Commissioner Of Income Tax v. Vikram Cotton Mills Ltd

Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) आयकरआयुक्त, वी. विक्रमकॉटनमिल्सलिमिटेड। 15 दिसंबर, 1987 बी[सब्यसाचीमुखर्जीऔरएस. रंगनाथन, जे. जे.) क्यानिर्धारितीकंपनीकीआयजोअपनीपरिसंपत्तियोंकोअस्थायीरूपसेपट्टेपरदेतीहै, "व्यवसायकेलाभऔरलाभ" या"अन्यस्रोतोंसेआय" केरूपमेंकरकेलिएउत्तरदायीहै-आयकरअधिनियमकीधारा10 और12। एस. प्रत्यर्थी, निर्धारितीकंपनी, नेव्यवसायकिया वस्त्रोंकानिर्माण।वर्ष1949 से, प्रत्यर्थीकोनुकसानउठानाशुरूहोगया, जिसकेपरिणामस्वरूपदिसंबर, 1953 सेइसकाविनिर्माणअधिनियमबंदहोगया।मई, 1956 में, कंपनीकेलेनदारोंमेंसेएकनेउच्चन्यायालयमेंसमापनयाचिकादायरकी।प्रत्यर्थीकंपनीकेएकप्रमुखडीलेनदारनेकंपनीकीअचलसंपत्तियोंकेअंग्रेजीबंधककेअंतर्गतअपनीशक्तियोंकाप्रयोगकरतेहुएलेनदारकोअनुमानित-अचलसंपत्तियोंकावास्तविकअधिकारलेलिया।उच्चन्यायालयनेनिर्धारितीकंपनीऔरउसकेसहनिदेशकोंकीमंजूरीसेएकऐसीयोजनाविकसितकीजिसकेतहतकंपनीकीव्यावसायिकपरिसंपत्तियोंकोप्रतिवर्षरुपयेकेकिराएपरदियाजाताथा।पट्टादससालकेलिएथाऔरदससालकेलिएनवीनीकरणकाविकल्पथा।इरादाईथाकिविभिन्नलेनदारोंकोपट्टेकीराशिसेभुगतानकियाजाएगा।निर्धारणवर्षों1957-58 से1959-60 केलिएकंपनीद्वाराप्राप्तपट्टेकीराशिकामूल्यांकनआयकरविभागद्वाराआयकरअधिनियमकीधारा10 केअंतर्गत"व्यवसायकेलाभऔरलाभ" शीर्षककेअंतर्गतकियागयाथा।लेकिनबादकेनिर्धारणवर्षोंमें, आयकरअधिकारीएफनेमानाकिपट्टेकेकिराएसेआयकाआकलनअधिनियमकीधारा12 केअंतर्गत"अन्यस्रोतोंसेआय" शीर्षकेअंतर्गतकियाजानाचाहिए।निर्धारितीकंपनीनेआयकरअधिकारीकेआदेशकेखिलाफअपीलदायरकी।आयुक्तनेआयकरअधिकारीकेआदेशकोबरकराररखा।निर्धारितीइसमामलेकोआयकरन्यायाधिकरणमेंलेगया।न्यायाधिकरणनेआयकरअधिकारीकोपरिसंपत्तियोंकोपट्टेपरदेनेसेहोनेवालीआयको'व्यावसायिकआय' केरूपमेंमाननेकानिर्देशदिया।इसकेबादमामलाजीउच्चन्यायालयमेंगया।उच्चन्यायालयनेकहाकिनिर्धारितीकंपनीद्वारा31 दिसंबर, 1959,31 दिसंबर, 1960,31 दिसंबर, 1961 और31 दिसंबर, 1962 कोसमाप्तहोनेवालेवर्षोंकेदौरानपरिसंपत्तियोंकोपट्टेपरदेनेसेपट्टेकेकिराएकेमाध्यमसेप्राप्तआय"व्यवसायकेलाभऔरलाभ" शीर्षककेअंतर्गतकरकेलिएआकलनयोग्यहै।उच्चन्यायालयकेनिर्णयसेव्यथितराजस्वनेइसन्यायालयमेंअपीलकी। 390 सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट[1988] 2 एस. सी. आर. / अपील(विशेषषअनुमतिकेलिएसंबंधितयाचिकाओंकेसाथ) कोखारिजकरतेहुए, न्यायालय, अभिनिर्धारितकिया:क्यानिर्धारितीद्वाराएककेरूपमेंप्राप्तकोईविशेषषआय निर्धारितीद्वाराकीजानेवालीगतिविधियोंकापरिणामव्यावसायिकआयहैयाबीकिरायेकीआयनिर्धारितीकीपरिसंपत्तियोंकेदोहनकेतरीकेपरनिर्भरकरतीहै।यहकेवलप्रत्येकमामलेकेतथ्योंऔरपरिस्थितियोंसेभिन्नहोताहै।प्रत्येकमामलेमें, इरादाएकत्रकियाजानाचाहिएकिक्यावाणिज्यिकसंपत्तिकाउद्देश्यनिर्धारितीद्वाराशोषषणकरनाथायाक्याइसकाउपयोगअस्थायीअवधिकेलिएपट्टेपरदेकरकियाजानाथा।मामलेकेतथ्योंऔरपरिस्थितियोंसे, यहप्रतीतहोताहैकियहएकसंभावितनिष्कर्षथाकिनिर्धारितीकाइरादाथाकिकंपनीकेपुनर्निर्माणकेउद्देश्यसेव्यवसायकाअस्थायीनिलंबनहोनाचाहिएऔरउसमामलेकेलिए, निर्धारितीद्वारातंत्र केउपयोगकर्ताकोरोकाजानाचाहिए।यहनवीनीकरणपर10 या19 वर्षोंकेलिएएकअस्थायीपट्टाथा, औरअवधिकीसमाप्तिकेबाद, संपत्तिनिर्धारितीकोवापसकरदीगई।यहमुख्यरूपसेइरादेकाएकआधारहै, जोप्रासंगिकतथ्योंसेलियाजानेवालाएकनिष्कर्षहै।ऐसाप्रतीतहोताहैकिसभीप्रासंगिकतथ्योंपरन्यायाधिकरणद्वारासहीदृष्टिकोणसेविचारकियागयाहै।न्यायाधिकरणनेपायाकिइरादामशीनकोअलगकरनेकानहींथा, बल्किशोषषणकेएकहिस्सेकेरूपमेंइसेअस्थायीअवधिकेलिएपट्टेपरदेनेकाथा।ऐसीपरिस्थितियोंमें, यहनहींकहाजासकताहैकिकोईव्यवसायनहींकियागयाथाऔरमशीनसेप्राप्तईआयकेवलकिराएकीआयथी, औरमामलेकेतथ्योंऔरपरिस्थितियोंमें, यहनहींकहाजासकताहैकिइसतरहकानिष्कर्षविकृतथायापोषषणीयनहींथा।उच्च--न्यायालयनेजोदृष्टिकोणअपनायावहसहीथा।[398 एफ; 399 ईएच; 400 एबी] अतिरिक्तलाभकरआयुक्त, बॉम्बेसिटीबनामश्रीलक्ष्मीसिल्कमिल्सलिमिटेड, 20 आईटीआर451; आयकरआयुक्त, एफपश्चिमबंगालबनामकलकत्तानेशनलबैंकलिमिटेड, 37 आईटीआर171; नारायणस्वदेशीवीविंगमिल्सबनामअतिरिक्तलाभकरआयुक्त, 26 आईटीआर765; अंतर्देशीयराजस्वआयुक्तबनामब्रॉडवेकारलिमिटेड, [1946] 2 एईआर609; आयकरआयुक्तबनामशॉवालेसएंडकंपनी, [1932] आईएलआर59 कैल।1343 औरन्यूसावनशुगरएंडगुररिफाइनिंगकंपनीलिमिटेडबनाम.आयकरआयुक्त, कलकत्ता, 74 आईटीआर7, काउल्लेखकियागयाहै।/ सिविलअपीलीयअधिकारिता1975 कीसिविलअपीलसं. 689 692 (एनटी)। 1971 केआयकरसंदर्भसंख्या453 मेंइलाहाबादउच्चन्यायालयकेदिनांकित8.5.1973 केनिर्णयऔरआदेशसे। कॉमर।आयकरबनामविक्रमकोटनमिल्स[मुखर्जी, जे.] 391 अपीलार्थीकेलिएसुश्रीए. सुभाशिनी। / प्रतिवादीकेलिएडी. डी. गुप्ता। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) COMMISSIONER OF INCOME TAX, v. VIKRAM COTTON MILLS LTD. DECEMBER 15, 1987 [SABYASACHI MUKHARJI AND S. RANGANATHAN, JJ.] Whether the income of the assessee company which lets out its assets temporarily is liable to tax as "profits and gains of business" or "Income from other sources"-Sections 10 and 12 of the Income Tax Act. The respondent, the assessee company, carried on business of manufacture of textiles. From the year 1949, the respondent started running into losses, resulting in the stoppage of its manufacturing acti· vity from December, 1953. In May, 1956, one of the creditors of the company filed a winding up petition in the High Court. One major creditor of the respondent company, in exercise of its powers under an English mortgage of the iv<ed assets of the company took actual posses-sion of the immovable properties hypothecated to the creditor. The High Court, with the approval of the assessee company and its cre-ditors, evolved a scheme whereunder the business assets of the company were let out on a rent of Rs.2,50,000 per year. The lease was for ten years with option of renewal for another ten years. The intention was that the various creditors wonld be paid out of the lease money. The lease money realised by the company for the assessment years 1957-58 to 1959-60 was assessed by the Income Tax Department under section 10 of the Income Tax Act under the head "Profits and gains of busi-ness". But in the subsequent assessment years, the Income Tax Officer held that income from the lease rent was liable to be assessed under the head "Income from other sources" under section 12 of the Act. The assessee company filed an appeal against the order of the Income Tax Officer. The Commissioner upheld the order of the Income Tax Officer. The assessee took the matter to the Income Tax Tribunal. The Tribunal directed the Income Tax Officer t0- treat the income arising out of the letting out of the assets as 'business income'. The matter then went to the High Court. The High Court held that the income derived by the assessee company by way of the lease rent from the letting out of the assets during the years ending 3 lst December, 1959, 3 lst December, 1960, 31st December, 1961and3lst December, 1962, is assessible to tax under the head "profits and gains of business". Aggrieved by the deci-sion of the High Court, the revenue appealed to this Court. A B c D E F G H A Dismissing the appeal (as also the connected petitions for special leave), the Court, HELD: Whether a particular income received by the assessee as a result of the activities carried on by the assessee is business income or B rental income depends upon the manner of the exploitation of the assets of the assessee. It only varies from the facts and circumstances of each case. In each case, the intention has to be gathered as to whether the commercial asset was intended to be exploited by the assessee or whether it was intended to be used by letting it out for a temporary , period. From the facts and circumstances of the case, it appears that it -~ Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਬਨਾਮ ਵਿਕਰਮ ਕੱਪੜਾ ਮਿੱਲ ਲਿਮਟਿਡ. ਦਸੰਬਰ 15, 1987 [ਸਬਿਆਸਾਚੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਐਸ. ਰੰਗਨਾਥਨ, ਜੇਜੇ.] ਕੀ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਆਮਦਨ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ" ਜਾਂ "ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ" ਵਜੋਂ ਟੈਕਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ - ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾ 10 ਅਤੇ 12. ਜਵਾਬਦੇਹ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕੱਪੜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ। 1949 ਤੋਂ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੇ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਸੰਬਰ, 1953 ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਮਈ, 1956 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਕਰਾਰ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੇ, ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੋਰਟਗੇਜ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਿੱਪੋਥੀਕੇਟਡ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤਹਿਤ ਅਸਥਾਈ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ 2,50,000 ਰੁਪਏ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੀਜ਼ 10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ 10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਸੀ। ਇਰਾਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1957-58 ਤੋਂ 1959-60 ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਅਧੀਨ "ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੀਜ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਧਾਰਾ 12 ਦੇ ਤਹਿਤ "ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਵਿੱਚ ਮਾਮਲਾ ਲਿਜਾਇਆ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਆਮਦਨ ਨੂੰ 'ਕਾਰੋਬਾਰ ਆਮਦਨ' ਵਜੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮਾਮਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 31 ਦਸੰਬਰ, 1959, 31 ਦਸੰਬਰ, 1960, 31 ਦਸੰਬਰ, 1961 ਅਤੇ 31 ਦਸੰਬਰ, 1962 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਨੂੰ "ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਟੈਕਸ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼, ਰਾਜਖਜ਼ਾਨਾ ਨੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ (ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੂਟ ਲਈ ਜੁੜੇ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ), ਅਦਾਲਤ ਨੇ, ਫੈਸਲਾ: ਕਿ ਕੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਆਮਦਨ ਜੋ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੈ, ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਵਪਾਰਕ ਕੂੜਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਇਸਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ। ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਨਤੀਜਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਕਿਰਾਏ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ 10 ਜਾਂ 19 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨਵੀਨੀਕਰਣ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਪਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਿਗਮਾਨ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੱਥ, ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸਹੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਰਾਦਾ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਸਿਰਫ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਵਿਚਾਰਾ ਜਾਂ ਅਟੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸੀ। ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰੋਫਿਟਸ ਟੈਕਸ, ਬੰਬੇ ਸਿਟੀ ਬਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿਲਕ ਮਿੱਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ., 20 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 451; ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਵੈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਬਨਾਮ ਕਲਕੱਤਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ., 37 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 171; ਨਰੈਣ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵੀਵਿੰਗ ਮਿੱਲਜ਼ ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰੋਫਿਟਸ ਟੈਕਸ, 26 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 765; ਹਿੰਦ ਮਰਕੈਂਟਾਈਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਟਾਇਰਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ., 14 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 699; ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਬਨਾਮ ਸ਼ਾਅ ਵਾਲੇਸ ਐਡ ਗੁਰ ਡ ਕੰਪਨੀ, 1932 ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਿਪੋਰਟਰ 561; 143 ਅਤੇ ਨਿਊ ਸਾਵਨ ਸ਼ੂਗਰ ਐਰੀਫਾਈਨਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ. ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਕਲਕੱਤਾ, 74 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 7, ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਿਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ: ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 689-692 (ਐਨਟੀ) 1975। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) ਸਿਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ: ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 689-692 (ਐਨਟੀ) 1975। ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਨਾਂਕ 8.5.1973 ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਰੈਫਰੈਂਸ ਨੰਬਰ 453 1971 ਵਿੱਚ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਏ. ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਪੀਲਾਂਟ ਲਈ. ਡੀ.ਡੀ. ਗੁਪਤਾ ਜਵਾਬਦੇਹ ਲਈ. ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸਬਿਆਸਾਚੀ ਮੁਖਰਜੀ, ਜੇ. ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਪੀਲਾਂ ਖਾਸ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਪੀਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ, ਬੰਬੇ ਬੈਂਚ, ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ: (ਸਵਾਲ ਮੁਤਾਬਕ 1960-61, 1961-62, 1962-63 ਅਤੇ 1963-64 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ)। "ਕੀ, ਕੇਸ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, 31.12.59, 31.12.60, 31.12.61 ਅਤੇ 31.12.62 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਨੂੰ 'ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ' ਜਾਂ 'ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਟੈਕਸ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?" ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਇੱਕ ਸੀਮਿਤ ਕੰਪਨੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ। 1949 ਤੋਂ, ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦਸੰਬਰ, 1953 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਰੂ. 1,10,00,000 ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਝੁਕਾਅ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਝੁਕਾਅ ਦੀ ਰਕਮ ਰੂ. 26,00,000 ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ, 1953 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਉਤਪਾਦਨ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਹਾਲਤ 21.5.56 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਕਰਾਰ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਫਾਈਨਾਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਜੋ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਰਗੀ ਹੱਕ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਸਥਾਈ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਭੌਤਿਕ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਐਕਟ 1913 ਦੀ ਧਾਰਾ 153 ਤਹਿਤ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਜਨਰਲ ਫਾਈਬਰ ਡੀਲਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ) ਲਿਮਟਿਡ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਰੂ. 2,50,000 ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਸੀ। ਇਰਾਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1957-58 ਤੋਂ 1959-60 ਲਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਤਹਿਤ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ 'ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੀਜ਼ ਕਿਰਾਏ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 12 ਦੇ ਤਹਿਤ 'ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਟੈਕਸਯੋਗ ਸੀ। ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ। ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੈਸੀ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦੇਣਦਾਰੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਫਿਰ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਪਾਇਆ: 1. ਰਿਕਾਰਡ 'ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2. ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਮਿਆਦ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਪਾਇਆ। 3. ਅਜਿਹੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਕਬਜ਼ਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। 4. ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਲੈਣਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿੱਤ ਨਿਗਮ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਡਿਸਟਰੈਸ ਸੇਲ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। 5. ਲੀਜ਼ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਇਆ। ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਭਾੜੇ 'ਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਮਦਨ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) commercial asset was intended to be exploited by the assessee or whether it was intended to be used by letting it out for a temporary , period. From the facts and circumstances of the case, it appears that it -~ was a possible conclusion that the assessee intended that there should be l C a temporary suspension of the business for the purpose of re-cons-truction of the company and for that matter, there must be stopping of the user of the machinery by the assessee. It was a temporary lease though for to or 19 years on renewal, and after the expiry of the period, the property reverted hack to the assessee. It is pre-dominantly a mat· D ter of intention, which is an inference to be drawn from the relevant facts. All the relevant facts, it appears, have been considered by the Tribunal from the correct stand-point. The Tribunal found that the intention was not to part with the macltine but to lease it out for a temporary period as a part of exploitation. In such circumstances, it cannot be said that no business was carried on and the income derived from the machine letting out was only a rent income, and in the facts E and circumstances of the case, it