] .. ਧਾਰਾ 10 (3) ਦੇਅਧੀਨਅਸਧਾਰਨਜਾਂਗੈਰ-ਆवर्तीਰਸੀਦਅਤੇਇਸਦੇਅਧੀਨਹੋਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈਧਾਰਾ 56 ਦੇਤਮਹਤਟੈਕਸ।ਇਹਤਰਕਹੀਣਅਤੇਭਾਸ਼ਾਦੇਮਵਰ ੁੱਧਹੋਵੇਗਾ ਸੈਕਸ਼ਨ 56 ਇਹਮੁੰਨਣਿਈਮਕਹਰਉਹਚੀਜ਼ਮਜਸਨੂੁੰਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਤੋਂਛੋਟਮਦੁੱਤੀਗਈਹੈ ਕਾਨੂੁੰਨਨੂੁੰਧਾਰਾ 10 (3) ਅਤੇਧਾਰਾ 56 ਦੇਤਮਹਤਗੈਰ-ਆवर्तीਰਸੀਦਵਜੋਂਟੈਕਸਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾਹੈ।(901-; 902-- ·, ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. ਨਮਿਮਨਕਨਿਅੁੰਬਾਿਾਿਮੋਦੀਬਨਾਮਐਸ.ਏ.ਐਿ. ਨਾਰਾਇਣਰੋ, ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ (1966) 61 428, 432, 435, 'ਤੇਭਰੋਸਾਕੀਤਾਮਗਆ. ਏ. ਗੈਸਪਰਬਨਾਮਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰ, (1991) 192 ਆਈਟੀਆਰ 382 ਦਾਹਵਾਿਾਮਦੁੱਤਾਮਗਆਹੈ। ਮਸਵਿਅਪੀਿਅਮਧਕਾਰਖੇਤਰ: ਮਸਵਿਅਪੀਿਨੁੰਬਰ 2335 2003. 2000 ਦੇਐਿਟੀਏਨੁੰਬਰ 262 ਮਵੁੱਚਬੁੰਬੇਹਾਈਕੋਰਟਦੇ 6.2.2001 ਦੇਫੈਸਿੇਅਤੇਆਦੇਸ਼ਤੋਂ। ਨਾਿ -· 2003 ਦੀਮਸਵਿਅਪੀਿਨੁੰਬਰ 2333। _,ਸੀ.ਏ. ਨੁੰਬਰ 2334, 2336-2338, 4468/2003, 1387, 6996-6997/2004 ਅਤੇ 2005 ਦਾ 801. ਮੋਹਨਅਪੀਿਕਰਤਾਵਾਂਪਰਾਸਰਨ, ਿਈਵਧੀਕਬੀ.ਸਾਮਿਮਸਟਰਵੀ. ਬਿਰਾਮਜਨਰਿਦਾਸ।, ਪਰੀਤੇਸ਼ਕਪੂਰਅਤੇਈ. ਜੋਸਫਵੇਿਾਪੁੱਿੀ, ਸ਼ਰੀਮਤੀਰੂਬੀਮਸੁੰਘਆਹੂਜਾ, ਸ਼ਰੀਮਤੀਸਿੋਨੀਗ ਪਤਾ, ਸ਼ਰੀਮਤੀਮਾਮਨਕਕਰੁੰਜਾਵਾਿਾ, ਸ਼ਰੀਮਤੀਨੁੰਮਦਨੀਗੋਰੇ, ਰ ਸਤਮਬੀ. ਹਾਥੀਖਾਨਾਵਾਿਾ, ਅੁੰਨਮਉੁੱਤਰਦਾਤਾਵਾਂਿਈਡੀ.ਐਨ.ਰਾਓ, ਜੈਸਾਵਿਾਅਤੇਸ਼ਰੀਮਤੀਮੀਨਾਕਸ਼ੀ। ਅਦਾਿਤਦਾਹੇਠਮਿਖੇਫੈਸਿੇ/ਆਦੇਸ਼ਮਕਸਦ ਆਰਾਮਦੁੱਤੇਗਏਸਨ? ਰੂਮਾਪਾਿ, ਜੇ. ਇਸਅਪੀਿਮਵੁੱਚਸ਼ਾਮਿਮ ੁੱਢਿਾਸਵਾਿਇਹਹੈਮਕਕੀਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੇਅਮਧਕਾਰਾਂਦੇਸਮਰਪਣ 'ਤੇਉੁੱਤਰਦਾਤਾ-ਮਨਰਧਾਰਕਦ ਆਰਾਪਰਾਪਤਕੀਤੀਰਕਮ ., ., ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟ, 1961 ਦੀਧਾਰਾ 45 ਦੇਤਮਹਤਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਟੈਕਸਿਈਮਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰਹੈ।ਮ ਿਾਂਕਣਸਾਿ 1987-88 ਹੈ।ਿੀਜ਼ਸਮਝੌਤਾਕੀਤਾਮਗਆਸੀ 1959 ਮਵੁੱਚ 50 ਸਾਿਾਂਿਈਮਜਸਦੇਤਮਹਤਮਕਰਾਏਦਾਰਦ ਆਰਾਮਕਰਾਏਦਾਰਨੂੁੰਸਾਿਾਨਾਮਕਰਾਇਆਅਦਾਕੀਤਾਜਾਂਦਾਸੀ।ਿੀਜ਼੨੦੦੯ਤੁੱਕਜਾਰੀਰਹੇਗੀ।ਮਪਛਿੇਸਾਿਦੇਦੌਰਾਨ, ਮਾਰਚ 1986 ਮਵੁੱਚ, ਉੁੱਤਰਦਾਤਾਨੇਆਪਣੇਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੇਅਮਧਕਾਰਨੂੁੰਸਮੇਂਤੋਂਪਮਹਿਾਂਆਪਣੇਮਕਰਾਏਦਾਰਨੂੁੰਸੌਂਪਮਦੁੱਤਾ।ਅਮਜਹੇਸਮੇਂਤੋਂਪਮਹਿਾਂਹੋਣਵਾਿੇਟੈਮਨਸਨੂੁੰਮਧਆਨਮਵੁੱਚਰੁੱਖਦੇਹੋਏ, ਮਕਰਾਏਦਾਰਨੇਠੇਕੇਦਾਰਨੂੁੰ 35 ਿੁੱਖਰ ਪਏਦੀਰਕਮਅਦਾਕੀਤੀ। 898 ਜਵਾਬ: ਟੈਕਸਦਾਤਾਦੀਮਰਟਰਨਮਵੁੱਚ 35 ਿੁੱਖਰ ਪਏਦੀਰਕਮਉਸਦੇਮਰਜ਼ਰਵਅਤੇਸਰਪਿੁੱਸਖਾਤੇਮਵੁੱਚਜਮ੍ਾਂਹੋਗਈਸੀ।ਮ ਿਾਂਕਣਅਮਧਕਾਰੀਨੇਇਸਦੀਇਜਾਜ਼ਤਨਹੀਾਂਮਦੁੱਤੀਅਤੇਮਕਹਾਮਕਧਾਰਾ 10 (3) ਅਤੇਧਾਰਾ 56 ਦੇਤਮਹਤ 35 ਿੁੱਖਰ ਪਏਦੀਰਕਮ 'ਹੋਰਸਰੋਤਾਂਤੋਂਆਮਦਨ' ਵਜੋਂਟੈਕਸਯੋਗਹੈ।ਮ ਿਾਂਕਣਕਰਤਾਨੇਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰ (ਅਪੀਿ) ਨੂੁੰਅਪੀਿਕੀਤੀਜੋਇਸਮਸੁੱਟੇ 'ਤੇਪਹ ੁੰਚੇਮਕ ਮਨਰਧਾਰਕ 35 ਿੁੱਖਰ ਪਏਦੀਰਕਮ 'ਤੇਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਦਾਭ ਗਤਾਨਕਰਨਿਈਮਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰਸੀਐਕ ਆਇਰਕਰਨਦੀਿਾਗਤਵਜੋਂ 7 ਿੁੱਖਰ ਪਏਦੀਰਕਮਕੁੱਟਣਾ।ਕਮਮਸ਼ਨਰਨੇ 1.4.1974 ਨੂੁੰਜਾਇਦਾਦਦੇਬਾਜ਼ਾਰਮ ੁੱਿਦੇਅਧਾਰ 'ਤੇਐਕ ਆਇਰਕਰਨਦੀਿਾਗਤ 7 ਿੁੱਖਰ ਪਏਮਨਰਧਾਰਤਕੀਤੀਸੀ।ਮਵਭਾਗਅਤੇਮਨਰਧਾਰਕਦੋਵਾਂਨੇਕਮਮਸ਼ਨਰ _ ਫੈਸਿੇਨੂੁੰਮਟਰਮਬਊਨਿਦੇਸਾਹਮਣੇਚ ਣੌਤੀਮਦੁੱਤੀ। ਮਟਰਮਬਊਨਿਨੇਕਮਮਸ਼ਨਰਮਵੁੱਚਇਸਅਦਾਿਤਦੇਫੈਸਿੇ 'ਤੇਭਰੋਸਾਕੀਤਾ ਇਨਕਮਟੈਕਸਬਨਾਮਸ਼ਰੀਮਨਵਾਸਸੇਟੀ, 128!ਟੀਆਰ 294 = (1981] 2 ਐਸਸੀਸੀ 460 ਦੇਨਾਿ-ਨਾਿ 1995 ਮਵੁੱਚਐਕਟਦੀਧਾਰਾ 55 (2) ਮਵੁੱਚਸੋਧਅਤੇਮਕਹਾਮਕਮਨਰਧਾਰਕਨੇਿੀਜ਼ਹੋਿਡਅਮਧਕਾਰਪਰਾਪਤਕਰਨਿਈਕੋਈਿਾਗਤਨਹੀਾਂਿਈਸੀਅਤੇਜੇਕੋਈਕੀਮਤਆਈਸੀਤਾਂਇਹਪਤਾਿਗਾਉਣਦੇਅਯੋਗਸੀ।ਇਸਿਈਇਹਆਯੋਮਜਤਕੀਤਾਮਗਆਸੀ ਡੀਮਕਉਾਂਮਕਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਾਂਦੀਗਣਨਾਧਾਰਾ 48 ਮਵੁੱਚਕਿਪਨਾਕੀਤੇਅਨ ਸਾਰਨਹੀਾਂਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟਦੇਤਮਹਤ, ਇਸਿਈਮਨਰਧਾਰਕਦ ਆਰਾਕਮਾਏਗਏਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਜੇਕੋਈਹਨਟੈਕਸਿਈਅਯੋਗਨਹੀਾਂਸੀ. ਮਵਭਾਗਨੇਹਾਈਕੋਰਟਮਵੁੱਚਅਪੀਿਕਰਨਨੂੁੰਤਰਜੀਹਮਦੁੱਤੀ।ਉੁੱਚ ਅਦਾਿਤਨੇਅਪੀਿਖਾਰਜਕਰਮਦੁੱਤੀ।ਹਾਈਕੋਰਟਦੇਫੈਸਿੇਤੋਂਦ ਖੀਹੋਕੇਮਵਭਾਗਵੁੱਿੋਂਇਸਅਪੀਿਨੂੁੰਤਰਜੀਹਮਦੁੱਤੀਗਈਹੈ। ਮਵਭਾਗਨੇਦਿੀਿਮਦੁੱਤੀਹੈਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਅਮਧਕਾਰਾਂਦਾਸਮਰਪਣਮ ੁੱਿਐਕਟਦੀਧਾਰਾ੪੫ਦੇਤਮਹਤਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਾਾਾਂਿਈਵਸੂਮਿਆਜਾਸਕਦਾਹੈ।ਜੇਨਹੀਾਂ, ਤਾਂਇਸ 'ਤੇਧਾਰਾ 10 (3) ਦੇਤਮਹਤ 'ਹੋਰਸਰੋਤਾਂਤੋਂਆਮਦਨ' ਵਜੋਂਟੈਕਸਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾਸੀਐਕਟਦੀਧਾਰਾ 56 ਦੇਨਾਿਪੜ੍ੋ। ਧਾਰਾ 2 (24) (6) 'ਆਮਦਨ' ਨੂੁੰ "ਧਾਰਾ 45 ਦੇਤਮਹਤਵਸੂਿੇਜਾਣਵਾਿੇਮਕਸੇਵੀਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭ" ਨੂੁੰਸ਼ਾਮਿਕਰਨਵਜੋਂਪਮਰਭਾਮਸ਼ਤਕਰਦੀਹੈ।ਧਾਰਾ 45 ਇਹਮਵਵਸਥਾਕਰਦੀਹੈਮਕਮਪਛਿੇਸਾਿਮਵੁੱਚਪਰਭਾਵਤਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਦੇਤਬਾਦਿੇਤੋਂਪੈਦਾਹੋਣਵਾਿਾਕੋਈਵੀਮ ਨਾਫਾਜਾਂਿਾਭ 'ਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭ' ਮਸਰਿੇਖਹੇਠਆਮਦਨਕਰਦੇਯੋਗਹੈਅਤੇਇਸਨੂੁੰਮੁੰਮਨਆਜਾਂਦਾਹੈਮਪਛਿੇਸਾਿਦੀਆਮਦਨਮਜਸਮਵੁੱਚਤਬਾਦਿਾਹੋਇਆਸੀ, ਦੇਅਧੀਨ ਕ ਝਅਪਵਾਦਜੋਇਸਕੇਸਮਵੁੱਚਸਮੁੱਗਰੀਨਹੀਾਂਹਨ. ਧਾਰਾ੪੮ 'ਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭ' ਮਸਰਿੇਖਅਧੀਨਵਸੂਿੀਜਾਣਵਾਿੀਆਮਦਨਦੀਗਣਨਾਦੇਢੁੰਗਦੀਮਵਵਸਥਾਕਰਦੀਹੈ।ਮਨਰਧਾਰਤਗਣਨਾਦੀਮਵਧੀਪੂੁੰਜੀਦੇਤਬਾਦਿੇਦੇਨਤੀਜੇਵਜੋਂਪਰਾਪਤਜਾਂਪਰਾਪਤਕੀਤੇਮਵਚਾਰਦੇਪੂਰੇਮ ੁੱਿਤੋਂਕੁੱਟਕੇਹੈਜਾਇਦਾਦ, ਕ ਝਮਨਰਧਾਰਤਰਕਮਮਜਸਮਵੁੱਚਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਵੀਸ਼ਾਮਿਹੈ ·,- ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਡੀ.ਪੀ. ਸਾਮਨਜਿ; ਬਰਦਰਜ਼ਕੇਮਿਜੇਆਰ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡ [ਰੂਮਾਪਾਿ. . ਜਾਇਦਾਦਅਤੇਮਕਸੇਵੀਸ ਧਾਰਕਦੀਿਾਗਤ:. ., ਇਹਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਇੁੱਕਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਹੈ, ਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੇਅਮਧਕਾਰਦਾਸਮਰਪਣਇੁੱਕ "ਤਬਾਦਿਾ" ਹੈਅਤੇਇਸਿਈਪਰਾਪਤਮਵਚਾਰਇਸਿਈਧਾਰਾ 45 ਦੇਅਰਥਾਂਦੇਅੁੰਦਰਪੂੁੰਜੀਪਰਾਪਤੀ 'ਤੇਸਾਡੇਸਾਹਮਣੇਸਵਾਿਨਹੀਾਂਉਠਾਇਆਮਗਆਹੈਅਤੇਮਕਸੇਵੀਸਮਥਤੀਮਵੁੱਚਇਸਅਦਾਿਤਦੇਫੈਸਿੇਦ ਆਰਾਮਸੁੱਟਾਕੁੱਮਢਆਜਾਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈ। ਗੈਸਪਰਬਨਾਮਗੈਸਪਰਵੀ. ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਡਾ. ਆਮਤੌਰ 'ਤੇਮਵਚਾਰ ਇਸਿਈਧਾਰਾ 45 ਦੇਤਮਹਤਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਦੇਅਧੀਨਹੋਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈ। 1981 ਮਵੁੱਚਇਸਅਦਾਿਤਨੇਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਬੀਸੀਸ਼ਰੀਮਨਵਾਸਸੇਟੀਦੇਮਾਮਿੇਮਵੁੱਚਮਕਹਾਮਕਧਾਰਾ 45 ਮਵੁੱਚਸ਼ਾਮਿਸਾਰੇਿੈਣ-ਦੇਣਿਾਜ਼ਮੀਤੌਰ 'ਤੇਅੁੰਦਰਆਉਣੇਚਾਹੀਦੇਹਨ Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) E 2.1. It cannot be said that even if the income cannot be chargeable under Section 45 of Income Tax Act, 1961, because of the inapplicability of the computation provided under Section 48, it could still impose tax under the residuary head. If the income cannot be taxed under Section 45, it cannot be taxed at all. (902-B-C( F S.G. Mercantile Corporation (P) Ltd. v. Commissioner of Income Tax, Calcutta, (1972) 83 ITR 700; United Commercial Bank ltd. v. Commissioner of Income Tax ltd., West Bengal, (1957) 32 ITR 688; East India housing and land Development Trust ltd. v. Commissioner of Income Tax, West Bengal, (1961) 42 ITR 49 and Commissioner of Income Tax v. Chugandas and Co., G (1964) 55 ITR 17, relied on. 2.2. If the income is included under any one of the heads, it cannot be brought to tax under the residuary provisions of Section 56. A tenancy right is a capital asset the surrender of which would attract Section 45 so that the value received would be a capital receipt and assessable if at all G only under Item E of Section 14. That being so, it cannot be treated as a I A'., ,. ' y' ~ C.l.T. v. D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [RUMA PAL, J.] casual or non recurring receipt under Section 10(3) and be subjected to A tax under Section 56. It would be illogical and against the language of s~ction 56 to hold that everything that is exempted from capital gains by statute could be taxed as a casual or non recurring receipt under Section 10(3) read with Section 56. (901-H; 902-A-BI Nalinikanl Ambalal Mody v. S.A.L. Narayan Row, CIT (1966) 61 ITR B 428, 432, 435, relied on. A. Gasper v. Commissioner of Income Tax, (1991) 192 ITR 382, referred to. c CIVIL APPELLATE JURISDICTION: Civil Appeal No. 2335 of2003. From the Judgment and Order dated 6.2.2001 of the Bombay High Court in I. T.A. No. 262 of 2000. WITH D Civil Appeal No. 2333 of 2003. C.A. Nos. 2334, 2336-2338, 4468/2003, 1387, 6996-6997/2004 and 801 of 2005. Mohan Parasaran, Additional Solicitor General, Preetesh Kapur and E B. V. Balaram Das for the Appellants. Joseph Vellappally, Ms. Ruby Singh Ahuja, Ms. Saloni Gupta, Mrs. Manik Karanjawala, Ms. Nandini Gore, Rustom B. Hathikhanawala, Annam D.N. Rao, Jay Savla and Ms. Meenakashi for the Respondents. The Following Judgement/Order of the Court was delivered by RUMA PAL, J. The primary question involved in this appeal is whether the amount received by the respondent-assessee on surrender of tenancy rights is liable to capital gains tax under Section 45 of the Income tax Act, 1961. The assessment year in question is 1987-88. The lease agreement was entered G in 1959 for 50 years under which an annual rent was paid by the lessee to the lessor. The lease would have continued till 2009. During the relevant previous year, in March 1986, the respondent surrendered its tenancy right to its lessor prematurely. In consideration for such premature tennination, the lessor paid the lessee a sum of Rs. 35 lakhs. H SUPREME COURT REPORTS f'.?.005] I S.C.R. A In the assessee 's return the sum of Rs. 35 lakhs had been credited to its reserve and surplus account. This was disallowed by the Assessing Officer who held that the amount of Rs. 35 lakhs was taxable as "income from other sources" under Section I 0(3) read with Section 56. The assessee appealed to the Commissioner of Income Tax (Appeals) who came to the conclusion that the assessee was liable to pay capital gains on the amount of Rs. 35 lakh after deducting an amount of Rs. 7 lakhs as the cost of acquisition. The Commissioner had determined the cost of acquisition at Rs. 7 lakhs on the basis of the market value of the property as on 1.4.1974. Both the Department and the assessee challenged .the decision of the Commissioner before the Tribunal. B c Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) “यहापरएकहैलागतकीकरनासंभवहै।इसकाआशयजिसविचारयोग्यअधिग्रहणमेंपरिसंपत्तिजिसकीकल्पनाप्रकृतिऔरचरित्रकीओरजाताहैयहएकऐसीपरिसंपत्तिहैजिसमेंअंतर्निहितगुणहैकि यहकिसीव्यक्तिकोधनकेखर्चपरउपलब्धहोतीहैजोव्ययकरनाचाहताहैइसेप्राप्तकरसकताहै।यहमहत्वहीनहैकियद्यपिपरिसंपत्तिकिसप्रकारकीहै।यहवर्गएकनिश्चित“मामलेकेतथ्योंपरपैसेकाभुगतानकेबिनाप्राप्तकियाजासकताहै। दूसरेशब्दोंमें, एकपरिसंपत्तिजोएकलागतपरअधिग्रहणकरनेमेंसक्षमहै ’पूँजीगतलाभ’ शीर्षसेसंबंधितप्रावधानोंजानेसेजाएउनकाजायेगाभीलागतकीकीजामेंशामिलकियेअधिग्रहणमेंपरिसंपत्तियोंविरोधकियाजिनकेलिएकिसीकल्पनानहींसकतीहै।श्रीनिवाससेट्टीमेंप्रस्तावितसिद्धांतकापालनकईउच्चन्यायालयोंद्वाराकिरायेदारीअधिकारोंकेसमर्पणपरप्राप्तविचारकेसंदर्भमेंकियागयाहै। ( देखिएःबावाशिवचरणसिंहबनामआयकरआयुक्त, दिल्ली (1984) 149 प्ज्त्.29; आयकरआयुक्तबनाम।मंगतूराम, (1991) 192 आई. टी. आर. 533 (कैल.); आयकरअ. जॉय () . , (1993) 2001जयपुरियाआयुक्तआइसक्रीमबैंगप्रालिमिटेडआईटीआर 895 (कर.) आयकरअ. , (1987) 165 आई. टी. आर. 386 (ए. पी.) औरआयकरआयुक्तमार्कपाकुलाअगम्माआयुक्तबनाम। (पी) , (1990) 182 आईटीआर 107 (केरल))।इनसभीकईनेकहामर्चेंडाइजर्सलिमिटेडनिर्णयोंमेंउच्चन्यायालयोंकियदिकेकीलागतकीजासकतीहै, तोऐसेकेकेकारणकिरायेदारीअधिकारोंअधिग्रहणनिर्धारितनहींकिरायेदारीअधिकारोंसमर्पणप्राप्तप्रतिफलपूँजीगतलाभकेअधीननहींहोनाचाहिए। केंद्रीयप्रत्यक्षकरबोर्डद्वाराजारीएकपरिपत्रकेअनुसारश्रीनिवाससेट्टीमामलेमेंनिर्णयऔरउच्चन्यायालयकेबादकेसेसेके 1994 नेधारा 55 (2) संशोधनयहजासकेनिर्णयोंउत्पन्नस्थितिनिपटनेलिएवित्तअधिनियममेंकियाताकिप्रावधानकियाकिअन्यबातोंकेसाथथ-साथथकिरायेदारीअधिकारकेअधिग्रहणकीलागतकोशून्यमानाजाएगा।इससंशोधनद्वारापूँजीगतलाभसेसंबंधितप्रावधानोंकेप्रयोजनोंकेलिएपूँजीगतपरिसंपत्तियोंपरलगाईगईन्यायिकव्यवस्थथाकोपूराकियागया।दूसरेशब्दोंमें,कीलागतकोमानाजाएगादरहोगी।अधिग्रहणनिर्धारणीयलेकिनशून्य यहसंशोधन 1 अप्रैल 1995 सेप्रभावीहुआऔरतदनुसारलागूहुआ।निर्धारणवर्ष 1995-96 औरउसकेबादकेवर्षोंकेसंबंधमेंलागूहुआ, लेकिन 1995 मेंउससंशोधनतक, औरइसलिएविचाराधीनमूल्यांकनवर्षकोशामिलकरतेहुए, विभागद्वारामानागयाकानूनयहथथाकियदिकिसीपूंजीपरिसंपत्तिकेअधिग्रहणकीलागतवास्तवमेंनिर्धारितनहींकीजासकतीहै, तोऐसीपूंजीपरिसंपत्तिकाहस्तांतरणपूंजीगतलाभकोआकर्षितनहींकरेगा।अपीलार्थीकाकहनाहैकिश्रीनिवाससेट्टीकेमामलेमेंकोईआवेदनहोगाकेकोकेजोड़ाजासकताहै।जहाँतककासंबंधहै, यहनहींक्योंकिकिरायेदारीअधिकारसद्भावनासाथथनहींसद्भावनानिर्दिष्टकरनाअसंभवहैकिअधिग्रहणकिसतारीखकोहुआथथा।इसकानिर्माणसमयकेसाथथकियाजाताहै।विभिन्नकारकजिन्हेंमौद्रिकसंदर्भमेंमापानहींजासकताहै, वेसद्भावनाकेनिर्माणमेंजासकतेहैं, कुछमूर्तऔरकुछअमूर्त।यहतर्कदियाजाताहैकिएककिरायेदारीअधिकारऐसीप्रकृतिकीपूंजीगतसंपत्तिनहींहैकिअधिग्रहणपरवास्तविकलागतकोएकप्राकृतिककानूनीपरिणामकेरूपमेंनिर्धारितनहींकियाजासके। हमसहमतहैं।एकविशेषषअधिकारकेसंदर्भमेंएककिरायेदारीअधिकारप्राप्तकियाजाताहै।यहभीसंभवहैकिइसेलागतपरजासके।अंततःयहकाहै।ए. आर. औरआयकर, , (1989) 176 आई. टी.प्राप्तकियातथ्यप्रश्नकृष्णमूर्तिअन्यमेंमद्रासआर. 417 केढआई. डी. 1 मेंइसन्यायालयनेकहाकियहवैचारिकरूपसेनहींकहाजासकताहैकिपट्टेकेअनुदानकेअधिग्रहणकीकोईलागतनहींहै।इसनेमानाकिपट्टेकेअधिकारोंकेअधिग्रहणकीलागतनिर्धारितकीजासकतीहै।हालाँकि, वर्तमानमामलेमें, उच्चकेकायहवहकेकीलागतकापतालगानेकेन्यायालयसमक्षविभागरुखथथाकिकिरायेदारीअधिग्रहणमेंअसमर्थथथा।उच्चन्यायालयसमक्षविभागद्वारालिएगएरुखकोदेखतेहुएहमइसमुद्देपरउच्चन्यायालयकानिर्णयबरकराररखतेहैं। क्यायहधारा 48 अधिग्रहणकीलागतकीगणनाकरनेमेंअसमर्थताकेलिएनहींथथाजैसाकिहमनेकहाहै, इसमेंकोईसंदेहनहींहैकिमासिककिरायेदारीयापट्टाअधिकारएकपूंजीगतसंपत्तिहैऔरइसकेसमर्पणपरप्राप्तराशिएकपूंजीगतरसीदथथी।लेकिनक्योंकिहमनेमानाहैकिधारा 45 लागूनहींहोसकतीहै।निर्धारितिद्वाराकिसीअन्यधाराकेतहतऐसीपूंजीरसीदपरकरलगानेकेलिएविभागखुलानहींहै।इसन्यायालयने 1957 मेंयूनाइटेडकमर्शियलबैंकलिमिटेडबनाम. आयकरआयुक्तलिमिटेड,बंगाल, (1957) 32 आई. टी. आर. 688 नेआयकर, 1922 कीधाराओंआयकेपश्चिमअभिनिर्धारितकियाकिअधिनियममेंउपबंधितशीर्षपारस्परिकरूपसेअनन्यहैंऔरजहांआयकीकोईभीवस्तुविशेषषरूपसेएकशीर्षकेतहतआतीहै, उसेउसशीर्षकेतहतप्रभारितकियाजानाचाहिएऔरकोईअन्यनहीं।दूसरेशब्दोंमें, एकविशिष्टशीर्षकेतहतआनेवालेविभिन्नस्रोतोंसेप्राप्तआयकीगणनाकराधानकेकेधारागयेतरीकेसेकीजानीऔरतरीकेसेआगेइसउद्देश्योंलिएउपयुक्तद्वाराप्रदानकियेचाहिएकिसीअन्यनहीं।एंडबनामआयकर, बंगाल, (1961) 42 आई. टी.न्यायालयद्वाराईस्टइंडियाहाउसिंगलैंडडेवलपमेंटट्रस्टलिमिटेडआयुक्तपश्चिम Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) ਜਾਇਦਾਦਅਤੇਮਕਸੇਵੀਸ ਧਾਰਕਦੀਿਾਗਤ:. ., ਇਹਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਇੁੱਕਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਹੈ, ਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੇਅਮਧਕਾਰਦਾਸਮਰਪਣਇੁੱਕ "ਤਬਾਦਿਾ" ਹੈਅਤੇਇਸਿਈਪਰਾਪਤਮਵਚਾਰਇਸਿਈਧਾਰਾ 45 ਦੇਅਰਥਾਂਦੇਅੁੰਦਰਪੂੁੰਜੀਪਰਾਪਤੀ 'ਤੇਸਾਡੇਸਾਹਮਣੇਸਵਾਿਨਹੀਾਂਉਠਾਇਆਮਗਆਹੈਅਤੇਮਕਸੇਵੀਸਮਥਤੀਮਵੁੱਚਇਸਅਦਾਿਤਦੇਫੈਸਿੇਦ ਆਰਾਮਸੁੱਟਾਕੁੱਮਢਆਜਾਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈ। ਗੈਸਪਰਬਨਾਮਗੈਸਪਰਵੀ. ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਡਾ. ਆਮਤੌਰ 'ਤੇਮਵਚਾਰ ਇਸਿਈਧਾਰਾ 45 ਦੇਤਮਹਤਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਦੇਅਧੀਨਹੋਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈ। 1981 ਮਵੁੱਚਇਸਅਦਾਿਤਨੇਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਬੀਸੀਸ਼ਰੀਮਨਵਾਸਸੇਟੀਦੇਮਾਮਿੇਮਵੁੱਚਮਕਹਾਮਕਧਾਰਾ 45 ਮਵੁੱਚਸ਼ਾਮਿਸਾਰੇਿੈਣ-ਦੇਣਿਾਜ਼ਮੀਤੌਰ 'ਤੇਅੁੰਦਰਆਉਣੇਚਾਹੀਦੇਹਨ ਧਾਰਾ 48 ਦੀਆਾਂਗਣਨਾਮਵਵਸਥਾਵਾਂ।ਜੇਧਾਰਾ 48 ਦੇਤਮਹਤਪਰਦਾਨਕੀਤੀਗਈਗਣਨਾਮਕਸੇਮਵਸ਼ੇਸ਼ਿੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇਿਾਗੂਨਹੀਾਂਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀ, ਤਾਂਇਸਨੂੁੰ "ਧਾਰਾ 45 ਦ ਆਰਾਦੋਸ਼ਦਾਮਵਸ਼ਾਬਣਨਦਾਕਦੇਇਰਾਦਾਨਹੀਾਂਮੁੰਮਨਆਜਾਣਾਚਾਹੀਦਾ"। ਉਸਮਾਮਿੇਮਵੁੱਚ, ਅਦਾਿਤਇਸਗੁੱਿ 'ਤੇਮਵਚਾਰਕਰਰਹੀਸੀਮਕਕੀਕੋਈਫਰਮਆਪਣੀਸਦਭਾਵਨਾਨੂੁੰਮਕਸੇਹੋਰਫਰਮਨੂੁੰਵੇਚਣ 'ਤੇਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਦਾਭ ਗਤਾਨਕਰਨਿਈਮਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰਹੈ।ਅਦਾਿਤਨੇਪਾਇਆਮਕਸਦਭਾਵਨਾਦੀਮਵਕਰੀਿਈਪਰਾਪਤਮਵਚਾਰਨੂੁੰਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਦੇਅਧੀਨਨਹੀਾਂਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਮਕਉਾਂਮਕਇਸਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਕ ਦਰਤੀਤੌਰ 'ਤੇਡੀਮਨਰਧਾਰਤਕਰਨਦੇਅਯੋਗਸੀ।ਪਾਠਕਜੇ. ਮਜਵੇਂਮਕਉਸਸਮੇਂਉਨ੍ਾਂਦੇਿਾਰਡਮਸ਼ਪਸਨ, ਅਦਾਿਤਵੁੱਿੋਂਬੋਿਦੇਹੋਏਮਕਹਾ: "ਮਜਸਚੀਜ਼ 'ਤੇਮਵਚਾਰਕੀਤਾਜਾਂਦਾਹੈਉਹਇੁੱਕਸੁੰਪਤੀਹੈਮਜਸਦੀਪਰਾਪਤੀਮਵੁੱਚਿਾਗਤਦੀ ਕਿਪਨਾਕਰਨਾਸੁੰਭਵਹੈ।ਇਰਾਦਾਸ ਭਾਅਅਤੇਚਮਰੁੱਤਰਵੁੱਿਜਾਂਦਾਹੈ ਜਾਇਦਾਦਦਾ, ਮਕਇਹਇੁੱਕਸੁੰਪਤੀਹੈਮਜਸਮਵੁੱਚਦੀਅੁੰਦਰੂਨੀਗ ਣਵੁੱਤਾਹੈ ਇਸਨੂੁੰਪਰਾਪਤਕਰਨਦੀਕੋਮਸ਼ਸ਼ਕਰਨਵਾਿੇਮਵਅਕਤੀਨੂੁੰਪੈਸੇਦੇਖਰਚੇ 'ਤੇਉਪਿਬਧਹੋਣਾ।ਇਸਨਾਿਕੋਈਫਰਕਨਹੀਾਂਪੈਂਦਾਮਕਹਾਿਾਂਮਕਜਾਇਦਾਦਅਮਜਹੀਸ਼ਰੇਣੀਨਾਿਸਬੁੰਧਤਹੈ, ਪਰਮਕਸੇਖਾਸਕੇਸਦੇਤੁੱਥਾਂਦੇਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਪੈਸੇਦੇਭ ਗਤਾਨਤੋਂਮਬਨਾਂਇਸਨੂੁੰਪਰਾਪਤਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈ। ਦੂਜੇਸ਼ਬਦਾਂਮਵੁੱਚ, ਇੁੱਕਸੁੰਪਤੀਜੋਮਕਸੇਕੀਮਤ 'ਤੇਪਰਾਪਤਕਰਨਦੇਯੋਗਹੈ ' ;ਨੂੁੰ 'ਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭ' ਮਸਰਿੇਖਨਾਿਸਬੁੰਧਤਪਰਬੁੰਧਾਂਮਵੁੱਚਸ਼ਾਮਿਕੀਤਾਜਾਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈ, ਨਾਮਕ,-ਪਰਾਪਤੀਸ਼ਰੀਮਨਵਾਸਮਵੁੱਚਸੇਟੀਜਾਇਦਾਦਾਂਮਵੁੱਚਪੇਸ਼ਦੇਕੀਤੇਉਿਟਮਸਧਾਂਤਮਜਸਦੀਦੀਪਾਿਣਾਕੋਈਿਾਗਤਕਈਦੀਹਾਈਕਿਪਨਾਕੋਰਟਾਂਦ ਆਰਾਨਹੀਾਂਕੀਤੀਮਕਰਾਏਦਾਰੀਜਾਸਕਦੀ।ਅਮਧਕਾਰਾਂਦੇਸਮਰਪਣਬਾਰੇਪਰਾਪਤਮਵਚਾਰਦੇਹਵਾਿੇਨਾਿਕੀਤੀਗਈਹੈ। [ਦੇਖੋ: ਓਰਾਂਦੇਮਵਚਕਾਰ. ਬਾਵਾਮਸ਼ਵਚਰਨਮਸੁੰਘਬਨਾਮਕਮਮਸ਼ਨਰਜੀ ਇਨਕਮਟੈਕਸ, ਮਦੁੱਿੀ (1984) 149 ਆਈਟੀਆਰ.29; ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰ ਮੁੰਗਤੂਰਾਮਜੈਪ ਰੀਆ, (1991) 192 ਆਈਟੀਆਰ 533 (ਕੈਿ); ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਜਏਆਈਸਕੀਮ(ਬੈਂਗ) ਪਰਾਈਵੇਟਮਿਮਮਟਡ, (1993) 2001 ਆਈਟੀਆਰ 895 (ਕਾਰ.) ਮੈਂ।(1991) 192 ਆਈਟੀਆਰ 382 (ਐਸ.ਸੀ.) 2. (1981) 1281294; [1981] 2 ਸੈਕਸ਼ਨ 460 ਸ ਪਰੀਮਕੋਰਟਦੀਆਾਂਮਰਪੋਰਟਾਂ 900 ਇੁੱਕਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਮਾਰਕਾਪਾਕ ਿਾਅਗਾਮਾ, (1987) 165 ਆਈਟੀਆਰ386 (ਏ.ਪੀ.) ਅਤੇਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਵਪਾਰੀ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡ, (1990) 182 ਆਈਟੀਆਰਆਈ07 (ਕੇ.ਆਰ.)] . ਇਨ੍ਾਂਸਾਰੇਫੈਸਮਿਆਾਂਮਵੁੱਚਕਈਹਾਈਕੋਰਟਾਂਨੇਮਕਹਾਮਕਜੇਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੇਅਮਧਕਾਰਾਂਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਮਨਰਧਾਰਤਨਹੀਾਂਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਅਮਜਹੇਮਕਰਾਏਦਾਰੀਅਮਧਕਾਰਾਂਦੇਸਮਰਪਣਦੇਕਾਰਨਪਰਾਪਤਮਵਚਾਰਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਦੇਅਧੀਨਨਹੀਾਂਹੋਣਾਚਾਹੀਦਾ. ਕੇਂਦਰੀਪਰਤੁੱਖਟੈਕਸਬੋਰਡਦ ਆਰਾਜਾਰੀਇੁੱਕਸਰਕੂਿਰਦੇਅਨ ਸਾਰ, ਸ਼ਰੀਮਨਵਾਸਸੇਟੀਦੇਫੈਸਿੇਅਤੇਹਾਈਕੋਰਟਦੇਬਾਅਦਦੇਫੈਸਮਿਆਾਂਨਾਿਪੈਦਾਹੋਈਸਮਥਤੀਨੂੁੰਪੂਰਾਕਰਨਿਈਮਵੁੱਤਐਕਟ1994 ਨੇਧਾਰਾ 55 (2) ਮਵੁੱਚਸੋਧਕੀਤੀਤਾਂਜੋਹੋਰਾਾਾਂਦੇਨਾਿ-ਨਾਿਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਦਾਪਰਬੁੰਧਕੀਤਾਜਾਸਕੇ ਅਮਧਕਾਰਨੂੁੰਜ਼ੀਰੋਮੁੰਮਨਆਜਾਵੇਗਾ।ਇਸਸੋਧਦ ਆਰਾ, ਮਨਆਾਂਇਕਮਵਆਮਖਆਕੀਤੀਗਈਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਨਾਿਸਬੁੰਧਤਪਰਬੁੰਧਾਂਦੇਉਦੇਸ਼ਾਂਿਈਪੂੁੰਜੀਗਤਜਾਇਦਾਦਾਂ 'ਤੇਪੂਰਾਕੀਤਾਮਗਆਸੀ।ਦੂਜੇਸ਼ਬਦਾਂਮਵੁੱਚ, ਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਨੂੁੰਮਨਸ਼ਮਚਤਮੁੰਮਨਆਜਾਵੇਗਾਪਰਦਰਜ਼ੀਰੋਹੋਵੇਗੀ। ਇਹਸੋਧਪਮਹਿੀਅਪਰੈਿ 1995 ਤੋਂਿਾਗੂਹੋਈਅਤੇਉਸਅਨ ਸਾਰਿਾਗੂਹੋਈ ਮ ਿਾਂਕਣਸਾਿ 1995-96 ਅਤੇਉਸਤੋਂਬਾਅਦਦੇਸਾਿਾਂਦੇਸਬੁੰਧਮਵੁੱਚ।ਪਰ 1995 ਮਵੁੱਚਉਸਸੋਧਤੁੱਕ, ਅਤੇਇਸਿਈਮ ਿਾਂਕਣਸਾਿਨੂੁੰਕਵਰਕਰਨਤੁੱਕ, ਮਵਭਾਗਦ ਆਰਾਸਮਮਝਆਮਗਆਕਾਨੂੁੰਨਇਹਸੀਮਕਜੇਮਕਸੇਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਅਸਿਮਵੁੱਚਮਨਰਧਾਰਤਨਹੀਾਂਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀ, ਤਾਂਅਮਜਹੀਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਦਾਤਬਾਦਿਾਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਨੂੁੰਆਕਰਮਸ਼ਤਨਹੀਾਂਕਰੇਗਾ।ਅਪੀਿਕਰਤਾਹ ਣਕਮਹੁੰਦਾਹੈਮਕਸ਼ਰੀਮਨਵਾਸਸੇਟੀਦੇਕੇਸਮਵੁੱਚਕੋਈਅਰਜ਼ੀਨਹੀਾਂਹੋਵੇਗੀਮਕਉਾਂਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਨਹੀਾਂਹੋਸਕਦਾ ਸਦਭਾਵਨਾਦੇਬਰਾਬਰਹੈ।ਮਜੁੱਥੋਂਤੁੱਕਸਦਭਾਵਨਾਦਾਸਵਾਿਹੈ, ਇਹਅਸੁੰਭਵਹੈਉਹਤਾਰੀਖਦੁੱਸੋਮਜਸ 'ਤੇਪਰਾਪਤੀਹੋਣਦੀਗੁੱਿਕਹੀਜਾਸਕਦੀਹੈ।ਇਹਸਮੇਂਦੀਮਮਆਦਮਵੁੱਚਬਣਾਇਆਮਗਆਹੈ. ਮਵਮਭੁੰਨਕਾਰਕਮਜਨ੍ਾਂਨੂੁੰਮ ਦਰਾਦੇਰੂਪਮਵੁੱਚਮਾਮਪਆਨਹੀਾਂਜਾਸਕਦਾ, ਸਦਭਾਵਨਾਦੀਉਸਾਰੀਮਵੁੱਚਜਾਸਕਦੇਹਨ, ਕ ਝਠੋਸ, ਕ ਝਅਸਪਸ਼ਟ. ਇਹਦਿੀਿਮਦੁੱਤੀਜਾਂਦੀਹੈਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਨਹੀਾਂਹੈ ਅਮਜਹੀਪਰਮਕਰਤੀਮਕਪਰਾਪਤੀ 'ਤੇਅਸਿਿਾਗਤਦਾਪਤਾਨਹੀਾਂਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾਇੁੱਕਕ ਦਰਤੀਕਾਨੂੁੰਨੀਨਤੀਜਾ. ਅਸੀਾਂਸਮਹਮਤਹਾਂ।ਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਮਕਸੇਖਾਸਤਾਰੀਖਦੇਹਵਾਿੇਨਾਿਪਰਾਪਤਕੀਤਾਜਾਂਦਾਹੈ।ਇਹਵੀਸੁੰਭਵਹੈਮਕਇਸਨੂੁੰਮਕਸੇਕੀਮਤ 'ਤੇਪਰਾਪਤਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈ।ਇਹਆਖਰਕਾਰਤੁੱਥਦਾਸਵਾਿਹੈ।ਏ.ਆਰ. ਮਕਰਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀਅਤੇਹੋਰਾਂਮਵੁੱਚ। v.. ਆਮਦਨਕਮਮਸ਼ਨਰਟੈਕਸ, ਮਦਰਾਸ, ( 989) 176 ਆਈਟੀਆਰ 417 ਇਸਅਦਾਿਤਨੇਮਕਹਾਮਕਇਹਨਹੀਾਂਮਕਹਾਜਾਸਕਦਾਧਾਰਨਾਤਮਕਤੌਰ 'ਤੇਮਕਿੀਜ਼ਦੀਗਰਾਂਟਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਕੋਈਿਾਗਤਨਹੀਾਂਹੈ।ਇਸਨੇਮਕਹਾਮਕਿੀਜ਼ਹੋਿਡਅਮਧਕਾਰਾਂਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਮਨਰਧਾਰਤਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀਹੈ।ਹਾਿਾਂਮਕ, ਮੌਜੂਦਾਕੇਸਮਵੁੱਚ, ਮਵਭਾਗਦਾਹਾਈਕੋਰਟਦੇਸਾਹਮਣੇਸਟੈਂਡਇਹਸੀਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਦਾਪਤਾਿਗਾਉਣਮਵੁੱਚਅਸਮਰੁੱਥਸੀ।ਸਰਕੂਿਰਨੁੰਬਰ 684 ਮਮਤੀ 10 ਜੂਨ 1994 Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) B c The Tribunal relied upon the decision of this Court in Commissioner of Income Tax v. Srinivasa Setty, 128 !TR 294 = (1981] 2 SCC 460 as well as the amendment to Section 55(2) of the Act in 1995 and held that the assessee did not incur any cost to acquire the leasehold rights and that if at all any cost had been incurred it was incapable of being ascertained. It was therefore held that since the capital gains could not be computed as envisaged in Section 48 of the Income Tax Act, therefore capital gains earned by the assessee if any was not exigible to tax. D The Department preferred an appeal before the High Court. The High E Court dismissed the appeal. Being aggrieved by the decision of the High Court, this further appeal has been preferred by the Department. The Department has contended that the surrender value of the tenancy rights was chargeable to capital gains under Section 45 of the Act. If not, it was liable to be taxed as 'income from other sources' under Section 10(3) F read with Section 56 of the Act. Section 2(24)(vi) defines 'income' as including "any capital gains chargeable under Section 45". Section 45 provides that any profits or gains arising from the transfer of a capital asset effected in the previous year is chargeable to income tax under the head 'capital gains' and is deemed to be G the income of the previous year in which the transfer took place, subject to certain exceptions which are not material in this case. Section 48 provides for the mode of computation of income chargeable under the head 'capital gains'. The method of computation prescribed is by deducting from the full value of the consideration received or accruing as a result of the transfer of the capital H asset, certain prescribed amounts including the cost of acquisition of the ""\... t ·j- \. That the tenancy right is a capital asset, the surrender of the tenancy right is a "transfer" and the consideration received therefore a capital receipt within the meaning of Section 45 has not been questioned before us and must in any event be taken to be concluded by the decision of this Court in A. Gasper v. Commissioner of Income Tax[1]• Normally the consideration would B therefore be subjected to capital gains under Section 45. In 1981 this Court in Commissioner of Income Tax v. B.C. Srinivasa Settj held that all transactions encompassed by Section 45 must fall within the computation provisions of Section 48. If the computation as provided under Section 48 could not be applied to a particular transaction, it must be C regarded as "never intended by Section 45 to be the subject of the charge". In that case, the Court was considering whether a firm was liable to pay capital gains on the sale of its goodwill to another firm. The Court found that the consideration received for the sale of goodwill could not be subjected to capital gains because the cost of its acquisition was inherently incapable of D being determined. Pathak J. as his Lordship then was, speaking for the Court said: "What is contemplated is an asset in the acquisition of which it is possible to envisage a cost. The intent goes to the nature and character of the asset, that it is an asset which possesses the inherent quality of E being available on the expenditure of money to a person seeking to acquire it. It is immaterial that although the asset belongs to such a class it may, on the facts of a certain case, be acquired without the payment of money." Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) आर. 49 हैसेआयएककेभीतरआतीहै, तोसेमेंनिर्णीतकियाकियदिकिसीस्रोतविशिष्टशीर्षयदिअप्रत्यक्षरूपकिसीअन्यशीर्षद्वारायहकवरकीभीजासकतीहो, आयकोबादवालाशीर्षयोग्यनहींबनाएगा। ( यहभीदेखेःआयकरआयुक्तअ. चुगंडासएंडकंपनी, (1964) 55 आईटीआर 17)। आयकर 1961 कीधारा 14, जैसासमयपर, करतीहै “सभीआयकोआयकरअधिनियमकिप्रासंगिकथथीप्रदानकिकेप्रभारऔरकुलआयकीगणनाकेउद्देश्योंकेलिएआयकेछहशीर्षोंकेतहतवर्गीकृतकियाजाएगा, अर्थात्ः (ए) वेतन; (ख) पर;प्रतिभूतियोंब्याज (ग) घरकीसेआय;संपत्ति (घ) लाभऔरलाभऔरयापेशा;व्यवसाय (ई) पूँजीगतलाभ; (च) सेआयजबतकनहो।अन्यस्रोतोंकिअधिनियममेंअन्यथथाप्रावधान धारा 56 प्रत्येकप्रकारकीआयकीप्रभारिताकाप्रावधानकरतीहैजिसेअधिनियमकेतहतकुलआयसेबाहरनहींजानाहै, तभीहोगाजबयहधारा 14 भीकेतहतआयकरकेहै।, आयकियामेंनिर्दिष्टकिसीशीर्षलिएप्रभार्यनहींइसलिएयदिकिसीएकशीर्षकेतहतशामिलकियागयाहो।इसेधारा 56 केअवशिष्टप्रावधानोंकेतहतकरमेंनहींलायाजासकताहै। इसबातपरकोईहैकाएकपूंजीगतहै, परधारा 45 लागूविवादनहींकिकिरायेदारीअधिकारसंपत्तिजिसकेसमर्पणहोगी।इसेएककयागैर-रसीदकेमानाजासकताहै।धारा 10 (3) औरधारा 56 केतहतकरकेअधीनआकस्मिआवर्तीरूपमेंनहींकियाजाएगा।अपीलार्थीकातर्कहैकिभलेहीआयधारा 45 केतहतप्रभार्यनहींहोसकतीहै, धारा 48 केतहतप्रदानकीगईगणनाकीकेकारण, अभीभीकेतहतकरलगायाजासकताहैजोइसहै।आयपरधारा 45अप्रयोज्यताअवशिष्टशीर्षप्रकारअस्वीकार्ययदिकेतहतकरलगायाजासकताहै, तोउसपरभीकरलगायाजासकताहै। ( एःएस. जी. नहींबिल्कुलनहींदेखिमर्केंटाइलकॉर्पोरेशन (पी) बनामआयकर, , (1972) 83 आईटीआर 700),लिमिटेडआयुक्तकलकत्ता इसकेअलावा, यहअभिनिर्धारितकरनाअतार्किकऔरधारा 56 कीभाषषाकेविपरीतहोगा।किकानूनद्वारापूंजीगतलाभसेछूटप्राप्तहरचीजपरधारा 56 केसाथथपठितधारा 10 (3) केतहतआकस्मिकयागैर-आवर्तीरसीदकेरूपमेंकरलगायाजासकताहैअंबालालमोदीबनामएस. ए. एल. नारायणरोसी. आई. टी. (1966) 61 इसीतरहकेकोनलिनिकांतमेंतर्कखारिजकियेजानेसेहमारादृष्टिकोणमजबूतहुआहै।आईटीआर 428,432,435। तदनुसारअपीलकोव्ययसंबंधीकिसीभीआदेशकेबिनाखारिजकियाजाताहै। आदेश विशेषषअनुमतियाचिकामेंअनुमतिदीगई।2003 कीसिविलअपीलसंख्या 2335 आयकरआयुक्त, मुंबईबनाम।डी. पी. संधूचेंबूर (पी) लिमिटेडमेंपारितहमारेफैसलेकोध्यानमेंरखतेहुएआजइनअपीलोंकोखारिजकरदियाहै। त।याचिकाएनिरस्त्ति This is word to word true vetting/validation of the judgements done by Arti Saroha. Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) ਅਸੀਾਂਸਮਹਮਤਹਾਂ।ਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਮਕਸੇਖਾਸਤਾਰੀਖਦੇਹਵਾਿੇਨਾਿਪਰਾਪਤਕੀਤਾਜਾਂਦਾਹੈ।ਇਹਵੀਸੁੰਭਵਹੈਮਕਇਸਨੂੁੰਮਕਸੇਕੀਮਤ 'ਤੇਪਰਾਪਤਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈ।ਇਹਆਖਰਕਾਰਤੁੱਥਦਾਸਵਾਿਹੈ।ਏ.ਆਰ. ਮਕਰਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀਅਤੇਹੋਰਾਂਮਵੁੱਚ। v.. ਆਮਦਨਕਮਮਸ਼ਨਰਟੈਕਸ, ਮਦਰਾਸ, ( 989) 176 ਆਈਟੀਆਰ 417 ਇਸਅਦਾਿਤਨੇਮਕਹਾਮਕਇਹਨਹੀਾਂਮਕਹਾਜਾਸਕਦਾਧਾਰਨਾਤਮਕਤੌਰ 'ਤੇਮਕਿੀਜ਼ਦੀਗਰਾਂਟਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਕੋਈਿਾਗਤਨਹੀਾਂਹੈ।ਇਸਨੇਮਕਹਾਮਕਿੀਜ਼ਹੋਿਡਅਮਧਕਾਰਾਂਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਮਨਰਧਾਰਤਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀਹੈ।ਹਾਿਾਂਮਕ, ਮੌਜੂਦਾਕੇਸਮਵੁੱਚ, ਮਵਭਾਗਦਾਹਾਈਕੋਰਟਦੇਸਾਹਮਣੇਸਟੈਂਡਇਹਸੀਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦੀਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਦਾਪਤਾਿਗਾਉਣਮਵੁੱਚਅਸਮਰੁੱਥਸੀ।ਸਰਕੂਿਰਨੁੰਬਰ 684 ਮਮਤੀ 10 ਜੂਨ 1994 ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਵੀ. ਡੀ.ਪੀ. ਸੁੰਦੂਬਰਦਰਜ਼ਚੈਂਬੂਰ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡ (ਰੂਮਾਪਾਿ. ਆਈ.] ..,., ..,ਹਾਈਰੁੱਖਦੇਕੋਰਟਹਾਂਦੇਸਾਹਮਣੇਮਵਭਾਗਦ ਆਰਾਿਏਗਏਸਟੈਂਡਦੇਮੁੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਅਸੀਾਂਇੁੱਕਨੂੁੰਬਰਕਰਾਰ.ਇਸਮ ੁੱਦੇ 'ਤੇਹਾਈਕੋਰਟਦਾਫੈਸਿਾ।- ਜੇਇਹਧਾਰਾ 48 ਦੇਤਮਹਤਪਰਾਪਤੀਦੀਿਾਗਤਦੀਗਣਨਾਕਰਨਮਵੁੱਚਅਸਮਰੁੱਥਨਹੀਾਂਹ ੁੰਦਾ, ਤਾਂਇਸਮਵੁੱਚਕੋਈਸ਼ੁੱਕਨਹੀਾਂਹੈਮਕਮਹੀਨਾਵਾਰਮਕਰਾਏਦਾਰੀਜਾਂਿੀਜ਼ਹੋਿਡਅਮਧਕਾਰਇੁੱਕਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਹੈਅਤੇਇਸਦੇਸਮਰਪਣ 'ਤੇਪਰਾਪਤਕੀਤੀਰਕਮ ਇਹਇੁੱਕਪੂੁੰਜੀਪਰਾਪਤੀਸੀ।ਪਰਮਕਉਾਂਮਕਅਸੀਾਂਮੁੰਨਦੇਹਾਂਮਕਧਾਰਾ੪੫ਬੀਨਹੀਾਂਹੋਸਕਦੀ ਿਾਗੂ, ਮਵਭਾਗਿਈਮਕਸੇਹੋਰਧਾਰਾਦੇਤਮਹਤਮਨਰਧਾਰਕਦ ਆਰਾਅਮਜਹੀਪੂੁੰਜੀਪਰਾਪਤੀ 'ਤੇਟੈਕਸਿਗਾਉਣਾਖ ੁੱਿ੍ਾਨਹੀਾਂਹੈ।ਇਹਅਦਾਿਤ, 1957 ਦੇਸ਼ ਰੂਮਵੁੱਚ, ਯੂਨਾਈਮਟਡਕਮਰਸ਼ੀਅਿਬੈਂਕਮਿਮਮਟਡਬਨਾਮਕੇਸਮਵੁੱਚਸੀ।ਕਮਮਸ਼ਨਰਆਫਇਨਕਮਟੈਕਸਮਿਮਮਟਡ, ਪੁੱਛਮੀਬੁੰਗਾਿ, (1957) 32 ਆਈਟੀਆਰ 688 ਨੇਮਕਹਾਮਕਆਮਦਨਦੇਮ ਖੀਆਾਂਨੂੁੰਇਸਮਵੁੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤਾਮਗਆਹੈ ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟ, 1922 ਦੀਆਾਂਧਾਰਾਵਾਂਆਪਸੀਤੌਰ 'ਤੇਮਵਸ਼ੇਸ਼ਹਨਅਤੇਮਜੁੱਥੇਕੋਈਸੀਆਮਦਨਦੀਵਸਤੂਮਵਸ਼ੇਸ਼ਤੌਰ 'ਤੇਇੁੱਕਮਸਰਦੇਅਧੀਨਆਉਾਂਦੀਹੈ, ਇਸਨੂੁੰਹੇਠਾਾਾਂਚਾਰਜਕੀਤਾਜਾਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈ ਉਹਮਸਰਅਤੇਕੋਈਹੋਰਨਹੀਾਂ।ਦੂਜੇਸ਼ਬਦਾਂਮਵੁੱਚ, ਮਕਸੇਮਵਸ਼ੇਸ਼ਮਸਰਿੇਖਅਧੀਨਆਉਣਵਾਿੇਵੁੱਖ-ਵੁੱਖਸਰੋਤਾਂਤੋਂਪਰਾਪਤਆਮਦਨਦੀਗਣਨਾਕਰਾਧਾਨਦੇਉਦੇਸ਼ਾਂਿਈਉਮਚਤਧਾਰਾਦ ਆਰਾਪਰਦਾਨਕੀਤੇਤਰੀਕੇਨਾਿਕੀਤੀਜਾਣੀਚਾਹੀਦੀਹੈਅਤੇਕੋਈਹੋਰਨਹੀਾਂ।ਇਸਅਦਾਿਤਨੇਪੂਰਬੀਭਾਰਤਹਾਊਮਸੁੰਗਐਾਂਡਿੈਂਡਮਡਵੈਿਪਮੈਂਟਮਵੁੱਚਇਸਨੂੁੰਅੁੱਗੇਮਕਹਾਹੈ ਟਰੁੱਸਟਮਿਮਮਟਡਬਨਾਮਆਮਦਨਕਰਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਪੁੱਛਮੀਬੁੰਗਾਿ, (1961) 42 ਆਈਟੀਆਰ 49 ਡੀ.,..ਮਕਜੇਮਕਸੇਸਰੋਤਤੋਂਆਮਦਨਮਕਸੇਖਾਸਮਸਰਦੇਅੁੰਦਰਆਉਾਂਦੀਹੈ, ਤਾਂਤੁੱਥਇਹਹੈਮਕਇਹਅਮਸੁੱਧੇਤੌਰ 'ਤੇਮਕਸੇਹੋਰਮਸਰਦ ਆਰਾਕਵਰਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈਜੋਬਾਅਦਦੇਮਸਰਦੇਅਧੀਨਆਮਦਨਨੂੁੰਟੈਕਸਯੋਗਨਹੀਾਂਬਣਾਵੇਗਾ। (ਇਹਵੀਦੇਖੋ: ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰਬਨਾਮਚ ਗੁੰਡਾਸਐਾਂਡਕੁੰਪਨੀ, (1964) 55 ਆਈਟੀਆਰ 17). ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟ 1961 ਦੀਧਾਰਾ 14 ਮਜਵੇਂਮਕਇਹਸੁੰਬੁੰਮਧਤਸਮੇਂਈ 'ਤੇਖੜ੍ੀਸੀਇਸੇਤਰ੍ਾਂਇਹਮਵਵਸਥਾਕੀਤੀਗਈਹੈਮਕ "ਆਮਦਨਕਰਦੇਚਾਰਜਅਤੇਕ ੁੱਿਆਮਦਨਦੀਗਣਨਾਦੇਉਦੇਸ਼ਾਂਿਈਸਾਰੀਆਮਦਨਨੂੁੰਆਮਦਨਦੇਛੇਮਸਰਿੇਖਾਂਅਧੀਨਸ਼ਰੇਣੀਬੁੱਧਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾ," ਅਰਥਾਤ; ਤਨਖਾਹਾਂ; ਸਮਕਓਮਰਟੀਜ਼ 'ਤੇਮਵਆਜ; ਘਰਦੀਜਾਇਦਾਦਤੋਂਆਮਦਨ; ਮ ਨਾਫਾਅਤੇਿਾਭਅਤੇਕਾਰੋਬਾਰਜਾਂਪੇਸ਼ਾ; ਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭ; ਹੋਰਸਰੋਤਾਂਤੋਂਆਮਦਨਜਦਤੁੱਕਮਕਐਕਟਮਵੁੱਚਹੋਰਪਰਦਾਨਨਾਕੀਤੀਗਈਹੋਵੇ। ਧਾਰਾ 56 ਹਰਮਕਸਮਦੀਆਮਦਨਦੀਚਾਰਜਯੋਗਤਾਦਾਪਰਬੁੰਧਕਰਦੀਹੈਮਜਸਨੂੁੰਐਕਟਦੇਤਮਹਤਕ ੁੱਿਆਮਦਨਤੋਂਬਾਹਰਨਹੀਾਂਰੁੱਮਖਆਜਾਣਾਚਾਹੀਦਾ, ਮਸਰਫਤਾਂਹੀਜੇਇਹਧਾਰਾ 14 ਮਵੁੱਚਮਨਰਧਾਰਤਮਕਸੇਵੀਮਸਰਿੇਖਦੇਤਮਹਤਆਮਦਨਕਰਦੇਯੋਗਨਹੀਾਂਹੈ ਆਈਟਮਾਂਤੋਂ . ਇਸਿਈ, ਜੇਆਮਦਨਨੂੁੰਮਵੁੱਚੋਂਮਕਸੇਇੁੱਕਦੇਅਧੀਨਸ਼ਾਮਿਕੀਤਾਜਾਂਦਾਹੈ ਇੁੱਕਮਸਰ, ਇਸਨੂੁੰਧਾਰਾਦੇਬਾਕੀਪਰਬੁੰਧਾਂਤਮਹਤਟੈਕਸਦੇਦਾਇਰੇਮਵੁੱਚਨਹੀਾਂਮਿਆਾਂਦਾਜਾਸਕਦਾ56. ਇਸਮਵੁੱਚਕੋਈਮਵਵਾਦਨਹੀਾਂਹੈਮਕਮਕਰਾਏਦਾਰੀਦਾਅਮਧਕਾਰਇੁੱਕਪੂੁੰਜੀਸੁੰਪਤੀਹੈਮਜਸਦੇਸਮਰਪਣਮਵੁੱਚਧਾਰਾ 45 ਸ਼ਾਮਿਹੋਵੇਗੀਤਾਂਜੋਪਰਾਪਤਮ ੁੱਿਪੂੁੰਜੀਪਰਾਪਤੀਹੋਵੇਗੀਅਤੇਮ ਿਾਂਕਣਯੋਗਹੋਵੇਗਾਜੇਮਬਿਕ ਿਵੀਧਾਰਾ 14 ਦੀਆਈਟਮਈਦੇਤਮਹਤ।ਮਕ ਅਮਜਹਾਹੋਣਕਰਕੇ, ਇਸਨੂੁੰਹੇਠਮਿਖੇਅਧੀਨਇੁੱਕਆਮਜਾਂਗੈਰ-ਵਾਰ-ਵਾਰਰਸੀਦਵਜੋਂਨਹੀਾਂਮੁੰਮਨਆਜਾਸਕਦਾ •.1 0 (3) ਅਤੇਧਾਰਾ 56 ਦੇਅਧੀਨਟੈਕਸਦੇਅਧੀਨਹੋਣਾਚਾਹੀਦਾਹੈ।ਅਪੀਿਕਰਤਾਦੀਇਹਦਿੀਿਮਕਭਾਵੇਂਆਮਦਨਧਾਰਾ 45 ਦੇਤਮਹਤਚਾਰਜਨਹੀਾਂਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀ, ਧਾਰਾ 48 ਦੇਤਮਹਤਪਰਦਾਨਕੀਤੀਗਈਗਣਨਾਦੀਅਯੋਗਤਾਦੇਕਾਰਨ, ਇਹਅਜੇਵੀਬਕਾਇਆਮਸਰਿੇਖਦੇਤਮਹਤਟੈਕਸਿਗਾਸਕਦੀਹੈ, ਇਸਿਈਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗਹੈ।ਜੇ [ਧਾਰਾ][ 45 ][ਦੇ][ਤਮਹਤ][ਟੈਕਸ][ਨਹੀਾਂ][ਿਗਾਇਆ][ਜਾ][ਸਕਦਾ][, ][ਇਸ][ '][ਤੇ][ਮਬਿਕ ਿ][ਟੈਕਸ]ਸੀ[ਆਮਦਨ][ '][ਤੇ]ਨਹੀਾਂਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾ। (ਦੇਖੋ: ਐਸ.ਜੀ. ਮਰਕੇਨਟਾਈਿਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡਬਨਾਮਇਨਕਮਟੈਕਸਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਕਿਕੁੱਤਾ, ( 972) 83 ! 700)। ਇਸਤੋਂਇਿਾਵਾ, ਇਹਕਮਹਣਾਤਰਕਹੀਣਅਤੇਧਾਰਾ 56 ਦੀਭਾਸ਼ਾਦੇਮਵਰ ੁੱਧਹੋਵੇਗਾਮਕਹਰਚੀਜ਼ਮਜਸਨੂੁੰਕਾਨੂੁੰਨਦ ਆਰਾਪੂੁੰਜੀਗਤਿਾਭਤੋਂਛੋਟਮਦੁੱਤੀਗਈਹੈ ਡੀਨੂੁੰਧਾਰਾ 0 (3) ਦੇਤਮਹਤਇੁੱਕਆਮਜਾਂਗੈਰ-ਆवर्तीਰਸੀਦਵਜੋਂਟੈਕਸਿਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾ ਹੈ ਧਾਰਾ 56 ਦੇਨਾਿ।ਨਮਿਨੀਕਾਂਤਅੁੰਬਾਿਾਿਮੋਦੀਬਨਾਮਐਸ.ਏ.ਐਿ. ਨਾਰਾਇਣਰੋਸੀ.ਆਈ.ਟੀ., (1966) 61 ਆਈਟੀਆਰ 428,432,435 ਮਵੁੱਚਇਸੇਤਰ੍ਾਂਦੀਦਿੀਿਨੂੁੰਰੁੱਦਕੀਤੇਜਾਣਨਾਿਸਾਡੇਮਵਚਾਰਮਵੁੱਚਸਾਡੀਪ ਸ਼ਟੀਹ ੁੰਦੀਹੈ। ਇਸਅਨ ਸਾਰਅਪੀਿਨੂੁੰਮਬਨਾਂਮਕਸੇਆਦੇਸ਼ਦੇਰੁੱਦਕਰਮਦੁੱਤਾਜਾਂਦਾਹੈ। ਆਰਡਰ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ਛ ੁੱਟੀਪਟੀਸ਼ਨਮਵੁੱਚਮਦੁੱਤੀਗਈਛ ੁੱਟੀ। 2003 ਦੀਮਸਵਿਅਪੀਿਨੁੰਬਰ 2335 ਮਵੁੱਚਪਾਸਕੀਤੇਸਾਡੇਫੈਸਿੇਦੇਮੁੱਦੇਨਜ਼ਰ - ਐਫਕਮਮਸ਼ਨਰਇਨਕਮਟੈਕਸ, ਮ ੁੰਬਈਬਨਾਮਡੀਪੀਸੁੰਧੂਚੈਂਬੂਰ (ਪੀ) ਮਿਮਮਟਡਅੁੱਜਇਹਅਪੀਿਾਂਖਾਰਜਕਰਮਦੁੱਤੀਆਾਂਗਈਆਾਂਹਨ। ਕੇ.ਕੇ.ਟੀ. ਅਪੀਿਾਂਖਾਰਜ। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI versus D.P. SANDU BROS. CHEMBUR (P) LTD. [[2005] 1 S.C.R. 895] (2005) "What is contemplated is an asset in the acquisition of which it is possible to envisage a cost. The intent goes to the nature and character of the asset, that it is an asset which possesses the inherent quality of E being available on the expenditure of money to a person seeking to acquire it. It is immaterial that although the asset belongs to such a class it may, on the facts of a certain case, be acquired without the payment of money." In other words, an asset which is capable of acquisition at a cost would F be included within the provisions pertaining to the head 'capital gains' as opposed to assets in the acquisition of which no cost at all can be conceived. The principle propounded in Srinivasa Setty has been followed by several High Courts with reference to the consideration received on surrender of tenancy rights. [See: Among Ors. Bawa Shiv Charan Singh v. Commissioner G of Income Tax, Delhi (1984) 149 ITR.29; The Commissioner of Income Tax v. Mangtu Ram Jaipuria, (1991) 192 ITR 533 (Cal.); Commissioner of Income Tax v. Joy Ice Cream (Bang) Pvt. lid., (1993) 2001 ITR 895 (Kar.) I . (1991) 192 ITR 382 (S.c.) 2. (1981) 1281TR294; [1981] 2 sec 460 900 SUPREME COURT REPORTS [2005] I S.C.R. A [Commissioner ][of ][Income ][Tax ][v. ][Markapakula Agamma, ][( ][1987) ][165 ] [3 ][86 ](A.P.) and Commissioner of Income Tax v. Merchandisers (P) ltd., (1990) 182 ITR I 07 (Ker.)] . In all these decisions the several High Courts held that if the cost of acquisition of tenancy rights cannot be determined, the consideration received by reason of surrender of such tenancy rights could not be subjected to capital gains. B According to a Circular issued by the Central Board of Direct Taxes[3 ]it was to meet the situation created by the decision in Srinivasa Setty and the subsequent decisions of the High Court that the Finance Act 1994 amended Section 55 (2) to provide that the cost of acquisition of inter-alia a tenancy c [right ][would ][be ][taken ][as ][nil. ][By ][this ][amendment, ][the ][judicial interpretation put ]on capital assets for the purposes of the provisions relating to capital gains was met. In other words the cost of acquisition would be taken as determinable but the rate would be nil. The amendment took effect from I st April 1995 and accordingly applied D [in ][relation ][to ][the ][assessment ][year ][1995-96 ][and ][subsequent ][years. ][But ][till that ]amendment in I 995, and therefore covering the Assessment Year in question, the law as perceived by the Department was that if the cost of acquisition of a capital asset could not in fact be determined, the transfer of such capital asset would not attract capital gains. The appellant now says that Srinivasa Setty 's case would have no application because a tenancy right cannot be E equated with goodwill. As far as goodwill is concerned, it is impossible to specify a date on which the acquisition may be said to have taken place. It is built up over a period of time. Diverse factors which cannot be quantified in monetary terms may go into the building of the goodwill, some tangible some intangible. It is contended that a tenancy right