Income-Tax Officer, A-Ward, Lucknow v. Bachulal Kapoor

Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) ए. आय- करअधिकारी, ए-आदेश, लखनऊ वी. बचूलालकपूर अल। 14 दिसंबर, 1965 [ के. सुब्बाराव, जे. सी. शाहऔरएस. एम. सिकरी, जे. जे.] बी. भारतीयआय-करअधिनियम, 1922 (1922 का11)।34 -- हिंदूअविभाजित----परिवारविभाजनसदस्योंकाअलगसेमूल्यांकनपरिवारकापुनर्मूल्यांकनकरनेकीसूचनायदिदीजासकतीहै। -प्रत्यर्थीकानिर्धारणएकहिंदूकेकर्ताकेरूपमेंआयकरकेरूपमेंकियाजाताथा अविभाजितपरिवार।प्रत्यर्थीकेखिलाफउसकेपरिवारकेसदस्योंद्वारादायरएकमुकदमेमेंएकसमझौता-आदेशपारितकियागयाथा।आयकरअधिकारीएसकेतहतप्रत्यर्थीकेदावेकोस्वीकारकरताहै।25 आय-करअधिनियमकेए, जिसमेंपरिवारकाविभाजनकियागयाथा, मेंपरिवारकेसदस्योंकोअविभाज्यमानागयाथा।युगल।बादमेंआयकरअधिकारीनेएसकेतहतएकनोटिसजारीकिया।34 हिंदूअविभाजितपरिवारकेकर्ताकेरूपमेंप्रत्यर्थीकोअधिनियमकीआवश्यकता।एकवर्षकेलिएविवरणीदाखिलकरनेकेलिए, जिसमेंसदस्योंकामूल्यांकनइसआधारपरकियागयाथाकिप्रत्यर्थीकीआयमूल्यांकनसेबचगईथी।इसकेबादप्रतिवादीनेउक्तनोटिसकोरद्दकरनेकेलिएउच्चन्यायालयमेंएकरिट-याचिकादायरकी।चूंकिउसीवर्षकेलिएपरिवारकेसदस्योंकेहाथोंमेंउसीइनडीकेमूल्यांकनकोदरकिनारनहींकियागयाथा, इसलिएउच्चन्यायालयनेकहाकिनोटिसअमान्यथाक्योंकिउसीआयकामूल्यांकनअविभाजितहिंदूकेहाथोंमेंफिरसेनहींकियाजासकताथा। सी. एसकेतहतकार्यवाहीकरकेपरिवार।34 अधिनियमसे।इसकीअपीलकरतेहुएन्यायालयः पकड़नाः( i) आयकरअधिकारीकेपासप्रोशुरूकरनेकाअधिकारक्षेत्रथा।एसकेतहतभोजन।34 ईकेकर्ताकेरूपमेंप्रत्यर्थीकेखिलाफअधिनियमहिंदूअविभाजितपरिवार। एकहिंदूअविभाजितपरिवारमूल्यांकनकीएकअलगइकाईहै।यहएक -यहअपनीआयकेसंबंधमेंआयकरकेलिएअभिनिर्धारितहोनेकेलिएउत्तरदायीहै।एकसदस्य।उसहिंदूअविभाजितपरिवारकेसंबंधमेंकोईकरदेनेकेलिएउत्तरदायीनहींहै कोईराशिजोवहउसपरिवारकेसदस्यकेरूपमेंआयसेप्राप्तकरताहैयदिउक्तहिंदूअविभाजितपरिवार, मूल्यांकनसेबचगयाहै उसपरिवारसे। एफ. किसीभीवर्षकेलिए, आय-करअधिकारी, निर्धारितशर्तोंकेअधीन एसमेंनीचे।34 ( 1 ) अधिनियमकेतहत, एकनोटिसजारीकरसकतेहैं उक्तहिंदूअविभाजितपरिवारकोइसकेलिएअपनीआयकाविवरणीप्रस्तुतकरनाहै। वर्षऔरउसकेसंदर्भमेंइसकाआकलनकरनेकेलिएआगेबढ़ें।यहएकसेप्रकटहोताहै ¡ एस. एस. कासंयुक्तपठन।3 , 14 ( 1 ) & ( 2 ) , 22 ( 1 ) और34 (1) कि आय-करअधिकारीहिंदूअविभाजितपरिवारकोनोटिसजारीकरसकतेहैं।-अधिनियमकाइसआधारपरकियहनिर्धारणसेबचगयाहै।[ 72 एफएच} · जीमेंसेएकयादूसरेकोकरनेकेलिएएकअधिकारीद्वाराविकल्पकाप्रयोग . दोविकल्प(अर्थात।, यातोहिंदूअविभाजितपरिवारकाआकलनकरनाया इसकेसदस्यअलगसे) अपनीओरसेज्ञानग्रहणकरतेहैं दोनोंविकल्पोंकाअस्तित्व।यदिराजस्वकामामलासहीहै, तो आय-करअधिकारीनेउससमयकेव्यक्तिगतसदस्योंकामूल्यांकनकिया परिवारकोइसबातकीजानकारीनहींथीकिएकसंयुक्तपरिवारमौजूदहै; वहसंभवतः इसआधारपरआगेबढ़ेकिउक्तपरिवारकाअस्तित्ववास्तवमेंसमाप्तहोगयाथा समझौताडिक्रीकीशर्तोंकेतहत।इसलिएऐसानहींथा। मूल्यांकनकीदोवैकल्पिकइकाइयोंकेबीचचुनावकामामला, लेकिनएकएच किसीनिर्धारणीयसंस्थाकीआयपरकरलगानेकाप्रयास, जिसकेपास एस. 34 • मूल्यांकनसेबचगया।अलग, एसकेतहत।3 अधिनियमकेअनुसार, मूल्यांकनकेमामलेमें, हिंदूअविभाजितआई. टी. ओ. बनामकेबीचकिसीभीचुनावकाकोईसवालहीनहींहै। 691. परिवारकीआयकेसंबंधमेंपरिवारऔरउसकाएकसदस्य।अगर फिरसेमूल्यांकनकियागया, जबकिएस।3. आय-करपरएकविकल्पप्रदानकरताहैव्यक्तियोंकेसंघयासदस्योंकाआकलनकरनेकेलिएअधिकारी व्यक्तिगतरूपसेसंघ, उसकेतहतउसेऐसाकोईविकल्पप्रदाननहींकियागयाहैएकहिंदूअविभाजितपरिवारकामामला, औरइसकेअस्तित्वमेंशामिलनहींहै बी. पूर्वकीप्राप्तआयकेसंबंधमेंइसकेसदस्योंकादायित्व -बादवालेद्वारा।[ 74 सीएफ] आय-करआयुक्त, यू. पी. बनामकानपुरकोलसिंंडिकेट, (1964) 53 आई. टी. आर. 225: [ 1964 ] 8 एस. सी. आर. 85 प्रतिष्ठित। यदिएसकेतहतमूल्यांकनकार्यवाहीशुरूकीगईहै।34 अधिनियमकुल्मीहिंदूअविभाजितपरिवारकेमूल्यांकनमेंउचितसमायोजन -करकेसंबंधमेंआयकरअधिकारीद्वारासीमेंटकियाजानाचाहिए। परिवारकीआयकेहिस्सेकेसंबंधमेंराजस्वद्वाराप्राप्त उक्तपरिवारकेव्यक्तियोंपरमूल्यांकनकियागया।ऐसाकरनेकेलिएनहींखोलनाहै मूल्यांकनकेअंतिमआदेश, लेकिनवास्तवमेंसहीआंकड़ेपरपहुंचनेकेलिए-हिंदूअविभाजितपरिवारद्वारादेयकर।[ 75 सीडी] संदर्भितमामलाकानून। ........: . सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं. 638 डी. 1961 . दिनांकितनिर्णयऔरआदेशसेविशेषषअनुमतिद्वाराअपील 15 दिसंबर, 1960 कोइलाहाबादउच्चन्यायालय(लखनऊ) पीठ) लखनऊमें1960 कीरिटयाचिकासंख्या86 में। ए. वी. विश्वनाथशास्त्री, एन. डी. कारखानीस, आर. एच. ढेबर, ई. B.R.G.K अपीलार्थीकेलिएआचारऔरआर. एन. सचथे। प्रत्यर्थीकेलिए। C.P.Lal, मोहनबिहारीलाल, मध्यस्थकेलिए। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा एफ. सुब्बाराव, जे. विशेषषअनुमतिद्वारायहअपीलउत्पन्नहोतीहै इलाहाबादमेंउच्चन्यायालयकेआदेशकोरद्दकरना Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਏ-ਵਾਰਡ, ਲਖਨਊ ਬਨਾਮ ਬੈਕਹੂਲਾਲ ਕਪੂਰ 14 ਦਸੰਬਰ, 1965 [ ਕੇ. ਸ ੁੱਬਾ ਰਾਓ, ਜੇ. ਸੀ. ਸਾਹ ਅਤੇ ਐਸ. ਐਮ. ਧਸਕਰੀ, ਜੇ. ਜੇ.] ਇੰਡੀਅਨ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1922, (1922 ਦਾ 11), ਸੈਕਸਨ 34-ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ-ਧਵਭਾਜਨ-ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਵੁੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ-ਪਧਰਵਾਰ ਦਾ ਮ ੜ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਧਟਸ-ਜੇ ਧਦੁੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੂੰ ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਅਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੇ ਧਖਲਾਫ ਉਸਦੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦ ਆਰਾ ਦਾਇਰ ਮ ਕੁੱਦਮੇ ਧਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 25ਏ ਦੇ ਤਧਹਤ ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਧਕ ਪਧਰਵਾਰ ਵੰਧਡਆ ਧਿਆ ਸੀ, ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਧਵੁੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੂੰ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਦੇ ਤਧਹਤ ਇੁੱਕ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇੁੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਧਰਟਰਨ ਫਾਈਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਿ ਕਰਦਾ ਹੈ ਧਜਸ ਧਵੁੱਚ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਇਸ ਆਿਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ ਧਕ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। . ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੇ ਉਕਤ ਨੋਧਟਸ ਨੂੰ ਰੁੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਈਕੋਰਟ ਧਵੁੱਚ ਧਰੁੱਟ ਪਟੀਸਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਧਜਵੇਂ ਧਕ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਹੁੱਥਾਂ ਧਵੁੱਚ ਇੁੱਕੋ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ- ਉਸੇ ਸਾਲ ਲਈ ਇੁੱਕ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਰੁੱਧਖਆ ਧਿਆ ਸੀ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਧਕਹਾ ਧਕ ਨੋਧਟਸ ਅਯੋਿ ਸੀ ਧਕਉਂਧਕ ਉਸੇ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਹੁੱਥਾਂ ਧਵੁੱਚ ਦ ਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਅਿੀਨ ਕਾਰਵਾਈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਧਵੁੱਚ: ਆਯੋਧਜਤ ਕੀਤਾ ਧਿਆ : (i) ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪਰਤੀਵਾਦੀ ਦੇ ਧਖਲਾਫ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਦੇ ਤਧਹਤ ਕਾਰਵਾਈ ਸ ਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ। । ਧਹੰਦੂ ਅਟ ੁੱਟ ਪਧਰਵਾਰ ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੀ ਇੁੱਕ ਵੁੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਹੈ ਇਹ ਇੁੱਕ ਵੁੱਖਰੀ ।।ਮ ਲਾਂਕਣ ਯੋਿ ਇਕਾਈ ਹੈ ਇਹ ਐਕਟ ਧਵੁੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪਧਰਭਾਸਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੁੱਕ 'ਧਵਅਕਤੀ' ਹੈਇਸ ਦਾ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਆਮਦਨ-ਇਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਟੈਕਸ ਦੇ ਅਿਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਬਰ. ਉਸ ਧਹੰਦੂ ਅਧਵਭਾਧਜਤ ਪਧਰਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਧ ੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕੋਈ ਵੀ ਰਕਮ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਪਧਰਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਧਵੁੱਚੋਂ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਕਤ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਧਕਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਲਈ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਧਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34(1) ਧਵੁੱਚ ਧਨਰਿਾਰਤ ਸਰਤਾਂ ਦੇ ਅਿੀਨ, ਉਸ ਅਿੀਨ ਇੁੱਕ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਧਜਸ ਧਵੁੱਚ ਉਕਤ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਨੂੰ ਧਰਟਰਨ ਜਮਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਧਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਾਲ ਲਈ ਇਸਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੰਦਰਭ ਧਵੁੱਚ ਇਸਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅੁੱਿੇ ਵਿੋ। ਸੈਕਸਨ 3, 14(1) ਅਤੇ (2), 22(1) ਅਤੇ 34(1) ਦੇ ਸੰਯ ਕਤ ਰੀਧਡੰਿ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੁੱਸਟ ਹ ੰਦਾ ਹੈ ਧਕ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਮੀਨ 'ਤੇ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਦੇ ਤਧਹਤ ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਨੂੰ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧਕ ਇਹ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਧਿਆ ਹੈ। ਇੁੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦ ਆਰਾ ਦੋ ਧਵਕਲਪਾਂ ਧਵੁੱਚੋਂ ਇੁੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਰਨ ਦੇ ਧਵਕਲਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (ਧਜਵੇਂ ਧਕ, ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਵੁੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ) ਦੋ ਧਵਕਲਪਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਧਹੁੱਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਾਲੀਆ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸੁੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਧਕ ਇੁੱਕ ਸੰਯ ਕਤ ਪਧਰਵਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਉਸਨੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਅਿਾਰ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਧਕ ਉਕਤ ਪਧਰਵਾਰ ਅਸਲ ਧਵੁੱਚ ਸਮਝੌਤਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਰਤਾਂ ਦੇ ਅਿੀਨ ਖਤਮ ਹੋ ਧਿਆ ਸੀ। ਇਹ, ਇਸਲਈ, ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਵਕਲਪਕ ਇਕਾਈਆਂ ਧਵਚਕਾਰ ਚੋਣ ਦਾ ਨੋਟਾ ਕੇਸ ਸੀ, ਪਰ ਮ ਲਾਂਕਣਯੋਿ ਇਕਾਈ ਦੀ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਧਲਆਉਣ ਦੀ ਕੋਧਸਸ ਸੀ ਜੋ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਿਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 3 ਦੇ ਤਧਹਤ: ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਧਵੁੱਚ, ਪਧਰਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇੁੱਕ ਮੈਂਬਰ ਧਵਚਕਾਰ ਚੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 3 ਅਿੀਨ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਧਡਆ ਪਧਰਵਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਇਸਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 14(1) ਦੇ ਤਧਹਤ, ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦ ਆਰਾ ਪਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਦੇ ਧਕਸੇ ਵੀ ਧਹੁੱਸੇ ਦਾ ਦ ਬਾਰਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਕ ਸੈਕਸਨ 3 ਆਮਦਨ-ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਧਵਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਜਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਧਵਕਲਪ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। , ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਧਵੁੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਜਹਾ ਕੋਈ ਧਵਕਲਪ ਨਹੀਂ ਧਦੁੱਤਾ ਧਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਧ ੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੁੱਧਖਆ ਧਿਆ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਧਵੁੱਚੋਂ "ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦ ਆਰਾ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਿਈ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਧਮਸਨਰ, ਯੂ.ਪੀ. ਬਨਾਮ ਕਾਨਪ ਰ ਕੋਲਾ ਧਸੰਡੀਕੇਟ, (1964) 53 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 225 : [1964) 8 ਐੱਸ.ਸੀ.ਆਰ. 85 ਵੁੱਖਰਾ. Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) ,',,,__;. \ .. A ·INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW .. · v. BACIIULAL KAPOOR December 14, 1965 [K.-SmlBA RAO, J.C. SHAH ANDS. M. SIKRI, JJ.] Indian Income-tax Act, 1922, (11 of 1922), s. 34-Hindu undivided _·family~Partition-Members assessed separately-Notice to reassess the family-If can be given. B The respondent used to be assessed to income-tax as karta of a Hindu undivided family. In a suit filed by members of his family against the _ re·spondent a compromise decree was passed. The Income-tax officer c accepting the respondent's claim under s. 25A of the Income-tax Act that the family was partitioned, assessed the members of the family as indivi-duals. Later the Income-tax Officer issued a- notice under s. 34 of the Act to the respondent as karta of the Hindu undivided family requiring ~m to file a return for a year in which the members· had been assessed as individuals on the ground that the respondent's income h3<l escaucd assessment. . Thereupon the respondent filed- a \'\.Tit petition -in the· High Court for quashing the said notice. As the assessment of the same in- - D come in the hands cf the members of the family- for the same year was not set as:de the High Court held that the notice was invalid as the same income could not be assessed again in the hands of_ the Hindu undivided family by taking proc~dings under s. · 34 of the Act. In appeal to this Court: 1-IELD : (i) The Income-tax Officer had jurisdiction to initiat-3 pro-ceedings under s. 34 of the Act against the respondent as the karta of the Hir~du undivided family. " E A HinC.u undivided family is a separate unit of assessment. It ii; a ·d!W.act assessable entity. It is a 'person' \Vithin i!S definition-iLJ the Act. It is liable to be assessed to income-tax in respe:ct of its income. A member. of that Hindu undivided family is not liable to pay any tax in respect of any sum which be receives as a member of that family out of the income of that family. If the sa;d H'ndu n~divided f4mily ha5 escaped am5'!--mcnt for any year, the Income-tax Officer, subject tO the cOoditions laid dov.rn in s. 34(1) of lhio! Act, n1ay issue a notice thereunder calling U!YJil the said Hindu undivided family to submit a· return of its income for that year and proceed to assess it in terms the:-e.of. It is manifest from a combined reading of ss. 3, 14(1) & (2), 22(1) and 34(1) that tlie Income-tax Officer can issue a notice to a Hindu undivided family under s. 34 of the Act on the ground that it has escaped assessment. [72 F-H] The exercise of the option by an Officer to do one or other .. of the _two alternatives (viz., to assess either the Hindu undivided family or members thereof separately) assumes knowledge on his part of the ·existence of the t~·o alternatives. If the case of the Revenu-e be true, the Income-tax Officer at the time he assessed the individual members of the family had no knowledge that a united -family existed; he presumably proceeded on the basis that the said family had really ceased to e:j'.ist under the terms of ,the compromise decree. This was, there.fore, not a case of election between two alternative units of assessment, but an attempt to bring to tax the income of an as.Scssable entity °"'·hich had ·escaped assessment. The apart, under s. 3 of the Act, in the matter of :assessment, there is no question of any election between a Hindu undivided F G H • « • .. ,.. • .. • • • ... ;~-._-.--?-; ·,.,--- -, ~- 'r.T.O. v. BACHULAL (Subba Rao,_/.)~ Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) ........: . सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं. 638 डी. 1961 . दिनांकितनिर्णयऔरआदेशसेविशेषषअनुमतिद्वाराअपील 15 दिसंबर, 1960 कोइलाहाबादउच्चन्यायालय(लखनऊ) पीठ) लखनऊमें1960 कीरिटयाचिकासंख्या86 में। ए. वी. विश्वनाथशास्त्री, एन. डी. कारखानीस, आर. एच. ढेबर, ई. B.R.G.K अपीलार्थीकेलिएआचारऔरआर. एन. सचथे। प्रत्यर्थीकेलिए। C.P.Lal, मोहनबिहारीलाल, मध्यस्थकेलिए। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा एफ. सुब्बाराव, जे. विशेषषअनुमतिद्वारायहअपीलउत्पन्नहोतीहै इलाहाबादमेंउच्चन्यायालयकेआदेशकोरद्दकरना एसकेतहतअपीलार्थीद्वाराजारीकीगईसूचना।34 भारतीयकाआय-करअधिनियम, 1922, जिसेइसकेबादअधिनियमकहाजाताहै, उत्तरकेलिए मूल्यांकनकेलिएएकहिंदूअविभाजितपरिवारकेकर्ताकेरूपमेंडेंट जीवर्ष1955-56। तथ्योंकोसंक्षेपमेंबतायाजासकताहै।मूल्यांकनवर्षतक प्रतिवादीबचूलालकपूरकामूल्यांकनकियागयाथा 1952-53 , आय- -हिंदूअविभाजितपरिवारकेकर्ताकेरूपमेंकरजिसमेंशामिलहैं स्वयं, उसकीपत्नीऔरएकनाबालिगबेटा।पत्नीद्वारादायरएकमुकदमेमेंऔर बचूलालकपूरकेबेटेनेउनकेखिलाफएकसमझौताकियाथा एचपार्टियोंकेबीचप्रभावीहुआऔर20 अक्टूबर, 1952 कोएककॉम वचनआदेशपारितकियागया।18 जनवरी, 1954 कोआय करअधिकारी, ए-वार्ड, लखनऊने[1966] 3 एस. सी. आर. कोस्वीकारकरतेहुएएकआदेशपारितकिया। 70 सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट एसकेतहतदावाकरें।25 - उत्तरदाताद्वाराएकिपरिवारसहभागीथा कहागयाहै।मूल्यांकनवर्षों1953-54,1954-55 और1955-56 केलिए,परिवारकेसदस्योंकामूल्यांकनव्यक्तियोंकेरूपमेंकियागयाथा।उसपर24 मार्च,1960 कोआयकरअधिकारीनेएसकेतहतएकनोटिसजारीकिया।34 हिन्दूअविभाजितकेकर्ताकेरूपमेंप्रत्यर्थीकोअधिनियम परिवारकोनिर्धारितसमयकेभीतररिटर्नदाखिलकरनेकीआवश्यकताहोतीहै उत्तरदाताकीआयकेआधारपरउसकीविश्वआय निर्धारणवर्ष1955-56 केलिएकरकेलिएप्रभार्यबचगयाथामूल्यांकनऔरकममूल्यांकनभीकियागयाथा।इसकेबाद, जवाब देंटनेकलाकेतहतइलाहाबादमेंउच्चन्यायालयकारुखकिया।226 मेंसे उक्तसूचनाकोदोआधारोंपरनिरस्तकरनेकेलिएसंविधान, अर्थात्- ( (i) वहआयजिसकेसंबंधमेंविवरणीमांगीगईथी। -पहलेसेहीअलगअलगसदस्योंकेहाथोंमेंमूल्यांकनकियागयाथा परिवारकीआयऔरइसलिएउक्तआयकाआकलननहींकियाजासका फिरसेहिंदूअविभाजितपरिवारकेरूपमें; और(ii) हिंदू अविभाजितपरिवारकाअस्तित्वसमाप्तहोगयाथा, किविभाजन परिवारकोआय-करअधिकारीद्वाराएसकेतहतमान्यतादीगईथी।25 - ए. अधिनियमका, औरइसलिए, हिंदूअविभाजितकेकर्ताकेरूपमेंप्रत्यर्थीकोकोईवैधनोटिसजारीनहींकियाजासकताथा। परिवार।विद्वानवकीलद्वाराकिएगएप्रवेशपरराजस्व, सूचना, जहाँतकयहपुनर्मूल्यांकनसेसंबंधितहै कमआकलनकेआधारपरआयकोनजरअंदाजकरदियागयाक्योंकियह पलायनआकलनकेवैकल्पिकआधारकेसाथअसंगतथामनमें।उच्चन्यायालयनेअभिनिर्धारितकियाकिउक्तनोटिसअमान्यथाक्योंकि इसनेदोहरेकराधानकेखिलाफसिद्धांतकोआहतकिया।सदस्योंकेहाथोंमेंसैनआयकेआकलनकेरूपमें उसीवर्षकेलिएपरिवारकोअलगनहींकियागयाथा, उच्चन्यायालयनेकहा किएसकेतहतकार्यवाहीकरकेहिंदूअविभाजितपरिवारकेहाथोंमेंउसीआयकाफिरसेआकलननहींकियाजासकताहै।34 अधिनियमसे।उसदृष्टिकोणमें, उसनेसोचाकिदूसरेआधारमेंजानाआवश्यकनहींथा, अर्थात्, क्याएसकेतहतकार्यवाही।34 एसकेतहतपारितआदेशोंकोध्यानमेंरखतेहुएअधिनियमकोवैधरूपसेलियाजासकताथा।25 - अधिनियमकाए।पहलेप्रश्नपरव्यक्तविचारकेअनुसार, उक्तनोटिसकोरद्दकरदियागयाथा।इसलिएयाचिकादायरकीगईहै। सिविलअपीलसं. मेंचौथाप्रतिवादी।805 और806 का 1962 1965 कीसिविलविविधयाचिकासंख्या2655 इसआधारपरवर्तमानअपीलमेंहस्तक्षेप-करनेकीअनुमतिकेलिएप्रार्थनाकरतेहुएदायरकीगईकिउक्तअपीलोंकेसाथसाथवर्तमानअपीलमेंभीएकसामान्यप्रश्नउत्पन्नहुआऔरइसकाआदेशदियागया। श्रीए. वी. विश्वनाथशास्त्री, राजस्वकेविद्वानवकील, तर्कदियाकिअधिनियमकेतहतएकहिंदूअविभाजितपरिवारऔरउसकेव्यक्तिअलग-अलगआकलनयोग्यनिकायथे; कि, आई. टी. ओ. बनामकेरूपमें। 71 कथितसमझौताडिक्रीएकसांठगांठथी, उक्तहिंदूअविभाजितपरिवारएकअलगइकाईकेरूपमेंअस्तित्वमेंरहा; कियहमूल्यांकनसेबचगयाथा; औरइसलिए, एसमेंनिर्धारितसमझौतोंकेअधीन।34अधिनियमकेतहत, आयकरअधिकारीकोइसकेतहतनोटिसजारीकरनेकाअधिकारथा। श्रीसी. पी. लालकातर्क, प्रतिनिधिकेविद्वानवकील विचारणीय, इसप्रकाररखाजासकताहैःआय-कर।अधिकारीनेपरिवारकेअलग-अलगसदस्योंकेहाथों-मेंवर्षकेलिएसमानआयकाआकलनकियाथाऔरउनपरकिएगएआकलनअंतिमहोगएथे।अलगअलगसंस्थाओंकेरूपमेंव्यक्तिगतआयकाआकलनकरनेकेलिएचुनेजानेकेबाद, आयकरअधिकारीकेपासएकअलगनिर्धारणीयइकाई, अर्थात्हिंदूअविभाजितपरिवारकेहाथोंमेंसमानआयकाआकलनकरनेकेलिएअधिनियमकेतहतकोईन्यायपालिकानहींथी।उन्होंनेदोहरेकराधानसेबचनेकेसिद्धांतपरभीभरोसाकिया। उसीकेसंबंधमेंअधिनियमकीयोजनाकोरेखांकितकरनेकाआरोप आय। हमारेसमक्षतर्ककिएगएप्रश्नपर, निम्नलिखितप्रावधान अधिनियमकाप्रासंगिकहोगाः " खंड3. जहाँकोईकेंद्रीयअधिनियमलागूकरताहैकि Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਧਮਸਨਰ, ਯੂ.ਪੀ. ਬਨਾਮ ਕਾਨਪ ਰ ਕੋਲਾ ਧਸੰਡੀਕੇਟ, (1964) 53 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 225 : [1964) 8 ਐੱਸ.ਸੀ.ਆਰ. 85 ਵੁੱਖਰਾ. ਜੇਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਦੇ ਤਧਹਤ ਸ ਰੂ ਕੀਤੀ ਿਈ ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮ ਲਾਂਕਣ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹ ੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਫਸਰ ਦ ਆਰਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤੇ ਿਏ ਪਧਰਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਧਹੁੱਸੇ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਮਾਲੀਆ ਦ ਆਰਾ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਉਧਚਤ ਧਵਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਿੀ ਉਕਤ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਧਵਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ। ਅਧਜਹਾ ਕਰਨਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅੰਤਮ ਆਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲਹਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਧਵੁੱਚ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦ ਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸ ਦੇ ਸਹੀ ਅੰਕੜੇ 'ਤੇ ਪਹ ੰਚਣਾ ਹੈ। । ਕੇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਧਦੁੱਤਾ ਧਿਆ ਧਸਵਲ ਅਪੀਲ ਧਨਆਂਇਕ ਫੈਸਲਾਾਃ ਧਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 638/1961 1960 ਦੀ ਧਰੁੱਟ ਪਟੀਸਨ ਨੰਬਰ 86 ਧਵੁੱਚ ਲਖਨਊ ਧਵਖੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ (ਲਖਨਊ ਬੈਂਚ) ਦੇ 15 ਦਸੰਬਰ, 1960 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ ਤੋਂ ਧਵਸੇਸ ਛ ੁੱਟੀ ਦ ਆਰਾ ਅਪੀਲ। ਏ. ਵੀ. ਧਵਸਵਨਾਥ ਸਾਸਤਰੀ, ਐਨ. ਡੀ. ਕਰਖਾਨੀਸ, ਆਰ. ਐਚ. ਢੇਬਰ, ਏ.ਵੀ. ਧਵਸਵਨਾਥ ਸਾਸਤਰੀ, ਐਨ.ਡੀ. ਕਾਰਖਾਧਨਸ, ਆਰ.ਐਚ. ਢੇਬਰ, ਬੀ.ਆਰ.ਜੀ.ਕੇ. ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰ.ਐਨ. ਸੁੱਚੇ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। ਸੀ.ਪੀ.ਲਾਲ, ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਲਈ ਮੋਹਨ ਧਬਹਾਰੀ ਲਾਲ, ਦਖਲਅੰਦਾ ੀ ਲਈ। ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸ ੁੱਬਾ ਰਾਓ, ਜੇ ਦ ਆਰਾ ਧਦੁੱਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਧਵਸੇਸ ਛ ੁੱਟੀ ਦ ਆਰਾ ਇਹ ਅਪੀਲ ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਦੇ ਅਿੀਨ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦ ਆਰਾ ਜਾਰੀ ਨੋਧਟਸ ਨੂੰ ਰੁੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਧਵਖੇ ਧਨਆਂਇਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਹ ਕਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹ ੰਦੀ ਹੈ; 1922, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1955-56 ਲਈ ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਐਕਟ ਧਕਹਾ ਧਿਆ। ਤੁੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ ਧਬਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਾਲ-1952-53 ਤੁੱਕ, ਉੱਤਰਦਾਤਾ, ਬਚੂਲਾਲ ਕਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਇੁੱਕ ਨਾਬਾਲਿ ਪ ੁੱਤਰ ਵਾਲੇ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬਚੂਲਾਲ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ ੁੱਤਰ ਦ ਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਧਵਰ ੁੱਿ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਿਏ ਮ ਕੁੱਦਮੇ ਧਵੁੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਧਵਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 20 ਅਕਤੂਬਰ, 1952 ਨੂੰ ਇੁੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਧਿਆ। 18 ਜਨਵਰੀ, 1954 ਨੂੰ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ, ਏ-ਵਾਰਡ, ਲਖਨਊ ਨੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਦ ਆਰਾ ਿਾਰਾ 25-ਏ ਦੇ ਅਿੀਨ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੁੱਕ ਆਦੇਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਧਕ ਪਧਰਵਾਰ ਵੰਧਡਆ ਧਿਆ ਸੀ। 1953-54, 1954-55 ਅਤੇ 1955-56 ਦੇ ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। 24 ਮਾਰਚ, 1960 ਨੂੰ, ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਦੇ ਤਧਹਤ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਇੁੱਕ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਧਜਸ ਧਵੁੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਵਸਵ ਆਮਦਨ ਦੇ ਧਨਰਿਾਰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਰਟਰਨ ਫਾਈਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਿ ਕੀਤੀ ਿਈ, ਇਸ ਆਿਾਰ 'ਤੇ ਧਕ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਦੀ ਆਮਦਨ ਚਾਰਜਯੋਿ ਹੈ। ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1955-56 ਲਈ ਟੈਕਸ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਬਚ ਧਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਘੁੱਟ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੇ ਦੋ ਆਿਾਰਾਂ 'ਤੇ ਉਕਤ ਨੋਧਟਸ ਨੂੰ ਰੁੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਧਵਿਾਨ ਦੀ ਿਾਰਾ 226 ਦੇ ਤਧਹਤ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਧਵਖੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਰ ਖ ਕੀਤਾ, ਅਰਥਾਤ, (i) ਆਮਦਨ ਧਜਸ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਧਰਟਰਨ ਮੰਿੀ ਿਈ ਸੀ, ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਹੁੱਥਾਂ ਧਵੁੱਚ ਪਧਹਲਾਂ ਹੀ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਪਧਰਵਾਰ ਦੀ ਅਤੇ, ਇਸਲਈ, ਉਕਤ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮ ੜ ਤੋਂ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ ਮ ਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ (ii) ਧਹੰਦੂ-ਧਵਭਾਧਜਤ ਪਧਰਵਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖਤਮ ਹੋ ਿਈ ਸੀ, ਧਕ ਪਧਰਵਾਰ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦ ਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 25-ਏ ਦੇ ਅਿੀਨ ਮਾਨਤਾ ਧਦੁੱਤੀ ਿਈ ਸੀ, ਅਤੇ, ਇਸਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਧਵੁੱਚ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੈਿ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦਾ ਕਰਤਾ। ਰੈਵੇਧਨਊ ਲਈ ਧਵਦਵਾਨ ਵਕੀਲ ਦ ਆਰਾ ਕੀਤੇ ਿਏ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ, ਨੋਧਟਸ, ਧਜੁੱਥੋਂ ਤੁੱਕ ਇਹ ਘੁੱਟ-ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੇ ਆਿਾਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਮ ੜ-ਮ ਲਾਂਕਣ ਨਾਲ ਸਬੰਿਤ ਸੀ, ਨੂੰ ਨ ਰਅੰਦਾ ਕਰ ਧਦੁੱਤਾ ਧਿਆ ਧਕਉਂਧਕ ਇਹ ਬਚੇ ਹੋਏ ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੇ ਧਵਕਲਧਪਕ ਆਿਾਰ ਨਾਲ ਅਸੰਿਤ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਧਕਹਾ ਧਕ ਉਕਤ ਨੋਧਟਸ ਅਵੈਿ ਹੈ ਧਕਉਂਧਕ ਇਹ ਦੋਹਰੇ ਟੈਕਸ ਦੇ ਧਸਿਾਂਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮ ਲਾਂਕਣ ਵਜੋਂ. ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਹੁੱਥਾਂ ਧਵੁੱਚ ਉਸੇ ਸਾਲ ਲਈ ਧਨਰਿਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਧਕਹਾ ਧਕ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਅਿੀਨ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਕੇ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਹੁੱਥਾਂ ਧਵੁੱਚ ਉਸੇ ਆਮਦਨ ਦਾ ਦ ਬਾਰਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਦਰਸਟੀਕੋਣ ਧਵੁੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਧਚਆ ਧਕ ਦੂਜੇ ਆਿਾਰ ਧਵੁੱਚ ਜਾਣਾ ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ, ਕੀ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 25-ਏ ਅਿੀਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਿਏ ਆਦੇਸਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇਨ ਰ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਅਿੀਨ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਜਾਇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਲਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਧਹਲੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਪਰਿਟਾਏ ਧਵਚਾਰ ਦੇ ਅਨ ਸਾਰ, ਉਕਤ ਨੋਧਟਸ ਰੁੱਦ ਕਰ ਧਦੁੱਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਪੀਲ। 1962 ਦੀ ਧਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 805 ਅਤੇ 806 ਧਵੁੱਚ ਚੌਥੇ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਨੇ 1965 ਦੀ ਧਸਵਲ ਫ ਟਕਲ ਪਟੀਸਨ ਨੰ. 2655 ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ ਧਵੁੱਚ ਇਸ ਆਿਾਰ 'ਤੇ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਧਕ ਉਪਰੋਕਤ ਅਪੀਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ ਧਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਆਮ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਦੇਸ ਧਦੁੱਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) F G H • « • .. ,.. • .. • • • ... ;~-._-.--?-; ·,.,--- -, ~- 'r.T.O. v. BACHULAL (Subba Rao,_/.)~ A family .;,d a member thereof iil respect of the income of the family. If a Hindu undivided f.lmi_ly exists under s. 3 of the Act the Income-tax Officer has to assess it in respect of its incom·~. Indeed, under s. 14(1) of the Act, any J?•rt of t'!e income received by. its member cannot be assessed over again, · \Vh1le s. 3. confers an option on the Income-tax officer to assess either the association of persons or the members of the association individually, no such option is conferred on him thereunder in the· case of a Hindu undivided family, and its existence excludes the B liability. Of its members in respect of the ii:tcome of the former "rece:ived by the latter. [74 C-F] Conunissioner of /nco1ne-tax, U.P. v. KanP-Ur Coal Syndicate, (1964) 53 I.T.R. 225 : [1964) 8 S.C.R. 85 distinguished. If the assessment proceediilgs initiated-under s. 34 of-the Act culmi- · nates in the assessment of the Hindu undivided family appropriate adjust-c ments have to be made by the Income-tax Officer in respect of the tax realised by the Revenue in respect of the part of the income of the family assessed on the individuals of the said family~ To do so is not to open the final orders of assessment~ but in reality to arrive at the correct figure of tax payable by the Hindu undivided family. [75 C-D] Case Jaw referred to. CIVIL APPELLATE JURISDICTION;. Civil Appeal No. 638 of D 1961. Appeal by special leave from the judgment and order dated December 15, 1960 of the Ailahabad High Court (Lucknow Bench) at Lucknow in Writ Petition No. 86 of 1960. E A.V. Viswanatha Sastri, N. D. Karkhanis, R. H. Dhebar, B.R.G.K. Achar and R. N. Sachthey, for the appellant. C.P.La/, for the respondent. Mohan Behari Lal, for the intervener. The Judgment of the Court was delivered by F Subba Rao, J. This appeal by special leave arises out"of the order of the High Court of Judicature at Allahabad quashing the notice issued by the appellant under s. 34 of the Indian · Income-tax Act; 1922, hereinafter called the Act, to the respon-dent as the karta of a Hindu undivided family for the assessment G . year 1955-56. The facts may be briefly stated. Up to the assessment year. · 195;2-53, ·the respondent, Bachulal Kapoor, was assessed to income-tax as karta of the Hindu undivided family consisting of ~­himself, his wife and a minor son. In a suit filed by the wife and . the son of Bachulal Kapoor against him, a compromise· was effected between the parties and on October 20, 1952, a com-promise decree was passed. · On January 18, 1954, the Income-tax Officer, A-Ward, Lucknow, passed an order accepting the H SUPREME COURT REPORTS Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) उसीकेसंबंधमेंअधिनियमकीयोजनाकोरेखांकितकरनेकाआरोप आय। हमारेसमक्षतर्ककिएगएप्रश्नपर, निम्नलिखितप्रावधान अधिनियमकाप्रासंगिकहोगाः " खंड3. जहाँकोईकेंद्रीयअधिनियमलागूकरताहैकि आय-करकिसीभीवर्षकेलिएकिसीभीदरसेया दरें, उसदरपरकरयाउनदरोंकेलिएशुल्कलियाजाएगा उसवर्षकेअनुसार, औरप्रावधानकेअधीन इसअधिनियमकीकुलआयकेसंबंधमें प्रत्येकअविभाजितहिंदूकापिछलावर्ष परिवार, कंपनीऔरस्थानीयप्राधिकरण, औरहरफर्मका औरव्यक्तियोंकेअन्यसंघयाकेभागीदार फर्मयाएसोसिएशनकेसदस्यव्यक्तिगतरूपसे। धारा14. ( 1 ) . करकाभुगताननहींकियाजाएगा निर्धारितीकिसीभीराशिकेसंबंधमेंजोवहएककेरूपमेंप्राप्तकरताहै हिंदूअविभाजितपरिवारकासदस्यजहाँऐसीराशि परिवारकीआयसेभुगतानकियागयाहै खंड2. ( 9 ) “ "व्यक्ति" मेंएकहिंदूअविभाजितशामिलहैपरिवारऔरएकस्थानीयप्राधिकरण।धारा22।( 1 ) आय-करअधिकारी, याप्रत्येकवर्षमईकेपहलेदिनसेपहले, सूचनादें,प्रेसमेंप्रकाशनऔरमेंप्रकाशनद्वारानिर्धारिततरीकेसे, प्रत्येकव्यक्तिकीआवश्यकताहोतीहैजिसकाकुलपिछलेवर्षकीआयअधिकतमसेअधिकरहीऐसीराशिजोआयकेलिएप्रभार्यनहींहै-फरपरकरनिश, ऐसीअवधिकेभीतरजोसाठदिनोंसेकमनहो जैसाकिसूचनामेंनिर्दिष्टकियाजासकताहै, प्रेसमेंएकवापसीनिर्धारितप्रपत्रऔरनिर्धारिततरीकेसेसत्यापित, सर्वोच्चन्यायालयरिपोर्ट[1966] 3 एस. सी. आर. निर्दिष्टकरना(ऐसेअन्यविवरणोंकेसाथजोहोसके) सूचनाद्वाराअपेक्षित) उसकीकुलआयऔरकुल उसवर्षविश्वआय। धारा34. ( 1 ) अगर ( क) आय-करअधिकारीकेपासयहमाननेकाकारणहैकि चूकयाविफलताकेकारण निर्धारितीकोधारा22 केतहतअपनीआयकीवापसीकरनीहै। उसवर्षकेलिएउसकेमूल्यांकनकेलिएआवश्यकतथ्य, आय, आय-करकेलिएप्रभार्यलाभयालाभबचगएहैं। उसवर्षकेलिएमूल्यांकन, याकममूल्यांकनकियागयाहै बहुतकमदर, याबहिष्करणकाविषषयबनादियागयाहैअधिनियमकेतहतभारीराहत, याअत्यधिकनुकसानयामूल्यह्रासराज्यभत्तेकीगणनाकीगईहै। खंड(क) केअधीनआनेवालेमामलोंमेंवहकिसीभीसमय . निर्धारितीपरकार्यकरताहै, या, यदिनिर्धारितीसभीयाकोईभीआवश्यकताएँजोहोसकतीहैंधारा22 कीउप-धारा(2) केतहतएकसूचनामेंशामिल औरऐसीआयकाआकलनयापुनर्मूल्यांकनकरनेकेलिएआगेबढ़सकताहै, लाभयालाभयाहानियामूल्यह्रासकीपुनःगणनाकरें भत्ता; औरइसअधिनियमकेप्रावधान, जहाँतकहोसकताहै, तदनुसारलागूकरेंजैसेकिनोटिसएकनोटिसथा उसउप-धाराकेतहतजारीकियागयाः उक्तप्रावधानोंकासारइसप्रकारदियाजासकताहैःएकहिंदू अविभाजितपरिवारमूल्यांकनकीएकअलगइकाईहै।यहएकविशिष्टमूल्यांकनयोग्यइकाईहै।यहअधिनियममेंअपनीपरिभाषाकेअनुसारएक"व्यक्ति" है।यहअपनीआयकेसंबंधमेंआय-करकेलिएअभिनिर्धारितहोनेकेलिएउत्तरदायीहै।उसहिंदूअविभाजितपरिवारकाकोईसदस्यउसपरिवारकीआयमेंसेउसपरिवारकेसदस्यकेरूपमेंप्राप्तहोनेवालीकिसीभीराशिकेसंबंधमेंकोईकरदेनेकेलिए उत्तरदायीनहींहै।यदिउक्तहिंदूअविभाजितपरिवारकिसीभीवर्षकेलिएनिर्धारणसेबचगयाहै, तोआय-करअधिकारी, धाराओंमेंनिर्धारितशर्तोंकेअधीन।34 ( 1 ) अधिनियमकेतहत, उक्तहिंदूअविभाजितपरिवारकोअपनीआयकाविवरणीप्रस्तुतकरनेकेलिएएकनोटिसजारीकियाजासकताहै। उसवर्षऔरउसकेसंदर्भमेंइसकाआकलनकरनेकेलिएआगेबढ़ें।उक्तप्रावधानोंकेसंयुक्तअध्ययनसेयहस्पष्टहोताहैकिआयकरअधिकारीएसकेतहतएकहिंदूअविभाजितपरिवारकोनोटिसजारीकरसकताहै।34 अधिनियमकाइसआधारपरकियहनिर्धारणसेबचगयाहै। एसकेतहतआक्षेपितसूचना।34 ( 1 ) प्रत्यर्थीकोजारीकिएगएअधिनियमकापाठइसप्रकारहैः 1.टी. ओ. वी. बचूलाल(सुब्बाराव, जे.) 73 जबकिमेरेपासयहमाननेकाकारणहैकिआपकीआय " -निर्धारणवर्षकेलिएआयकरकेलिएआकलनयोग्य 1955-56 है। ( क) मूल्यांकनसेबचगया, ( ख) कममूल्यांकनकियागयाहै, इसलिएमैंउक्तआयकापुनर्मूल्यांकनकरनेकाप्रस्तावकरताहूं। ( क) बचगयामूल्यांकन, (ख) कममूल्यांकनकियागया। मैंआपसेअनुरोधकरताहूंकिआपमुझेजल्दसेजल्दसौंपदें। 30 मार्च, 1960, याप्राप्तिके35 दिनोंकेभीतरयहसूचना, आपकेकुलकेसंलग्नरूपमेंएकवापसी उक्तकेलिएआकलनयोग्यआयऔरकुलविश्वआय 31 मार्च1956 कोसमाप्तहोनेवालावर्ष। ” उच्चन्यायालयमेंआयकरअधिकारीद्वारादाखिलजवाबीहलफनामेमेंअदालतनेयहकहाकिउसकेपासविश्वासकरनेकाकारणथा, परिणामस्वरूपउसकेकब्जेमेंजानकारी, किआय, लाभयालाभ आय-करकेलिएप्रभार्यनिर्धारणसेबचगयाथा।उनकीजानकारी यहथाकिसमझौतेकेआदेशकेबावजूदमेमपरिवारकेलोगएकसाथरहरहेथे, उनकेपाससंयुक्तभोजनालयथाऔरव्यवसायप्रत्यर्थीद्वाराचलायाजाताथा।संक्षेपमें, मामलेमें -राजस्वयहथाकिसमझौताएकमेकबिलीवथाऔर वास्तवमेंयहपरिवारएकसंयुक्तहिंदूपरिवारबनारहा।अगर --राजस्वकामामलासहीथाजिसपरहमकुछभीव्यक्तनहींकरतेहैंरायऔरसंयुक्तहिंदूकेजारीरहनेकातथ्य परिवारकोआयकरकेज्ञानसेदूररखागयाथा अधिकारी, यहउक्तपरिवारकेमूल्यांकनसेबचनेकाएकस्पष्टमामलाहोगा संबंधितवर्षकेदौरान।यदिऐसाहै, तोएस।34 ( 1 ) होगा। लेकिन, यहतर्कदियागयाकिएसकेतहत।3 अधिनियमका, आय-करअविभाजितपरिवारकाआकलनकरनेकाविकल्पथा अधिकारीकेपासहिंदू याउसकेसदस्यअलगसेऔरवह, उक्तअधिकारीकेरूपमें, Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) 1962 ਦੀ ਧਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 805 ਅਤੇ 806 ਧਵੁੱਚ ਚੌਥੇ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਨੇ 1965 ਦੀ ਧਸਵਲ ਫ ਟਕਲ ਪਟੀਸਨ ਨੰ. 2655 ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ ਧਵੁੱਚ ਇਸ ਆਿਾਰ 'ਤੇ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਧਕ ਉਪਰੋਕਤ ਅਪੀਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ ਧਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਆਮ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਦੇਸ ਧਦੁੱਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਧਮਸਟਰ ਏ.ਵੀ. ਧਵਸਵਨਾਥ ਸਾਸਤਰੀ, ਮਾਲੀਆ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦਲੀਲ ਧਦੁੱਤੀ ਧਕ ਐਕਟ ਦੇ ਤਧਹਤ ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਧਡਆ ਪਧਰਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਧਵਅਕਤੀ ਵੁੱਖ-ਵੁੱਖ ਮ ਲਾਂਕਣਯੋਿ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਨ; ਧਕ, ਧਜਵੇਂ ਧਕ ਕਧਥਤ ਸਮਝੌਤਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਇੁੱਕ ਧਮਲੀਭ ਿਤ ਸੀ, ਧਕਹਾ ਧਿਆ ਧਹੰਦੂ-ਧਵਭਾਧਜਤ ਪਧਰਵਾਰ ਇੁੱਕ ਵੁੱਖਰੀ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਧਰਹਾ; ਧਕ ਇਹ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਧਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਹ ਧਕ, ਇਸ ਲਈ, ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਧਵੁੱਚ ਧਨਰਿਾਰਤ ਸਰਤਾਂ ਦੇ ਅਿੀਨ, ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਇਸਦੇ ਅਿੀਨ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸਰੀ ਸੀ.ਪੀ. ਲਾਲ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਰੁੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਹੁੱਥਾਂ ਧਵੁੱਚ ਸਾਲ 1955-56 ਲਈ ਮ ਲਾਂਕਣ ਯੋਿ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਿਏ ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਨ। ਫਾਈਨਲ ਬਣ. ਧਵਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੁੱਖਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਚ ਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਕੋਲ ਐਕਟ ਦੇ ਅਿੀਨ ਵੁੱਖਰੀ ਮ ਲਾਂਕਣਯੋਿ ਇਕਾਈ, ਅਰਥਾਤ, ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਹੁੱਥਾਂ ਧਵੁੱਚ ਇੁੱਕੋ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋਹਰੇ ਟੈਕਸਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਧਸਿਾਂਤ 'ਤੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਐਕਟ ਦੀ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਲਾਿੂ ਕਰਨਾ। ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਧਹਸ ਕੀਤੇ ਿਏ ਸਵਾਲ 'ਤੇ, ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਧਲਖੀਆਂ ਧਵਵਸਥਾਵਾਂ ਪਰਸੰਧਿਕ ਹੋਣਿੀਆਂ: "ਸੈਕਸਨ 3. ਧਜੁੱਥੇ ਕੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਐਕਟ ਲਾਿੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਧਕ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਧਕਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਲਈ ਧਕਸੇ ਵੀ ਦਰ ਜਾਂ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਵਸੂਧਲਆ ਜਾਵੇਿਾ, ਉਸ ਦਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਉਹ ਦਰਾਂ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਨ ਸਾਰ, ਅਤੇ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਿਾਂ ਦੇ ਅਿੀਨ, ਚਾਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਿੀਆਂ। ਹਰੇਕ ਧਵਅਕਤੀ, ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ, ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ, ਅਤੇ ਧਵਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਫਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਜਾਂ ਫਰਮ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਜਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ ੁੱਲ ਆਮਦਨ। ਸੈਕਸਨ 14. (1) ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਅਧਵਭਾਧਜਤ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ ਅਨੇਕਸੀ ਦ ਆਰਾ ਭ ਿਤਾਨਯੋਿ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਧਜਸ ਧਵੁੱਚ ਪਧਰਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਭ ਿਤਾਨ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਹੈ....... ਸੈਕਸਨ 2. (9) "ਧਵਅਕਤੀ" ਧਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਧਡਆ ਪਧਰਵਾਰ ਅਤੇ ਇੁੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਸਾਮਲ ਹੈ। ਸੈਕਸਨ 22. (1) ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ, ਹਰ ਸਾਲ 1 ਮਈ ਦੇ ਧਦਨ ਤੋਂ ਪਧਹਲਾਂ, ਪਰੈਸ ਧਵੁੱਚ ਪਰਕਾਧਸਤ ਕਰਕੇ, ਨੋਧਟਸ ਦੇਵੇਿਾ। ਅਤੇ ਧਨਰਿਾਧਰਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਕਾਸਨ ਦ ਆਰਾ, ਹਰੇਕ ਧਵਅਕਤੀ ਦੀ ਮੰਿ ਕਰਦਾ ਹੈ ਧਜਸਦੀ ਧਪਛਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕ ੁੱਲ ਆਮਦਨ ਅਧਿਕਤਮ ਰਕਮ ਤੋਂ ਵੁੱਿ ਿਈ ਹੋਵੇ ਜੋ ਧਕ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਲਈ ਚਾਰਜਯੋਿ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪੇਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਧਜਹੀ ਧਮਆਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁੱਠ ਧਦਨਾਂ ਤੋਂ ਘੁੱਟ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨੋਧਟਸ ਧਵੁੱਚ ਧਨਰਿਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੁੱਕ ਧਰਟਰਨ ਧਵੁੱਚ ਉਸ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਕ ੁੱਲ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਕ ੁੱਲ ਧਵਸਵ ਆਮਦਨੀ (ਨੋਧਟਸ ਦ ਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅਧਜਹੇ ਹੋਰ ਵੇਰਧਵਆਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਨੂੰ ਧਨਰਿਾਰਤ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ ਧਨਰਿਾਰਤ ਅਤੇ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਹੈ। ਸੈਕਸਨ 34. (1) ਜੇਕਰ- (ਏ) ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਕੋਲ ਇਹ ਧਵਸਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਧਕ ਧਕਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਲਈ ਸੈਕਸਨ 22 ਦੇ ਤਧਹਤ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਚਮ ੁੱਚ ਖ ਲਾਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕਸੀ ਦੇ ਧਹੁੱਸੇ ਤੋਂ ਭ ੁੱਲ ਜਾਂ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਸਾਲ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਮ ਲਾਂਕਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਕ ਤੁੱਥ, ਆਮਦਨੀ, ਲਾਭ, ਜਾਂ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਲਈ ਚਾਰਜਯੋਿ ਲਾਭ ਉਸ ਸਾਲ ਲਈ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਿਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਬਹ ਤ ਘੁੱਟ ਦਰ 'ਤੇ ਘੁੱਟ-ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤੇ ਿਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਐਕਟ ਦੇ ਅਿੀਨ ਬਹ ਤ ਧ ਆਦਾ ਰਾਹਤ ਦਾ ਧਵਸਾ ਬਣਾਇਆ ਧਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਹ ਤ ਧ ਆਦਾ ਘਾਟੇ ਜਾਂ ਘਟਾਏ ਭੁੱਤੇ ਦੀ ਿਣਨਾ ਕੀਤੀ ਿਈ ਹੈ, ............... ਉਹ ਧਕਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਿਾਰਾ (ਏ) ਦੇ ਅਿੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਮਧਲਆਂ ਧਵੁੱਚ......... ਮ ਲਾਂਕਣ, ਜਾਂ, ਜੇਕਰ ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਇੁੱਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਮ ੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ 'ਤੇ, ਇੁੱਕ ਨੋਧਟਸ ਧਜਸ ਧਵੁੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਧਕਸੇ ਵੀ ਰੂਰਤਾਂ ਸਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਿਾਰਾ 22 ਦੀ ਉਪ-ਿਾਰਾ (2) ਦੇ ਅਿੀਨ ਨੋਧਟਸ ਧਵੁੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਜਹੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਜਾਂ ਮ ੜ-ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅੁੱਿੇ ਵਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ,ਮ ਨਾਫ਼ੇ ਜਾਂ ਲਾਭ ਜਾਂ ਘਾਟੇ ਜਾਂ ਘਟਾਏ ਭੁੱਤੇ ਦੀ ਮ ੜ ਿਣਨਾ; ਅਤੇ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਿ, ਹ ਣ ਤੁੱਕ, ਉਸ ਅਨ ਸਾਰ ਲਾਿੂ ਹੋਣਿੇ ਧਜਵੇਂ ਧਕ ਨੋਧਟਸ ਉਸ ਉਪ-ਿਾਰਾ ਦੇ ਅਿੀਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ: Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) H SUPREME COURT REPORTS claim under s. 25-A by the respondent that the family was parti-tioned. For the assessment years 1953-54, 1954-55 and 1955-56, the members of the family were assessed as individuals. On March 24, 1960, the Income-tax Officer issued a notice under s. 34 -0f the Act to the respondent as the karta of the Hindu undivided family requiring him to file a return within the prescribed time of his world income on the ground that the respondent's income chargeable to tax for the assessment year 1955-56 had escaped assessment and also was under-assessed. Thereupon, the respon-dent moved the High Court at Allahabad under Art. 226 of the Constitution for quashing the said notice on two grounds, namely, (i) the income in respect of which the return had been called for had already been assessed in the hands of the individual membel"ft -Of the family and, therefore, the said income could not be assessed again as that of the Hindu undivided family; and (ii) the Hindu undivided family had ceased to exist, that the partition of the family was recognised by the Income-tax Officer under s. 25-A Qf the Act, and, therefore, no valid notice could be issued to the respondent in his capacity as the karta of the Hindu undiv"ded family. On an admission made by the learned counsel for the Revenue, the notice, so far as it related to the re-assessment of the income on the ground of under-assessment, was ignored as it was inconsistent with tbe alternative ground of escaped assess-ment. The High Court held that the said notice was invalid as it offended the principle against double taxation. As the asses. ment of the satne income. in the hands of the members of the family for the same year was not set aside, the High Court held that the same in.ome could not be assessed again in the hands of the Hindu undivided family by taking proceedings under s. 34 of the Act. In that view, it thought that it was not necessary to go into the second ground, namely, whether the proceedings under s. 34 of the Act could have been validly taken in view of the orders passed umrer s. 25-A of the Act. Pursuant to the view expressed on the first question, the said notice was quashed. Hence the appeal. The 4th respondent in Civil Appeals Nos. 805 and 806 of 1962 filed Civil Miscellaneous Petition No. 2655 of 1965 pray-ing for permission 10 intervene in the present appeal on the ground that a common question arose in the said appeals as well as in the pre.~nt appeal and it was ordered. · Mr. A. V. Viswanatha Sastri, learned counsel for the Revenue, contended that under the Act a Hindu undivided family and the individuals thereof were different assessable entitie.'; that, as the A B C D E F G II • • • • • • ' • ' I.T.O. v. BACHULAL (Subba Rao, l.) A alleged compromise decree was a collusive one, the said Hindu undivided family continued to exist as a separate entity; that it had escaped assessment; and that, therefore, subject to the con-ditions laid down in s. 34 of the Act, the Income-tax Officer was within his rights to issue a notice thereunder. B The argument of Mr. C. P. Lal, learned counsel for the res-pondent, may be put thus : the Income-tax Officer had assessed the same income assessable for the year 1955-56 in the hands of the individual members of the family and the assessments made on them had become final. Having elected to assess the indivi-duals as separate entities, the Income-tax Officer had no jurisdic-tion under the Act to assess the same income in the hands of a c 1>eparate assessable entity, namely, the Hindu undivided family. He also relied upon the principle of avoidance of double taxation alleged to underlie the scheme of the Act in respect of the same income. On the question argued before us, the following provisions D of the Act will be relevant : Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) -राजस्वयहथाकिसमझौताएकमेकबिलीवथाऔर वास्तवमेंयहपरिवारएकसंयुक्तहिंदूपरिवारबनारहा।अगर --राजस्वकामामलासहीथाजिसपरहमकुछभीव्यक्तनहींकरतेहैंरायऔरसंयुक्तहिंदूकेजारीरहनेकातथ्य परिवारकोआयकरकेज्ञानसेदूररखागयाथा अधिकारी, यहउक्तपरिवारकेमूल्यांकनसेबचनेकाएकस्पष्टमामलाहोगा संबंधितवर्षकेदौरान।यदिऐसाहै, तोएस।34 ( 1 ) होगा। लेकिन, यहतर्कदियागयाकिएसकेतहत।3 अधिनियमका, आय-करअविभाजितपरिवारकाआकलनकरनेकाविकल्पथा अधिकारीकेपासहिंदू याउसकेसदस्यअलगसेऔरवह, उक्तअधिकारीकेरूपमें, विकल्पकेप्रयोगमें, केव्यक्तिगतसदस्योंकामूल्यांकनकियाथापरिवार, उनकेपासअबहिंदूकाआकलनकरनेकाकोईअधिकारक्षेत्रनहींथाअविभाजितपरिवार।उसविवादकेसमर्थनमेंनिर्भरताथी आयआयुक्तमेंइसन्यायालयकेनिर्णयपररखागया कर, यू. पी. बनामकानपुरकोयलासिंंडिकेट(1)।इसमें, एसकाअर्थहै।3 अधिनियमकेबारेमें, इसन्यायालयनेकहाः यहखंडस्पष्टरूपसेएक " संघका दोअलगऔरअलग-अलगमूल्यांकनयोग्यइकाइयाँ।जिसपरधाराकीशर्तोंकेअनुसारकरइनमेंसेकिसीएकपरलगायाजासकताहै। ( 1 ) ( 1964 ) 53 आई. टी. आर. 225,228: [ 1964 ] 8 एस. सी. आर85 3 ऊपर, CI/66-7 1 अल्का 74 . केप्रावधानोंकेअनुसारउक्तदोसंस्थाएंएक्टकरें।इसतर्ककेलिएकोईगुंजाइशनहींहैकिसेककेतहतए. 3निर्धारणकेवलसंघपरहोगा-एकइकाईकेरूपमेंव्यक्तिहालांकिइसतरहकेमूल्यांकनकेबादहिस्सेदारी उससंघकेकिसीसदस्यकीआयकाधारा14 (2) केतहतअन्यआयमेंजोड़ागया एक्टकरें।यहनिर्माणअंतिमशब्दबनादेगा खंडअर्थात।, " एसोसिएशनइंडिवीकेसदस्यदोगुना", एकअधिशेषष"। लेकिन, वर्तमानमामलेकेसंदर्भमेंइनटिप्पणियोंमें राजस्वसहीहो, आय-करअधिकारीनेमूल्यांकनकेसमयपरिवारकेव्यक्तिगतसदस्योंकोइसबातकीजानकारीनहींथीकि संयुक्तसंयुक्तपरिवारअस्तित्वमेंथा; वहसंभवतःइसआधारपरआगेबढ़े। किउक्तपरिवारवास्तवमेंकीशर्तोंकेतहतअस्तित्वमेंनहींथासमझौताडिक्री।इसलिएयहचुनावकामामलानहींहै। मूल्यांकनकीदोवैकल्पिकइकाइयोंकेबीच, लेकिनएकप्रयास करलगानेकेलिएएकनिर्धारणीयइकाईकीआयजोबचगईथी मूल्यांकन।इसकेअलावा, एसकेतहत।3 अधिनियमकेमामलेमें, आयकेसंबंधमेंअविभाजितपरिवारऔरउसकासदस्यपरिवारसे।यदिएकहिंदूअविभाजितपरिवारमौजूदहै, तोएसकेतहत।3 मेंसे -अधिनियमआयकरअधिकारीकोइसकेसंबंधमेंइसकाआकलनकरनाहोताहै आय।वास्तवमें, एसकेतहत।14 ( 1 ) अधिनियमकेअनुसार, इसकेसदस्योंद्वाराप्राप्तआयकेकिसीभीहिस्सेकामूल्यांकनफिरसेनहींकियाजासकताहै। एस. 3 आय-करअधिकारीकोमूल्यांकनकरनेकाविकल्पदेताहै। व्यक्तियोंकासंघयाभारतीयसंघकेसदस्य दृश्यतः, उसकेअधीनऐसाकोईविकल्पप्रदाननहींकियागयाहै एकहिंदूअविभाजितपरिवारकामामला, क्योंकिइसकेअस्तित्वमेंशामिलनहींहै पूर्वकीआयकेसंबंधमेंइसकेसदस्योंकादायित्वबादवालेनेप्राप्तकिया। तबयहजबरनहमारेध्यानमेंलायागयाकिउक्तदृष्टिकोण यह"दोहरेकराधान" केसिद्धांतकाविध्वंसकहोगा।यहथा। कहाकिकेव्यक्तिगतसदस्योंपरमूल्यांकनकेआदेशकेरूपमें उक्तपरिवारअंतिमहोगयाथा, अगरआयकरअधिकारीथा समानमूल्यांकनकेलिएहिंदूअविभाजितपरिवारकाआकलनकरनेकीअनुमतिएकवर्षमें, एकहीआयपरदोबारकरलगायाजाएगा। यहसचहैकिअधिनियममेंइसकेकराधानकीपरिकल्पनानहींकीगईहै।रूपमेंधनकेएकमार्गपरदोबारसेअधिकआय एकप्रकारकीआय"।यहसमानरूपसेसचहैकिएस।14 ( 1 ) मेंसे अधिनियमआई. टी. ओ. बनामकेकिसीभीभागपरकरलगानेपरस्पष्टरूपसेरोकलगाताहै। 75 एकहिंदूअविभाजितपरिवारकीआयजोउसकेसदस्योंद्वाराप्राप्तकीजातीहै।यहतथ्यकिअधिनियममेंएकसुसंगतस्थितिसेसंबंधितकोईप्रावधाननहींहै, प्रश्नकोप्रभावितनहींकरताहै, क्योंकिइसतरहकीविपरीतस्थितिकाअस्तित्वअधिनियमकेतहतकानूनीरूपसेअसंभवहै।जबतकहिंदूअविभाजितपरिवारमौजूदहै, तबतकउसकीआयकेसंबंधमेंउसकेव्यक्तियोंकाअलगसेमूल्यांकननहींकियाजासकताहै।फिरभी, यदिकिसीगलतीकेतहत, ऐसीआयकाआकलनव्यक्तिगतसदस्योंकेहाथोंकरकेरूपमेंकियागयाथा, जोतबनहींकियाजानाचाहिएथाजबउसआयकेसंबंधमेंहिंदूअविभाजितपरिवारपरउचितआकलनकियागयाथा, तोराजस्वकोअनुमोदनमूल्यसमायोजनकरनाथा; अन्यथा, हिंदूअविभाजितपरिवारपरउसआयकेसंबंधमेंकियागयाआकलनअधिनियमकेप्रावधानोंकेविपरीतहोगा, विशेषषरूपसेएस।14 ( 1 ) अधिनियमसे।इसलिए, हममानतेहैंकियदिएसकेतहतमूल्यांकनकार्यवाहीशुरूकीगईहै।34 अधिनियमकीसमाप्तिहिंदूसंघकेमूल्यांकनमेंहोतीहै विभाजितपरिवार, द्वाराउचितसमायोजनकियाजानाहैराजस्वद्वाराप्राप्तकरकेसंबंधमेंआय-करअधिकारी परिवारकीआयकेउसहिस्सेकासम्मानउक्तपरिवारकेव्यक्ति।ऐसाकरनेकेलिएफाइनलकोफिरसेनहींखोलनाहै। मूल्यांकनकेआदेश, लेकिनवास्तवमेंसहीआंकड़ेपरपहुंचनेकेलिए हिंदूअविभाजितपरिवारद्वारादेयकर। बारमेंउद्धृतनिर्णय, एककोछोड़कर, एकमेंनहींबोलतेहैं अलगआवाजःवेहमारेद्वाराव्यक्तकिएगएदृष्टिकोणकेअनुरूपहैं। जयकिशनदासबनाममेंलाहौरउच्चन्यायालय।केआयुक्त आय-कर, लाहौर(1) नेनिर्णयदियाकिएसकेप्रावधान।34 मेंसे आय-करअधिनियमकोकेवलइसलिएलागूनहींकियाजासकाक्योंकिआयजोकथितरूपसेमूल्यांकनसेबचगईथी एकविशेषषव्यक्तिकोदूसरेव्यक्तिकीआयमेंशामिलकियागयाथा। Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) ਉਪਰੋਕਤ ਉਪਬੰਿਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਧਦੁੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਇੁੱਕ ਧਹੰਦੂ ਵੰਧਡਆ ਪਧਰਵਾਰ ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੀ ਇੁੱਕ ਵੁੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੁੱਕ ਵੁੱਖਰੀ ਅਸੈੱਸਬਲ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਟ ਧਵੁੱਚ ਇਸਦੀ ਪਧਰਭਾਸਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੁੱਕ "ਧਵਅਕਤੀ" ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੈ। ਉਸ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਉਸ ਪਧਰਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਧਵੁੱਚੋਂ ਉਸ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਧਕਸੇ ਵੀ ਰਕਮ ਦੇ ਸਬੰਿ ਧਵੁੱਚ ਕੋਈ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਧ ੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਕਤ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਧਕਸੇ ਵੀ ਸਾਲ ਲਈ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਧਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34(1) ਧਵੁੱਚ ਧਨਰਿਾਰਤ ਸਰਤਾਂ ਦੇ ਅਿੀਨ, ਇਸ ਅਿੀਨ ਇੁੱਕ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਧਜਸ ਧਵੁੱਚ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਨੂੰ ਧਰਟਰਨ ਜਮਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਧਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਇਸਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੰਦਰਭ ਧਵੁੱਚ ਇਸਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅੁੱਿੇ ਵਿੋ। ਉਪਰੋਕਤ ਉਪਬੰਿਾਂ ਦੇ ਸੰਯ ਕਤ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਪਰਿਟ ਹ ੰਦਾ ਹੈ ਧਕ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਆਿਾਰ 'ਤੇ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 ਦੇ ਅਿੀਨ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਨੂੰ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਧਕ ਉਹ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਧਿਆ ਹੈ। ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 34 (1) ਅਿੀਨ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਨੋਧਟਸ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਪੜਹਦਾ ਹੈ: "ਜਦੋਂ ਧਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਹ ਮੰਨਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਧਕ ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1955-56 ਲਈ ਤ ਹਾਡੀ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਲਈ ਅਸੈਸਮੈਂਟਯੋਿ ਆਮਦਨ (ਏ) ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਿਈ ਹੈ, (ਬੀ) ਘੁੱਟ-ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤੀ ਿਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਮ ੜ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਪਰਸਤਾਵ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਧਜਸ ਧਵੁੱਚ (ਏ) ਬਧਚਆ ਮ ਲਾਂਕਣ, (ਬੀ) ਘੁੱਟ-ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਦ ਆਰਾ ਤ ਹਾਨੂੰ 30 ਮਾਰਚ, 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਇਸ ਨੋਧਟਸ ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ 35 ਧਦਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਤ ਹਾਡੀ ਕ ੁੱਲ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਕ ੁੱਲ ਧਵਸਵ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮ ਲਾਂਕਣਯੋਿ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ ਨੁੱਥੀ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਮੰਿ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। 31 ਮਾਰਚ 1956 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਲਈ।" ਹਾਈਕੋਰਟ ਧਵੁੱਚ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦ ਆਰਾ ਦਾਇਰ ਜਵਾਬੀ ਹਲਫਨਾਮੇ ਧਵੁੱਚ ਇਹ ਧਕਹਾ ਧਿਆ ਸੀ ਧਕ ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਧਵਸਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕਬ ੇ ਧਵੁੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਆਮਦਨੀ, ਮ ਨਾਫਾ ਜਾਂ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਲਈ ਚਾਰਜਯੋਿ ਲਾਭ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਧਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਹ ਸੀ ਧਕ ਸਮਝੌਤਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਇਕੁੱਠੇ ਰਧਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਾਂਝੀ ਿੜਬੜ ਸੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦਾਤਾ ਦ ਆਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ, ਮਾਲੀਏ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਇਹ ਸੀ ਧਕ ਸਮਝੌਤਾ ਇੁੱਕ ਧਵਸਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਧਰਵਾਰ ਅਸਲ ਧਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਸਾਂਝਾ ਧਹੰਦੂ ਪਧਰਵਾਰ ਬਧਣਆ ਧਰਹਾ। ਜੇਕਰ ਮਾਲ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਹੀ ਸੀ-ਧਜਸ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਪਰਿਟ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸੰਯ ਕਤ ਧਹੰਦੂ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਜਾਰੀ ਰਧਹਣ ਦੇ ਤੁੱਥ ਨੂੰ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਧਪੁੱਛੇ ਰੁੱਧਖਆ ਧਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਮ ਲਾਂਕਣ ਦੌਰਾਨ ਉਕਤ ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਬਚਣ ਦਾ ਸਪੁੱਸਟ ਮਾਮਲਾ ਹੋਵੇਿਾ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਲ. ਜੇਕਰ ਅਧਜਹਾ ਹ ੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਿਾਰਾ 34(1) ਤ ਰੰਤ ਆਕਰਧਸਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਿੀ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਨੋਧਟਸ ਚੰਿਾ ਹੋਵੇਿਾ। ਪਰ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਧਦੁੱਤੀ ਿਈ ਸੀ ਧਕ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 3 ਦੇ ਤਧਹਤ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੋਲ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਜਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਧਵਕਲਪ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਵੁੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਧਕ, ਧਜਵੇਂ ਧਕ ਉਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਧਵਕਲਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਧਰਵਾਰ ਦੇ ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਹ ਣ ਧਹੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਧਰਵਾਰ ਦਾ ਮ ਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਧਵਵਾਦ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਧਵੁੱਚ ਭਰੋਸਾ ਰੁੱਧਖਆ ਧਿਆ ਸੀ. ਕਧਮਸਨਰ ਆਫ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਯੂ.ਪੀ. ਬਨਾਮ ਕਾਨਪ ਰ ਕੋਲਾ ਧਸੰਡੀਕੇਟ (1)। ਇਸ ਧਵੁੱਚ, ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 3 ਦਾ ਧਨਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਧਕਹਾ: "ਸੈਕਸਨ ਧਵਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇੁੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਅਤੇ ਇੁੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਦੇ ਧਵਅਕਤੀਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵੁੱਖ-ਵੁੱਖ ਅਤੇ ਵੁੱਖੋ-ਵੁੱਖਰੇ ਮ ਲਾਂਕਣਯੋਿ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਵੁੱਚ ਸਪੁੱਸਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਿਾਰਾ ਦੀਆਂ ਸਰਤਾਂ 'ਤੇ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਿਾਂ ਦੇ ਅਨ ਸਾਰ ਉਕਤ ਦੋ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਧਵੁੱਚੋਂ ਧਕਸੇ 'ਤੇ ਵੀ ਟੈਕਸ ਲਿਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਲੀਲ ਦੀ ਿ ੰਜਾਇਸ ਹੈ ਧਕ ਸੈਕਸਨ 3 ਦੇ ਤਧਹਤ ਮ ਲਾਂਕਣ ਧਸਰਫ ਇਕਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਵਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸਨ 'ਤੇ ਹੋਵੇਿਾ ਹਾਲਾਂਧਕ ਅਧਜਹੇ ਮ ਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਧਹੁੱਸਾ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕਸਨ 14(2) ਦੇ ਅਿੀਨ ਹੋਰ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਜੋਧੜਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸਾਰੀ ਸੈਕਸਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਬਦਾਂ ਧਜਵੇਂ ਧਕ, "ਇਕੁੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ", ਇੁੱਕ ਵਾਿੂ ਵਸਤੂ ਬਣਾ ਦੇਵੇਿਾ। Case: INCOME-TAX OFFICER, A-WARD, LUCKNOW versus BACHULAL KAPOOR [[1966] 3 S.C.R. 68] (1966) On the question argued before us, the following provisions D of the Act will be relevant : "Section 3. Where any Central Act enacts that income-tax shall be charged for any year at any rate or rates, tax at that rate or those rates shall be charged for that year in accordance with, and subject to the provi-sions of, this Act in respect of the total income of the previous year of every individual, Hindu undivided family, company and local authority, and of every firm and other association of persons or the partners of the firm or the members of the -association individually. E Section 14. ( 1). The tax shall not be payable by an assessee in respect of any sum which he receives as a member 0f a Hindu undivided family where such sum has been paid out of the income of the family . . . . . F Section 2. ( 9) "person" includes a Hindu undivided family and a local authority . G Section 22. ( 1) The Income-tax Officer shall, on or before the I st day of May in each year, give notice, by publication in the press and by publication in the prescribed manner, requiring every person whose total income during the previous year exceeded the maximum amount which is not chargeable to income-tax to fur-nish, within such period not being less than sixty days as may be specified in the notice, a return in the pres-cribed form and verified in the prescribed manner, H [1966] 3 S.C.R SUPREME COURT REPORTS setting forth (along with such other particulars as may be required by the notice) his total income and total world income during that year. Section 34. ( 1) lf- (a) the Income-tax Officer has reason to believe that by reason of the omission or failure on the part of an assessee to make a return of his income under section 22 for any year or to disclose fully and truly all material facts necessary for his assessment for that year, income, profit, or gains chargeable to income-tax have escap~d assessment for that year, or have been under-assessed at too low a rate, or have been made the subject of exces-sive relief under the Act, or excessive loss or deprecia-tion allowance has been computed, ............... . he may in cases falling under clause (a) at any time .......... serve on the assessec, or, if the asscssee is a company, on the principal officer thereof, a notice containing all or any of the requirements which may be included in a notice under sub-section (2) of section 22 and may proceed to assess or re-assess such income, profits or gains or recompute the loss or depreciation allowance; and the provisions of this Act shall, so far as may be, apply accordingly as if the notice were a notice issued under that sub-section : .. . The gist of the said provisions may be given thus : A Hind11 undivided family is a separate unit of assessment. It is a distinct assessable entity. It is a "person" within its definition in the Act. It is liable to be assessed to income-tax in respect of il' income. A member of that Hindu undivided family is not liable to pay any tax in respect of any sum which he receives as a member of that family out of the income of that family. lf the said Hindu undivided family has escaped assessment for any year, the Income-tax Officer, subject to the conditions laid down in s. 34( I) of the Act, may issue a notice thereunder calling upon the said Hindu undivided family to submit a return of its ir.come for that year and proceed