Commissioner Of Income-Tax, Uttar Pradesh v. Manmohan Das

Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) • ' I .. ' A COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UITAR PRADESH v • MANMOHAN DAS November 5, 1965 [K. SUBBA RAo, J. C. SHAH ANDS. M. S!KRI, JJ.] B Income-tax Act (11 of 1922), ss. 10 and 24-Treasurer of Bank-If "vocarion"-Right of assessee to carry forward loss of one year to subse-qllent year and set off against profit-Scope of. The respondent was appointed Treasurer of a Bank in respect of certain of its branches, sub-agencies and pay offices. In the pre,·ious c year corresponding to the assessment year 19)0-51, he suffered a loss in performing his duties as Treasurer. But the Income-tax Officer, in assess-ing the respondent to income-tax, declared that the loss could not be carried forward to the next year under s. 24(4) of the Income-tax Act, 1922, on the ground that it was not a business loss. For the assessment year 1951-52, the Income-tax Officer refused lO allow the loss to be set off against the net profit for the year and brought that amount of profit to tax as remuneration received by the respondent as Treasurer of the D Bank. The order was confirmed by the Appellate Assistant Commissioner.. but. the Appellate Tribunal held that the remuneration received by the respondent was income arising from the pursuit of a profession or vocation within the meaning of s. 10 of the Act and therefore the loss suffered during the preceding year could be set off against his income in the subse-quent year. On a reference the High Court agreed with the Tribunal. In appeal to this Court, E HELD : (i) The decision recorded by the Income-tax Officer, who computed the loss in the previous year under s. 24(3), that the loss could not be set off against the income of the subsequent year was not binding on the respondent, as, under s. 24(2), it is for the Income-tax Officer dealing with the assessment in the subsequent year to determine whether the loss of the previous year may be set off against the profits of that year. [534 A-CJ F (ii) The use of the expressions "serve the Bank" and "in the service of the Bank" in the contract appointing the respondent as Treasu:er of the Bank have to be read in the setting of the other convenants and are· not decisive of the question whether the respondent was a servant of the Bank. Under the contract the respondent had to procure due perform-ance of the duties of the cash department by employees under his super-vision and he was to be responsible for all acts done by them and to make good the loss which might result from any embezzlement, theft, fraud, misappropriation, mistake, misconduct, omission, negligent act or default of any such person. In carrying out his duties under the contract he was not to be controlled or supervised by the Bank and the agreement was not liable to summary determination. The contract was therefore for service and the respondent could not be called a servant of the Bank . Therefore, the remuneration received by him was not "salaries" within· the meaning of s. 7 of the Act. [538 F-G; 540 E-F; 543 BJ G H Section 24(2) confers a statutory right upon the assessee who sustains a loss of profits in any year in any business, profession or vocation to carry forward so much of the loss as is n?t set .off under sub-s .. 0) t.o the following year, and to set it off against hts profits and gams, if 532 SUPREME COURT REPORTS (1966] 2 S.C.R. Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਨਾਮਮਨਮੋਹਨ ਦਾਸਨਵੰਬਰ 5, 1965 [ਕੇ. ਸੁੱਬਾ ਰਾਓ, ਜੇ. ਸੀ. ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਐਸ. ਐਮ. ਸਿੱਕਰੀ, ਨਾਇਬ ਨਿਆਂਕ.] ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ (11 ਦਾ 1922), ਧਾਰਾ 10 ਅਤੇ 24—ਬੈਂਕ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ—"ਖਾਲੀ"—ਕਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ—ਦਾਇਰਾ. ਜਵਾਬੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਉਪ-ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1950-51 ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਿਆ, ਪਰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1922 ਦੀ ਧਾਰਾ 24(4) ਅਧੀਨ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1951-52 ਲਈ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਨੈੱਟ ਲਾਭ ਖਿਲਾਫ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਕ ਰਕਮ ਨੂੰ ਕਰ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ। ਜਵਾਬੀ ਨੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਵਾਬੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਝੱਲੇ ਗਏ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਲੇ ਤੇ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ, ਫੈਸਲਾ: (i) ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਫੈਸਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 24(3) ਅਧੀਨ ਨਿਪਟਾਇਆ, ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਖਿਲਾਫ ਸੈੱਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ii) ਬੈਂਕ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਜਵਾਬੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ 'ਬੈਂਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ' ਅਤੇ 'ਬੈਂਕ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ' ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦਾ ਨੌਕਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਅਧੀਨ ਜਵਾਬੀ ਨੂੰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੇਖਰੇਖ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਬਨ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ, ਗਲਤੀ, ਚੂਕ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ, ਚੂਕ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਸੰਖੇਪ ਜਾਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਉਲਲੇਖਿਤ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ ਸਰੋਤ ਸੀ, ਜਵਾਬੀ ਬੈਂਕ ਦਾ 'ਨੌਕਰ' ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਏਜੰਟ ਜਾਂ ਵਕੀਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ ਐਸ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਧਾਰਾ 24(2) ਉਸ ਕਰਦਾਤਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚੌਕੋਰ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਜਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸਬ-ਧਾਰਾ (1) ਅਧੀਨ ਸੈੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਅਤੇ ਲਾਭਾਂ ਖਿਲਾਫ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਲਈ। ਕਿਸੇ ਵੀ, ਉਸੇ ਵਪਾਰ, ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਉਸ ਸਾਲ ਲਈ। ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੈਂਕ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਅਤੇ ਫਾਇਦੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੰਦੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਘਾਟੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਰਾ 10 ਅਧੀਨ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਸਾਲ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਘਾਟੇ ਨਾਲ ਸੈਟ ਆਫ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਸੈਟ ਆਫ ਕਰਨ ਲਈ। ਦਰੰਗਧਾਰਾ ਕੈਮੀਕਲ ਵਰਕਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਬਨਾਮ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ, [1957] ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 152, ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ [1952] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 1427 ਅਤੇ ਸਯਾਰਾਮ ਲਾਲ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ [1951] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 40 ਐਲ.ਟੀ.ਆਰ. 171, ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਿਵਲ ਅਪੀਲੇਟ ਜੁਰਿਸਡਿਕਸ਼ਨ : ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 512 ਦੀ 1964. ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮਿਤੀ ਦਸੰਬਰ 23, 1960 ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਅਪੀਲ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਵਿਧ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 475 ਦੀ 1954. ਏ. ਵੀ. ਸਿਵਾਸਵਾਥਾ ਸਾਸਤਰੀ, ਆਰ. ਗਣਪਤੀ ਅਇਅਰ, ਆਰ. ਐਚ. ਢੇਬਰ ਅਤੇ ਐਨ. ਕੇ. ਮੈਤਰਾ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। ਐਸ. ਟੀ. ਦੇਸਾਈ, ਅਤੇ ਜੇ. ਪੀ. ਗੋਵਰ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਲਈ। Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) आयकर आयुक, उतर पदेशबनाममनमोहन दास 5 नवंबर, 1965 [के. सुब्बा राव, न्यायधीश सी. शाह और एस. एम. सीकरी, न्यायमूर्तिगण] आयकरअधिनियम(1922 का11), धारा10 और24-बैंककेकोषाध्यक्ष-यदि"व्यावसाय"-करदाताकाएकवर्षकेनुकसानकोअगलेवर्षमेंलेजानेऔरलाभकेविरुद्धसमायोजितकरनेका-अधिकारक्षेत्र। पतयार्थीकोएकबैककाकोषाधयकनियुककियागयाथा।उसवर्ष, उसेअपनेकर्तवयोकोपूराकरनेमेघाटालेनआयकरअकारीनेयहघोयाघाटाअगलेवर्षमेनहीलेजायाजाहुआ।किधिषितकिकिसकता, कयोयहएकवयवसाकघाटानहीथा।आयकरअकारीनेयहभीकहाघाटेकोअगलेंकियिधिकिवर्षकेशुदलाभकेविरदसमायोजितनहीकियाजासकताहै।अपीलीयसहायकआयुकऔरअपीलीयनयायाधिकरणनेइसआदेशकीपुिष्टकी।लेकिनउचनयायालयनेअपीलीयनयायाधिकरणकेसाथसहमतिवयककी।उचनयायालयनेकहापतयाकोपापपाशकएकपेशेयावयवसायसेउतपनआयहै।किर्थीरि्रमिइसलिए, पिछलेवर्षमेहुएघाटेकोअगलेवर्षकीआयकेविरदसमायोजितकियाजासकताहै। अभिनिर्धारितकियागया:धारा24(2)करदाताकोएकवैधानिकअधिकारपदानकरतीहै, जोकिसीभीवर्षकिसीवयवसाय, पेशेयावयवसायमेलाभकानुकसानउठाताहै, वहनुकसानकोअगलेवर्षमेलेजानेकेलिए, औरयदिकोईहो, तोउसलाभकेविरदसमायोजितकरनेकेलिए, उसीवयवसाय,पेशेयावयवसायसेपापलाभऔरलाभकेरदसमायोकरनेकेए।कोषाधयककावयवसायएकविजितलिपेशानहीहै, नहीयहकिसीवयवसाययावयापारकीपकृतिमेभागलेताहै।लेकिनकिएगएकर्तवयोकीपकृति, औरउठाएगएदायितव, साथहीबैककोउसकेसवयंकेकृतयोऔरचूकयाउसकेदारावयवसायमेपेशकिएगएनौकरोकेकृतयोऔरचूकसेउतपनहोनेवालीहानिकेलिएमुआवजेकेअधीनपारिश्रमिककेअधिकारकोधयानमेरखतहुए, पतयार्थीकोएकवयवसायकापालनकरनेवालामानाजासकताहै।इसएउसकापाशकधारा10 केतहतगणनाकीजानीचाएऔरउसवयवसायमेसीभीवर्षमेलिरि्रमिहिकिहुएलाभकेनुकसानकोअगलेवर्षमेलेजायाजासकताहैऔरउसवर्षकेलाभकेविरदसमायोजितकियाजासकताहै। धरंगधाराकेमिकलवर्क्सलिमिटेडबनामसौराष्ट्रराज्य, [1957]एस.सी.आर. 152, इसकेबाद। शिवनंदनशर्माबनाम।पंजाबनेशनलबैंकलिमिटेड[1955] 1 एस.सी.आर. 1427 औरपियारेलालआदिशवाललालबनाम।आयकरआयुक्त, दिल्ली40 आई.टी.आर. 17, भिन्न। सिविल अपीलीय क्षेत्राधिकार: सिविल अपील संख्या 512 /1964. 23 , 1960 अपील इलाहाबाद उच्च न्यायालय के आयकर विविध मामले में दिनांक दिसंबरके निर्णयऔर डिक्री से संख्या 475/1954। ए. वी. , आर. , आर. एच. ढेबरऔरआर. एन. सचथे केविश्वनाथशास्त्रीगणपतिअय्यरअपीलकर्तालिए। प्रत्यार्थी की ओर सेएस. टी. देसाईऔरन्यायधीश पी. गोयलने जवाब दिया। न्यायालय का निर्णय सुनाया गया नयायमू शाहदारा: 2 जनवरी, 1931 के एक समझौते के तहत, लाला मनमोहन दास - र्तिजिन्हेंइसके बाद 'आकलनीय' कहा जाएगा - को इलाहाबाद बैंक लिमिटेड का कोषाध्यक्ष नियुक्त किया गया था।आकलनीय पर आयकर का आकलन उसके हिंदू अविभाजित परिवार का प्रतिनिधित्व करने के रूप में कियागया था, और इलाहाबाद बैंक के साथ समझौते की शर्तों के तहत आकलनीय द्वारा प्राप्त आय को हिंदू1950-51 , आकलनीयअविभाजित परिवार की आय माना गया था। आकलन वर्ष के अनुरूप पिछले वर्ष में38,027 ने कोषाध्यक्ष के रूप में अपने कर्तव्यों का पालन करते हुए रुपये का शुद्ध घाटा उठाया। आकलन1951-52 , 73,815 , वर्ष के लिएआकलनीय के लाभ और हानि खाते में रुपये प्राप्तियां दिखाई गईंजिसके39,370 , 20,000 विरुद्ध रुपये की निकासी डेबिट की गईजिसमें रुपये इलाहाबाद बैंक की पटना शाखा के, कोषाध्यक्ष के रूप में आकलनीय द्वारा उठाया गया घाटा शामिल थाजो एक सहायक कैशियर द्वारा गबन के34,445 कारण उत्पन्न हुआ था। आयकर अधिकारी ने पिछले वर्ष में उठाए गए घाटे को रुपये के शुद्ध लाभके विरुद्ध समायोजित करने से इनकार कर दिया और उस लाभ राशि को इलाहाबाद बैंक के कोषाध्यक्ष केरूप में आकलनीय द्वारा प्राप्त पारिश्रमिक के रूप में कर के लिए लाया गया। आयकर अधिकारी के आदेश कीअपील में अपीलीय सहायक आयुक्त द्वारा पुष्टि की गई थी। आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण ने माना कि10 इलाहाबाद बैंक के कोषाध्यक्ष के रूप में आकलनीय द्वारा प्राप्त पारिश्रमिक अधिनियम की धारा के अर्थ केतहत किसी पेशे या व्यवसाय के अनुसरण से उत्पन्न आय थी और पिछले वर्ष के दौरान उठाए गए घाटे कोवर्ष में उस स्रोत से आकलनीय की आय के विरुद्ध समायोजित किया जाना था।आयकर अधिकारी ने पिछले34,445 वर्ष में उठाए गए घाटे को रुपये के शुद्ध लाभ के विरुद्ध समायोजित करने से इनकार कर दिया औरउस लाभ राशि को इलाहाबाद बैंक के कोषाध्यक्ष के रूप में आकलनीय द्वारा प्राप्त पारिश्रमिक के रूप में करके लिए लाया गया। आयकर अधिकारी के आदेश की अपील में अपीलीय सहायक आयुक्त द्वारा पुष्टि की गईथी। आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण ने अभिनिर्धारित किया गया कि इलाहाबाद बैंक के कोषाध्यक्ष के रूप में10 आकलनीय द्वारा प्राप्त पारिश्रमिक अधिनियम की धारा के अर्थ के तहत किसी पेशे या व्यवसाय केअनुसरण से उत्पन्न आय थी और पिछले वर्ष के दौरान उठाए गए घाटे को वर्ष में उस स्रोत से आकलनीय कीआय के विरुद्ध समायोजित किया जाना था। Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) आयकर अधिनियम, 1922 की धारा 66(1) के तहत आयकर आयुक्त, उत्तर प्रदेश के अनुरोध पर:निम्नलिखित प्रश्न इलाहाबाद उच्च न्यायालय को भेजे गए थे "(1) क्या 2 जनवरी, 1931 के समझौते के विलेख की सही व्याख्या के अनुसार, जिसके द्वारा, आकलनीय को इलाहाबाद बैंक लिमिटेड का कोषाध्यक्ष नियुक्त किया गया थाऐसे कोषाध्यक्षके रूप में अपनी गतिविधियों से आकलनीय द्वारा अर्जित आय की गणना अधिनियम की धारा10, धारा 7 या धारा 12 ?के तहत की जानी चाहिए यदि इस प्रश्न का उत्तर यह है कि ऐसी आय की गणना अधिनियम की धारा 10 के तहत की, तोजानी चाहिए (2) क्या आकलनीय वर्ष 1950-51 में उठाए गए घाटे को मूल्यांकन वर्ष 1951-52 के लाभ, के विरुद्ध समायोजित करने का दावा कर सकता हैजबकि उसने आयकर अधिकारी द्वारा वर्ष 1950-51 के लिए मूल्यांकन करते समय घाटे को धारा 24(2) के तहत आगे ले जाने की?"अनुमति देने से इनकार करने के खिलाफ अपील दायर करने में विफल रहा हो उच्च न्यायालय ने अभिनिर्धारित किया गया कि इलाहाबाद बैंक से आकलनीय द्वारा प्राप्त10 , 1950-पारिश्रमिक आयकर अधिनियम की धारा के तहत कर योग्य आय हैऔर आकलनीय वर्ष 51 में गणना किए गए घाटे को बाद के वर्ष के लाभ के विरुद्ध समायोजित करने का दावा कर सकता है।, उच्च न्यायालय द्वारा प्रमाणपत्र प्रदान किए जाने के साथयह अपील आयकर आयुक्त द्वारा दायर की गईहै। 1950-51 दूसरा प्रश्न बहुत कठिन नहीं है। वर्ष के लिए अपना आकलन आदेश देते समयआयकर अधिकारी ने घोषित किया कि उस वर्ष में गणना किए गए घाटे को आयकर अधिनियम की धारा24(2) के तहत अगले वर्ष में आगे नहीं ले जाया जा सकता है, क्योंकि यह एक व्यावसायिक घाटा नहींथा। आयकर अधिकारी को धारा 24(3) के तहत आकलनीय को नुकसान की राशि के बारे में सूचितकरना होता है, , जैसा कि उसके द्वारा गणना की गई हैयदि यह कुल आय के आकलन के दौरानस्थापित किया जाता है कि आकलनीय को लाभ का नुकसान हुआ है। धारा 24(2) किसी भी व्यवसाय,पेशे या व्यवसाय में किसी भी वर्ष में लाभ का नुकसान उठाने वाले आकलनीय को एक वैधानिकअधिकार प्रदान करती है (कुछ शर्तों के अधीन जो भौतिक नहीं हैं) नुकसान को आगे ले जाने के लिए-जैसा कि उपधारा (1) के तहत सेट ऑफ नहीं है अगले वर्ष में, और उसी व्यवसाय, पेशे या व्यवसाय, से उस वर्ष के लिए अपने लाभ और लाभ के विरुद्ध समायोजित करने के लिएयदि कोई हो। धारा24(2) के तहत किसी भी वर्ष में लाभ या लाभ के नुकसान को अगले वर्ष में आगे ले जाया जा सकता है, और उसी व्यवसायपेशे या व्यवसाय के लाभ और लाभ के विरुद्ध समायोजित किया जा सकता है या, नहींयह आयकर अधिकारी द्वारा निर्धारित किया जाना है जो बाद के वर्ष के आकलन से संबंधित है।यह आयकर अधिकारी के लिए है जो बाद के वर्ष में आकलन के साथ काम कर रहा है यह निर्धारितकरने के लिए कि क्या पिछले वर्ष के घाटे को उस वर्ष के लाभ के विरुद्ध समायोजित किया जा सकताहै। आयकर अधिकारी द्वारा पिछले वर्ष में धारा 24(3) के तहत घाटा की गणना करने वाले आयकरअधिकारी द्वारा दर्ज किया गया निर्णय कि घाटे को बाद के वर्ष की आय के विरुद्ध समायोजित नहीं कियाजा सकता है, आकलनीय पर बाध्यकारी नहीं है। पहले प्रश्न का उत्तर इलाहाबाद बैंक और आकलनीय के बीच समझौते की शर्तों की सही व्याख्या,पर निर्भर करता है। यदि समझौते की शर्तों के तहत यह पाया जाता है कि आकलनीय किसी व्यवसाय, पेशे या व्यवसाय को चला रहा थातो आकलनीय को उसमें उठाए गए घाटे को आगे ले जाने और धारा24(2) के तहत उसी व्यवसाय, पेशे या व्यवसाय के बाद के वर्ष में लाभ के विरुद्ध समायोजित करने काअधिकार होगा। यदि आकलनीय को बैंक के सेवक के रूप में पारिश्रमिक प्राप्त हुआ था, और इस कारणसे अधिनियम की धारा 7 के तहत गणना की जानी है, तो धारा 24(2) के तहत घाटे को समायोजित, , इसकरने का दावा नहीं किया जा सकता है। हालांकियह तथ्य कि आकलनीय के पास एक पद थासवाल का निर्णायक नहीं है कि क्या उसके द्वारा अर्जित पारिश्रमिक इलाहाबाद बैंक के सेवक के रूप मेंथा। किसी पद को धारण करने के लिए पारिश्रमिक की प्राप्ति जरूरी नहीं कि पद धारक और पारिश्रमिकका भुगतान करने वाले व्यक्ति के बीच स्वामी और नौकर का संबंध पैदा करे। -""समझौता इलाहाबाद बैंक लिमिटेड और लाला मनमोहन दासजिन्हें समझौते मेंकोषाध्यक्ष-""कहा जाता हैके बीच है, " " और अभिव्यक्तिकोषाध्यक्षमेंउनके उत्तराधिकारी और प्रतिनिधिशामिल-2 हैं। खंड में यह उल्लेख किया गया है कि कोषाध्यक्ष को बैंक की शाखाओं और उपएजेंसियों और Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ [1952] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 1427 ਅਤੇ ਸਯਾਰਾਮ ਲਾਲ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ [1951] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 40 ਐਲ.ਟੀ.ਆਰ. 171, ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਿਵਲ ਅਪੀਲੇਟ ਜੁਰਿਸਡਿਕਸ਼ਨ : ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 512 ਦੀ 1964. ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮਿਤੀ ਦਸੰਬਰ 23, 1960 ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਅਪੀਲ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਵਿਧ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 475 ਦੀ 1954. ਏ. ਵੀ. ਸਿਵਾਸਵਾਥਾ ਸਾਸਤਰੀ, ਆਰ. ਗਣਪਤੀ ਅਇਅਰ, ਆਰ. ਐਚ. ਢੇਬਰ ਅਤੇ ਐਨ. ਕੇ. ਮੈਤਰਾ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। ਐਸ. ਟੀ. ਦੇਸਾਈ, ਅਤੇ ਜੇ. ਪੀ. ਗੋਵਰ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਲਈ। ਕੋਰਟ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸ਼ਾਹ, ਨਾਇਬ ਨਿਆਂਕਾ ਵਲੋਂ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਿਤੀ ਜਨਵਰੀ 2, 1931 ਨੂੰ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਅਧੀਨ, ਲਾਲਾ ਮਨਮੋਹਨ ਦਾਸ—ਇਥੇ 'ਕਰਦਾਤਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ—ਨੂੰ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਉਪ-ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹਿੰਦੂ ਅਣਵੰਡਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਕਰਦਾਤਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਅਣਵੰਡਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1950-51 ਨੂੰ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾਤਾ ਨੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਨੈੱਟ ਘਾਟਾ ਰੁਪਏ 38,027 ਦਾ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1951-52 ਲਈ ਕਰਦਾਤਾ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਘਾਟੇ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਨੈੱਟ ਮੁਨਾਫਾ ਰੁਪਏ 39,370 ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ 20,000 ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਦੀ ਪਟਨਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਗਬਨ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਨੈੱਟ ਮੁਨਾਫੇ ਰੁਪਏ 34,445 ਨਾਲ ਸੈਟ ਆਫ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਕਰਦਾਤਾ ਵਲੋਂ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਕਰ ਲਈ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅਪੀਲੇਟ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ...ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਪੀਲੇਟ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਅਸੈਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਇਕ ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਮਦਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਘਾਟਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ 'ਤੇ, ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਸਵਾਲ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 66(1) ਅਧੀਨ ਰੈਫਰ ਕੀਤੇ ਗਏ: "(1) ਕੀ 2 ਜਨਵਰੀ, 1931 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵਾਲੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸੈਸੀ ਨੂੰ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਅਸੈਸੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਗਈ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਅਧੀਨ ਜਾਂ ਧਾਰਾ 7 ਜਾਂ ਧਾਰਾ 12 ਅਧੀਨ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?" ਜੇਕਰ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਅਧੀਨ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ: (2) ਕੀ ਅਸੈਸੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 1950-51 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਸਾਲ ਯਾਨੀ 1951-52 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਖਿਲਾਫ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1950-51 ਦੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਲਈ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਖਿਲਾਫ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ?" ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਅਸੈਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਅਧੀਨ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਯੋਗ ਆਮਦਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਸੈਸੀ ਨੇ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਾਲ 1950-51 ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਖਿਲਾਫ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਅਪੀਲ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) G H Section 24(2) confers a statutory right upon the assessee who sustains a loss of profits in any year in any business, profession or vocation to carry forward so much of the loss as is n?t set .off under sub-s .. 0) t.o the following year, and to set it off against hts profits and gams, if 532 SUPREME COURT REPORTS (1966] 2 S.C.R. .any, from the same business, profession or vocation for that year. The occupation of a Treasurer is not a profession, nor does it partake of the ·Character of a business or trade. But taking into consideration the nature of the duties performed, and the obligation undertaken, together with the right to remuneration subject to compensation for loss arising to the Bank from his own acts and omissions or of the servants introduced by him into the business of the Bank, the respondent could be regarded as following a vocation. His remuneration must therefore be computed ·under s. 10 and loss of profit suffered in that vocation in any year could be carried forward to the next year and be set off against the profit of that year. [543 B, C-D, F-G] Dharangadhara Chemical Works Ltd. v. State of Saurashtra, [1957] S.C.R. 152, followed. Shivnandan Sharma v. The Punjab National Bank Ltd. [1955] 1 S.C.R. 1427 and Piyare Lal Adishwal Lal v. Commissioner of Income-tax, Delhi 40 I.T.R. 17, distinguished. CIVIL APPELLATE JURISDICTION: Civil Appeal No. 512 of 1964. A B C Appeal from the judgment and decree dated December 23, 1960 of the Allahabad High Court in Income-tax Misc. Case No. 475 of 1954. D A. V. Viswanatha Sastri, R. Ganapathy Iyer, R. H. Dhebar and R. N. Sachthey, for the appellant. S. T. Desai, and J.P. Goyal, for the respondent. The Judgment of the Court was delivered by Shah, J, Under an agreement dated January 2, 1931, Lala E Manmohan Das-hereinafter called 'the assessee'-was appointed Treasurer of the Allahabad Bank Ltd. in respect of certain Branches, Sub-Agencies and Pay Offices. The assessee was assessed to income-tax as representing his Hindu undivided family, and the income received by the assessee under the terms of the agreement with the Allahabad Bank, was treated as income of F the Hindu undivided family. In the previous year corresponding to the assessment year 1950-51 the assessee in performing his duties as a Treasurer suffered a net loss of Rs. 38,027. For the assessment year 1951-52, the profit and loss account of the assessee showed Rs. 73, 81 S as receipts, against which were debited out-goings amounting to Rs. 39,370 which included Rs. 20,000 being G the loss suffered by the assessee as Treasurer of the Patna Branch of the Allahabad Bank arising . from misappropriation by an Assistant Cashier. The Income-tax Officer refused to allow the loss suffered in the previous year to be set off against the net profit of Rs. 34,445 and brought that amount of profit to tax H as remuneration received by the assessee as Treasurer of the Allahabad Bank. The order of the Income-tax Officer was con-firmed in appeal by the Appellate Assistant Commissioner. The G H r • • A Income-tax Appellate Tribunal held that the remuneration received by the assessee as Treasurer of the Allahabad Bank was income arising from pursuit of a profession or vocation within the meaning of s. 10 of the Act and the loss suffered during the preceding year was liable to be set off against the assessee's income from that source in the year under consideration. B A At the instance of the Commissioner of Income-tax, U.P., the following questions were referred to the High Court of Allahabad under s. 66(1) of the Income-tax Act, 1922: "(l) Whether on a true interpretation of the deed of agreement dated 2nd January, 1931, appointing the assessee as Treasurer of the Allahabad Bank Limited, income earned by the assessee from his activities as such Treasurer fell to be computed under Section 10 of the Act or Section 7 or Section 12 of the Income-tax Act? c If the answer to this question is that such income is D liable to be computed under Section 10 of the Act, Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਅਸੈਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਅਧੀਨ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਯੋਗ ਆਮਦਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਸੈਸੀ ਨੇ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਾਲ 1950-51 ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਖਿਲਾਫ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਅਪੀਲ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਵਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1950-51 ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕ ਵਪਾਰਕ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੇ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਅਸੈਸੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੈਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਣਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਪਾਰ, ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਘਾਟਾ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਧਾਰਾ 24(3) ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ)। ਇਕ ਅਸੈਸਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਪਾਰ, ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਰ ਜਾਂ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਘਾਟਾ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਉਪ-ਧਾਰਾ (1) ਅਧੀਨ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਸੈਟ ਆਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਵਪਾਰ, ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਲਈ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ ਖਿਲਾਫ ਉਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘਾਟੇ ਦੇ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਿਜਾਣ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਪਾਰ, ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ ਖਿਲਾਫ ਸੈਟ ਆਫ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਖਿਲਾਫ ਸੈਟ ਆਫ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਘਾਟ ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅੱਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਕਰਦਾਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਇਹ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਦਾਤਾ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰ, ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸੇ ਵਪਾਰ, ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਧੰਦੇ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਧੀਨ ਧਾਰਾ 24(2)। ਜੇਕਰ ਕਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 7 ਅਧੀਨ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਖਾਤੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 24(2) ਅਧੀਨ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਕਰਦਾਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਫੈਸਲਾਕੁਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੱਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਦਾ ਨੌਕਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਕਮਾਇਆ। ਦਫ਼ਤਰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਨੌਕਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅੱਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਮਨਮੋਹਨ ਦਾਸ—ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ "ਖਜ਼ਾਨਚੀ," ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦਾ ਅਭਿਵਿਆਖਿਆ "ਉਸ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ" ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 2 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਹੋਰ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਾਇਤਵਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਅਦਾਇਗੀ ਅਤੇ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਹਨ : (1) "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਇਸਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਉਪ-ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ . . . . ਜਦ ਤੱਕ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਇਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਹਰੇਕ ਬ੍ਰਾਂਚ, ਸਬ-ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਭੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ . . . . ਅਜਿਹੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਭੱਤੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਪੰਜਾਹ ਜੋੜ 2.50 (ਰੁਪਏ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਪੰਜਾਹ) ਰੁਪਏ 350 (ਰੁਪਏ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜਾਹ) ਯਾਤਰਾ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ।" "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੇ ਫਰਜ਼, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਬੈਂਕ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਵਾਇਤ ਜਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਫਰਜ਼, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨੂੰ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏਗਾ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਲਈ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਦਾ ਕਰੇਗਾ।" "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕੈਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਪਰਯਾਪਤ ਤਨਖਾਹਾਂ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਪਰਯਾਪਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ - . ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇਗਾ। ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਕੈਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਟਾਫ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਂਕ Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) -""समझौता इलाहाबाद बैंक लिमिटेड और लाला मनमोहन दासजिन्हें समझौते मेंकोषाध्यक्ष-""कहा जाता हैके बीच है, " " और अभिव्यक्तिकोषाध्यक्षमेंउनके उत्तराधिकारी और प्रतिनिधिशामिल-2 हैं। खंड में यह उल्लेख किया गया है कि कोषाध्यक्ष को बैंक की शाखाओं और उपएजेंसियों और उसमें उल्लिखित भुगतान कार्यालयों के लिए नियुक्त किया गया है और भारत के अन्य हिस्सों में ऐसे अन्य, कार्यालयों के लिए जिनके लिए उन्हें नियुक्त किया जा सकता हैऔर यह कि कोषाध्यक्ष ने बैंक कोउसके विधिवत निर्वहन और प्रदर्शन के लिए सुरक्षा प्रदान करने के लिए सहमति व्यक्त की है। बैंक केप्रति अपने कर्तव्यों और दायित्वों का। फिर समझौता समझौते की शर्तों को निर्धारित करने के लिए आगे, :बढ़ता हैजिनमें से निम्नलिखित प्रासंगिक हैं (1) "कोषाध्यक्ष जब तक यह समझौता निम्नानुसार निर्धारित नहीं हो जाता है, तब तक बैंक-"की शाखाओं, उपएजेंसियों और भुगतान कार्यालयों के लिए कोषाध्यक्ष के रूप में सेवा करेगा। -(2) "कोषाध्यक्ष का पारिश्रमिक प्रत्येक शाखा, उपएजेंसी और भुगतान कार्यालय के लिए एकमासिक भत्ता होगा, ऐसे मासिक भत्ते का कुल योग रु. 2,250 (दो हजार दो सौ पचास रुपये)"और यात्रा व्यय के लिए रु. 