cannot be said that such a finding was perverse or not sustainable. The High Court was right in the view it took. [398F; 399E-H; 400A-BJ Commissioner of Excess Profits Tax, Bombay City v. Shri F Lakshmi Silk Mills Ltd., 20 ITR 451; Commissioner of Income Tax, West Bengal v. Calcutta National Bank Ltd., 37 ITR 171; Narain Swadeshi Weaving Mills v. Commissioner of Excess Profits Tax, 26 ITR 765; Inland Revenue Commtsisoner v. Broadway car Ltd, [1946] 2 AER 609; Commissioner of Income Tax v. Shaw Wallace & Co., [1932] ILR 59 Cal. 1343 and New Savan Sugar and Gur refining Co. Ltd. v. G Commissioner of Income Tax, Calcutta, 14 ITR 7, referred to. CIVIL APPELLATE JURISDICTION: Civil Appeal No. 689-692 (NT) of 1975. From the Judgment and Order dated 8.5.1973 of the Allahabad H High Court in Income Tax Reference No. 453 of 1971. Miss A. Subhashini for the Appellant. D. D. Gupta for the Respondent. A The J udgment of the Court was delivered by SABYASACHI MUKHARJI, J. These appeals by special leave B arise from the judgment and order of the Allahabad High Court at the instance of the revenue. The Income-tax Appellate Tribunal, Bombay Bench, referred the following question of law for the opinion of the Allahabad High Court: (The question related to the assessment years 1960-61, 1961-62, 1962-63 and 1963-64). c "Whether, on the facts and in the circumstances of the case, the income derived by the assessee company by way of lease rent from the letting out of its assets during the years ended 31.12.59, 31. 12.60, 31.12.61 and 31. 12.62 is assessable to tax under the head 'Profits and gains of busi-ness' or under the head 'Income from other sources'?" D Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) सिविलअपीलीयअधिकारिता1975 कीसिविलअपीलसं. 689 692 (एनटी)। 1971 केआयकरसंदर्भसंख्या453 मेंइलाहाबादउच्चन्यायालयकेदिनांकित8.5.1973 केनिर्णयऔरआदेशसे। कॉमर।आयकरबनामविक्रमकोटनमिल्स[मुखर्जी, जे.] 391 अपीलार्थीकेलिएसुश्रीए. सुभाशिनी। / प्रतिवादीकेलिएडी. डी. गुप्ता। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा सब्यसाचीमुखर्जी, जे. विशेषषअनुमतिबीद्वारायेअपीलराजस्वकेआग्रहपरइलाहाबादउच्चन्यायालयकेनिर्णयऔरआदेशसेउत्पन्नहोतीहैं।आयकरअपीलीयन्यायाधिकरण, बॉम्बेबेंचने10वेंइलाहाबादउच्चन्यायालयकीरायकेलिएविधिकेनिम्नलिखितप्रश्नकोसंदर्भितकियाः(मूल्यांकनवर्ष1960-61,1961-62,1962-63 और1963-64) सेसंबंधितप्रश्न। / "क्यातथ्योंकेआधारपरऔरमामलेकीपरिस्थितियोंमें, निर्धारितीकंपनीद्वारासमाप्तवर्षोंकेदौरानअपनीपरिसंपत्तियोंकोपट्टेपरदेनेसेलीजकिराएकेरूपमेंप्राप्तआय31.12.59,31.12.60,31.12.61 और31.12.62 काआकलन'व्यवसायकेलाभऔरलाभ' शीर्षकेअंतर्गतया'अन्यस्रोतोंसेआय' शीर्षकेअंतर्गतकरकेलिएकियाजासकताहै?"डी. 1 वस्त्रनिर्माणकाव्यवसाय।1949 से, निर्धारितीकंपनीघाटेमेंचलनेलगी।दिसंबर, 1953 केअंतमें, स्थितियहथीकिरुपयेकीपूंजीकेमुकाबले।11,00,000 निर्धारितीकंपनीकीसंचितदेनदारियोंकीराशिRs.26,00,000 थी।इसकेकारणनिर्धारितीकंपनीनेदिसंबर, 1953 सेअपनीविनिर्माणगतिविधिबंदकरदी।यहस्थितितबतकजारीरहीजबकंपनीकेलेनदारोंमेंसेएकनेउच्चन्यायालयमेंसमापनयाचिकादायरकी।मेसर्सइंडस्ट्रियलफाइनेंसकॉरपोरेशन, जोकंपनीकेप्रमुखलेनदारोंमेंसेएकथा, नेकंपनीकीअचलसंपत्तियोंकेअंग्रेजीबंधककेअंतर्गतअपनीशक्तियोंकाप्रयोगकरतेहुएउन्हेंदीगईअचलसंपत्तियोंकावास्तविकभौतिककब्जालेलियाथा।भारतीयकंपनीअधिनियम1913 कीधारा153 अंतर्गतउच्चन्यायालयनेनिर्धारितीकंपनीऔरलेनदारोंकीमंजूरीसेएकयोजनाविकसितकी, जिसकेतहतनिर्धारितीकंपनीकीव्यावसायिकसंपत्तियोंकोमेसर्सजनरलफाइबरडीलर्स(प्राइवेट) कोपट्टेपरदियागया।लिमिटेड, कलकत्तारुपये2,50,000 प्रतिवर्षकिराएपर।पट्टादससालकेलिएथाऔरजीविकल्पकेसाथअगलेदससालकेलिएनवीनीकरणकियागयाथा।ऐसामानाजाताथाकिइरादायहथाकिविभिन्नलेनदारोंकोपट्टेकीराशिसेभुगतानकियाजाएगा।निर्धारितीकंपनीकाप्रबंधनउच्चन्यायालयद्वारानियुक्तन्यासीमंडलकोहस्तांतरितकरदियागयाथा।निर्धारितीकंपनीद्वाराआकलनवर्षों1957-58 से1959 60 केलिएप्राप्तपट्टेकीराशिकाआकलनविभागद्वाराभारतीयकानूनकीधारा10 केअंतर्गतकियागयाथा। निर्धारितीकंपनीएकसीमितकंपनीथी।यह392 परचलागया सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट[1988] 2 एस. सी. आर. 'व्यवसायकेलाभऔरलाभ' शीर्षककेअंतर्गतएकआयकरअधिनियम।लेकिनबादकेनिर्धारणवर्षोंमेंआयकरअधिकारीनेमानाकिपट्टेकेकिराएसेहोनेवालीआयपरअधिनियमकीधारा12 केअंतर्गत'अन्यस्रोतोंसेहोनेवालीआय' शीर्षककेअंतर्गतकरलगायाजानाचाहिए।निर्धारितीकंपनीनेइसमामलेकोअपीलमेंलिया।मिशनरीकेसमक्षयहआग्रहकियागयाकिकंपनीकीपरिसंपत्तियोंकादोहनकियागयाऔरनिर्धारितीकाव्यावसायिकगतिविधियोंकोबंदकरनेकाकोईइरादानहींथा।कंपनीकीपरिसंपत्तियोंकोपट्टेदारकोएकविशालदेयताकोसमाप्तकरनेऔरवित्तीयसंकटसेखुदकोबाहरनिकालनेकेप्रमुखउद्देश्यकेसाथपट्टेपरदियागयाथा।हालांकि, आयुक्तनेआयकरअधिकारीकेनिष्कर्षकोबरकराररखा।निर्धारितीकंपनीतबमामलेकोत्रिबुनालमेंलेगई।न्यायाधिकरणनेपायाकिःएस1.रिकॉर्डमेंऐसाकुछभीनहींथाजिससेयहसंकेतमिलेकिनिर्धारितीकंपनीकागठनअपनेसंयंत्रऔरमशीनरीकोकिराएपरदेनेकेलिएकियागयाथा। / 2. वित्तीयसंकटकेकारण, निर्धारितीकंपनीनेपट्टेदारकोदससालकीअस्थायीअवधिकेलिएमशीनरीकोपट्टेपरदेनाफायदेमंदपाया।3. ए. एस. ई. कंपनीऐसीअवधिकेअंतमेंअपनीदेनदारियोंकोसमाप्तकरनेऔरअपनीपरिसंपत्तियोंकेभौतिककब्जेकोफिरसेहासिलकरनेमेंसक्षमथी। / 4. निर्धारितीकंपनीअपनेलेनदारोंकोऔद्योगिकवित्तनिगमद्वारालीगईमशीनरीकीकोईभीसंकटबिक्रीनहींकरनेकेलिएमनानेमेंसक्षमथीताकिकंपनीकोपूरीतरहसेसमाप्तहोनेसेबचायाजासके। / 5. पट्टाअवधिकेअंतमें, निर्धारितीकंपनीनेपरिसंपत्तियोंकोनष्टनहींकियाऔरनहीपरिसंपत्तियोंकोबेचायाअन्यथानष्टनहींकिया। ऐसाप्रतीतहोताहैकिकंपनीद्वारापरिसंपत्तियोंकेरखरखावकामतलबथाकिकंपनीकाइरादाजीवस्त्रोंकेनिर्माणकोफिरसेशुरूकरनेकाथा।न्यायाधिकरणनेअनुमानलगायाकिअपनीपरिसंपत्तियोंकोपट्टेपरदेनेमेंकंपनीकाइरादाअपनेव्यवसायकेउद्देश्यसेवाणिज्यिकपरिसंपत्तियोंकादोहनकरनाथा।आयकरअधिकारीकोपरिसंपत्तियोंकोपट्टेपरदेनेसेहोनेवालीआयकोव्यावसायिकआयकेरूपमेंमाननेकानिर्देशदियागयाथा। / उच्चन्यायालयनेअपीलकेअंतर्गतनिर्णयमेंउल्लेखकियाजोसी. ओ. एम. एम. आर. केअंतर्गतआताहै।आयकरबनामविक्रमकोटनमिल[मुखर्जी, जे.] 393 Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) c "Whether, on the facts and in the circumstances of the case, the income derived by the assessee company by way of lease rent from the letting out of its assets during the years ended 31.12.59, 31. 12.60, 31.12.61 and 31. 12.62 is assessable to tax under the head 'Profits and gains of busi-ness' or under the head 'Income from other sources'?" D The assessee company was a limited company. It carried on the business of manufacture of textiles. From 1949, the assessee company started running into losses. At the end of December, 1953, the posi-tion was that as against the capital of Rs.11,00,000 the accumulated liabilities of the assessee company amounted to Rs.26,00,000. Because E of this the assessee company stopped its manufacturing activity from December, 1953. This state of affair continued till 21.5.56 when one of the creditors of the company filed a winding up petition in the High Court. M/s Industrial Finance Corporation, who was one of the major creditors of the company, had in exercise of its powers under an English mortgage of the fixed assets of the company taken actual F physical possession of the immovable properties hypothecated to them. Under Section 153 of the Indian Companies Act 1913, the High Court with the approval of the assessee company and the creditors evolved a scheme whereunder the business assets of the assessee com-pany were let out to M/s General Fibres Dealers (Pvt.) Ltd., Calcutta on Rs.2,50,000 per year rent. The lease was for ten years with an G option of renewal for another ten years. The intention, it was con-tended, was that the various creditors would be paid out of the lease money. The management of the assessee company was transferred to a Board of Trustees appointed by the High Court. The lease money realised by the assessee company for assessment years 1957-58 to 1959-60 was assessed by the Department under Section 10 of the Indian F G H [1988) 2 S.C.R. A Income· Tax Act under the head 'Profits and gains of business'. But in subsequent assessment years the Income-Tax Officer held that the income from the lease rent was liable to be taxed undet. the head 'income from other sources' under section 12 of the Act. The assessee company took the matter up in appeal. It was urged before the Com· missioner that the assets of the company were exploited and there was B no intention of the assessee to discontinue the business activities. The assets of the company, were let to the lessee with the principal object of liquidating a colossal liability and extricating itself from financial crises. The Commissioner, however, upheld the finding of the Income-Tax Officer. The assessee company then took the matter to the tri· bunal. The Tribunal found: c 1. There was nothing on record to indicate that the assessee company. was formed to let out its plant and machil)ery on hire. J A ,.J 2. On account of financial crisis, the assessee company found it D advantageous to let out the machinery for a temporary period of ten years to the lessee. 3. The ass<..,J. e company was able to liquidate its liabilities at the end of such period and regain the physical possession of its assets. E 4. The assessee company was able to persuade its creditors not to make any distress sale of the machinery taken over by the Industrial Finance Corporation with a view to salvage the company from its total e.ttinguishment. 5. At the end of the lease period, the assessee company did not dismantle the assets and did not sell away or otherwise dis-pose of the assets. F It appears that the maintenance of the assets by the company meant that the company had intention to restart manufacturing of G textiles. The Tribunal inferred that the intention of the company in letting out its assets was to exploit the commercial assets for the purpose of its business. The Income· Tax officer was directed to treat the income arising out of the letting out of the assets as business income. _.j r', ~ -+ Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) ऐसाप्रतीतहोताहैकिकंपनीद्वारापरिसंपत्तियोंकेरखरखावकामतलबथाकिकंपनीकाइरादाजीवस्त्रोंकेनिर्माणकोफिरसेशुरूकरनेकाथा।न्यायाधिकरणनेअनुमानलगायाकिअपनीपरिसंपत्तियोंकोपट्टेपरदेनेमेंकंपनीकाइरादाअपनेव्यवसायकेउद्देश्यसेवाणिज्यिकपरिसंपत्तियोंकादोहनकरनाथा।आयकरअधिकारीकोपरिसंपत्तियोंकोपट्टेपरदेनेसेहोनेवालीआयकोव्यावसायिकआयकेरूपमेंमाननेकानिर्देशदियागयाथा। / उच्चन्यायालयनेअपीलकेअंतर्गतनिर्णयमेंउल्लेखकियाजोसी. ओ. एम. एम. आर. केअंतर्गतआताहै।आयकरबनामविक्रमकोटनमिल[मुखर्जी, जे.] 393 आई. टी. आर. खंडमेंइसकीजानकारीदीगईहै।106 (1977) पृष्ठ829 परकहागयाहैकिएसीकामामलायहथाकिसंयंत्रऔरमशीनरीकेपट्टेसेउसकेद्वाराप्राप्तआयव्यावसायिकआयथीऔरपिछलेवर्षकेअवशोषितनुकसानकेखिलाफसमायोजितकरनेकेलिएउत्तरदायीथी।यहींसेप्रश्नखड़ाहोताहै।यदियहव्यावसायिकआयथीतोपिछलेवर्षकेबिनाअवशोषितनुकसानकोऐसीआयकेमुकाबलेसमायोजितकियाजासकताथा।यदिदूसरीओरऐसानहींथा, तोऐसीआयकोपिछलेवर्षकेनुकसानबीकेखिलाफसमायोजितनहींकियाजासकताथा।बातकीजड़वहींहै।एक्स -यहसर्दितहैकिभारतीयआयकरअधिनियम, 1922 कीधारा24, नुकसानकोचुकानेऔरआगेबढ़ानेसेसंबंधितहै।उपधारा(1) केअंतर्गतजहांकोईनिर्धारितीधारा6 अंतर्गतउल्लिखितकिसीभीशीर्षकेअंतर्गतकिसीभीवर्षअंतर्गतलाभयालाभकीहानिकोबनाएरखताहै, वहउसवर्षअंतर्गतकिसीअन्यशीर्षकेअंतर्गतअपनीआयलाभयालाभकेखिलाफनिर्धारितहानिकीराशिप्राप्त--करनेकाहकदारहोगा।उपधारा(2) मेंयहप्रावधानहैकिजहांकिसीनिर्धारितीकोकिसीव्यवसायमेंनुकसानहोताहैऔरउपधारा(1)केअंतर्गतनुकसानकीपूरीतरहसेभरपाईनहींकीजासकतीहै, वहांबिनाअवशोषितनुकसानकोअगलेवर्षकेलिएआगेबढ़ायाजाएगाऔरउसीव्यवसायसेआयकेबदलेमेंचुकायाजाएगा।इससेपहलेकिनुकसानकोआगेबढ़ायाजासके, यहआवश्यकथाकिजिसआयकेखिलाफनुकसानकाभुगतानकियाजानाहै, वहकिसीभीव्यवसायसेआयहोनीचाहिए(जोरदियागया)। निर्धारितीकीओरसेउच्चन्यायालयकेसमक्षयहप्रस्तुतकियागयाथाकिकारखानेकासंयंत्रऔरमशीनरीवाणिज्यिकसंपत्तिथीऔरऐसीसंपत्तिकोपट्टेपरदेनेसेहोनेवालीकोईभीआयव्यवसायईआयहोगी।समर्थनमें, इसन्यायालयकेकईफैसलोंपरनिर्भरतारखीगईथी।उनमेंसेएकअतिरिक्तलाभकरआयुक्त, बॉम्बेसिटीबनामश्रीलक्ष्मीसिल्कमिल्सलिमिटेड, 20 आई. टी. आर. 451 केमामलेमेंनिर्णयहै।आय-करआयुक्तपश्चिमबंगालबनामकलकत्तानेशनलबैंकलिमिटेड, 37 आई. टी. आर. 171 मेंअतिरिक्तलाभकरमामलेसेनिपटनेवालेइसन्यायालयनेसमझायाकि1940 केअतिरिक्तलाभकरअधिनियमकेअंतर्गतलाभऔरव्यवसायकीअवधारणाथोड़ीव्यापकथी।उच्चन्यायालयनेकईनिर्णयोंपरभरोसाकिया, अर्थात्, अतिरिक्तलाभकरकेआयुक्त, बॉम्बेसिटीबनामश्रीलक्ष्मीसिल्कमिल्सलिमिटेड, (ऊपर) औरनरेनस्वदेशीवीविंगमिल्सबनामअतिरिक्तलाभकरआयुक्त, 26 आईटीआर765 केमामलेमेंनिर्णय।उपरोक्तनिर्णयोंकोध्यानमेंरखतेहुए, उच्चन्यायालयनेकहाकिनिर्धारितीकंपनीद्वारा31 दिसंबर, 1959,31 दिसंबर, 1960,31 दिसंबर, 1961 और31 दिसंबर, 1962 कोसमाप्तवर्षोंकेदौरानअपनीपरिसंपत्तियोंकोपट्टेपरदेनेसेलीजरेंटकेमाध्यमसेप्राप्तआयव्यवसायकेलाभऔरलाभशीर्षकेअंतर्गतकरकेलिएआकलनयोग्यहै। / उपरोक्तनिर्णयसेव्यथितराजस्वएच. सुप्रीमन्यायालयरिपोर्ट[1988] 2 एस. सी. आर. सामनेआयाहै। संविधानकेअनुच्छेद136 केअंतर्गतअनुमतिद्वाराइसन्यायालयकेसमक्षअपीलमें।चाहेनिर्धारितीद्वाराकीगईगतिविधियोंकेपरिणामस्वरूपनिर्धारितीद्वाराप्राप्तकोईविशेषषआयव्यावसायिकआयहोयाकिराया।आयनिर्धारितीकीपरिसंपत्तियोंकेदोहनकेतरीकेपरनिर्भरकरतीहै।यहकेवलप्रत्येकमामलेकेतथ्योंऔरपरिस्थितियोंसेभिन्नहोताहै। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) 5. ਲੀਜ਼ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਅਸੈਸੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਇਆ। ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਭਾੜੇ 'ਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਮਦਨ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅਪੀਲ ਅਧੀਨ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਇਤਫਾਕਨ ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ ਭਾਗ 106 (1977) ਦੇ ਪੰਨਾ 829 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵਪਾਰਕ ਆਮਦਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾ-ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਆਮਦਨ ਸੀ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾ-ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਐਡਜਸਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਉੱਥੇ ਹੈ। ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਪੀਲ ਹੇਠ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਇਹ ਹੈ - ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1922 ਦੀ ਧਾਰਾ 24 ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੈਟ ਆਫ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਪ-ਧਾਰਾ (1) ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 6 ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ, ਲਾਭ ਜਾਂ ਨਫ਼ੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੈਟ ਆਫ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਪ-ਧਾਰਾ (2) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਉਪ-ਧਾਰਾ (1) ਤਹਿਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਟ ਆਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਅਸੰਗਠਿਤ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਟ ਆਫ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਆਮਦਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਸੈਟ ਆਫ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ (ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ)। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰਕ ਆਮਦਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਈ ਫੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਟੈਕਸ, ਬੰਬੇ ਸਿਟੀ ਬਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿਲਕ ਮਿੱਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ, 20 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 451 ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਬਨਾਮ ਕਲਕੱਤਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ, 37 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 171 ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਟੈਕਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਟੈਕਸ ਐਕਟ 1940 ਤਹਿਤ ਲਾਭ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਈ ਫੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਟੈਕਸ, ਬੰਬੇ ਸਿਟੀ ਬਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿਲਕ ਮਿੱਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ (ਸੁਪਰਾ) ਅਤੇ ਤਾਇਰਾਨ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵੀਵਿੰਗ ਮਿੱਲਜ਼ ਬਨਾਮ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਟੈਕਸ, 26 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 765 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 31ਵੀਂ ਦਸੰਬਰ, 1959, 31ਵੀਂ ਦਸੰਬਰ, 1960, 31ਵੀਂ ਦਸੰਬਰ, 1961 ਅਤੇ 31ਵੀਂ ਦਸੰਬਰ, 1962 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਰਾਹੀਂ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਟੈਕਸ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਮਦਨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 136 ਦੇ ਤਹਿਤ ਛੁੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਕੀ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰਕ ਆਮਦਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਆਮਦਨ, ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) ਉਪਰੋਕਤ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਮਦਨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 136 ਦੇ ਤਹਿਤ ਛੁੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਕੀ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰਕ ਆਮਦਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਆਮਦਨ, ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰੋਫਿਟਸ ਟੈਕਸ, ਬੰਬੇ ਸਿਟੀ ਬਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿਲਕ ਮਿੱਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ., (ਉਪਰ) ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਜੋਂ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੰਪਤੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਵਪਾਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਆਮਦਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਾਭ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੰਪਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਪਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇ ਕੇ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਜੋਂ ਗਠਿਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਲਈ ਵਪਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1 ਜਨਵਰੀ, 1943 ਤੋਂ 31 ਦਸੰਬਰ, 1943 ਤੱਕ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਇਸਨੇ ਇਸ ਪੌਦੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਕਰਿਆ ਰਹੀ। ਅਗਸਤ, 1943 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਆਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਆਮ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਆਮਦਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਲਾਭ ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਅਤਿਰਿਕਤ ਲਾਭ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਉੱਠਿਆ, ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਤੀਜਾ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਟਿਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਆਮਦਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਆਮਦਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇ ਕੇ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) F It appears that the maintenance of the assets by the company meant that the company had intention to restart manufacturing of G textiles. The Tribunal inferred that the intention of the company in letting out its assets was to exploit the commercial assets for the purpose of its business. The Income· Tax officer was directed to treat the income arising out of the letting out of the assets as business income. _.j r', ~ -+ dentally is reported in ITR Vol. 106 ( 1977) at page 829 that the asses-see's case was that the income received by it from the lease of the plant and machinery was business income and was liable to be adjusted against the unabsorbed loss of the preceding year. It is here that the question arises. If it was business income then the unabsorbed loss of the preceding year could be adjusted against such income. If on the other hand it was not, then such income could not be adjusted against the loss of the previous year. The rub of the matter lies there. A B ~ It is well-known that Section 24 of the Indian Income-Tax Act, 1922, deals with set off and carry forward of losses. Under Sub,section (1) where an assessee sustains a loss of profits or gains in any year under any of the head mentioned in Section 6, he shall be entitled to c have the amount of the loss set off against his income profits or gains under any other head in that year. Sub-section (2) provides that where an assessee suffers loss in any business and the loss cannot be wholly set off under sub-section (1), the unabsorbed loss shall be carried forward to the succeeding year and shall be set off against the income from the same business. Before the loss could be carried forward it was D necessary that the income against which the loss has to be set off should be income from any business (emphasis supplied). It was submitted before the High Court on behalf of the assessee that the plant and machinery of the factory were commercial assets and any income from the letting out of such an asset would be the business income. In support, reliance was placed upon several decisions of this Court. One among them is the decision in the case of Commissioner of Excess Profits Tax, Bombay City v. Shri Lakshmi Silk Mills Ltd., 20 I.T.R. 451. This Court in Commissioner of Income-tax West Bengal v. Calcutta National Bank Ltd., 37 I.T.R. 171 dealing with excess profit tax case, explained tha: the concept of profit and business was little wider under Excess Profits Tax Act of 1940. The High Court relied on the several decisions, namely, the decision in the case of Commis-sioner of Excess Profits Tax, Bombay City v. Shri Lakshmi Silk Mills 'Ltd., (supra) and Narain Swadeshi Weaving Mills v. Commissioner of Excess Profits Tax, 26 ITR 765. In view of the above decisions, the High Court held that the income derived by the assessee company by way of lease rent from the letting out of its assets during the years ended 31st December, 1959, 31st December, 1960, 31st December, 1961 and 31st December, 1962, is assessable to tax under the head profits and gains of business. Being aggrieved by the aforesaid decision revenue has come up E F G H in appeal before this Court by Leave under Article 136 of the Constitu-A tion. Whether a particular income received by the assessee as a rest.tit of activities carried on by the assessee is business income or rental income depends upon the manner of the exploitation of the assets of the assessee. It only varies from facts and circumstances of each case. Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) / उपरोक्तनिर्णयसेव्यथितराजस्वएच. सुप्रीमन्यायालयरिपोर्ट[1988] 2 एस. सी. आर. सामनेआयाहै। संविधानकेअनुच्छेद136 केअंतर्गतअनुमतिद्वाराइसन्यायालयकेसमक्षअपीलमें।चाहेनिर्धारितीद्वाराकीगईगतिविधियोंकेपरिणामस्वरूपनिर्धारितीद्वाराप्राप्तकोईविशेषषआयव्यावसायिकआयहोयाकिराया।आयनिर्धारितीकीपरिसंपत्तियोंकेदोहनकेतरीकेपरनिर्भरकरतीहै।यहकेवलप्रत्येकमामलेकेतथ्योंऔरपरिस्थितियोंसेभिन्नहोताहै। बीइसन्यायालयद्वाराअतिरिक्तलाभकरआयुक्त, बॉम्बेसिटीबनामश्रीलक्ष्मीसिल्कमिल्सलिमिटेड, (उपरोक्त) मामलेमेंइसप्रश्नपरविस्तारसेचर्चाकीगईथी, जहांइसन्यायालयनेपायाकियदिकोईवाणिज्यिकसंपत्तिइसतरहसेउपयोगकरनेमेंसक्षमनहींथी, तोउसेदूसरोंकोपट्टेपरदिएजानेसेऐसीआयनहींहुईजोव्यवसायकीआयथी, लेकिनयहनहींकहाजासकताथाकिएकसंपत्तिजोव्यवसायकेउद्देश्यकेलिएअधिग्रहितऔरउपयोगकीगईथी, वहउसव्यवसायकीवाणिज्यिकसंपत्तिनहींरहगईथीक्योंकिइसेअस्थायीरूपसेउपयोगसेबाहरकरदियागयाथायाकिसीअन्यव्यक्तिकोउसकेव्यवसाययाव्यापारमेंउपयोगकेलिएपट्टेपरदियागयाथा।वाणिज्यिकपरिसंपत्तिद्वाराआयकीप्राप्तिव्यवसायकालाभथा, चाहेव्यवसायकेमालिकद्वाराउसपरिसंपत्तिकाकिसतरहसेशोषषणकियागयाहो।वहइसकासबसेअच्छालाभउठानेकाहकदारथाऔरवहयातोव्यक्तिगतरूपसेइसकाउपयोगकरकेयाकिसीऔरकोदेकरऐसाकरसकताथा।यहविचारकिव्यावसायिकआयकागठनकरनेकेलिएवाणिज्यिकसंपत्तिकोउससमयइसस्थितिमेंहोनाचाहिएकिउसेनिर्धारितीद्वारास्वयंवाणिज्यिकसंपत्तिकेरूपमेंउपयोगकियाजाए, सहीनहींथा।उसमामलेमेंनिर्धारितीकंपनीरेशमकेकपड़ेकीनिर्माताथीऔरअपनेव्यवसायकेएकहिस्सेकेरूपमेंउसनेरेशमकेधागेकोरंगनेकेलिएएकसंयंत्रस्थापितकियाथा।प्रभार्यलेखाअवधि, ई1 जनवरी, 1943 से31 दिसंबर, 1943 केदौरानयुद्धकेकारणरेशमधागाप्राप्तकरनेमेंकठिनाईकेकारणयहइसपौधेकाउपयोगनहींकरसकाऔरयहकुछसमयकेलिएनिष्क्रियरहा।अगस्त, 1943 मेंइसेएकव्यक्तिकोमासिककिराएपरदियागयाथा।प्रश्नयहथाकिक्यानिर्धारितीद्वाराप्राप्तपांचमहीनेकेलिएकिरायाभेजनेवालीऐसीराशिव्यवसायकेलाभकेरूपमेंअतिरिक्तलाभकरलगानेमेंसक्षमथीयाएफअन्यस्रोतोंसेआयथीऔरइसलिएअतिरिक्तलाभकरकेलिएप्रभार्यनहींथी।इसन्यायालयद्वारायहअभिनिर्धारितकियागयाथाकियहनिर्धारितीकेव्यवसायकीसामान्यगतिविधियोंकाएकहिस्साथाकियातोअपनेस्वयंकेविनिर्माणउद्यममेंकामकरकेयाअस्थायीरूपसेउसव्यवसायकेलिएलाभकमानेकेलिएदूसरोंकोपैसेदेकरपैसाकमाना, जबकुछसमयकेलिएवहखुदइसेनहींचलासकताथाऔररंगाईसंयंत्रव्यवसायकीवाणिज्यिकसंपत्तिनहींरहगयाथाऔरनिर्धारितीद्वारापट्टेदारसेप्राप्तपांचमहीनेकेकिराएकाप्रतिनिधित्वकरनेवालीराशिइसलिएव्यवसायसेआयथीऔरअतिरिक्तलाभकरकेलिएप्रभार्यथी।जैसाकियहाँपहलेउल्लेखकियागयाहै, अतिरिक्तलाभकरअधिनियमकेसंदर्भमेंप्रश्नउठा; आयकरअधिनियमकेमामलेमेंभीयहीपरिणामहोगा।इसन्यायालयनेफिरसेकहाकिकिसीवाणिज्यिकपरिसंपत्तिद्वाराआयएचकीप्राप्ति, चाहेपरिसंपत्तियांकिसतरहसेभीहों।आयकरबनामविक्रमकोटनमिल[मुखर्जी, जे.] 395 व्यवसायकेमालिकद्वाराशोषषणकिएजानेपरव्यवसायसेआयहोगी।इसबातपरजोरदियागयाकिनिर्धारितीइसकासर्वोत्तमलाभउठानेकाहकदारहैऔरवहयातोइसकाव्यक्तिगतरूपसेउपयोगकरसकताहैयाइसेकिसीऔरकोदेसकताहै।इसन्यायालयनेएकउदाहरणदिया।उदाहरणकेलिए, एकविनिर्माणसंस्थामेंकच्चेमालकीकमीकेकारणउसकेसंयंत्रऔरमशीनरीकाउपयोगएककार्यदिवसमेंकेवलछहघंटेकेलिएकियाजासकताहै, औरइसमेंसेबीसर्वोत्तमउपजप्राप्तकरनेकेलिए, एकअन्यव्यक्तिजिसेआवश्यक Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) Being aggrieved by the aforesaid decision revenue has come up E F G H in appeal before this Court by Leave under Article 136 of the Constitu-A tion. Whether a particular income received by the assessee as a rest.tit of activities carried on by the assessee is business income or rental income depends upon the manner of the exploitation of the assets of the assessee. It only varies from facts and circumstances of each case. B This question was discussed in detail by this Court in Commis· sioner of Excess Profits Tax, Bombay City v. Shri Lakshmi Silk Mills Ltd., (supra) where this Court found that if a commercial asset was not capable of being used as such, then its being let out to others did not result in an income which was the income of the business but it could not be said .that an asset which was acquired and used for the purpose of the business ceased to be a commercial asset of that business as soon c as it was temporarily put out of use _or let out to another person for use in his business or trade. The yield of income by a commercial asset was the profit of the business irrespective of the manner in which that asset was exploited by the owner of the business. He was entitled to exploit it to the best advantage and he might do so either by using it himself D personally or by letting it out to somebody else. The view that in order to constitute business income the commercial asset must at the time it was let out be in a condition to be used as commercial asset by the assessee himself was not correct. In that case the assessee company was a manufacturer of silk cloth and as a part of its business it installed a plant for dyeing silk yarn. Dµring the chargeable accounting period, E Ist January, 1943 to 3 lst December, 1943 owing to difficulty in obtain-ing silk yarn on account of the war it could not make use of this plant and it remained idle for some time. In August, 1943, it was let out to a person on a monthly rent. The question was whether such sum repre-senting the rent· for five months realised by the assessee was charge-able to excess profits tax as profits of business or was income from F other sources and was therefore not chargeable to excess profits tax. It was held by this Court that it was a part of the normal activities of the assessee's business to earn money by making use of its machinery by either employing in its own manufacturing concern or temporarily letting it to others for making profit for that business when for the time .being it could not it!;elf run it and that the dyeing plant had not ceased to be a commercial asset of the business and the sum.representing the rent for five months received from the lessee by the assessee was therefore income from business and was chargeable to excess profits tax. As mentioned hereinbefore, the question arose in the context of Excess Profit Tax Act; the con~equence will be the same in the case of Income-Tax Act. This Court observed·llJ¥litt lhat tht'1 yMd of income H by a commercial asset irrespective of the manner in which the assets t COMMR. OF INCOME TAX v. VIKRAM COTTON MILLS lMUKHARJI, J.] 395 Case: COMMISSIONER OF INCOME TAX, versus VIKRAM COTTON MILLS LTD. [[1988] 2 S.C.R. 389] (1988) ਮਾਪਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਉਪਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਛੇ ਘੰਟੇ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਉਪਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਤਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਇਸੈਂਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਕਮ ਲਾਇਸੈਂਸਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਆਮਦਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਸਿਰਫ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲਾਭ ਕਮਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜੇਕਰ