Dhakeswari Cotton Mills Ltd v. Commissioner Of Income Tax, West Bengal

Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट एससीआर। ढाकेश्वरीकॉटटनमिल्सलिमिटेड। वी.आयकरआयुक्त,पश्चिमबंगाल [ मेहरचंदमहाजनसी. जे., एस. आरजे., एस. आर., एस. आरएस. आर. आरआर. दास, मेहरचंदमहाजनसी. जे., एस. आरजे., एस. आर., एस. आरएस. आर. आरआर. दास, गुलामहसन, भगवतीऔर वेंकटटरामाअय्यरजे.] भारतकासंविधान, कला।136 - विशेषअनुमतिद्वाराअपील --उच्चतमन्यायालयकीशक्तिभारतीयआयकरअधिनियम(1922 का11), एस।23 ( 3 ) —अमान्यहोनेपरमूल्यांकन। सीमाओंकोकिसीभीसटीकताकेसाथपरिभाषितकरनासंभवनहींहै। अनुच्छेदद्वाराउच्चतमन्यायालयकोप्रदत्तशक्तियोंका।136 संविधानसे।यहएकप्रबलऔरअसाधारणशक्तिहैऔरइसकाप्रयोगसंयमऔरसावधानीकेसाथकियाजानाचाहिए।विशेषऔरअसाधारणस्थिति।इसकेअलावाकोईनिर्धारितसूत्रनहींहै। याशासनअनुच्छेदकेतहतसर्वोच्चन्यायालयकोप्रदत्तशक्तिकेप्रयोगकेरास्तेमेंखड़ाहोसकताहैयाबाधाडालसकताहै।136 संविधानका।इसशक्तिकेप्रयोगकेलिएपर्याप्तसुरक्षाऔरगारंटीसंविधानद्वारासर्वोच्चन्यायालयकेन्यायाधीशोंकेविवेकऔरअच्छीसमझमेंरखेगएविश्वासमेंनिहितहै।इसशक्तिकोकिसीभीप्रकारकीतकनीकीबाधाओंसेनहींरोकाजाताहैजबइसेकहाजाताहै। किसीभीमनमानेनिर्णयकेखिलाफयाआगेबढ़ानेकेलिएसहायतामें न्यायकाकारणयाकिसीवादीकोउचितसौदादेनेकेलिएताकि न्यायनतोकियाजासकताहैऔरनहीकायमरखाजासकताहै।किसीभीघरेलूकानूनद्वाराकिसीभीनिर्णयकोदीगईनिष्कर्षयाअंतिमता नहींकरसकते सर्वोच्चकोरोकें प्रदत्तशक्तिकाप्रयोगकरनेसेन्यायालय कलाकेतहत।136 मेंसे संविधान। -एसकेतहतआयकरअधिकारीको।23 ( 3 ) मेंसे दिएगएअधिकार कोईसाक्ष्ययासामग्री।एसकेतहतएकमूल्यांकन।23 ( 3 ) मेंसेअधिनियमकेवलसंदेहपरनहींबनायाजासकताहै।एकमूल्यांकन सो। निर्धारितीकोदीगईजानकारीकाखुलासाकिएबिनाकियागया विभागीयप्रतिनिधिद्वाराऔरनिर्धारितीकोइसप्रकारप्रदानकीगईजानकारीकाखंडनकरनेकाकोईअवसरदिएबिनाऔरउनसभीसामग्रियोंकोध्यानमेंरखनेसेइनकारकरनाजोनिर्धारितीअपनेमामलेकेसमर्थनमेंप्रस्तुतकरनाचाहताथा ए न्यायकेमूलनियमोंकाउल्लंघन।औरपुकारतेहैं कलाकेतहतशक्तियाँ।136 संविधानसे। सेठगुरमुखसिंहबनाम।आय-करआयुक्त, पंजाब ( 1944 आई. टी. आर. 393) स्वीकृत। न्यायनिर्णयःसिविलअपील सिविलअपील कासं. 217। 1953 दिनांकितनिर्णयऔरआदेशसेअपील 16 आय- करअपीलीय942 काजनवरी, 1950 कादिन [ 1 955 ] आय-करअपीलसं. 4658 मेंन्यायाधिकरण, कलकत्ता 1948-49 औरE.P.T.A. 1948-49 कीसंख्या1137। एन. सी. चटटर्जीऔरवेदव्यास, (एस. के. कपूर) औरउनकेसाथगणपतराय) अपीलार्थीकेलिए। सी. के. डाफ्टटरी, सॉलिसिटटर-जनरलफॉरइंडिया(जी. एन. जोशी, उनकेसाथ) प्रत्यर्थीकेलिए। 1954. 29 अक्टूबर।कानिर्णयनिर्णय अ दालत द्वारादियागयाथा मेहरचंदमहाजनसी. जे.-अपीलार्थीएक केतहतनिगमितसार्वजनिकसीमितसंयुक्तस्टॉककंपनी भारतीयकंपनीअधिनियम, 1913, इसकेपंजीकृतहोनेकेसाथ कलकत्तामेंकार्यालय।यहमनुकाव्यवसायचलाताहै। सूतीधागेऔरटुकड़ोंकेसामानकानिर्माणऔरबिक्री।उसपर28 जुलाई, 1944, आय-करअधिकारीनेजारी किया धारा22 (2) केतहतइसेनोटिस भारतीयआय करअधिनियमइसेविवरणीदाखिलकरनेकेलिएकहताहैनिर्धारणवर्ष1944-45 केलिए(लेखावर्षहोनेकेनाते) उसकीआयका 1943-44 ) . दाखिलकरनेकीनियततिथिकीसमाप्तिसेपहलेअपीलार्थीकंपनीकीलेखापुस्तकेंवापसकरनाखातोंसेसंबंधितदस्तावेजोंकेसाथ,नारायणगंजऔरयहआरोपलगायाजाताहैकियेबनेरहेउप-मंडलकीअदालतकीअभिरक्षामजिस्ट्रेटटजनवरी, 1950 तक, जबउन्हेंसौंपदियागयाअपीलार्थीकोलौटें।इसस्थितिमेंनिर्धारितीवापसीप्रस्तुतकरनेकेलिएसमयबढ़ानेकाअनुरोधकिया।इसअनुरोधकोअस्वीकारकरदियागयाथा, औरएककारणदस्सोनोटिसदियागयाथाअधिनियमकीधारा28 (3) केतहतजारीकियागयाअपीलकर्ताकंपनीपरजुर्मानाक्योंनहींलगायाजानाचाहिएरिटटर्नदाखिलकरनेमेंविफलताकेलिएउसपर।एकअधिकारीआय-करकंपनीकेसामनेपेशहुआअधिकारीऔरइसचूककाकारणसमझाया।इसकेलिएपतालगाएँकिक्यास्पष्टीकरणद्वाराप्रस्तुतकियागयाहैनिर्धारितीवास्तविकथा, आयकरअधिकारीबनायागयाइसमामलेकेबारेमेंसंबंधितअदालतसेपूछताछ।उन्होंनेअदालतसेउन्हेंअनुमतिदेनेकाभीअनुरोधकियालेखापुस्तकोंतकपहुँच।लेकिनअदालतने,नहीइसमांगकोस्वीकारकियाकिलेखापुस्तकेंनिर्धारितीकोउपलब्धकरायाजाएऔरनहीइसकीअनुमतिदीजाएआय-करअधिकारीकीउनतकपहुंचहो। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 943 एससीआर। आय-करअधिकारीनेइसप्रकारखुदकोसंतुष्टकियामाफकर दिया। निर्धारितीकेस्पष्टीकरणकीवास्तविकता, गिरादिया अधिनियमकीधारा28 (3) केतहतकंपनीकेखिलाफकीगईवापसीकार्यवाहीदायरकरनेमेंचूक। और ऐसालगताहैकिइसमामलेमेंआगेकोईकार्रवाईनहींकीगई। वर्ष1947 तकविभागद्वारालियागया।उसवर्षकेदौरानकंपनीनेविभागसेकार्यवाहीकोफिरसेशुरूकरनेकाअनुरोधकिया।अपीलार्थीकंपनीद्वाराप्रस्तुतकार्यवाहीकोफिरसेशुरूकरदियागयाहै।कीवापसी 16 तारीखकोनिर्धारणवर्ष1944-45 केलिएइसकीआय Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਰਰਪੋਰਟਾਂ 941 ਢਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਪਾਹ ਰਮਿੱਲ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਰਮਸ਼ਨਰ, ਪਿੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ [ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ ਸੀ.ਜੇ., ਐਸ.ਆਰ. ਦਾਸ, ਗੁਲਾਮ ਹਸਨ, ਭਗਵਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਰਵਧਾਨ, ਆਰਟੀਕਲ 136-ਰਵਸ਼ੇਸ਼ ਛੁਿੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ -ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪੋਵੇਟ-ਇੰਡੀਅਨ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ (1922 ਦਾ 11), ਐਸ. 23(3) - ਗੈਰ-ਕਾਨ ੰਨੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ । ਸੰਰਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 136 ਦੁਆਰਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ ੰ ਰਦਿੱਤੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨ ੰ ਰਕਸੇ ਵੀ ਸਟੀਕਤਾ ਨਾਲ ਪਰਰਭਾਰਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਿੱਕ ਬੇਰਮਸਾਲ ਅਤੇ ਬੇਰਮਸਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਰਸਰਫ ਰਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਨ ਸਰਿਤੀ ਰਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰਨਰਧਾਰਤ ਫਾਰਮ ਲਾ ਜਾਂ ਰਨਯਮ ਸੰਰਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 136 ਤਰਹਤ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ ੰ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਰਾਹ ਰਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸੁਰਿੱਰਿਆ ਅਤੇ ਗਰੰਟੀ ਸੰਰਵਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜਿੱਜਾਂ ਦੀ ਬੁਿੱਧੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਰਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਕੀਤੇ ਰਵਸ਼ਵਾਸ ਰਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਰਕਸੇ ਵੀ ਰਕਸਮ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨ ੰ ਰਕਸੇ ਮਨਮਰਜੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਰਵਰੁਿੱਧ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਰਨਆਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨ ੰ ਅਿੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂ ਰਕਸੇ ਮੁਕਿੱਦਮੇਬਾਜ ਨ ੰ ਵਾਜਬ ਸੌਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਕਾਇਮ ਨਾ ਰਿੱਿੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਰਕਸੇ ਵੀ ਘਰੇਲ ਕਾਨ ੰਨ ਦੁਆਰਾ ਰਕਸੇ ਵੀ ਫੈਸਲੇ ਨ ੰ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਰਨਰਣਾਇਕਤਾ ਜਾਂ ਅੰਰਤਮ ਰ ਪ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ ੰ ਸੰਰਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 136 ਤਰਹਤ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ। ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1922 ਦੀ ਧਾਰਾ 23 (3) ਤਰਹਤ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਰਧਕਾਰੀ ਨ ੰ ਰਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰਕੰਨੀਆਂ ਵੀ ਰਵਆਪਕ ਹੋਣ, ਉਸ ਨ ੰ ਰਕਸੇ ਸਬ ਤ ਜਾਂ ਸਮਿੱਗਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਰਬਨਾਂ ਸ਼ੁਿੱਧ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਧਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਦੰਦੀਆਂ। ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 23 (3) ਤਰਹਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਸਰਫ ਸ਼ਿੱਕ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਰਵਭਾਗੀ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਿੁਲਾਸਾ ਕੀਤੇ ਰਬਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨ ੰ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਪਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਿੰਡਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਰਦਿੱਤੇ ਰਬਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸਮਿੱਗਰੀ ਨ ੰ ਰਧਆਨ ਰਵਿੱਚ ਰਿੱਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤੇ ਰਬਨਾਂ ਕੀਤਾ ਰਗਆ ਮੁਲਾਂਕਣ। ਜੋ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਦੇ ਸਮਰਿਨ ਰਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਰਨਆਂ ਦੇ ਬੁਰਨਆਦੀ ਰਨਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਰਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 136 ਦੇ ਤਰਹਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੇਠ ਗੁਰਮੁਿ ਰਸੰਘ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਰਮਸ਼ਨਰ, ਪੰਜਾਬ (1944 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 393) ਨ ੰ ਮਨਜ ਰੀ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਰਸਵਲ ਅਪੀਲ ਅਰਧਕਾਰ ਿੇਤਰ: 1953 ਦੀ ਰਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 217 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਪੀਲ ਦੇ 16 ਜਨਵਰੀ, 1950 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਪੀਲ 1954 29 ਅਕਤ ਬਰ 1954 ਢਾਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਟਨ ਰਮਿੱਲਜ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਕਰਮਸ਼ਨਰ ਪੱਛਮੀ ਬਿਗੰਾਲ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ ਸੀ. ਜੇ. 942 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਰਰਪੋਰਟਾਂ [1955] ਰਟਬਊਨਲ, ਕਲਕਿੱਤਾ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਪੀਲ ਰਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 4658, 1948-49 ਅਤੇ 1948-49 ਦਾ ਈ.ਪੀ.ਟੀ.ਏ. ਨੰਬਰ 1137 ਐਨ.ਸੀ. ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾ ਰਵਆਸ, (ਐਸ. ਕੇ. ਕਪ ਰ) ਅਤੇ ਗਣਪਤ ਰਾਏ, ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਵਿੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰਲਰਸਟਰ ਜਨਰਲ ਸੀ.ਕੇ.ਦਫਤਾਰੀ (ਜੀ. ਐਨ. ਜੋਸ਼ੀ, ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਪੇਸ਼ ਹੋਏ। 29 ਅਕਤ ਬਰ 1954. ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਸੀ Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) " I'- 941: S.C.R. SUPREME COURT REPORTS DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. v. COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [MEHR CHAND MAHAJAN C.J.,· S.R. DAs, GHuLAM HASAN, BHAGWATI and VENKATARAMA AYYAR JJ.] Constitution of India, Art. 136-Appeal by Special Leave-'-Supreme Court's powet-lndian Income-tax Act (XI of 1922), s. 23(3)-Assessm'ent when invalid. It is not possible to define with any precision the limitations of the powe'rs conferred on the Supreme Court by Art. 136 of the Constitution. This is an overriding and exceptional power and should be exercised sparingly and . with caution and only in special and extraordinary situation. Beyond this no set formula or rule can stand in the way of or fetter the exercise of the power conferred on the Supreme Court under Art. 136 of the Constitu-tion. Sufficient safeguard and guarantee for the exercise of this power lie in the trust reposed by the Constitution in the wisdom and good sense of judges of the Supreme Court. This power is not hedged in by technical hurdles of any kind when it is called in aid against any arbitrary adjudication or for advancing the cause of justice or for giving a fair deal to a litigant so that in-justice may not be perpetrated or perpetuated. Conclusiveness or finality given to any decision by any domestic law cannot deter the Supreme Court from exercising the power conferred under Art. 136 of the Constitution. The powers given to the Income-tax Officer under s. 23(3) of the Indian Income-tax Act, 1922, however wide, do not entitle him to base the assessment on pure guess without reference to any evidence or m~terial. An assessment under s. 23(3) of the Act cannot be made only on bare suspicion. An assessment so made without disclosing to the assessee the information supplied by the departmental representative and without giving any opportunity to the assessee to rebut the information so supplied and declining to take into consideration all materials . which the assessee wanted to produce in support of his case -constitutes a violation of the fundamental rules of justice · and tails for the powers under Art. 136 of the Constitution. Seth Gurmukh Singh v. Commissioner of Income-tax, Punjab ( 1944 I.T.R. 393) approved. CrvrL APPELLATE JURISDICTION : Civil Appeal No. 217 of 1953. Appeal from the Judgment and Order dated the 16th day of January, 1950, of the Income-tax Appellate !954· , October 29. 1954 DhakJWtJri Cotton Mills Ltd. v. Commissioner of Jncomt~tax Wesl Bengal. 942 SUPREME COURT REPORTS [1955) Tribunal, Calcutta in Income-tax Appeal · · No. 4658 of 1948-49 and E.P.T.A. No. 1137 of 1948-49. N. C. Chatterjee and Veda Vyas, (S. K. Kapoor and Ganpat Rai, with them) for the appellant. C. K. Daphtary, Solicitor-General for India ( G. N. Joshi, with him) for the respondent. Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 943 एससीआर। आय-करअधिकारीनेइसप्रकारखुदकोसंतुष्टकियामाफकर दिया। निर्धारितीकेस्पष्टीकरणकीवास्तविकता, गिरादिया अधिनियमकीधारा28 (3) केतहतकंपनीकेखिलाफकीगईवापसीकार्यवाहीदायरकरनेमेंचूक। और ऐसालगताहैकिइसमामलेमेंआगेकोईकार्रवाईनहींकीगई। वर्ष1947 तकविभागद्वारालियागया।उसवर्षकेदौरानकंपनीनेविभागसेकार्यवाहीकोफिरसेशुरूकरनेकाअनुरोधकिया।अपीलार्थीकंपनीद्वाराप्रस्तुतकार्यवाहीकोफिरसेशुरूकरदियागयाहै।कीवापसी 16 तारीखकोनिर्धारणवर्ष1944-45 केलिएइसकीआय मार्च, 1948।हालाँकि, यहवापसीएककॉमनहींथी।पुस्तकोंकीसहायताकेबिनादस्तावेज़काअनुरोधकरेंलाभकीगणनापीकेअनुसारनहींकीजासकी कानूनकेप्रावधान।वापसीकीप्राप्तिपरआय करअधिकारीनेधारा23 (2) केतहतएकनोटिसजारीकिया कंपनीकोआगेकीजानकारीप्रदानकरनेकेलिएअधिनियम कईबिंंदुओंपरमिलानऔरकुछनिश्चिततैयारकरनेकेलिए नोटिसमेंबताएगएबयान।यहमांग इसकापालन19 मार्च, 1948 तककियाजानाथा।उसपर उसतारीखकोकंपनीकेमुख्यलेखाअधिकारी आय-करअधिकारीकेसामनेपेशहुएऔरपूछा अगलेसप्ताहकेमध्यतककेलिएऔरसमय अपेक्षितविवरणप्रस्तुतकरना।यहअनुरोधथा, हालांकि, इनकारकरदियाऔरमूल्यांकनपरपूराकियागयाथा 20 मार्च, 1948।अतिरिक्तलाभकाआकलनथा 23 मार्च, 1948 कोभीफाइनलखेलागया।प्रासंगिकमूल्यांकनआदेशकाहिस्साइनशब्दोंमेंहैः — " लाभकेदृष्टिकोणसे, 1943 एकथासभीकपासमिलोंकेलिएबहुतअच्छावर्ष, यदिसबसेअच्छानहींहै। कपासऔरईंधनपरहोनेवालेखर्चसेपताचलताहैकिउत्पादनपताचलाकिनिस्संदेहअधिकथाजबकियहहैइसकंपनीद्वाराघोषितसकललाभकमहै।मुझेपताहै।स्पष्टकरेंकिबिक्रीकीपूरीराशिकाहिसाबनहींरखागयाहैएडकेलिए।यहउम्मीदकीजातीहैकिवास्तवमें रुपयेवापसकरें।36 बेनामीबिक्रीकेलिएलाखों"। यहउल्लेखकियाजासकताहैकिवापसीमेंकॉम पैनीने28 प्रतिशतकेसकललाभकाखुलासाकियाथा। [ 1955 ] रुपयेकीबिक्री।1,78,96,122 . कुलराशि।वर्ष1942 मेंबिक्रीकीराशिरु।1,15,69,582 ,41 प्रतिशतकेसकललाभकाखुलासाकरना।हालाँकि, उसवर्षकेदौरानस्थापनाकाखर्चरु।15,94,101 , जबकिआकलनकेतहतवर्षकेलिएप्रासंगिकलेखावर्षकेदौरानयेबढ़कररु।34,74,735 श्रमसमस्याओंकेकारण।कईअन्य थे। कारण संबंधितअवधिकेदौरानलाभकीकमदरकेलिएनिर्धारितीद्वाराउल्लिखित; लेकिनआयकरअधिकारीनेउनपरकोईध्याननहींदिया।अपीलपरयहआदेशथाःअपीलीयसहायकआयुक्तद्वारासमर्थित।निर्धारितीनेतबअपीलकीकि न्यायाधिकरण इनकेखिलाफ निर्णयलेतेहैं।क्याहुआ? इससेपहले न्यायाधिकरणकर सकताहै केसंदर्भमेंकहाजासकताहै न्यायाधिकरणकाहीआदेश। केनिर्णयमेंयहीउल्लेखकियागयाहै न्यायाधिकरणः " 25 तारीखकोइसअपीलकीसुनवाईकेअंतमें नवंबर, 1949 में, आयकरअपीलीयन्यायाधिकरणनेविभागीयप्रतिनिधिसेआयकरअपीलीयत्रयीकीजांचकेलिएअन्यसमानकपासमिलोंकेमामलोंमेंदिखाईगईयामूल्यांकनकीगईसकललाभदरोंकोपेशकरनेकाअनुरोधकिया।प्रस्थानमानसिकप्रतिनिधिइसबिंंदुपरजानकारीएकत्रकरनेकेलिए3/4 दिनकासमयचाहतेथे।इसपरअपीलार्थीयहभीचाहताथाकिउसेइससंबंधमेंजानकारीप्रस्तुतकरनेकीअनुमतिदीजाए अन्यद्वारादिखाईगईयामूल्यांकनकीगईसकललाभदरें इसीतरहकीकपासमिलें, औरउन्हेंइसमुद्देपरजानकारीदेनेकीभीअनुमतिदीगई।29 तारीखकोयाउसकेआसपास नवंबरअपीलार्थीकेवकीलनेअनुरोधकियाकिउसेशनिवारकी3 तारीखतककासमयदियाजानाचाहिए। और केलिए समय उपरोक्तजानकारीदाखिलकरनेकेलिएदिसंबरदिसंबरइसउद्देश्यकीअनुमतिउन्हेंदीगईथी।तीसरेपरश्रीबनर्जीअपीलार्थीकेवकीलनेदेखाकिखाताचींटीसदस्यअपनेकक्षमेंऔरचाहताथा उत्पादनके लिए लिखिततर्कऔरकिताबोंसेभराएकट्रंकऔरउनकेमामलेकेसमर्थनमेंकागजात।श्रीबनर्जीकोबतायागयाकिमामलेमेंदलीलें25 तारीखकोसमाप्तहोगईथींऔरउन्हेंकेवलअदालतकोअन्यसमानकपासमिलोंकेमामलोंमेंदिखाईगईयामूल्यांकनकीगईसकललाभदरोंकीआपूर्तिकरनेकेलिएसमयदियागयाथा।उन्हेंबतायागयाकिकिसीभीएस. सी. आर. कासंज्ञानलेनादूसरेपक्षकेलिएउचितनहींथा। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 945 उसस्तरपरअतिरिक्तसाक्ष्ययाअभिलेख और उनकीकिताबोंकाट्रंकऔर कागजातवापसकरदिएगए। को उसे।लेखाकारसदस्यकेसाथश्रीबनर्जीकीचर्चाकेदौरानश्रीबनर्जीनेएकरिपोर्टप्रस्तुतकीजिसमेंदिखायागयाकिबंगालमेंकुछमिलोंकीसकललाभलाभदरऔसतन23 प्रतिशतथी।बयानमें23प्रतिशतदिखायागयाहै।स्थूल लाभलाभदरें 'पूलप्रॉफिटट' नामकएकऔरवस्तुथी जो था। सकललाभदरसेअधिक।श्रीबनर्जीसेयहबतानेकेलिएकहागयाथाकि'पूलप्रॉफिटट' शब्दकाक्याअर्थहै, लेकिनउन्हेंइसबिंंदुपरकोईजानकारीनहींथी।इसजानकारीकेअभावमेंहमेंडरहैकिहमारेलिए23 प्रतिशतकेसकललाभप्रतिशतकोबहुतअधिकमहत्वदेनासंभवनहींहै।किताबोंमेंलिखाहै श्रीबनर्जीद्वारानिर्मित। श्रीबनर्जीनेइसचर्चाकेदौरानआगेकहा अपेक्षितअपव्कोदर्शानेवालीएकपुस्तकलिखी।उसपुस्तकमेंकपासकीकुछगुणवत्ताकाउल्लेखकियागयाथाऔरयहकहागयाथाकि34 प्रतिशतकीबर्बादीहुईथी।सामान्यथा।निर्धारितीकेमामलेमेंउसनेएकअपव्दिखायाहै Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) 1954 ਢਾਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਟਨ ਰਮਿੱਲਜ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਕਰਮਸ਼ਨਰ ਪੱਛਮੀ ਬਿਗੰਾਲ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ ਸੀ. ਜੇ. 942 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਰਰਪੋਰਟਾਂ [1955] ਰਟਬਊਨਲ, ਕਲਕਿੱਤਾ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਪੀਲ ਰਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 4658, 1948-49 ਅਤੇ 1948-49 ਦਾ ਈ.ਪੀ.ਟੀ.ਏ. ਨੰਬਰ 1137 ਐਨ.ਸੀ. ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾ ਰਵਆਸ, (ਐਸ. ਕੇ. ਕਪ ਰ) ਅਤੇ ਗਣਪਤ ਰਾਏ, ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਵਿੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰਲਰਸਟਰ ਜਨਰਲ ਸੀ.ਕੇ.ਦਫਤਾਰੀ (ਜੀ. ਐਨ. ਜੋਸ਼ੀ, ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਪੇਸ਼ ਹੋਏ। 29 ਅਕਤ ਬਰ 1954. ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਸੀ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ ਸੀ.ਜੇ.- ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਇਿੱਕ ਪਬਰਲਕ ਰਲਮਰਟਡ ਸੰਯੁਕਤ ਸਟਾਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਕੰਪਨੀਜ ਐਕਟ, 1913 ਦੇ ਤਰਹਤ ਸਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਰਜਸਦਾ ਰਰਜਸਟਰਡ ਦਫਤਰ ਕਲਕਿੱਤਾ ਰਵਿੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ ਤੀ ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਟੁਕੜੇ-ਮਾਲ ਦੇ ਰਨਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰਵਕਰੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 28 ਜੁਲਾਈ, 1944 ਨ ੰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 22 (2) ਤਰਹਤ ਇਸ ਨ ੰ ਨੋਰਟਸ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1944-45 (ਿਾਤਾ ਸਾਲ 1943-44) ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਰਰਟਰਨ ਭਰਨ ਲਈ ਰਕਹਾ। ਰਰਟਰਨ ਭਰਨ ਦੀ ਰਨਰਧਾਰਤ ਰਮਤੀ ਿਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰਹਲਾਂ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਿਾਤਾ ਰਕਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਿਾਰਤਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਨ ੰ ਸਬ-ਡਵੀਜਨਲ ਅਫਸਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜੇ ਰਵਿੱਚ ਲੈ ਰਲਆ। ਨਾਰਾਇਣਗੰਜ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਰਕ ਇਹ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ, 1950 ਤਿੱਕ ਸਬ-ਡਵੀਜਨਲ ਮੈਰਜਸਟਰੇਟ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਰਹਰਾਸਤ ਰਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਉਨਹਾਂ ਨ ੰ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨ ੰ ਵਾਪਸ ਸੌਂਪ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ। ਇਸ ਸਰਿਤੀ ਰਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਰਰਟਰਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਨ ੰ ਰਿੱਦ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 28 (3) ਦੇ ਤਰਹਤ ਕਾਰਨ ਦਿੱਸੋ ਨੋਰਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਰਗਆ ਸੀ ਰਜਸ ਰਵਿੱਚ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਕੰਪਨੀ ਨ ੰ ਪੁਿੱਰਛਆ ਰਗਆ ਸੀ ਰਕ ਜੁਰਮਾਨਾ ਰਕਉਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਰਟਰਨ ਭਰਨ ਰਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਰਹਣ ਲਈ ਇਸ 'ਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇਿੱਕ ਅਰਧਕਾਰੀ ਅਦਾਲਤ ਰਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਇਸ ਰਡਫਾਲਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦਿੱਰਸਆ। ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਰਕ ਕੀ ਕਰਦਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਸਪਿੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਸਹੀ ਸੀ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਰਧਕਾਰੀ ਨੇ ਰਕਹਾ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਸਬੰਧਤ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਜਾਂਚ। ਉਸਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨ ੰ ਇਜਾਜਤ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਉਸ ਨ ੰ ਿਾਤੇ ਦੀਆਂ ਰਕਤਾਬਾਂ ਤਿੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਰਕ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸ ਮੰਗ ਨ ੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਰਕ ਰਕਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅਕਾਊਂਟ ਰਨਰਧਾਰਕ ਨ ੰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਰਧਕਾਰੀ ਨ ੰ ਉਨਹਾਂ ਤਿੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਆਰਗਆ ਰਦਿੱਤੀ। ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਰਰਪੋਰਟਾਂ 943 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਰਧਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਦੇ ਸਪਿੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਰਟਰਨ ਭਰਨ ਰਵਿੱਚ ਰਡਫਾਲਟ ਨ ੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 28 (3) ਤਰਹਤ ਕੰਪਨੀ ਰਵਰੁਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨ ੰ ਰਿੱਦ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ। ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਰਕ ਸਾਲ 1947 ਤਿੱਕ ਰਵਭਾਗ ਵਿੱਲੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਰਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਰਵਭਾਗ ਨ ੰ ਕਾਰਵਾਈ ਨ ੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਰਵਾਈ ਚਿੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ, 1948 ਨ ੰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1944-45 ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਰਰਟਰਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਰਕ, ਇਹ ਵਾਪਸੀ ਇਿੱਕ ਸੰਪ ਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਕਉਂਰਕ ਰਕਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਰਬਨਾਂ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਗਣਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ । ਕਾਨ ੰਨ ਦੀਆਂ ਰਵਵਸਿਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਰਟਰਨ ਰਮਲਣ 'ਤੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਰਧਕਾਰੀ ਨੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 23 (2) ਤਰਹਤ ਨੋਰਟਸ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕੰਪਨੀ ਨ ੰ ਕਈ ਨੁਕਰਤਆਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਨੋਰਟਸ 'ਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਰਬਆਨ ਰਤਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਕਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ 19 ਤਾਰੀਿ ਤਿੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ । ਮਾਰਚ, 1948 ਉਸ ਤਾਰੀਿ ਨ ੰ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁਿੱਿ ਲੇਿਾ ਅਰਧਕਾਰੀ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਰਧਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ ਦੇ ਮਿੱਧ ਤਿੱਕ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਮੰਰਗਆ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹਾਲਾਂਰਕ, ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ 20 ਮਾਰਚ, 1948 ਨ ੰ ਪ ਰਾ ਹੋ ਰਗਆ। ਵਾਧ ਮੁਨਾਫਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨ ੰ ਵੀ 23 ਮਾਰਚ, 1948 ਨ ੰ ਅੰਰਤਮ ਬਣਾਇਆ ਰਗਆ ਸੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਮ ਦਾ ਸੰਬੰਰਧਤ ਰਹਿੱਸਾ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰਵਿੱਚ ਹੈ:- "ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਰਦਰਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, 1943-ਸਾਰੇ ਕਪਾਹ ਰਮਿੱਲਾਂ ਲਈ ਇਿੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਾਲ ਸੀ, ਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ। ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਉੱਤੇ ਿਰਚੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਰਕ-ਉਤਪਾਦਨ ਰਬਨਾਂ ਸ਼ਿੱਕ ਵਿੱਧ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰਕ ਇਹ ਪਾਇਆ ਰਗਆ ਹੈ ਰਕ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਿੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਰਗਆ ਕੁਿੱਲ ਲਾਭ ਘਿੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਰਕ ਅਸਲ ਰਵਿੱਚ ਕੁਿੱਲ ਲਾਭ ਦੀ ਦਰ ਇਸ ਸਾਲ ਵਿੱਧ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਰਕ ਲਗਭਗ 40٪ ਦੀ ਦਰ, ਭਾਵ, 1942 ਦੇ ਿਾਰਤਆਂ ਰਵਿੱਚ ਦਿੱਸੀ ਗਈ ਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਬਣਾਈ ਰਿੱਿੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੇਰਹਸਾਬੀ ਰਵਕਰੀ ਲਈ 36 ਲਿੱਿ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ" ਇਹ ਰਜਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਰਕ ਇਸ ਰਵਚ ਰਰਟਰਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 28 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਿੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1954 ਢਾਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਟਨ ਰਮਿੱਲਜ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਕਰਮਸ਼ਨਰ ਪੱਛਮੀ ਬਿਗੰਾਲ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ ਸੀ. ਜੇ. 1954 ਢਾਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਟਨ ਰਮਿੱਲਜ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਪੱਛਮੀ ਬਕਰਮਸ਼ਨਰ ਿਗੰਾਲ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ ਸੀ. ਜੇ. Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) !954· , October 29. 1954 DhakJWtJri Cotton Mills Ltd. v. Commissioner of Jncomt~tax Wesl Bengal. 942 SUPREME COURT REPORTS [1955) Tribunal, Calcutta in Income-tax Appeal · · No. 4658 of 1948-49 and E.P.T.A. No. 1137 of 1948-49. N. C. Chatterjee and Veda Vyas, (S. K. Kapoor and Ganpat Rai, with them) for the appellant. C. K. Daphtary, Solicitor-General for India ( G. N. Joshi, with him) for the respondent. 1954. October 29. The Judgment of the Court was delivered by MEHR CHAND MAHAJAN C.J.-The appellant is a public limited joint stock company incorporated under the Indian Companies Act, 1913, with its registered office at Calcutta. It carries on the business of manu-facture and sale of cotton yarn and piece-goods. On the 28th of July, 1944, the Income-tax Officer issued a notice to it under section 22(2) of the Indian Income-tax Act calling upon it to file the return of its income for the assessment year 1944-45 (account year being 1943-44). Before the expiry of the due date for filing the return the account books of the appellant company together with the documents relevant to the accounts, were taken into custody by the Sub-Divisional Officer, Narayanganj and it is alleged that these remained. in the custody of the court of the Sub-Divisional Magistrate till January, 1950, when they were handed back to the appellant. In this situation the assessee pleaded for extension of time to furnish the return. This request was refused, and a show cause notice was ·issued under section 28(3) of the Act calling upon the appellant company why penalty should not· be imposed upon it for its ofailure to file the return. An officer of the company appeared befor.e the · Income-tax Officer and explained the cause for this default. In order to ascertain whether the explanation furnished by the assessee was genuine, the Income-tax Officer made inquiries from the court concerned about this matter. He also made a request to the court to allow · him access to the books of account. The court, however, neither acceded to the demand that books of account be made available to the assessee nor did it permit the Income:tax Officer to. have .. access . . to them.. The • - .• • S.C.R. SUPREME COURT REPORTS Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) लाभलाभदरें 'पूलप्रॉफिटट' नामकएकऔरवस्तुथी जो था। सकललाभदरसेअधिक।श्रीबनर्जीसेयहबतानेकेलिएकहागयाथाकि'पूलप्रॉफिटट' शब्दकाक्याअर्थहै, लेकिनउन्हेंइसबिंंदुपरकोईजानकारीनहींथी।इसजानकारीकेअभावमेंहमेंडरहैकिहमारेलिए23 प्रतिशतकेसकललाभप्रतिशतकोबहुतअधिकमहत्वदेनासंभवनहींहै।किताबोंमेंलिखाहै श्रीबनर्जीद्वारानिर्मित। श्रीबनर्जीनेइसचर्चाकेदौरानआगेकहा अपेक्षितअपव्कोदर्शानेवालीएकपुस्तकलिखी।उसपुस्तकमेंकपासकीकुछगुणवत्ताकाउल्लेखकियागयाथाऔरयहकहागयाथाकि34 प्रतिशतकीबर्बादीहुईथी।सामान्यथा।निर्धारितीकेमामलेमेंउसनेएकअपव्दिखायाहै 9 प्रतिशत।1942 में, 26 प्रतिशत।1943 मेंऔर19 प्रतिशत।1944 में।यहआंकड़ा34 प्रतिशतहै।उसकिताबमेंदिखायागयाहैइसलिएऐसालगताहैकिकपासकीएकविशेषगुणवत्ताआमतौरपरकपाससेबहुतकमहोतीहै। अपीलार्थीद्वाराउपयोगकियागया।अपव्केप्रश्नपरविभागकामुख्यमामलाअपीलार्थीकीअपनीपुस्तकोंपरआधारितहै, जिसकेअनुसारसमीक्षाधीनवर्षमेंउसकीअपव्राशिपिछलेवर्षकीअपव्राशिसेतीनगुनाअधिकथी।इससारीजानकारीकेआलोकमेंहमेंयहप्रतीतहोताहैकिआय-करअधिकारीकोअपीलार्थीद्वारादिखाएगएसकललाभमेंपर्याप्तवृद्धिकरनेकेलिएन्यायसंगतठहरायागयाथा। इससवालपरआतेहैंकिकितनीराशि इसकेअलावाविभागीयप्रतिनिधिनेहमारेअनुरोधपरअन्यकपासमिलोंकेकईमामलेदायरकिएहैंजो-सकललाभदरोंकोअलगअलगदर्शातेहैं। 49 प्रतिशत।और22 प्रतिशत।औरएकमामलेमें13 प्रतिशतभी।दिखायागयाहै। उपरोक्तसभीतथ्योंकेबावजूदयहहमेंदिखाईदेताहै। किआय-करअधिकारीइसनिष्कर्षपरपहुंचनाउचितथाकिसभीबिक्री946 मेंनहींलाईगईथी सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट [ 1955 ] किताबोंको।हालाँकि, हमनेइसमामलेसेसंबंधितसभीतथ्योंपरविचारकियाहैऔरहमारीरायहैकि बिक्रीकोरुपयेसेकमकियाजानाचाहिए।36 आय-करअधिकारीद्वाराकमाएगएलाखसेलेकररु।16 जोसकललाभलाभदरकोलगभग35प्रतिशततककमकरदेगा। इननिर्णयोंकायोगऔरसारयहहैकि आय-करअधिकारीनेबिक्रीपरसकललाभ40 प्रतिशतहोनेकाअनुमानलगाया।शुद्धअनुमानसे,जबकिन्यायाधिकरणनेइसेघटाकर35 प्रतिशतकरदिया।अंगूठेकाकोईअन्यनियमलागूकरके। इनमेंसेकिसीभीनिर्णयसेयहस्पष्टनहींहैकियेअनुमानकिससामग्रीपरआधारितथे। न्यायाधिकरणकेफैसलेसेअसंतुष्ट, निर्धारितीचाहताथाकिन्यायाधिकरणएकमामलाबताएऔरअपनेनिर्णयकेलिएउच्चन्यायालयकोकानूनकेदसप्रश्नोंकेलिएभेजे।ऐसाप्रतीतहोताहैकिन्यायाधिकरणकेसमक्षनिर्धारितीकाप्रतिनिधित्वकरनेवालेडॉ. पालनेकेवलएकप्रश्नपरतर्कदियाथाअर्थात्, क्याआयकरअधिकारीद्वाराकिएगएलाभकाअनुमानअत्यधिकथायाक्यायहअभिलेखपरसामग्रीपरउचितथा।अपीलज्ञापनमेंउठाएगएअन्यमुद्दे मूल्यांकनप्रक्रियाकीवैधतायाशुद्धताकोछोड़दियागयाथा।वेप्रश्नजोन्यायाधिकरणकोप्रस्तुतकिएगएथेऔरजिन्हेंउच्चन्यायालयकोसंदर्भितकरनेकेलिएकहागयाथा, वेसभीबिंंदुओंसेसंबंधितथेजिनमेंन्यायाधिकरणकेसमक्षछोड़ेगएप्रश्नभीशामिलथे।ट्रिब्यूनलइसनिष्कर्षपरपहुँचाकिउसकेआदेशपरकानूनकासवालउठाऔरइसलिएउसनेनिर्धारितीद्वाराकिएगएआवेदनकोखारिजकरदिया। ऐसाप्रतीतहोताहैकिनिर्धारितीकीधारा66 (2) केतहतन्यायालय फिरउच्चकेलिएआवेदनकिया न्यायाधिकरणकोआदेश अधिनियमकोउच्चन्यायालयकोकानूनकेउन्हींप्रश्नोंकोसंदर्भितकरनेकानिर्देशदेनेकेलिएजारीकियागयाथाजिन्हेंउसनेसंदर्भितकरनेसेइनकारकरदियाथा।इसआवेदनकोसिरेसेखारिजकरदियागया।उच्चन्यायालयनेइसन्यायालयमेंअपीलकरनेकीअनुमतिकेलिएएकआवेदनकोभीअस्वीकारकरदिया।सभीउपचारोंकोसमाप्तकरनेकेबादजो थे। आय-करअधिनियमकेतहतउसकेलिएउपलब्ध, निर्धारितीनेतबसंविधानकेअनुच्छेद136 के-प्रावधानोंकेतहतआयकरन्यायाधिकरणकेआदेशकेखिलाफविशेषअनुमतिकेलिएइसन्यायालयमेंएकआवेदनकिया।छोड़दें। अनुमतिदीगईथीऔरयहअपीलअबउसछुट्टीकेआधारपरहमारेसामनेहै। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 947 एससीआर। श्रीचटटर्जी, अपीलार्थीकेविद्वानवकील, मूल्यांकनआदेशजारीकियागया अन्यबातोंकेसाथतर्कदियाकिआयकरअधिनियमकीधारा23 (3) केतहतप्राकृतिकन्यायकेसिद्धांतोंकाउल्लंघनकियागयाथा। क्योंकियहकिसीभीसामग्रीपरआधारितनहींथाऔरअपीलार्थीद्वाराप्रस्तुतसाक्ष्यकोअनुचितरूपसेखारिजकरदियागयाथा।यहआगेकहागयाकिन्यायाधिकरणनेअपीलकर्ताकंपनीकेपीछेआयकरविभागद्वाराप्रदानकिएगएआंकड़ोंपरभरोसाकरनेऔरइसकाखंडनकरनेयाव्याख्याकरनेकाअवसरदिएबिनाअधिकारक्षेत्रकेबिनाकामकिया। रिलायंसकोएकपूर्णनिर्णयपररखागयाथा एकही। सेठगुरमुखमेंलाहौरउच्चन्यायालयकीपीठ Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) ਇਹ ਰਜਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਰਕ ਇਸ ਰਵਚ ਰਰਟਰਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 28 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਿੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1954 ਢਾਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਟਨ ਰਮਿੱਲਜ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਕਰਮਸ਼ਨਰ ਪੱਛਮੀ ਬਿਗੰਾਲ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ ਸੀ. ਜੇ. 1954 ਢਾਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਟਨ ਰਮਿੱਲਜ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਪੱਛਮੀ ਬਕਰਮਸ਼ਨਰ ਿਗੰਾਲ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ ਸੀ. ਜੇ. 944 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਰਰਪੋਰਟਾਂ [1955] ਇਸ ਦੀ ਰਵਕਰੀ 1,78,96,122 ਰੁਪਏ ਹੈ। ਸਾਲ 1942 ਰਵਿੱਚ ਰਵਕਰੀ ਦੀ ਕੁਿੱਲ ਰਕਮ 1,15,69,582 ਰੁਪਏ ਸੀ, ਰਜਸ ਰਵਿੱਚ 41 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਰਕ, ਉਸ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿਾਪਨਾ ਦੇ ਿਰਚੇ ਇਹ 15,94,101 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਰਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਰਕ ਲੇਿਾ-ਜੋਿਾ ਦੌਰਾਨ ਸਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਰਧਤ ਸਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਇਹ ਮਜਦ ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਕਾਰਨ ਵਧ ਕੇ 34,74,735 ਰੁਪਏ ਹੋ ਰਗਆ ਸੀ। ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਸਨ ਸੰਬੰਰਧਤ ਰਮਆਦ ਦੌਰਾਨ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਘਿੱਟ ਦਰ ਲਈ ਰਨਰਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਰਜਕਰ ਕੀਤਾ ਰਗਆ ਹੈ; ਪਰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਉਨਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨੋਰਟਸ ਨਹੀਂ ਰਲਆ। ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਸੀ; ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਰਮਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿੱਰਿਆ ਰਗਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨੇ ਇਨਹਾਂ ਫੈਸਰਲਆਂ ਰਵਰੁਿੱਧ ਰਟਬਊਨਲ ਕੋਲ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਰਟਬਊਨਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਰਟਬਊਨਲ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦਿੱਰਸਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਜਕਰ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਰਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਰਗਆ ਹੈ ਰਟਬਊਨਲ: "25 ਨਵੰਬਰ, 1949 ਨ ੰ ਇਸ ਅਪੀਲ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਪੀਲ ਰਟਬਊਨਲ ਨੇ ਰਵਭਾਗੀ ਪਰਤੀਰਨਧੀ ਨ ੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਰਕ ਉਹ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਪੀਲ ਰਟਬਊਨਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫਾ ਦਰਾਂ ਨ ੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ। ਇਸੇ ਤਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਪਾਹ ਰਮਿੱਲਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ। ਰਵਭਾਗੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਇਸ ਰਬੰਦ 'ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕਿੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ 3/4 ਰਦਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ 'ਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਇਹ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਰਕ ਉਸ ਨ ੰ ਰਦਿਾਏ ਗਏ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਆਰਗਆ ਰਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਪਾਹ ਰਮਿੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਰਗਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨ ੰ ਇਸ ਰਬੰਦ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਤਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਰਗਆ ਵੀ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 29 ਨਵੰਬਰ ਨ ੰ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਰਕ ਉਸ ਨ ੰ ਉਪਰੋਕਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਨੀਵਾਰ 3 ਦਸੰਬਰ ਤਿੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਂ ਰਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਉਸ ਨ ੰ ਇਜਾਜਤ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 3 ਦਸੰਬਰ ਨ ੰ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸ਼ਰੀ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਨ ੰ ਆਪਣੇ ਚੈਂਬਰ ਰਵਿੱਚ ਦੇਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਦੇ ਸਮਰਿਨ ਰਵਿੱਚ ਰਲਿਤੀ ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਰਕਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕਾਗਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਿੱਕ ਟੰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਰੀ ਬੈਨਰਜੀ ਨ ੰ ਦਿੱਰਸਆ ਰਗਆ ਰਕ ਇਸ ਕੇਸ ਰਵਿੱਚ ਦਲੀਲਾਂ 25 ਤਰੀਕ ਨ ੰ ਪ ਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨਹਾਂ ਨ ੰ ਰਸਰਫ ਅਦਾਲਤ ਨ ੰ ਅਰਜਹੀਆਂ ਹੋਰ ਕਪਾਹ ਰਮਿੱਲਾਂ ਦੇ ਮਾਮਰਲਆਂ ਰਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਜਾਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੇ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਸੀ। ਉਸ ਨ ੰ ਦਿੱਰਸਆ ਰਗਆ ਸੀ ਰਕ ਦ ਜੇ ਪਿੱਿ ਲਈ ਰਕਸੇ ਦਾ ਨੋਰਟਸ ਲੈਣਾ ਉਰਚਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਰਰਪੋਰਟਾਂ 945 ਵਾਧ ਉਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਸਬ ਤ ਜਾਂ ਰਰਕਾਰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਕਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕਾਗਜਾਂ ਦੀ ਟੰਕ ਉਸ ਨ ੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਰੀ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਰਵਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰੀ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਇਿੱਕ ਰਰਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਰਜਸ ਰਵਿੱਚ ਰਦਿਾਇਆ ਰਗਆ ਰਕ ਬੰਗਾਲ ਰਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਮਿੱਲਾਂ ਦੀ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫਾ ਦਰ ਔਸਤਨ 23 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ। ਰਬਆਨ ਰਵਿੱਚ 23 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਰਦਿਾਇਆ ਰਗਆ ਹੈ। ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫਾ ਦਰਾਂ 'ਪ ਲ ਮੁਨਾਫਾ' ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਚੀਜ ਸੀ ਜੋ ਸੀ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲੋਂ ਵਿੱਡਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨ ੰ ਇਹ ਦਿੱਸਣ ਲਈ ਰਕਹਾ ਰਗਆ ਸੀ ਰਕ 'ਪ ਲ ਲਾਭ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪਰ ਉਨਹਾਂ ਨ ੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ.......... ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਾਨ ੰ ਡਰ ਹੈ ਰਕ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਾਡੇ ਲਈ 23 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫਾ ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਨ ੰ ਬਹੁਤ ਮਹਿੱਤਵ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰੀ ਬੈਨਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਤਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਰਕਤਾਬਾਂ ਰਵਿੱਚ ਰਜਕਰ ਕੀਤਾ ਰਗਆ ਹੈ। Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) • - .• • S.C.R. SUPREME COURT REPORTS Income-tax Officer having thus satisfied himself about the genuineness of the- assessee's explanation, condoned the default in filing the return and dropped the proceedings taken against the company under section 28(3) of the Act. It seems that no further action in the matter was taken by the department till the year 1947. During that year the company requested the department to revive the proceedings. The proceedings having been revived the appellant company furnished -the return of its income for the assessment year 1944-45 on the 16th March, 1948. This return, however, was not a com-plete document as without the assistance of the books the profits could not be computed according · to the provisions of law. On receipt of the return the Income-tax Officer issued a notice under section 23(2) of the Act calling upon the company to supply further infor-mation on a number of points and to prepare certain statements indicated in the notice. This requisition had to be complied with by the 19th · March, 1948. On that date the Chief Accounts Officer of the company appeared before the Income-tax Officer and asked for further time till the middle of the following wt:ek for furnishing the requisite particulars. This request was, however, · refused and assessment was completed on the 20th March, 1948. The excess profits . assessment was also made final on the 23rd March, 1948. The relevant part of the assessment order is in these terms :~ "From the point of view of profits, 1943 -was -a very good year, if not the best, for all cotton - mills. Expenses on cotton and fuel shows that - production was undoubtedly higher whereas it is found that the gross profit disclosed- by this company is low. · I con-clude that full amount_ of sales have not been- account-ed for. It is expected that actually the rate of gross profit ,should have been higher this year. In view of the higher costs of. establishment, I take -it that the rate of about 40%, i.e., near about ·the -rate disclosed in 1942 accounts, should have been maintained.• I add back the Rs. 36 la:khs for unaccounted sales". It may be mentioned - that in the. return the com- pany had disclosed a gross profit of 28 per cent. on Dhakeswari Cotton Mills Ltd. v. Commissioner of Income-tax Wes.t Bengal. Mehr Chand Mahajan C.J. 1954 ·Dhaktswari Cotton Mills Ltd. v. Commissioner of Income-tax, West Bengal. Mehr Chand .Mahajan C. J. Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) मूल्यांकनआदेशजारीकियागया अन्यबातोंकेसाथतर्कदियाकिआयकरअधिनियमकीधारा23 (3) केतहतप्राकृतिकन्यायकेसिद्धांतोंकाउल्लंघनकियागयाथा। क्योंकियहकिसीभीसामग्रीपरआधारितनहींथाऔरअपीलार्थीद्वाराप्रस्तुतसाक्ष्यकोअनुचितरूपसेखारिजकरदियागयाथा।यहआगेकहागयाकिन्यायाधिकरणनेअपीलकर्ताकंपनीकेपीछेआयकरविभागद्वाराप्रदानकिएगएआंकड़ोंपरभरोसाकरनेऔरइसकाखंडनकरनेयाव्याख्याकरनेकाअवसरदिएबिनाअधिकारक्षेत्रकेबिनाकामकिया। रिलायंसकोएकपूर्णनिर्णयपररखागयाथा एकही। सेठगुरमुखमेंलाहौरउच्चन्यायालयकीपीठ सिंहबनाम।आय-करआयुक्त, पंजाब(1), इसप्रस्तावकेलिएकिधारा23 कीउप-धारा(3) केतहतकार्यवाहीकरतेसमय, आय-करअधिकारी, हालांकिनिर्धारितीद्वाराप्रस्तुतसाक्ष्यपरभरोसाकरनेकेलिएबाध्यनहींहैक्योंकिवहयहगलतमानाजाताहै, फिरभीयदिवहउससाक्ष्यकीअवहेलनाकरतेहुएएकअनुमानलगानेकाप्रस्तावकरताहै, तोउसेनिष्पक्षतासेनिर्धारितीकोउससामग्रीकाखुलासाकरनाचाहिएजिसपरवहउसअनुमानकोखोजनेजारहाहै; औरयहकियदिवहनिर्धारितीकेखिलाफउसकेद्वाराकीगईकिसीभीनिजीपूछताछकेपरिणामकाउपयोगकरनेकाप्रस्तावकरताहै, तोउसेनिर्धारितीकोजानकारीकेसारकेबारेमेंसूचितकरनाचाहिए। सो इसकाउपयोगइसहदतककरनेकाप्रस्तावहैकिनिर्धारितीकोउसमामलेकेपूरेविवरणकेअधिकारमेंरखाजाएजिससेउससेमिलनेकीउम्मीदहैऔरउसेआगेउसेपूराकरनेकापर्याप्तअवसरदेनाचाहिए।यहकहागयाथाकिन्यायाधिकरणनिर्धारितीकोयहबतानेमेंविफलरहाकि सामग्रीजोविभागीयहै प्रतिनिधिथा कपासमिलोंकेसकललाभकीदरोंकेसंबंधमेंइसे49 प्रतिशतकेबीचदियागयाहै।और13 प्रतिशत।, औरयहकियदिवहप्रकटीकरणकियागयाहोता, तोनिर्धारितीनेन्यायाधिकरणकोसंतुष्टकियाहोताकि जिनमिलोंनेऊपरउल्लिखितदरोंपरसकललाभदिखायाथा, उनकीअपीलकर्ताकंपनीकीमिलयाबंगालकीअन्यमिलोंकेसाथकिसीभीप्रकारकीसमानतानहींथीऔरइसलिए निर्धारितीकंपनीकेमिलकेसकललाभकेबारेमेंजांचमेंदरोंकीकोईप्रासंगिकतानहींथी।यहभीतर्कदियागयाकिआय-करअधिकारीऔरन्यायाधिकरणदोनोंनेदरकाअनुमानलगानेमेंमनमानेढंगसेऔरसंदेहपरकामकिया। ( 1 ) [ 1944 ] 12 1. टी. आर. 393 सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट [ 1955 ] 948 सकललाभ।अंतमेंविद्वानवकीलनेआग्रहकियाकिअबलेखाकीपुस्तकें कंपनीउपलब्धथे, यहकेवलन्यायपूर्णऔरनिष्पक्षथाकि आय-करअधिकारीऔरन्यायाधिकरणकोनिर्धारितीद्वाराप्रस्तुतविवरणीकीशुद्धतानिर्धारितकरनेकेलिएइनपुस्तकोंकीजांचकरनीचाहिए। विद्वानसॉलिसिटटर-जनरलजोपक्षमेंउपस्थितहुए पश्चिमबंगालकेआयकरआयुक्तनेश्रीचटटर्जीद्वाराउठाएगएतर्कोंकादोआधारोंपरविरोधकियाः( 1 )पहलीबारमें, इसन्यायालयकेअधिकारक्षेत्रपरसवालउठाएबिनाविशेषअनुमतिदेनेकेलिए आयकरन्यायाधिकरणकेएकआदेशकेखिलाफ, उन्होंनेतर्कदियाकिइसतरहकीछुट्टीतबनहींदीजानीचाहिएजबउपचारकियाजाए। अधिनियमस्वयंउपलब्धथा आय-करद्वाराप्रदत्त न्यायाधिकरण, औरथा त्रुटियोंकोसुधारनेकेलिए लियालेकिनसफलताकेबिना। कहाजाताहैकिशक्ति केअनुच्छेद136 द्वाराइसन्यायालयकोप्रदत्त निरंतरताहो नाचाहिए शिक्षाएकअसाधारणशक्तिहोनेकेकारण, इसकाप्रयोगपेटेंटटऔरप्रोसेडरकीस्पष्टत्रुटियोंकेमामलोंतकसीमितहोगा, याजहांप्राकृतिकन्यायकेनियमोंयाइसीतरहकेकारणोंकेउल्लंघनकेकारणन्यायकीविफलताहुईहै, लेकिनइसविवेकाधीनशक्तिकाउपयोगतथ्यकेनिष्कर्षोंकीसमीक्षाकेउद्देश्यसेनहीं कियाजानाचाहिएजबविषयसेसंबंधितकानूननेउननिष्कर्षोंकोअंतिमऔरनिर्णायकघोषितकियाहै।(2 ) आय-करअधिकारीद्वारादियागयाऔरअपीलीयसहायकआयुक्तआयुक्तऔरन्यायाधिकरणद्वारापुष्टिकियागयानिष्कर्षसामग्रीपरआधारितथाऔरयहनहींकहाजासकताथाकिइननिकायोंनेइसमामलेमेंमनमानेढंगसेकामकियाथा।यहतर्कदियागयाथाकिआयकरअधिकारीनेबहुत व्यापकशक्तियाँऔरसाक्ष्यऔरअभिवचनोंकेतकनीकीतकनीकीनियमोंसेबंधीनहींहै, औरयहकिएकमात्रप्रतिबंध यहहैकिउसेईमानदारीसेकार्यकरनाचाहिएउसकेफैसलेपरसामग्रीहालांकिउसकेसामनेअपर्याप्तहै, लेकिननहींयहसुझावदियागयाथाकिमनमानेढंगसे।स्वाभाविकरूपसेयाअपव्कीदरमेंअसमानताकेकारणपहुँचनेकाअधिकारद.आयकरअधिकारीथाखुलासानहींकियाथाइसनिष्कर्षपरपहुँचेंकिमूल्यांकनकर्ताद्वाराकीगईपूरीबिक्रीलेखावर्षकेदौरान,औरउसआधारपरवहअपनेआपमेंहकदारथासकलदरकाअनुमानबनानेकेलिएजानकारीलाभहोताहै। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 949 एससीआर। सीखा है केप्रथमविवादकेसंबंधमें सॉलिसिटटर-जनरल, हमइसेस्वीकारकरनेमेंअसमर्थहैं। यहहै। अनुच्छेद136 मेंबनाएगएसंवैधानिकप्रावधानद्वाराइसन्यायालयमेंनिहितविवेकाधीनक्षेत्राधिकारकेप्रयोगपरसीमाओंकोकिसीभीसटीकताकेसाथपरिभाषितकरनासंभवनहींहै।सीमाएँचाहेजोभीहों,वेसत्ताकीप्रकृतिऔरचरित्रमेंनिहितहैं।यहएकअसाधारणऔरप्रबलशक्तिहोनेकेकारण, स्वाभाविकरूपसेइसकाप्रयोगसंयमऔरसावधानीकेसाथऔरकेवलविशेषऔरअसाधारणपरिस्थितियोंमेंहीकियाजानाचाहिए।इसकेअलावाइसअभ्यासकोरोकनासंभवनहींहै। Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) ਸ਼ਰੀਮਾਨ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਇਸ ਰਵਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇਿੱਕ ਰਕਤਾਬ ਰਤਆਰ ਕੀਤੀ ਰਜਸ ਰਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਰਬਾਦੀ ਨ ੰ ਦਰਸਾਇਆ ਰਗਆ ਸੀ। ਉਸ ਰਕਤਾਬ ਰਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦੀ ਕੁਝ ਗੁਣਵਿੱਤਾ ਦਾ ਰਜਕਰ ਕੀਤਾ ਰਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਰਕਹਾ ਰਗਆ ਸੀ ਰਕ 34 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਇਹ ਆਮ ਗਿੱਲ ਸੀ। ਰਨਰਧਾਰਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਰਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 9 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਰਦਿਾਈ ਹੈ। 1942, 26 ਪਰਤੀਸ਼ਤ,1943 ਰਵਿੱਚ ਅਤੇ 1944 ਰਵਿੱਚ 19 ਪਰਤੀਸ਼ਤ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ 34 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਰਕਤਾਬ ਰਵਿੱਚ ਰਦਿਾਇਆ ਰਗਆ ਕਪਾਹ ਦੀ ਇਿੱਕ ਰਵਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਵਿੱਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਰਦੰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕਪਾਹ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘਿੱਟ ਹੈ। ਬਰਬਾਦੀ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਰਵਭਾਗ ਦਾ ਮੁਿੱਿ ਕੇਸ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਕਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਰਜਸ ਅਨੁਸਾਰ "ਸਮੀਰਿਆ ਅਧੀਨ ਸਾਲ ਰਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਰਪਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨਾਲੋਂ ਰਤੰਨ ਗੁਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰਵਿੱਚ ਸਾਨ ੰ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਰਕ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਰਧਕਾਰੀ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰਦਿਾਏ ਗਏ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਰਵਿੱਚ ਮਹਿੱਤਵਪ ਰਣ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਇਜ ਸੀ। ਇਸ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਆਉਂਰਦਆਂ ਰਕ ਵਾਧੇ ਦੀ ਰਕਮ ਰਕੰਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਰਵਭਾਗੀ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਨੇ ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਕਪਾਹ ਰਮਿੱਲਾਂ ਦੇ ਕਈ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਰਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ 49 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ 22 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਇਿੱਕ ਕੇਸ ਰਵਿੱਚ 13 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਵੀ ਰਦਿਾਇਆ ਰਗਆ ਹੈ। ....... ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਤਿੱਿਾਂ ਦੇ ਮਿੱਦੇਨਜਰ, ਸਾਨ ੰ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਰਕ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਰਧਕਾਰੀ ਦਾ ਇਹ ਕਰਹਣਾ ਜਾਇਜ ਸੀ ਰਕ ਸਾਰੀ ਰਵਕਰੀ ਨ ੰ ਨਹੀਂ ਰਲਆਂਦਾ ਰਗਆ ਸੀ 1954ਢਾਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਟਨ ਰਮਿੱਲਜ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਕਰਮਸ਼ਨਰ ਪੱਛਮੀ ਬਿਗੰਾਲ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨਸੀ. ਜੇ. 1954 ਢਾਕੇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਟਨ ਰਮਿੱਲਜ ਰਲਮਰਟਡ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਪੱਛਮੀ ਬਕਰਮਸ਼ਨਰ ਿਗੰਾਲ ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨਸੀ. ਜੇ. 946 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਰਰਪੋਰਟਾਂ [1955] ਰਕਤਾਬਾਂ। ਹਾਲਾਂਰਕ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਕੇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਤਿੱਿਾਂ 'ਤੇ ਰਵਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਰਾਏ ਹੈ ਰਕ ਰਵਕਰੀ ਰਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਰਧਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ 36 ਲਿੱਿ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 16 ਲਿੱਿ ਰੁਪਏ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫਾ ਦਰ ਨ ੰ ਲਗਭਗ 35 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਘਟਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਨਹਾਂ ਫੈਸਰਲਆਂ ਦਾ ਸੰਿੇਪ ਅਤੇ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਰਕ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਰਧਕਾਰੀ ਨੇ ਰਵਕਰੀ 'ਤੇ ਕੁਿੱਲ ਮੁਨਾਫਾ 40 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਕ ਸ਼ੁਿੱਧ ਅੰਦਾਜੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਰਕ ਰਟਬਊਨਲ ਨੇ ਇਸ ਨ ੰ ਘਟਾ ਕੇ 35 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ। ਅੰਗ ਠੇ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਨਯਮ ਲਾਗ ਕਰਕੇ। ਇਨਹਾਂ ਰਵਿੱਚੋਂ ਰਕਸੇ ਵੀ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪਿੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਰਕ ਰਕਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਸਮਿੱਗਰੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਨ। ਰਟਬਊਨਲ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਰਨਰਧਾਰਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਰਕ ਰਟਬਊਨਲ ਇਿੱਕ ਕੇਸ ਦਿੱਸੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਦਸ ਪਰਸ਼ਨਾਂ ਨ ੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਕੋਲ ਭੇਜੇ। ਕਾਨ ੰਨ ਦੀ ਗਿੱਲ ਹੈ ਅਰਜਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਰਕ ਡਾ. ਪਾਲ ਜੋ ਰਨਰਧਾਰਕ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਰਟਬਊਨਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਸਰਫ ਇਿੱਕ ਸਵਾਲ ਦੀ ਦਲੀਲ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਰਧਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਰਜਆਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਕੀ ਰਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਸਮਿੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਇਜ ਸੀ। ਹੋਰ ਨੁਕਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਪਕਰਰਆ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਿੱਧਤਾ ਬਾਰੇ ਅਪੀਲ ਦੇ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਰਵਿੱਚ ਉਠਾਏ ਗਏ ਮੁਿੱਰਦਆਂ ਨ ੰ ਛਿੱਡ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਸੀ। ਰਜਹੜੇ ਪਰਸ਼ਨ ਰਟਬਊਨਲ ਨ ੰ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਰਜਨਹਾਂ ਨ ੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ ੰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਰਕਹਾ ਰਗਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੁਕਰਤਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ ਰਜਨਹਾਂ ਰਵਿੱਚ ਰਟਬਊਨਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛਿੱਡੇ ਗਏ ਮੁਿੱਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰਟਬਊਨਲ ਇਸ ਰਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਰਚਆ ਰਕ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕਾਨ ੰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਰਦਾਤਾ ਵਿੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਅਰਜੀ ਨ ੰ ਿਾਰਜ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ। ਅਰਜਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਰਕ ਰਨਰਧਾਰਕ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 66 (2) ਤਰਹਤ ਰਟਬਊਨਲ ਨ ੰ ਪਰਰਮਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਰਵਿੱਚ ਅਰਜੀ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਰਟਬਊਨਲ ਨ ੰ ਰਨਰਦੇਸ਼ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਰਕ ਉਹ ਕਾਨ ੰਨ ਦੇ ਉਹੀ ਪਰਸ਼ਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ ੰ ਭੇਜੇ ਰਜਨਹਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਰਜੀ ਨ ੰ ਸੰਿੇਪ ਰ ਪ ਰਵਿੱਚ ਰਿੱਦ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ ਰਗਆ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਰਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੀ ਅਰਜੀ ਨ ੰ ਵੀ ਰਿੱਦ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ। ਹੇਠ ਰਲਿੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਸਾਰੇ ਮਰਨ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨ ੰ ਿਤਮ ਕਰ ਰਦਿੱਤਾ ਹੈ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, ਰਨਰਧਾਰਕ ਨੇ ਰਫਰ ਰਵਸ਼ੇਸ਼ ਛੁਿੱਟੀ ਲਈ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ ੰ ਅਰਜੀ ਰਦਿੱਤੀ ਸੰਰਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 136 ਦੇ ਉਪਬੰਧਾਂ ਤਰਹਤ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਟਬਊਨਲ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਵਰੁਿੱਧ ਛੁਿੱਟੀ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਰਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਪੀਲ ਹੁਣ ਉਸ ਛੁਿੱਟੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਰਰਪੋਰਟਾਂ 947 Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) pany had disclosed a gross profit of 28 per cent. on Dhakeswari Cotton Mills Ltd. v. Commissioner of Income-tax Wes.t Bengal. Mehr Chand Mahajan C.J. 1954 ·Dhaktswari Cotton Mills Ltd. v. Commissioner of Income-tax, West Bengal. Mehr Chand .Mahajan C. J. 944 SUPREME COURT REPORTS [1955] sales amountin·g · to Rs. 1,78,96,122. The total amount of sales in the year 1942 was of the amount of Rs. 1,15,69,582, disclosing a gross profit of 41 per cent; The _establishment expenses, however, during that year were in the sum of Rs. 15,94,101, while during the· accounting. year relevant to the year under. assessment these had gone up to Rs. 34,74,735 on account of labour troubles. A number of other causes were mentioned by the assessee for the low rate of profit during the relevant period; but the Income-tax Officer took no notice of them. On appeal this order was; upheld by the Appellate Assistant Commissioner. The. assessee then appealed to the Tribunal against these decisions. What happened .before the Tribunal may well be stated in terms of the Tribunal's order itself. This is what is mentioned in the judgment of the Tribunal:-, "At the end of the hearing of this appeal on 25th of November, 1949, the Income-tax Appellate Tribunal requested the departmental representative to produce for the examination of the Income-tax Appellate Tri-bunal the gross profit rates shown or assessed in the cases of other similar cotton mills. The depart-mental representative wanted 3/4 day's time to collect information on this point. On this the appellant also wanted to be allowed to produce information regard-ing the gross profit rates shown or. assessed by other similar cotton mills, and he was also allowed to produce information on the point. On or about the 29th November the counsel for the appellant requested that he should be allowed time till Saturday the 3rd of December to file the above information and time for· this purpose was allowed to him. On the 3rd December Mr. Banerjee the appellant's counsel saw the Account-ant Member in his chamber and wanted to produce written arguments and · a trunk full of books and papers in support of his case. Mr. Banerjee was told that the arguments in the case had finished on the 25th and he was allowed time only to supply to the court the gross profit rates sho~n or assessed in the cases of other similar cotton mills. He was told that it was not fair to the other side to take notice of any ' ,,+ : ... .. .• • • S.C.R. SUPREME COURT REPORTS additional :evidence or ·record at that stage and his trunk of books · and papers . was . returned to him. During the discussion of Mr. Banerjee with the Accountant· M.ember Mr. Banerjee produced ·a report showing that the gross profit rates of some mills in Bengal on the average amounted to 23 per cent. In the statement showing 23 per cent. gross profit rates there was another item called 'Pool profit' which was bigger than the gross profits rate. Mr. Banerjee was asked to explain what this word 'Pool profit' meant but he had no information on this point .......... For want of this information we are afraid it is not possible for us to attach_ a great deal of importance to the gross profit percentage of 23 per cent. mentioned in the books produced by Mr. Banerjee. Case: DHAKESWARI COTTON MILLS LTD. versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, WEST BENGAL [[1955] 1 S.C.R. 941] (1955) 949 एससीआर। सीखा है केप्रथमविवादकेसंबंधमें सॉलिसिटटर-जनरल, हमइसेस्वीकारकरनेमेंअसमर्थहैं। यहहै। अनुच्छेद136 मेंबनाएगएसंवैधानिकप्रावधानद्वाराइसन्यायालयमेंनिहितविवेकाधीनक्षेत्राधिकारकेप्रयोगपरसीमाओंकोकिसीभीसटीकताकेसाथपरिभाषितकरनासंभवनहींहै।सीमाएँचाहेजोभीहों,वेसत्ताकीप्रकृतिऔरचरित्रमेंनिहितहैं।यहएकअसाधारणऔरप्रबलशक्तिहोनेकेकारण, स्वाभाविकरूपसेइसकाप्रयोगसंयमऔरसावधानीकेसाथऔरकेवलविशेषऔरअसाधारणपरिस्थितियोंमेंहीकियाजानाचाहिए।इसकेअलावाइसअभ्यासकोरोकनासंभवनहींहै। किसीभीनिर्धारितसूत्रयानियमद्वाराशक्ति।बसइतनाहीकहाजासकताहैयहहैकिसंविधाननेइसमामलेमेंइसन्यायालयकेन्यायाधीशोंकेविवेकऔरअच्छीसमझपरभरोसाकियाहै,किअपनेआपमेंएकपर्याप्तसुरक्षाऔरगारंटीहैकि शक्तिकाउपयोगकेवलआगेबढ़नेकेलिएकियाजाएगा इसका कारण न्याय, औरयहकिइसकाअभ्यासअच्छीतरहसेनियंत्रितकियाजाएगास्थापितसिद्धांत जोअभ्यासकोनियंत्रितकरताहै संवैधानिकशक्तियोंपरहावीहोना।हालाँकि, यहस्पष्टहै किजबन्यायालयइसनिष्कर्षपरपहुँचताहैकिपुत्रकेसाथमनमानाव्यवहारकियागयाहैयाकिकोईन्यायालययाभारतकेक्षेत्रकेभीतरन्यायाधिकरणनेएकनहींदियाहै एकवादीकेलिएउचितसौदा, फिरकोईतकनीकीबाधानहींतथ्योंकीखोजकीअंतिमतायाअन्यकिसीभीप्रकारकी बुद्धिमानइसशक्तिकेप्रयोगकेरास्तेमेंखड़ेहोसकतेहैं क्योंकिइसलेखकापूराउद्देश्यऔरउद्देश्यहै कियहदेखनाइसन्यायालयकाकर्तव्यहैकिअन्यायहैस्थायीयाप्रतिबद्धनहीं न्यायालयोंकेनिर्णयोंद्वारा औरन्यायाधिकरणक्योंकिकुछकानूनोंनेबनायाहै इनन्यायालयोंयान्यायाधिकरणोंकेअंतिमऔरअंतिमनिर्णय क्लूसिव।हमनेऊपरजोकहाहैवहपर्याप्तरूपसेनिपटटताहै।विद्वानअधिवक्ताद्वाराउठाएगएपहलेतर्कका जनरल। जहाँतकदूसरेविवादकासंबंधहै, हमपूरीतरहसेहैं। विद्वानमहान्यायवादीकेसाथसमझौताजबवह कहतेहैंकिआय-करअधिकारीकोकोईबंधननहींहै ऐसीसामग्रीपरकार्रवाईकरनेकाहकदारहैजोनहींहोसकतीहैकानूनकेएकअदालतमेंसबूतकेरूपमेंस्वीकारकिया, लेकिनवहाँ साफकरेंकि समझौतासमाप्तहोताहै; क्योंकियहसमानरूपसेहै ( 3 ) खंडका उप-धाराकेतहतमूल्यांकनकरना 23 अधिनियमकेअनुसार, आय-करअधिकारी950 काहकदारनहींहै। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट [ 1955 ] शुद्धअनुमानलगाएँऔरकिसीभीसाक्ष्ययाकिसीभीसामग्रीकेसंदर्भकेबिनामूल्यांकनकरें।धारा23(3) केतहतमूल्यांकनकोस्पष्टकरनेकेलिएसंदेहसेअधिककुछहोनाचाहिए।इसविषयपरकानूनकाशासन, हमारीरायमें, सेठगुरमुखसिंहबनामकेमामलेमेंलाहौरउच्चन्यायालयद्वारानिष्पक्षऔरसहीकहागयाहै।आय-करआयुक्त, पंजाब(ऊपर)। इसमामलेमेंहमारीरायहैकिन्यायाधिकरण अपनेनिष्कर्षपरपहुँचनेमेंन्यायकेकुछबुनियादीनियमोंकाउल्लंघनकिया।सबसेपहले, इसनेखुलासानहींकिया के लिए निर्धारितीकोकौनसीजानकारीप्रदानकीगईथी इसके द्वारा विभागीयप्रतिनिधि। इसकेबाद, यहकिया नदें। साम ग्री कंपनीकोउसकेद्वारादीगईजानकारीकाखंडनकरनेकाकोईभीअवसर, औरअंतमें, उसनेउनसभीसामग्रियोंकोलेनेसेइनकारकरदियाजोनिर्धारितीअपनेमामलेकेसमर्थनमेंपेशकरनाचाहताथा।-परिणामयहहुआकिनिर्धारितीकीसुनवाईनिष्पक्षनहींहुई।आयकरअधिकारीऔरन्यायाधिकरणदोनोंद्वाराबिक्रीपरलाभकीसकलदरकाअनुमानअनुमानों, संदेहोंऔरअनुमानोंपरआधारितप्रतीतहोताहै।यहकुछहदतकआश्चर्यजनकहैकिन्यायाधिकरणनेनिर्धारितीकोवहविवरणदिखाएबिनाऔरउसेयहदिखानेकाअवसरदिएबिनाकिउसविवरणकीमिलकेमामलेमेंकोईप्रासंगिकतानहींथी, विभागकेप्रतिनिधिसेअन्यकपासमिलोंकीसकललाभदरोंकाविवरणलिया।यहज्ञातनहींहैकिजिनमिलोंनेइनदरोंकाखुलासाकियाथा, वेबंगालमेंस्थितथींयाकहींऔर, औरक्यायेमिलसमानरूपसेस्थितथींऔरपरिस्थितियांथीं।नकेवलन्यायाधिकरणनेउनकेद्वारादीगईजानकारीनहींदिखाई अपीलार्थीकोविभागकाप्रतिनिधि, लेकिन और इसनेपुस्तकोंकेकागजातोंकेट्रंकलोडकोदेखनेसेभीइनकारकरदियाजोश्रीबनर्जीनेसंसदकेसमक्ष-प्रस्तुतकिएथे।लेखाकारअपनेकक्षमेंसदस्य। नहीं। नुकसानहोगा ऐसाकियागयाहैयदिविभागकोसूचनादेनेकेबादट्रंकखोलागयाथा औरदेखनेकेलिएकुछसमयसमर्पितकिया इसमेंक्याथा।द. इसमामलेमेंमूल्यांकनऔर संबंधितअपीलअपील, * * हमेंबतायागयाहै, रुपयेकेआंकड़ेसेऊपरथी।55 लाखऔरयहपूराऔरउचितथाजब इसपरिमाणकेमामलेसेनिपटटनेकेलिएकामनहींकरना * 1953 कीसिविलअपीलसंख्या218, रिपोर्टनहींकीगई। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट एससीआर। अनावश्यकजल्दबाजीकरेंऔरअधीरतादिखाएं, विशेषरूपसेजबविभागकोपताचलाकिनिर्धारितीकीपुस्तकेंउप-मंडलअधिकारी, नारायणगंजकीहिरासतमेंहैं।हमारामाननाहैकिआय-करअधिकारीऔरन्यायाधिकरणदोनोंनेबिक्रीपरसकललाभदरकाअनुमानलगानेमेंकिसीभीसामग्रीपरकार्रवाईनहींकी, बल्किशुद्धअनुमानऔरसंदेहपरकामकिया।इसप्रकारयहअनुच्छेद136 केतहतहमारीशक्तिकेप्रयोगकेलिएएकउपयुक्तमामलाहै।परिणामस्वरूपहमइसअपीलकीअनुमतिदेतेहैं, आदेशकोद