350 (तीन सौ पचास रुपये) होगा। (3) "कोषाध्यक्ष के बैंक के प्रति कर्तव्य, देनदारियाँ और उत्तरदायित्व ऐसे होंगे जो या तोप्रथागत रूप से या अनुबंध द्वारा आमतौर पर बैंक की सेवा में एक कोषाध्यक्ष पर आरोपित होते, , हैंजिसमें निम्नानुसार उल्लिखित कर्तव्यदेनदारियाँ और उत्तरदायित्व शामिल हैं औरकोषाध्यक्ष अपने कर्तव्यों का ईमानदारी से निर्वहन करेंगे और बैंक के प्रति अपने दायित्वों का"विधिवत पालन करेंगे। -(4) "कोषाध्यक्ष बैंक की शाखाओं, उपएजेंसियों और भुगतान कार्यालयों के नकद विभाग केव्यवसाय के लिए पर्याप्त माने जाने वाले सभी भारतीय कर्मचारियों को बैंक द्वारा देय पर्याप्त वेतनपर नियुक्त करेगा और बैंक द्वारा उसे बर्खास्त करने के लिए यथोचित रूप से निर्देश दिए जानेवाले किसी भी व्यक्ति या व्यक्तियों को बर्खास्त करेगा और उनके स्थान पर इसी तरह की मंजूरी-, उपके साथ किसी अन्य या अन्य को नियुक्त करेगा। कोषाध्यक्ष को उपरोक्त शाखाओंएजेंसियों और भुगतान कार्यालयों के नकद विभाग के वर्तमान कर्मचारियों को नियुक्त किया गयासमझा जाएगा। बशर्ते कि बैंक कोषाध्यक्ष के किसी भी प्रस्ताव को स्वीकार कर लेगा। बैंक में", नकद कर्मचारियों के किसी भी सदस्य के स्थानांतरणनिलंबन या बर्खास्तगी के लिए। (5) "कोषाध्यक्ष अपने कर्मचारियों पर नियुक्त या नियोजित होने वाले प्रत्येक व्यक्ति के कार्यऔर आचरण के लिए बैंक के प्रति उत्तरदायी होगा और ऐसे किसी भी व्यक्ति या व्यक्तियों केकिसी भी गबन, चोरी, धोखाधड़ी, गबन, दुराचरण, गलती, चूक, लापरवाहीपूर्ण कार्य या चूक से"बैंक द्वारा उठाए गए किसी भी नुकसान या क्षति की भरपाई करेगा। --(6) "कोषाध्यक्ष शाखाओं, उपएजेंसियों और भुगतान कार्यालयों में समयसमय पर उसे सौंपेजा सकने वाले धन, नकदी, बुलियन प्रतिभूतियों, चेक, नोट, हुंडी, ड्राफ्ट, आदेश और अन्यदस्तावेजों या संपत्ति को अपनी देखभाल और पर्यवेक्षण या अपने कर्मचारियों के अधीन रखेगा, और जब भी ऐसा करने के लिए आवश्यक होगावह एक स्थान से दूसरे स्थान पर ऐसे गार्ड के, ऐसे सभी धन, तहत प्रेषित करेगा जैसा कि बैंक द्वारा प्रदान किया जा सकता हैदस्तावेज यासंपत्तियां और वह उसके लिए जिम्मेदार होगा। पारगमन में रहते हुए उनकी देखभाल और उचित-, उपहिरासत। बैंक अपने नकद विभाग के कुशलतापूर्वक कामकाज के लिए उपरोक्त शाखाओंएजेंसियों और भुगतान कार्यालयों में से प्रत्येक में उचित लोहे की तिजोरियां और एक मजबूतकमरा प्रदान करेगा और कोषाध्यक्ष किसी भी गलत व्यक्ति को भुगतान या वितरण के माध्यम से , गलती,बैंक को हुए किसी भी नुकसान के लिए बैंक के प्रति उत्तरदायी होगा। जाली नोट", धोखाधड़ी या अन्यथा के कारण उपरोक्त धनदस्तावेज या संपत्ति। (7) "कोषाध्यक्ष किसी भी भारतीय भाषा या वर्ण में सभी हुंडी, चेक, ड्राफ्ट, प्रतिभूतियों,वाउचर, , ,दस्तावेजोंलेखन और हस्ताक्षर की शुद्धता और प्रामाणिकता के लिए जिम्मेदार होगाजिसे कोषाध्यक्ष या उसके किसी कर्मचारी द्वारा स्वीकार किया जा सकता है और उसेवास्तविक और सही के रूप में प्रमाणित किया जा सकता है और किसी भी जाली लिखत याहस्ताक्षर से बैंक को हुए किसी भी नुकसान या क्षति की भरपाई करेगा। किसी दस्तावेज़ पर-जिसके साथ व्यवहार किया जाता है और वह किसी भी खराब या घटियामुद्रा के सिक्के याबुलियन या किसी जाली या धोखाधड़ी से परिवर्तित मुद्रा नोट की प्राप्ति से बैंक को हुए किसी भी"नुकसान के लिए भी उत्तरदायी होगा। Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) "(l) Whether on a true interpretation of the deed of agreement dated 2nd January, 1931, appointing the assessee as Treasurer of the Allahabad Bank Limited, income earned by the assessee from his activities as such Treasurer fell to be computed under Section 10 of the Act or Section 7 or Section 12 of the Income-tax Act? c If the answer to this question is that such income is D liable to be computed under Section 10 of the Act, (2) Whether the assessee could clain1 a set off of the loss suffered by him in the preceding year 1950-51 against his profits in the year under consideration, i.e., 1951-52 having failed to prefer an appeal against the refusal by the Income-tax Officer making the assess· ment for the year 1950-51 to allow the assessee to carry forward the loss under Section 24(2) of the Act ?" E The High Court held that the remuneration received by the asses.see from the Allahabad Bank was income liable to be taxed under s. 10 of the Income-tax Act, and that the assessee could F claim to set off the loss computed in the assessment year 1950-51 against the profit in the subsequent year. With certificate granted by the High Court, this appeal has been preferred by the Com-missioner of Income-tax. The second question presents little difficulty. In making his order of assessment for the year 1950-51 the Income-tax Officer G declared that the loss computed in that year could not be carried forward to the next year under s. 24(2) of the Income-tax Act, as it was not a business loss. The Income-tax Officer has under s. 24(3) to notify to the assessee the amount of loss as computed by him, if it is established in the course of assessment of the total income that the assessee has suffered loss of profits. Section 24(2) B confers a statutory right (subject to certain conditions which are not material) upon the assessee who sustains a loss of profits in any year in any business, profession or vocation to carry forward L3Sup. CI/66-4 the loss as is not set off under sub-s. ( 1) to the following year, and to set it off against his profits and gains, if any, from the same business, profession or vocation for that year. Whether the loss of profits or gains in any year may be carried forward to the following year and set off against the profits and gains of the same business, profession or vocation under s. 24(2) has to be determined by the Income-tax Oflicer who deals with the assessment of the subsequent year. It is for the Income-tax Offi-cer dealing with the assessment in the subsequent year to deter-mine whether the loss of the previous year may be set off against the profits of that year. A decision recorded by the Income-tax Officer who computes the loss in the previous year under s. 24(3) that the loss cannot be set off against the income of the subse-quent year is not binding on the assessee. A B c The answer to the first question depends upon the true inter-pretation of the terms of the agreement between the Allahabad Bank and the assessee. If under the terms of the agreement it is found that the assessee was carrying on a business, profession D or vocation, the assessee would be entitled to carry forward the loss suffered therein and set it off against the profits in the sub-sequent year of the same business, profession or vocation under s. 24(2). If the remuneration was received by the assessee as a servant of the Bank, and on that account has to be computed under s. 7 of the Act, the right to set off the loss cannot be E claimed under s. 24(2). The fact that the assessee held an office is however not decisive of the question whether remuneration earned by him was as a servant of the Allahabad Bank. Receipt of remuneration for holding an office does not necessarily give rise to a relationship of master and servant between the holder of the office and the person who pays the remuneration. F D F Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕੈਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਪਰਯਾਪਤ ਤਨਖਾਹਾਂ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਪਰਯਾਪਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ - . ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇਗਾ। ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਕੈਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਟਾਫ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਂਕ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੁਆਰਾ ਕੈਸ਼ ਸਟਾਫ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਦੱਸ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ, ਮੁਅੱਤਲੀ ਜਾਂ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ।" "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਬੈਂਕ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਚਾਲ ਚਲਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ . . . ਜਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਬਨ, ਚੋਰੀ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ, ਗਲਤੀ, ਚੂਕ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਚੂਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ।" "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਆਪਣੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਟਾਫ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਨਕਦੀ, ਨਕਦੀ, ਬੁਲੀਅਨ, ਸਿਕਿਊਰਿਟੀਜ਼, ਚੈਕ, ਨੋਟ, ਹੁੰਦੀਆਂ, ਡਰਾਫਟ, ਆਰਡਰ ਅਤੇ (6) (7) "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਸਾਰੇ ਫੰਡਾਂ, ਚੈਕ, ਡਰਾਫਟ, ਸਿਕਿਊਰਿਟੀਜ਼, ਵਾਊਚਰ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਦੀ ਸਹੀਅਤ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਅਲੀ ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਰਾਬ ਜਾਂ ਘਟੀਆ ਧਾਤੂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਜਾਂ ਬੁਲੀਅਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਅਲੀ ਜਾਂ ਧੋਖੇਧੜੀ ਨਾਲ ਬਦਲੇ ਗਏ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਾਰਨ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।" (9) "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਧੀਨ ਜਾਂ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੇ ਸਟਾਫ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭੀ ਘਟਕ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਜਾਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।" (10) "ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ _______ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੋਨੋਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕੈਲੰਡਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਨੋਟਿਸ ਦੇ ਕੇ ਖਤਮ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਇਤਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਰਸਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਾਅਵੇ ਲਈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਲਈ ਵੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਗਲੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਲਈ ਜਬ ਤੱਕ ਅਤੇ _______।" ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ। ਸ਼ਬਦ "ਖਜ਼ਾਨਚੀ" ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਮਝੌਤਾ ਕੁਝ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਰਸਾਂ ਅਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਦਰਭ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਦਾਇਤਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਰਸਾਂ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲਾਗੂ ਜਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨੂੰ ਧਾਰਾ (4) ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਕਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਤਬਾਦਲਾ, ਮੁਅੱਤਲ ਜਾਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੈਂਕ ਵਲੋਂ ਉਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਫ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਨਕਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਧਾਰਾਵਾਂ (5), (6) ਅਤੇ (7) ਵਿੱਚ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦਾ ਸਟਾਫ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਾਰਾ (4) ਅਧੀਨ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰਾ ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) (9) "कोषाध्यक्ष और न ही कोई स्थानापन्न या कोषाध्यक्ष के कर्मचारियों में से कोई भी बैंक केया उसके किसी भी घटक के किसी भी व्यावसायिक मामलों या लेनदेन को प्रकाशित या प्रकटकरेगा।" (10) "कोषाध्यक्ष का रोजगार किसी भी समय या तो पार्टी द्वारा दूसरे को तीन कैलेंडर महीने, ,का लिखित नोटिस देने पर समाप्त किया जा सकता हैऔर कोषाध्यक्ष की मृत्यु के मामले मेंयह समझौता कोषाध्यक्ष के कर्मचारियों और अन्य व्यक्तियों के लिए देनदारियों और दायित्वों के,संबंध में तब तक लागू रहेगा ताकि किसी भी नुकसान के लिए उसके उत्तराधिकारियों, प्रतिनिधियों और संपत्ति को बाध्य किया जा सकेतब तक उपार्जित या उपार्जित बैंक का दावाइसके तहत लेकिन किसी भी भावी के लिए भी किसी भी बाद के लेनदेन या घटना के संबंध मेंबैंक का दावा जब तक और जब तक उसके उत्तराधिकारियों या प्रतिनिधियों द्वारा बैंक को इसी"तरह का नोटिस नहीं दिया जाता है। ": , " समझौते में कुछ विशिष्ट अनुबंध शामिल हैंउदाहरण के लिएअभिव्यक्तिकोषाध्यक्षमें उत्तराधिकारी,और प्रतिनिधि शामिल हैं और सिवाय जहां संदर्भ विपरीत निहितार्थ को उचित ठहरा सकता है, कोषाध्यक्ष के अधिकारदायित्व और देनदारियां स्पष्ट रूप से आकलनीय के उत्तराधिकारियों औरकानूनी प्रतिनिधियों द्वारा या उनके खिलाफ लागू की जा सकती हैं। कोषाध्यक्ष खंड (4) के नियमों के, तहत बैंक के नकद विभाग में कर्मचारियों के किसी भी सदस्य को स्थानांतरितनिलंबित और बर्खास्तकरने का हकदार है और उस संबंध में उसकी सिफारिश को बैंक द्वारा स्वीकार किया जाना है। यदि बैंक, द्वारा यथोचित रूप से निर्देशित किया जाता हैतो कोषाध्यक्ष को उसके द्वारा नियुक्त किसी भी भारतीयकर्मचारी को बर्खास्त करना होगा और उसके स्थान पर किसी अन्य को नियुक्त करना होगा। नकदविभाग में कर्मचारियों को खंडों (5), (6) और (7) में कोषाध्यक्ष के कर्मचारी के रूप में संदर्भित कियाजाता है। खंड (4) के तहत समझौते की तिथि को मूल रूप से बैंक के रोजगार में सभी कर्मचारियों और, बाद में नियुक्त कर्मचारियों को बैंक द्वारा भुगतान किया जाना थालेकिन कोषाध्यक्ष को किसी भी, चोरी, , गबन, नुकसान या क्षति के लिए जिम्मेदार होना था। न केवल गबनधोखाधड़ीकदाचार के लिए, चूक, बल्कि किसी भी कर्मचारी की गलतीलापरवाहीपूर्ण कार्य या चूक के लिए भी। कोषाध्यक्ष नेसमझौते के द्वारा अपने कर्मचारियों के माध्यम से धन, नकदी, बुलियन, प्रतिभूतियों, चेक, नोट, हुंडी,, ड्राफ्टआदेश और अन्य दस्तावेजों या संपत्ति को अपनी देखभाल और पर्यवेक्षण में रखने का उपक्रम, , किया हैऔर उसकी हिरासत में बैंक की संपत्ति को बचाने के लिए उत्तरदायी हैऔर उसे किसी भीनुकसान को पूरा करना होगा।"उसके सेवकों या एजेंटों" की लापरवाही, कदाचार या कदाचार से बैंक को हुआ, भले ही वह नकद विभाग से संबंधित न हो। कोषाध्यक्ष किसी भारतीय भाषा में सभी हुंडी, चेक,, , वाउचर, , "" ड्राफ्टप्रतिभूतियोंदस्तावेजोंलेखन और हस्ताक्षर कीशुद्धता और प्रामाणिकताके लिएजिम्मेदार है और वह किसी भी जाली लिखत या हस्ताक्षर से बैंक को हुए किसी भी नुकसान या क्षति के, लिए जिम्मेदार है। उसके कर्मचारियों द्वारा निपटान किया गया दस्तावेज़और किसी भी खराब या-घटियामुद्रा के सिक्के या बुलियन या किसी जाली या धोखाधड़ी से परिवर्तित मुद्रा नोट की प्राप्ति सेउत्पन्न होने वाले किसी भी नुकसान के लिए भी। यह ध्यान दिया जा सकता है कि उस अनुबंध के तहतलगाया गया दायित्व उसके द्वारा नियुक्त कर्मचारियों या खंड (4) के अर्थ के तहत उसके द्वारा नियुक्त, किए जाने वाले कर्मचारियों के लिए हैऔर बैंक द्वारा नियोजित किसी भी व्यक्ति द्वारा किसी भी खराब-या घटियामुद्रा के सिक्के या बुलियन या किसी जाली या धोखाधड़ी से परिवर्तित मुद्रा नोट की प्राप्ति सेहोने वाले नुकसान के लिए भी है। समझौते में यह भी परिकल्पना की गई है कि कोषाध्यक्ष बैंक काकामकाज चलाने के लिए किसी स्थानापन्न को नियुक्त कर सकता है। कोषाध्यक्ष समझौते के तहत-कलकत्ता, लाहौर, लखनऊ, पटना, अमृतसर, बनारस और सिकंदराबाद जैसे दूरदराज के शाखाओं,-उपएजेंसियों और भुगतान कार्यालयों में भारतीय कर्मचारियों के कार्यों के लिए जिम्मेदार Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) D F The agreement is between the Allahabad Bank Ltd. and Lala Manmohan Das-called in the agreement "Treasurer", and the expression Treasurer includes "his heirs and representatives". By cl. 2 it is recited that the Treasurer is appointed for the Bank's Branches and Sub-Agencies and Pay Offices mentioned therein and such other offices in other parts of India for which he may be appointed, and that the Treasurer has agreed to provide security to the Bank for the due discharge and performance of his duties and obligations to the Bank. The agreement then proceeds to set out the conditions of the agreement, the follow-ing of which are relevant : G H (1) "The Treasurer shall serve the Bank as Treasurer for its Branches, Sub-Agencies and Pay .. • A B c D E II' G H Offices as hereinafter provided." until this agreement is determined (2) "The remuneration of the Treasurer shall be a monthly allowance for each of the Branches, Sub-Agencies and Pay Offices . , the total of such monthly allowance to be Rs. 2,250 (Rupees two thousand two hundred and fifty) plus Rs. 350 (Rupees three hundred fifty) for travelling expenses." ( 3) "The duties, liabilities and responsibilities of the Treasurer to the Bank shall be such as either by custom or contract usually devolve on a Treasurer in the service of the Bank including the duties, liabilities and respon-sibilities hereinafter mentioned and the Treasurer shall faithfully discharge his duties and duly perform his obli-gations to the Bank." (4) "The Treasurer shall with the approval of the Bank appoint at adequate salaries to be paid by the Bank all the Indian staff as may be con-sidered sufficient by the Bank for the business of the Cash Department of the Bank's Branches, Sub~Agencies and Pay Offices and shall dismiss any person or persons so appointed whom he shall be reasonably directed by the Bank to dismiss and shall with like approval appoint another or others in the place of person or persons so dismissed. The Treasurer shall be deemed to have appointed the present staff of the Cash Depart-ment of the Branches, Sub-Agencies and Pay Offices aforesaid. Provided always that the Bank shall accept any proposal of the Treasurer for transfer, suspension or disniissal of any member of the Cash staff in the Bank." (5) "The Treasurer shall be responsible to the Bank for the work and conduct of every person . . . to be appointed or employed on his staff and shall make good to the Bank any loss or damage sustained or in" curred by the Bank from any embezzlement, theft, fraud, misappropriation, misconduct, mistake, omission negligent act or default of any such person or persons.': (6) "The Treasurer shall keep under his care and supervision or that of his staff the moneys, cash, bullion securities, cheques, notes, hundies, drafts, orders and [1966] 2 S.C.R. other documents or property which may from time to time be entrusted to him at the Branches, Sub-Agencies and Pay Offices and shall whenever so required to do so tra_nsmit from one place to another place under such guard as may be provided by the Bank all such money, documents or properties and shall be responsible for the care and proper custody of the same while in transit. That the Bank shall for the efficient working of its Cash Department provide proper iron safes and a strong room in each of the said Branches, Sub-Agencies and Pay Offices and the Treasurer shall be responsible to the Bank for any loss occasioned to the Bank through the negligence, malfeasance or mis-feasance of any of his servants or agents by the payment or delivery of any money, document or property afore-said to a wrong person whether owing to forgery, mis-take, fraud or otherwise." (7) "The Treasurer shall be responsible for the cor- Case: COMMISSIONER OF INCOME-TAX, UTTAR PRADESH versus MANMOHAN DAS [[1966] 2 S.C.R. 531] (1966) ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਟਾਫ ਬੈਂਕ ਵਲੋਂ ਤਨਖਾਹ ਪਾਉਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਗਬਨ, ਚੋਰੀ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ, ਬਦਚਲਣੀ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਗਲਤੀ, ਚੂਕ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਟਾ