Income Tax Officer, Cuttack And Ors v. Biju Patnaik

Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) , 1990 7 [ . , . ।] ইন, 1961: 147 148- ই. . ও ন । - 31 , 1957 ও ন ন ণ । প - , ন , ণ ন প ণ প ন ন, ই প ণ 1 ও ন ন ন ন। ন , 31.3.1956- ন ন ণ ন ন 1956-57 ন ন । প ও ন , 3.11.1956- । ই ন ন ন ন প ন ন ন ন। ইন, 1961- 147 ( ) 148 ন ন। ন ন 226 ন ন প ন ন ন ন ন। । প , ন , ই ন 147 ( ) ন ন ই, ন ন ন । প ই ও , (1) ন ' ' ন ন ; (2) নও ণ ন ই ন ন ; (3) 147 ( ) ন প ন ন , 147 ( ) ন ই ই ন 148 প ন ন ন ন। আ . . ও 489 প , ন প প ন , ই , ( 1 ) ই ন 147 ( ) প , , ই ন , , ই ন ন ন ' '- ণ ন । প , ই ণ প ন ন ন ন ণ প ও ণ । ই 147 ( ) 148- ন প । [ 492 - ] . ন ই. . ও., [1961] 41 ই. . . 191 ( . ), । ( 2 ) ন 147 ( ) ন প ন ন , ই প ন ন ন। ইন নও ন প প, ও ন ন , ই , ন । [ 492 -493 ] ও ন , - ন , ন ন , নও ন ন। [ 493ই- ] ন ন প ন 571 ( ন. ) 1976 । 1973 271 ন প ই 27/28.11.1974 ও । . , . . , . ন প প . । 490[ 1990 ] Supp. 3S.C.R প , ন ন । ন . , . 21 ন , 1959 1957 31 ও ন ন ন ণ । ন , , , 2 ই, 1965- ইন, 1961 ( প ' ইন')- 147 ( ) 148 ন ন প ন ন ন ন ন ন ন। , , ই Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ, ਕਟਕ ਅਤੇ ਓ.ਆਰ.ਐਸ. ਬਨਾਮ ਬੀਜੂ ਪਟਨਾਇਕ 7 ਦਸੰਬਰ 1990 [ਕੁਲਦੀਪ ਸਸੰਘ ਅਤੇ ਕੇ. ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ, ਜੇ.ਜੇ.] ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961: ਸੈਕਸ਼ਨ 147 ਅਤੇ 148--ਸ਼ਰਤਾਂ ਆਈ ਟੀ ਓ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਮੁਲਾਂਕਣ 31 ਮਾਰਚ, 1957 ਦੇ ਧਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1957-58 ਲਈ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਧਵਿੱਚ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਧਵਿੱਚ ਆਇਆ ਧਕ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਧਬਸ ਧਰਟਰਨ ਧਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਧਦਖਾਇਆ ਧਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਕ ਮਾੜੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਿਈ ਹੈ ਬੀਆਈਐਸ ਮਾਈਧਨਿੰਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਧਵਕਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਵਜੋਂ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਖਰਾਬ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ 31.3.1956 ਨ ਿੰ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਧਜਵੇਂ ਧਕ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਦੇ ਬਾਅਦ ਟੈਕਸ ਲਿਾਉਣ ਦੇ ਯੋਿ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1956-57 ਧਵਿੱਚ ਟੈਕਸ ਦੇ ਅਿੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਤੋਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਕੋਲ ਉਪਲਬਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਧਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ 3.11.1956 ਨ ਿੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸ ਚਨਾ ਦੇ ਆਿਾਰ 'ਤੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਧਮਸ਼ਨਰ ਦੀ ਮਨਜ ਰੀ, ਮੁੜ ਖੋਲਹਣ ਲਈ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 147 (a) ਅਤੇ 148 ਦੇ ਅਿੀਨ ਸਵਾਲ ਧਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੇ ਅਿੀਨ ਧਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੇ ਜਰੀਏ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਨੋਧਟਸ ਨ ਿੰ ਚੁਣੌਤੀ ਧਦਿੱਤੀ ਸਿੰਧਵਿਾਨ ਦੀ ਿਾਰਾ 226 ਧਜਸ ਨ ਿੰ ਧਵਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਧਦਿੱਤਾ ਸੀ ਧਸਿੰਿਲ ਜਿੱਜ. ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਧਿਵੀਜਨ ਬੈਂਚ ਨੇ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਅਿੀਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨ ਿੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿੱਖਦੇ ਹੋਏ ਧਕਹਾ ਧਕ ਆਮਦਨ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਧਲਆ ਧਿਆ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਧਵਕਰੀ ਵਿੱਲ ਸੀ ਅਤੇ, ਇਸ ਲਈ, ਆਮਦਨ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਟੈਕਸ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਇਸ ਕਿੰਨਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਧਦਿੱਤੀ ਿਈ ਸੀ ਧਕ (i) ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਧਵਚਾਰ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ ਚਿੱਲ ਰਹੀ ਧਚਿੰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ; (ii) ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਮਾੜਾ ਇਹ ਧਵਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਧਕ ਆਮਦਨੀ ਮਾੜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਿਈ ਹੈ ਉਸ ਸਾਲ ਲਈ; ਅਤੇ (iii) ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਿੰਤੁਸ਼ਟੀ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਅਿੀਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇਸ ਦੇ ਤਿੱਥਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜ ਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਦੇ ਿਾਰਾ 148 ਦੇ ਨਾਲ ਪੜਹੇ ਿਏ ਉਪਬਿੰਿਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੇ ਧਬਨਾਂ ਧਸਰਫ਼ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਐਕਟ. ਆਈ.ਟੀ.ਓ.ਬਨਾਮ ਬੀਜੂ ਪਟਨਾਇਕ ਧਿਵੀਜਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨ ਿੰ ਪਾਸੇ ਰਿੱਖਧਦਆਂ, ਅਪੀਲ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਧਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੈਂਚ ਅਤੇ ਧਸਿੰਿਲ ਜਿੱਜ ਦੀ ਬਹਾਲੀ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ, ਆਯੋਜਤ: (1) ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਦੋ ਨ ਿੰ ਮਿੰਨਦੀ ਹੈ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਅਰਥਾਤ, ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨ ਿੰ ਲਾਜਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੇ ਆਿਾਰ 'ਤੇ ਧਰਕਾਰਿ 'ਤੇ ਮੌਜ ਦ ਭੌਧਤਕ ਤਿੱਥ, ਪਧਹਲੀ ਨਜਰੇ, ਸਿੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੋ ਧਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਸ ਸਿੰਬਿੰਧਿਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਲਈ ਟੈਕਸ ਲਈ ਯੋਿ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਧਵਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਧਕ ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਬਧਚਆ ਹੈ। ਅਿੱਿੇ, ਲਾਜਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਹ ਧਵਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਧਕ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਧਹਿੱਸੇ ਨ ਿੰ ਪ ਰੀ ਤਰਹਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਚਮੁਿੱਚ ਛਿੱਿਣਾ ਜਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋਣਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਜਰ ਰੀ ਸਾਰੇ ਭੌਧਤਕ ਤਿੱਥਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰੋ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਧਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹਨ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਅਿੀਨ ਿਾਰਾ 148 ਨਾਲ ਪਧੜਹਆ ਧਿਆ। [492B-ਸੀ] ਕਲਕਿੱਤਾ ਧਿਸਕਾਊਂਟ ਕਿੰਪਨੀ ਧਲਧਮਟੇਿ ਬਨਾਮ ਆਈ.ਟੀ.ਓ., (1961] 41ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ.191 (ਐਸ.ਸੀ.), ਦਾ ਧਜਕਰ. (2) ਇਹ ਸਿੱਚ ਹੈ ਧਕ ਨੋਧਟਸ ਪਧਹਲੀ ਨਜਰੇ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਾਰਾ 147 ਅਿੀਨ ਧਨਰਿਾਰਤ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਤਸਿੱਲੀ (ਏ ), ਪਰ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦੁਆਰਾ ਧਦਿੱਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਲਫਨਾਮੇ ਧਵਿੱਚ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭੌਧਤਕ ਤਿੱਥ ਧਬਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਨਪਟਾਰਾ ਕਾਨ ਿੰਨ ਹੈ ਧਕ ਧਵਿੱਚ ਇਿੱਕ ਪਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਹਾਲਾਂਧਕ ਆਰਿਰ ਸਪਿੱਸ਼ਟ ਰ ਪ ਧਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤਿੱਥਾਂ ਦੀ ਅਫਸਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਧਰਕਾਰਿ ਉਸੇ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੋਧਟਸ ਜਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ ਿੈਰ-ਕਾਨ ਿੰਨੀ. [492G-493B] (3) ਧਿਵੀਜਨ ਬੈਂਚ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਧਵਿੱਚ ਆਉਣ ਧਵਿੱਚ ਿੈਰ-ਕਾਨ ਿੰਨੀ ਕਿੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਧਸਿੱਟਾ ਧਕ ਚਿੱਲ ਰਹੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਧਵਕਰੀ ਲਈ ਧਵਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ 15,00,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਧਹਲਾਂ ਹੈ ਅਧਜਹੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਪਹੁਿੰਚਣ ਲਈ ਇਸ ਕੇਸ ਧਵਿੱਚ ਤਿੱਥ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ. ਕੀ ਸਿੰਪਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਇਕਿੱਠੇ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ ਜਾਂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਇਕਿੱਲੇ ਨ ਿੰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ ਧਕਉਂਧਕ ਮਾਈਧਨਿੰਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਚਿੱਲ ਰਹੀ ਧਚਿੰਤਾ ਏ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਤਿੱਕ ਜਾਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। [493E-G] ਧਸਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ: ਧਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨਿੰ. 571 (NT) 1976 ਦਾ। ਦੇ 27/28.11.1974 ਦੇ ਧਨਰਣੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ 1973 ਦੇ ਮ ਲ ਆਦੇਸ਼ ਨਿੰਬਰ 271 ਤੋਂ ਅਪੀਲ ਧਵਿੱਚ ਕਲਕਿੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ। ਿਾ. ਵੀ. ਿੌਰੀਸ਼ਿੰਕਰ, ਬੀ.ਬੀ. ਆਹ ਜਾ, ਸ਼ਰੀਮਤੀ ਏ. ਸੁਭਾਧਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਐੱਸ. ਰਾਜਜਿੱਪਾ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਸਰਪੋਰਟਾਂ [1990] ਸਮਰਥਨ 3 ਐੱਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਿਾ: ਦੇਬੀ ਪਰਸਾਦ ਪਾਲ, ਸ਼ਰੀਮਤੀ ਏ.ਕੇ. ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਐਸ.ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਲਈ ਜੇਬੀਿੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਲਈ ਕਿੰ. ਵਿੱਲੋਂ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਧਿਆ Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. A v. BIJU PATNAIK DECEMBER 7, 1990 B [KULDIP SINGH AND K. RAMASWAMY, JJ.] Income Tax Act, 1961: Sections 147 & 148--Condition Prcedent for exercise of jurisdiction by I. T. 0. The respondent•assessee was assessed to income tax for the assess-ment year 1957-58 ending with f"mancial year March 31, 1957. Subse-C quently, it came to the notice of the Income Tax Officer that the assessee bad not shown in bis return a sum of Rs.15 Iakbs which be bad earned as capital gains by the sale of bis mining business. According to the assessee, the transfer of the business bad been made on 31.3.1956 and as such the capital gain was not Ieviable to taxation since capital gain D was not subjected to taxation in the assessment year 1956-57. But from the informaation available with the Income Tax Officer it appeared that the transfer of business took place on 3.11.1956. On the basis of this information the Income Tax Officer, with the approval of the Commissioner of Income Tax, issued notice to reopen E the assessment in question under sections 147 (a) and 148 of the Income Tax Act, 1961. The assessee challenged the notice by way of writ petition under Article 226 of the Constitution which was dismissed by the learned Single Judge. On appeal, the Division Bench, while upholding the exer-F cise of the power under section 147 (a) of the Act, held that the income derived by the respondent was towards sale of goodwill and, therefore, the income was not liable to capital gains tax. On behalf of the assessee it was contended before this Conrt that (i) the sum received by him was consideration for the transfer of the G goodwill of the business as an ongoing concern; (ii) the Income Tax Officer bad no reason to believe that the income bad escaped assessment for that year; and (iii) the satisfaction arrived at by the Income-Tax Officer under section 147(a) did not exist on the facts of the case, and the Income-Tax Officer merely communicated the notice without com-plying with the provisions of section 147(a) read with section 148 of the H Act. Allowing the appeal, setting aside the judgment of the Division Bench and restoring that of the Single Judge, this Court, A HELD: (1) Section 147 (a) of the Income Tax Act postulates two conditions, namely, that the Income-Tax Officer must, on the basis of material facts on record, prima facie, be satisfied that the income of the assessee is exigible to tax for that relevant assessment year and that he had reason to believe that it bad escaped assessment. Further, be must have reason to believe that the escapement of income was on account of the omission or failure of the part of the assessee to fully and truly disclose all the material facts necessary for the assessment. Both the conditions are conditions precedent to the exercise of the jurisdiction under section 147 (a) read with section 148. [492B-C] Calcutta Discount Co. Ltd. v. I.T.O., (1961] 41I.T.R.191 (SC), referred to. B c (2) It is true that the notice does not prima facie disclose the satisfaction of the two conditions precedent enjoined under section 147 D (a), but in the counter affidavit f"tled by the Income-Tax Officer in the High Court, he has stated all the material facts. It is settled law that in an administrative action, though the order does not ex facie disclose the satisfaction by the Officer of the necessary facts, but if the record discloses the same, the notice or the order does not per se become illegal. I 492G-493B l E (3) The Division Bench bas committed illegality in coming to the conclusion that the sum of Rs.15,00,000 was received towards consi-deration for sale of goodwill of the on-going business. It is premature on the facts and circumstances in this case to reach such a decision. Whether assets and goodwill together were transferred or the goodwill F alone was transferred as on-going concern of the mining business is a matter yet to be gone into by the Income-Tax Officer. I 493E-G] Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) इनकमटैक्‍सऑफीसर, कटकएवंअन्‍य बनाम बीजूपटनायक 7 दिसंबर, 1990 [कुलदीपसिंहऔरके. रामास्वामी, न्‍यायाधिपतिगण] आयकरअधिनियम, 1961 : धाराएँ147 और148 - आई. टी. ओ.द्वाराअधिकारिताकेप्रयोगकेलिएपूर्र्तीशर्त। प्रतिवादी-निर्धारितीका31 मार्च, 1957 कोवित्तीयवर्षकेसाथसमाप्तहोनेवालेनिर्धारणवर्ष1957-58 केलियेआयकरनिर्धारणकियागयाथा।बादमें, आयकरअधिकारीकेध्यानमेंयहआयाकिनिर्धारितीनेअपनेरिटर्नमेंरूपये15 लाखकीराशिनहींदिखाईथीजोउसनेअपनेखननव्यवसायकीबिक्रीसेपूंजीगतलाभकेरूपमेंअर्जितकीथी। निर्धारितीकेअनुसार, व्यवसायकाहस्तांतरण31.3.1956 कोकियागया थाऔरइसप्रकारपूंजीगतलाभकराधानकेअधीननहींथाक्‍योंकिअधीननहींथा।निर्धारणवर्ष1956-57 मेंपूंजीगतलाभकराधानकेलेकिनआयकरअधिकारीकेपासउपलब्धजानकारीसेपताचलाकिव्यवसायकाहस्तांतरण3.11.1956 कोहुआथा। इसजानकारीकेआधारपरआयकरअधिकारीनेआयकरआयुक्तकीमंजूरीसेआयकरअधिनियम, 1961 कीधारा147 (ए) और148 केतहतप्रश्‍नगतनिर्धारणकोफिरसेखोलनेकेलियेनोटिसजारीकिया। आधारपरआयकरअधिकारीनेआयकरआयुक्तकी निर्धारितीनेसंविधानकेअनुच्छेद226 केतहतरिटयाचिकाकेमाध्यम सेनोटिसकोचुनौतीदी, जिसेविद्वानएकलन्यायाधीशनेखारिजकरदिया।अपीलपर, डिवीजनबेंचनेअधिनियमकीधारा147 (ए) केतहतशक्तिकेअधिकारकोबरकराररखतेहुएकहाकिप्रतिवादीद्वाराप्राप्तआयसद्भावनाकीबिक्रीकेलिएथीऔरइसलिए, आयपूंजीगतलाभकरकेलिएउत्तरदायीनहींथी। निर्धारितीकीओरसेइसन्यायालयकेसमक्षयहतर्कदियागयाथाकि(i) उसकेद्वाराप्राप्तराशिएकचालूसंबंधकेरूपमेंव्यवसायकी सद्भावनाकेहस्तांतरणकेलिएविचाराधीनथी; (ii) आयकरअधिकारीकेपासयहविश्वासकरनेकाकोईकारणनहींथाकिआयउसवर्षकेतहतआयकरमूल्यांकनसेबचगईथी; और(iii) धारा147 (ए) केअधिकारीद्वाराप्राप्तसंतुष्टिमामलेकेतथ्योंपरमौजूदनहींथी, औरआयकरअधिकारीनेधारा147(ए) सपठितधारा148 केप्रावधानोंकाअनुपालनकियेबिनाकेवलनोटिसभेजाथा। अपीलकोस्‍वीकारकरतेहुये, खंडपीठकेआदेशकोअपास्तकरतेहुएऔरएकलन्यायाधीशकेआदेशकोबहालकरतेहुये, इसन्‍यायालयने,अभिनिर्धारितकिया: (1) आयकरअधिनियमकीधारा147 (ए) दोशर्तोकोबतातीहै, अर्थात, आयकरअधिकारीको, अभिलेखपरभौतिकतथ्योंकेआधारपर, प्रथमदृष्टया, संतुष्टहोनाचाहिएकिनिर्धारितीकीआयउसप्रासंगिकनिर्धारणलिएकरकेवर्षकेलिएअपेक्षितहैऔरउसकेपासयहविश्वासकरनेकाकारणहैकिवहनिर्धारणसेबचगईथी।इसकेअलावा, उसकेपासयहमाननेकाकारणहोनाचाहिएकिआयकापलायननिर्धारणकेलियेआवश्यकसभीभौतिकतथ्योंकोपूरीतरहसहीमानेमेंप्रकटकरनेमें निर्धारितीकीओरसेचूकयाविफलताके कारणथा।दोनोशर्तेंधारा 148 सपठितधारा147 (ए) केतहतअधिकारक्षेत्रकेप्रयोगसेपहलेकीशर्तेंहैं।[492बी-सी] कलकत्ताडिस्काउंटकं. लिमिटेडबनामआई. टी. ओ., [1961] 41 आई.टी. आर. 191 (एससी) संदर्भितकियागया। (2) यहसचहैकिनोटिसप्रथमदृष्टयाधारा147 (ए) केतहतपूर्र्तीदोशर्तोंकीसंतुष्टिकाखुलासानहींकरताहै, लेकिनउच्‍चन्‍यायालयमेंआयकरअधिकारीद्वारादायरजवाबीशपथपत्रमें, उसनेसभीभौतिकतथ्‍योकोबतायाहै।यहस्‍थापितकानूनहैकिएकप्रशासनिककार्रवाईमें, हालांकिआदेशआवश्यकतथ्योंकेबारेमेंअधिकारीकीसंतुष्टिकाखुलासानहींकरताहै, लेकिनयदिरिकॉर्डइसकाखुलासाकरताहै, तोनोटिसयाआदेशस्वयंअवैधनहींहोताहै।[ 492जी-493बी](3) खंडपीठनेइसनिष्‍कर्षपरपहुंचनेमेंअवैधताकीहैकिरूपये15,00,000 कीराशिचालूव्यवसायकीसद्भावनाकीबिक्रीपरविचारकेलियेप्राप्‍तकीगईथी।इसमामलेमेंतथ्योंऔरपरिस्थितियोंकेआधारपरइसतरहकेनिर्णयपरपहुंचनाजल्दबाजीहोगी।क्यापरिसंपत्तियों औरकोएकसाथकियागयाथायाकेवलसद्भावनाहस्तांतरितसद्भावनाकोखननव्यवसायकीचलरहीसंबंधितकेरूपमेंस्थानांतरितकियागयाथा, यहअभीभीआयकरअधिकारीद्वाराजांचकियाजानाबाकीहै।[493ई-जी] सिविलअपीलीयक्षेत्राधिकार: सिविलअपीलसं. 571 ( एनटी)/ 1976(मूलआदेशसंख्‍या271/1973 अपीलमेंकलकत्ताउच्चन्यायालयकेनिर्णयवआदेशदिनांक27/28.11.1974 से।) डॉ. वी. गौरीशंकर, बी. बी. आहूजा, सुश्रीए. सुभाशिनीऔरएस. राजप्पा,अपीलार्थियोंकेलिए। डॉ. देवीप्रसादपाल, सुश्रीए. के. वर्माऔरएस. सुकुमारन, जे. बी. डी.एंडकंपनीप्रतिवादीकेलिये। न्यायालयकानिर्णयके. रामास्वामी, न्‍यायाधिपतिद्वाराद्वारादिया गयाथा। 21 जनवरी, 1959 कीकार्यवाहीद्वाराप्रतिवादीकावित्तीयवर्ष31 मार्च,1957 कोसमाप्तहोनेवालेनिर्धारणवर्ष1957-58 केलिएआयकरकाकियानिर्धारणगयाथा।क्षेत्राधिकारिताकेबिंदुपरस्थानांतरणपर,आय-करअधिकारी, विशेषचतुर्थमंडल, कटकनेआयकरअधिनियम,1961 (संक्षेपमें'अधिनियम') कीधारा147 (ए) और148 केअंतर्गतनिर्धारणकोफिरसेखोलनेकेलिये2 जुलाई, 1965 कोअपनीकार्यवाहीशुरूकीथी।औरआयकरआयुक्‍त, कटक, बिहारऔरकलकत्‍ताकीमंजूरीइसप्रकारप्राप्‍तकी: दौरानअपनाखनन"निर्धारितीनेसंबंधितलेखावर्षकेव्यवसायमैसर्सबी. पटनायकमाईंस(पी) लिमिटेडनामककंपनीकोबेचदियाऔर15लाखकालाभरूपयेकमाया, जोकिपूंजीगतलाभकेरूपमेंनिर्धारणयोग्यथा, लेकिननिर्धारितीद्वाराअपनीविवरणीमेंदिखायानहींगयाथा।करदातानेअपनेविवरणीमेंकहाथाकि व्यवसायकाहस्‍तांतरण31/3/1956 कोकियागयाथा Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) 490[ 1990 ] Supp. 3S.C.R প , ন ন । ন . , . 21 ন , 1959 1957 31 ও ন ন ন ণ । ন , , , 2 ই, 1965- ইন, 1961 ( প ' ইন')- 147 ( ) 148 ন ন প ন ন ন ন ন ন ন। , , ই " ন ন ন ন ন। . প ন ই ( প) ন ন । 15 ন ন ন ন ন। ন 31 ণ 3.1956 ন প ণ ন ন , ই ণ ন ন প ন । ন প 3.11.1956- ই প ন প প , 31.3.1957। , 147 ( ) ন নও ন, ন ণ । 15 ন প "। 1965 31 ই ন ন ন 30 ন ন ন ন ন ন ন 147 ( ) ন 1965 17ই ন ন ণ ন প পন । ন ন ন 226 ন প ন ন। ইন 147 ন ন 1973 7ই ন প ন ন। প , ন ন 27-28,1974 , ন ই ন 147 ( ) ন , ই. . ও.- । আ . . ও 491 প , ই ন 148 প 147 ( ) ন ন ন ন ' ' ন প ন। ই ণ ন ন ই ই ন ন ন ণ প ও ণ ন । । 15,00,000 ন ন ন ন । নও ণ ন , ই ন ই । ন ন ন , 1956 3 ন ন। 15,00,000 প ও ন ন । ন ন , ন ন ন ন , ন ন । , প , , ন ণ প ন ন। প । 15,00,000 ন ন , ন ন ন প ই ন , ন প ন প ন ইন ন ন । ইন, 1922- 12- ন , 1957 1 । , 1956 31 ও ন ন ন ন । ও ন , ন , । 15,00,000 1956 31 । প, 500 ন ন ন। 15,00,000 ন । 1956 3 ন ন ই 492- ও 492[ 1990 ] Supp. 3S.C.R Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) ਧਸਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ: ਧਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨਿੰ. 571 (NT) 1976 ਦਾ। ਦੇ 27/28.11.1974 ਦੇ ਧਨਰਣੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ 1973 ਦੇ ਮ ਲ ਆਦੇਸ਼ ਨਿੰਬਰ 271 ਤੋਂ ਅਪੀਲ ਧਵਿੱਚ ਕਲਕਿੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ। ਿਾ. ਵੀ. ਿੌਰੀਸ਼ਿੰਕਰ, ਬੀ.ਬੀ. ਆਹ ਜਾ, ਸ਼ਰੀਮਤੀ ਏ. ਸੁਭਾਧਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਐੱਸ. ਰਾਜਜਿੱਪਾ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਸਰਪੋਰਟਾਂ [1990] ਸਮਰਥਨ 3 ਐੱਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਿਾ: ਦੇਬੀ ਪਰਸਾਦ ਪਾਲ, ਸ਼ਰੀਮਤੀ ਏ.ਕੇ. ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਐਸ.ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਲਈ ਜੇਬੀਿੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਲਈ ਕਿੰ. ਵਿੱਲੋਂ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਧਿਆ ਕੇ. ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ, 21 ਜਨਵਰੀ 1959 ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਕੇ ਜੇ. ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਲਈ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਦਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ 1957-58 ਧਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 31 ਮਾਰਚ, 1957 ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਧਰਹਾ ਹੈ। ਟਰਾਂਸਫਰ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਧਬਿੰਦ , ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਧਵਸ਼ੇਸ਼ IV ਸਰਕਲ, ਕਟਕ ਨੇ 2 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨ ਿੰ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 (ਲਈ 'ਐਕਟ' ਨ ਿੰ ਛੋਟਾ ਕੀਤਾ) ਅਤੇ ਦੇ ਕਧਮਸ਼ਨਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਨਿੀ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਕਟਕ, ਧਬਹਾਰ ਅਤੇ ਕਲਕਿੱਤਾ ਇਸ ਤਰਹਾਂ: “ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਸਬਿੰਿਤ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਮਾਈਧਨਿੰਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੇਚ ਧਦਿੱਤਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕਿੰਪਨੀ ਲਈ ਲੇਖਾ ਸਾਲ ਮੈਸਰਜ ਬੀ. ਪਟਨਾਇਕ ਮਾਈਨਜ (ਪੀ) ਧਲਮਧਟਿ ਅਤੇ 15 ਲਿੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਇਆ ਜੋ ਧਕ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਵਜੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਿ ਸੀ ਪਰ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਧਦਖਾਇਆ ਧਿਆ ਸੀ ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਧਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰੋ। ਵਪਾਰ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਸੀ 31:3.1956 ਨ ਿੰ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਧਕਹਾ ਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਧਜਵੇਂ ਧਕ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਦੀ ਰਕਮ ਟੈਕਸ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਧਿਆ ਸੀ ਧਕਉਂਧਕ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਸੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1956-57 ਧਵਿੱਚ ਟੈਕਸ ਦੇ ਅਿੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਪਲਬਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਹ ਪਰਤੀਤ ਹੁਿੰਦਾ ਹੈ ਧਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ 3. 11.1956 ਨ ਿੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਿਾਉਣ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸੀ ਕਮਾਇਆ. 31.3.1957 ਨ ਿੰ ਖਤਮ ਹੋਏ ਲੇਖਾ ਸਾਲ ਧਵਿੱਚ। ਇਸ ਲਈ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਦੇ ਤਧਹਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਧਕ ਧਕਹਾ ਧਿਆ ਹੈ 15 ਲਿੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਜੋ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚ ਿਈ।ਜਵਾਬਦੇਹ ਨ ਿੰ 31 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨ ਿੰ ਨੋਧਟਸ ਦੇ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਧਿਆ ਸੀ ਨੋਧਟਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਧਮਤੀ ਤੋਂ 30 ਧਦਨਾਂ ਦੇ ਅਿੰਦਰ ਪਰਦਾਨ ਕਰੋ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1957-58 ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਿ ਆਮਦਨ ਦੇ ਧਨਰਿਾਧਰਤ ਰ ਪ ਧਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਸਫਲਤਾ 'ਤੇ ਸਤਿੰਬਰ ਨ ਿੰ ਨੋਧਟਸ 17, 1965 ਦੀ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਦੇ ਤਧਹਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ ਧਿਆ ਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਬਿੰਿਤ ਧਰਕਾਰਿ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਵਾਲ ਧਵਿੱਚ ਬੁਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੋਧਟਸਾਂ ਨ ਿੰ ਰਿੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਨੇ ਅਿੀਨ ਧਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸਿੰਧਵਿਾਨ ਦੀ ਿਾਰਾ 226 ਧਨਰਣੇ ਦੁਆਰਾ ਧਸਿੱਧਖਅਤ ਧਸਿੰਿਲ ਜਿੱਜ ਧਮਤੀ 7 ਫਰਵਰੀ, 1973 ਨ ਿੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਧਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨ ਿੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਧਦਿੱਤਾ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 147 ਅਿੀਨ ਨੋਧਟਸ ਦੀ ਵੈਿਤਾ। ਅਪੀਲ 'ਤੇ, ਦ ਧਿਵੀਜਨ ਬੈਂਕਨ ਨੇ 27-28 ਨਵਿੰਬਰ, 1974 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ, ਜਦਧਕ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਅਿੀਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨ ਿੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿੱਖਣਾ ਨੇ ਮਿੰਧਨਆ ਧਕ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਪਤ ਆਮਦਨ ਦੀ ਧਵਕਰੀ ਲਈ ਸੀ ਐਲ.ਟੀ.ਓ. ਬਨਾਮ ਬੀਜੂ ਪਟਨਾਇਕ [ਕੇ. ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ. ਜੇ.] Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) Section: CONCLUSION (3) The Division Bench bas committed illegality in coming to the conclusion that the sum of Rs.15,00,000 was received towards consi-deration for sale of goodwill of the on-going business. It is premature on the facts and circumstances in this case to reach such a decision. Whether assets and goodwill together were transferred or the goodwill F alone was transferred as on-going concern of the mining business is a matter yet to be gone into by the Income-Tax Officer. I 493E-G] CIVIL APPELLATE JURISDICTION: Civil Appeal No. 571 (NT) of 1976. From the Judgment and Order dated 27/28.11.1974 o( the CalcuttaHigh Court in Appeal from Original Order No. 271of1973. G Dr. V. Gaurishanker, B.B. Ahuja, Ms. A. Subhashini and S. Rajjappa for the Appellants. H 490 SUPREME COURT REPORTS A Dr. Debi Prasad Pal, Ms. A.K. Verma and S. Sukumaran for JBD & Co. for the Respondent. The Judgment of the Court was delivered by K. RAMASWAMY, J. By proceeding dated January 21, 1959 B the respondent was assessed to income tax for the assessment year 1957-58 ending with financial year March 31, 1957. On transfer on point of jurisdiction, the Income-Tax Officer, Special IV Circle, Cuttack had drawn his proceeding on July 2, 1965 to reopen the assess-ment under sections 147(a) and 148 of the Income-Tax Act, 1961 (for short 'the Act') and obtained the approval of the Commissioners of Income-tax, Cuttack, Bihar and Calcutta thus: c "The assessee sold his mining business during the relevant accounting year to a Company named M/s. B. Patnaik Mines (P) Ltd. and earned a profit of Rs.15 lakhs which was assessable as capital gains but was not shown by the assessee in his return. The transfer of the business was stated by the assessee to have been made on 31:3.1956 and as such the amount of capital gains was not liable to taxa-tion, it was claimed by the assessee since capital gains was not subjected to taxation in the assessment year 1956-57. But from information now available it appears that the transfer of the business took place on 3. 11.1956 and thus the assessee was liable to be taxed on the capital gains earned. in the accounting year ended 31.3.1957. Hence action under section 147(a) is required to assess the said sum of Rs.15 lakhs which escaped assessment". D E F G H The respondent was called upon by notice dated July 31, 1965 to deliver within 30 days from the date of the service of the notice a return in the prescribed form of the income assessable for the assess-ment year 1957-58 and on failure thereof the notice dated September 17, 1965 under section 147(a) was followed to produce or caused to be produced the relevant records before the officer. Calling in question and to quash the notices the respondent filed writ petition under section 226 of the Constitution. The learned single Judge by judgment dated February 7, 1973, dismissed the writ petition upholding the validity of the notice under section 147 of the Act. On appeal, the Division Bencn by judgment dated November 27-28, 1974, while upholding the exercise of the power under section 147(a) of the Act held that the income derived by the respondent was towards sale of goodwill and that, therefore, the income was not liable to capital gains tax and the impugned notices were quashed. The High Court granted leave under Article 133(1) (a) & (b) of the Constitution. Thus this appeal. A Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) दौरानअपनाखनन"निर्धारितीनेसंबंधितलेखावर्षकेव्यवसायमैसर्सबी. पटनायकमाईंस(पी) लिमिटेडनामककंपनीकोबेचदियाऔर15लाखकालाभरूपयेकमाया, जोकिपूंजीगतलाभकेरूपमेंनिर्धारणयोग्यथा, लेकिननिर्धारितीद्वाराअपनीविवरणीमेंदिखायानहींगयाथा।करदातानेअपनेविवरणीमेंकहाथाकि व्यवसायकाहस्‍तांतरण31/3/1956 कोकियागयाथा औरइसतरहपूंजीगतलाभकीराशिकराधानकेलिेयेउत्तरदायीनहींथी, यहनिर्धारितीद्वारादावाकियागयाथालाभक्‍योंकिपूंजीगतमूल्‍यांकनवर्ष1956-57 मेंकराधानकेअधीननहींथा,लेकिनअबउपलब्‍धजानकारीसेयहहोताहैकिकाप्रतीतव्यवसाय3/11/1956कोथाऔरइसहस्तांतरणहुआप्रकारनिर्धारितीकोदिनांक31/3/1957 कोसमाप्तलेखांकनवर्षमेंअर्जितपूंजीगतलाभपरकरलगायाजानाथा।इसलियेनिर्धारणसेबचगई15 लाखरूपयेकीउक्तराशिकाआकलनकरनेकेलियेधारा147 (ए) केतहतकार्रवाईकीआवश्यकताहै।" प्रतिवादीको31 जुलाई, 1965 केनोटिसद्वारानोटिसकीप्राप्तिकीतारीखसे30 दिनोकेभीतरनिर्धारणवर्ष1957-58 केलियेनिर्धारितआयकेनिर्धारितप्रपत्रमेंविवरणीदेनेकेलियेबुलायागयाथाऔरऐसानकरनेपरधारा147 (ए) केतहतदिनांक17 सितंबर, 1965 केनोटिसकापालनअधिकारीकेलियेसमक्षसंबंधितअभिलेखप्रस्‍तुतकरनेके कियागयायाकरायागया।सवालउठानेऔरनोटिसकोरद्दकरनेकेलिएप्रतिवादीनेसंविधानकीधारा226 केतहतरिटयाचिकादायरकी।एकलने7फरवरी,1973केविद्वानन्यायाधीशनिर्णयद्वाराअधिनियमकीधारा147 केतहतनोटिसकीवैधताकोबरकराररखतेहुएरिटयाचिकाकोखारिजकरदिया।अपीलपर, खंडपीठने27-28नवंबर, 1974 केतहतफैसलेद्वारा, अधिनियमकीधारा147 (ए) केशक्तिकेप्रयोगकोबरकराररखतेहुएकहाकिप्रतिवादीद्वाराप्राप्तआयसद्भावनाकीबिक्रीकेलिएथीऔरकिइसलिए, आयपूंजीगतलाभकरकेलिएउत्तरदायीनहींथीऔरविवादितनोटिसोंकोरद्दकरदियागयाथा।उच्चन्यायालयनेसंविधानकेअनुच्छेद133 (1) (ए)और(बी) केतहतअनुमतिदी।इसप्रकारयहअपीलहै। प्रतिवादीकेविद्वानवकीलडॉ. पालकातर्कयहहैकिआयकरअधिकारीनेअधिनियमकीधारा147 (ए) सपठित148 केप्रावधानोंकाअनुपालनकियेबिनाकेवलनोटिसभेजाथा।आयकरअधिकारीकेपासयहविश्वासकरनेकारणहोनाचाहिएकिसंबंधितनिर्धारणवर्षकेलियेआयनिर्धारणसेबचगईथीऔरआयकापलायनकरदाताकीओरसेपूरीतरहसेऔरसहीमायनेमेंउसनिर्धारणवर्षकेलियेआवश्‍यकसभीभौतिक काकरनेमेयाविफलताकेतथ्‍योखुलासाचूककारणथा।रूपये15,00,000 कीराशिप्रतिवादीद्वाराएकचालूसंबंधकेरूपमेंव्‍यवसायकीसदभावनाकेहस्‍तांतरणपरविचारकियागयाथा।आय-करअधिकारीकेपासयहमाननेकाकोईकारणनहींथाकिउसवर्षकीआयनिर्धारणसेबचगईथी।अधीनस्‍थन्‍यायालयोंकेनिष्कर्षोंसेपताचलताहैकिप्रतिवादीउनभौतिकतथ्योंकाखुलासाकरनेमेंविफलरहाकिसद्भावनाकाहस्तांतरण3 नवंबर, 1956 कोहुआथाऔररु. 15,00,000 कीराशिनिर्धारणसेबचगई, सहीनहींथा।अन्यथाभी, खंडपीठकेनिष्कर्षोंकेअनुसार, यहकरकेलिएउत्तरदायीनहींथा।अतःपूर्र्तीशर्त, अर्थात्,किआय-करअधिकारीसंतुष्टहैकिपलायनभौतिकतथ्योंकाखुलासाकरनेमेंचूकयाविफलताकेकारणहुआथा, नहींकियागयाथा।रुपये15 लाखकीराशिकीरसीदकेलिएबाद, सद्भावनाकेहस्तांतरणकेविचाराधीनथी, यहपूंजीगतलाभकरकेलिएउत्तरदायीनहींथी।धारा147 (ए) केतहतआयकरअधिकारीद्वाराप्राप्‍तसंतुष्टिवर्तमानमामलेकेतथ्योंपरमौजूदनहींथी।अधिनियमकीधारा148 औरधारा142(1) सपठित147 (ए) केतहतनोटिसक्षेत्राधिकारकेबिनाऔरअवैधहै।राजस्वकीओरसेपेशविद्वानवकीलश्रीआहूजानेइनदलीलोंका विरोधकियाऔरतर्कदियाकिविद्वानएकलन्यायाधीशनेप्रतिवादीके खिलाफसभीतथ्योंकोसहीपायाहैऔरविद्वानएकलन्यायाधीशकेसुविचारितनिर्णयकोउलटनेमेंखंडपीठकानूनीरूपसेउचितनहींथी। भारतीयआय-करअधिनियम, 1922 कीधारा12-बी, जोपूंजीगतलाभकोकरकेदायरमेलातीहै, 1 अप्रैल, 1957 सेलागूहोगईथी।इसलिए, 31 मार्च, 1956 कोवित्‍तीयवर्षकेसाथसमाप्‍तहोनेवालेनिर्धारणवर्ष1956-57 केलियेपूंजीलाभकरयोग्‍यनहींथा।यहभीविवादमेंनहींहैकिप्रतिवादीनेदावाकियाकि5 लाखरूपयेकीआय31 मार्च, 1956 सेपहलेप्राप्‍तकीथी।परिणामस्वरूप, आयकरअधिकारीनेरूपये15 लाखकेपूंजीगतलाभकरकाआकलननहींकिया।3नवंबर, 1956 केसमझौतेकेअनुसारप्रतिवादीकेखननव्यवसायकीसंपत्तिऔरसद्भावनाकोमेसर्सबी. पटनायकमाइंस(पी) लिमिटेडकेलियेकिश्तोंकेमाध्‍यमसेअदाकियेजानेवालीराशिरूपये15,00,000मेंहस्तांतरितकरदीथी।बादमेआयकरविभागकोखाननिदेशककेमाध्‍यमसे29 जून, 1965 केपत्रद्वारायहजानकारीप्राप्‍तहुई।इसजानकारीकेआधारपरनिर्धारणकोफिरसेखोलनेकेलियेपूर्वोक्‍तकार्यवाहीआयकरअधिकारीद्वाराचालूकीगई।अधिनियमकीधारा Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) ইন, 1922- 12- ন , 1957 1 । , 1956 31 ও ন ন ন ন । ও ন , ন , । 15,00,000 1956 31 । প, 500 ন ন ন। 15,00,000 ন । 1956 3 ন ন ই 492- ও 492[ 1990 ] Supp. 3S.C.R ন । . প ন ই ( প) 500 ন । 15,00,000 প । প ন প 29 ন, 1965 ই । ই ন প ন ন - ন ন । ই ই ন 147 ( ) প , , ই, ন , , ই ন ন ন ণ ন । ই ণ প ন ন ন ন ' ' প ন ণ প ও ণ । ই 148- প 147 ( )- ন প । ই . ন - ই । ই. . ও., [1961] 41 ই. . . 191 ( )। প ন । ন প ন ন প ন , ই । 15,00,000 ন ন ন ন ণ 1957 31 , ন ও ই । ন ন 1956 31 ই প ন, ন প ন ন , ন ন ই ন ন 1957 31 ও প । ই 1957-58 ন প ন ন । ই ন ন ন ন । ন ন ন প ন ন ন ন । 147 ( ), ই প ন ন ন। ন প ন ন ন ন ও ণ । , ও , ন ন ন ন ন ন ন প ন । ণ ন । ও প ন 147 ( )- ন ন , আ . . ও 493 ন প ন ণ , ন ন ই ও প ন প ন প ন। ইন নও ন প প, ও ন ন , , ন ন । প ই ন , নও ণ ন , 1965 2 ই ণ ন ন ন ণ ন। ও , ন ন ণ প ণ । ন , 1956 31 , ই ন 12- ন। Rs.15- ই ণ , 00,000- ন ন ও । প ন , 1956 3 ন , 12- । Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) ਐਲ.ਟੀ.ਓ. ਬਨਾਮ ਬੀਜੂ ਪਟਨਾਇਕ [ਕੇ. ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ. ਜੇ.] ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਆਮਦਨ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਲਿਾਏ ਿਏ ਨੋਧਟਸਾਂ ਨ ਿੰ ਰਿੱਦ ਕਰ ਧਦਿੱਤਾ ਧਿਆ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਧਦਿੱਤੀ ਸਿੰਧਵਿਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 133(1) (ਏ) ਅਤੇ (ਬੀ) ਦੇ ਤਧਹਤ ਛੁਿੱਟੀ। ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਇਹ ਅਪੀਲ.ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੇ ਵਕੀਲ ਿਾ. ਪਾਲ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਹੈ ਧਕ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਧਸਰਫ਼ ਨੋਧਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਦੇ ਨਾਲ ਪੜਹੀ ਿਈ ਿਾਰਾ 147(ਏ) ਦੇ ਉਪਬਿੰਿਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੇ ਧਬਨਾਂ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 148. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਮਿੰਨੋ ਧਕ ਸਿੰਬਿੰਧਿਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਦੀ ਆਮਦਨ ਬਚ ਿਈ ਸੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਇਹ ਧਕ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਪ ਰੀ ਤਰਹਾਂ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਧਵਿੱਚ ਭੁਿੱਲ ਜਾਂ ਅਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਧਵਿੱਚ ਉਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਲਈ ਜਰ ਰੀ ਸਾਰੇ ਭੌਧਤਕ ਤਿੱਥ। ਦਾ ਜੋੜ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਨ ਿੰ ਪਰਾਪਤ ਹੋਏ 15,00,000 ਰੁਪਏ ਇਸ ਲਈ ਧਵਚਾਰੇ ਿਏ ਸਨ ਵਪਾਰ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਇਿੱਕ ਚਿੱਲ ਰਹੀ ਧਚਿੰਤਾ ਵਜੋਂ। ਦ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਕੋਲ ਧਵਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਧਕ ਆਮਦਨ ਸੀ ਉਸ ਸਾਲ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਧਚਆ। ਹੇਠਲੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਧਕ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਭੌਧਤਕ ਤਿੱਥਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਧਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਧਰਹਾ ਧਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ 3 ਨਵਿੰਬਰ, 1956 ਨ ਿੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 15,00,000 ਰੁਪਏ ਬਚੇ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੋਰ ਵੀ, ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧਿਵੀਜਨ ਬੈਂਚ ਦੇ ਨਤੀਧਜਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਟੈਕਸ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਰਤ ਦੀ ਪ ਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ, ਅਰਥਾਤ, ਧਕ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਹੈ ਸਿੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ ਧਕ ਬਚਣਾ ਛਿੱਿਣ ਜਾਂ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਧਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ ਭੌਧਤਕ ਤਿੱਥ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਿਏ ਸਨ। ਦੀ ਰਕਮ ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ 15,00,000 ਰੁਪਏ ਧਵਚਾਰੇ ਿਏ ਸਨ, ਇਹ ਸੀ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਟੈਕਸ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਿਈ ਦੇ ਤਿੱਥਾਂ 'ਤੇ ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਦੇ ਅਿੀਨ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੌਜ ਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੁਰਿੰਤ ਕੇਸ. ਿਾਰਾ 147 (ਏ) ਦੇ ਅਿੀਨ ਨੋਧਟਸਾਂ ਨ ਿੰ ਪਧੜਹਆ ਧਿਆ ਹੈ ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 148 ਅਤੇ ਿਾਰਾ 142(1) ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਧਬਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਿੈਰ-ਕਾਨ ਿੰਨੀ. ਸਰੀ ਆਹ ਜਾ, ਮਾਲੀਆ ਵਿੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਧਵਦਵਾਨ ਵਕੀਲ ਇਹਨਾਂ ਧਵਵਾਦਾਂ ਦਾ ਧਵਰੋਿ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਧਦਿੱਤੀ ਧਕ ਧਵਦਵਾਨ ਧਸਿੰਿਲ ਜਿੱਜ ਨੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੇ ਧਵਰੁਿੱਿ ਸਾਰੇ ਤਿੱਥਾਂ ਨ ਿੰ ਸਹੀ ਪਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਕ ਧਿਵੀਜਨ ਬੈਂਚ ਨ ਿੰ ਧਸਿੱਧਖਅਤ ਧਸਿੰਿਲ ਜਿੱਜ ਦੇ ਧਵਚਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਨ ਿੰ ਉਲਟਾਉਣਾ ਕਾਨ ਿੰਨ ਧਵਿੱਚ ਜਾਇਜ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1922 ਦੀ ਿਾਰਾ 12-ਬੀ ਪ ਿੰਜੀ ਬਣਾਉਣਾ ਟੈਕਸ ਦੇ ਯੋਿ ਲਾਭ 1 ਅਪਰੈਲ ਤੋਂ ਲਾਿ ਹੋ ਿਏ ਸਨ, 1957. ਇਸ ਲਈ, ਧਵਿੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1956-57 ਲਈ ਸਾਲ 31 ਮਾਰਚ, 1956 ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਟੈਕਸ ਦੇ ਯੋਿ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਧਵਵਾਦ ਧਵਿੱਚ ਹੈ ਧਕ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਧਕ ਦੀ ਆਮਦਨ 31 ਮਾਰਚ 1956 ਤੋਂ ਪਧਹਲਾਂ 15,00,000 ਰੁਪਏ ਪਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਧਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਪ ਿੰਜੀ ਲਾਭ ਟੈਕਸ ਲਈ 15,00,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਨਾਲ 3 ਨਵਿੰਬਰ, 1956 ਦੀ ਸਿੰਪਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਸਰਪੋਰਟਾਂ [1990] ਸਮਰਥਨ 3 ਐੱਸ.ਸੀ.ਆਰ. Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) goodwill and that, therefore, the income was not liable to capital gains tax and the impugned notices were quashed. The High Court granted leave under Article 133(1) (a) & (b) of the Constitution. Thus this appeal. A The contention of Dr. Pal, the learned counsel for the respon-dent is that the Income-tax Officer merely communicated the notice B without complying with the provisions of Section 147(a) read with Section 148 of the Act. The Income-tax Officer must have reason to believe that the income for the relevant assessment year had escaped assessment and that the escapement of the income was on account of the omission or failure on the part of the assessee to disclose fully and truly all material facts necessary for that assessment year. The sum of Rs.15,00,000 received by the respondent was consideration for the c transfer of the goodwill of the business as an ongoing concern. The Income-tax Officer had no reason to believe that the income had escaped assessment for that year. The findings of the Courts below that the respondent failed to disclose the material facts that the trans-fer of the goodwill took place on November 3, 1956 and a sum of D Rs.15,00,000 escaped assessment was not correct. Even otherwise, as per findings of the Division Bench, it was not liable to tax. Therefore, the condition precedent, namely, that the Income-tax Officer is satisfied that the escapement was due to omission or failure to disclose the material facts was not made out. Since the receipt of a sum of Rs.15,00,000 was consideration for the transfer of the goodwill, it was E not liable to capital gains tax: The satisfaction arrived at by the Income-tax Officer under section 147(a) did not exist on the facts of the instant case. The impugned notices under Section 147(a) read with Section 148 and Section 142(1) of the Act are without jurisdiction and illegal. Shri Ahuja, the learned counsel appearing for the revenue · resisted these contentions and contended that the learned Single Judge F has rightly found all the facts against the respondent and that the Division Bench was not justified in law in reversing the well con-sidered judgment of the learned Single Judge. · B c Section 12-B of the Indian Income-tax Act, 1922 making capital gains exigible to tax had come into force with effect from April 1, G 1957. Therefore, for the assessment year 1956-57 ending with financial year March 31, 1956 the capital gains was not exigible to tax. It is not also in dispute that the respondent claimed that the income of Rs.15,00,000 was received before March 31, 1956. Consequently the Income-tax Officer did not assess Rs.15,00,000 to capital gains tax. By agreement dated November 3, 1956 the assets and goodwill of the H 492 SUPREME COURT REPORTS Mining business of the respondent was transferred to Mis. B. Patnaik Mines (P) Ltd. for a consideration of Rs.15,00,000 payable in instal-ments. The Income-tax Department subsequently came into posses-sion of this information through the Director of Mines, by letter dated June 29, 1965. On the basis of this information the afcirestated pro-ceedings to reopen the assessment has been drawn by the Income-tax Officer. Section 147(a) of the Act postulates two conditions, namely, that the Income-tax Officer must, on the basis of material facts on record, prima facie, be satisfied that the income of the assessee is exigible to tax for that relevant assessment year and that he has reason to believe that it had escaped assessment. He must have reason to believe that the escapement of income was on account of the omission or failure on the part of the assessee to fully and truly disclose all the material facts necessary for the assessment. Both the conditions are conditions precedent to the exercise of the jurisdiction under section 147(a) read with Section 148. This is so laid by this Court in Calcutta Discount Co. Ltd. v. l.T.O., [1961] 41 I.T.R. 191 (SC). and host of later decisions. A B c D Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) 147 (ए) दोशर्तोंकोस्वीकारकरतीहै, अर्थात्, आयकरअधिकारीको,अभिलेखपरभौतिकतथ्योंकेआधारपर, प्रथमदृष्टया, संतुष्टहोनाचाहिएकिनिर्धारितीकीआयउसप्रासंगिकनिर्धारणवर्षकेलिएकरकेलिएयोग्‍यहैऔरउसकेपासयहविश्‍वासकरनेकाकारणहैकियहपासयहमाननेकाकारणहोनाचाहिएनिर्धारणसेबचगईथी।उसकेकिआयकापलायननिर्धारितीकीओरसेनिर्धारणकेलिएआवश्यकसभीभौतिकतथ्योंकोपूरीतरहसेऔरसहीमायनेमेंप्रकटकरनेमेंचूकयाविफलताकेकारणथा।दोनोंशर्तेंधारा147 (ए) सपठितधारा148 केतहतअधिकारक्षेत्रकेप्रयोगकेलिएपूर्र्तीशर्तेंहैं।यहइसन्यायालयद्वाराकलकत्ताडिस्काउंटकंपनीलिमिटेडबनामआई. टी. ओ.,[1961] 41 आई. टी. आर. 191 (एससी) मेंबादकेकईनिर्णयोंमेंनिर्धारितकियागयाहै। विद्वानएकलन्यायाधीशनेपायाकिअभिलेखपरमौजूदसामग्रीसेपताचलताहैकिआयकरअधिकारीकेपासयहसामग्रीथीकिप्रतिवादीकेपासजोरुपये15 लाखकीराशिथी, 31 मार्च, 1957 कोसमाप्तलेखावर्षकेदौरानअपनेखननव्यवसायकोएकसीमितकंपनीकोहस्तांतरितकरकेपूंजीगतलाभकेरूपमें, आकलनसेबचगईथी।प्रतिवादीनेकहा थाकिउसेउससामग्रीसे31 मार्च1956 सेपहलेराशिप्राप्‍तहुईथी,जोआयकरअधिकारीकेकब्जेमेंआगईथी, लेकिनमूलनिर्धारणकेसमयतहतउपलब्धनहींथी, यहखुलासाकरतेहुएकिकानूनकेव्यवसायकेहस्तांतरणकीतारीख31 मार्च, 1957 कोसमाप्तलेखावर्षकेदौरानआईथी।इसलिएवर्ष1957-58 केलिएनिर्धारणकोफिरसेखोलनाआवश्यकथा।खंडपीठनेइसनिष्कर्षकीपुष्टिकी। यहनिस्संदेहसचहैकिनोटिसप्रथमदृष्टयाधारा147 (ए) केतहतदीगईदोपूर्र्तीशर्तोकीसंतुष्टिकोप्रकटनहींकरताहै, लेकिनउच्चन्यायालयमेंआयकरअधिकारीद्वारादायरजवाबीहलफनामेमेंउन्होंनेसभीभौतिकतथ्योंकोबताया।प्रतिवादीनेअभिलेखकानिरीक्षणकियाथाऔरअभिलेखभीभौतिकतथ्योंकेअस्तित्‍वकोदर्शाताहै।पहलेकीगईकार्यवाहीसेयहभीपताचलताहैकिआयकरअधिकारीनेअभिलेखपरमौजूदतथ्‍योपरअपनादिमागलगायाथाऔरप्रथमदृष्‍टयासंतुष्‍टलिएथेकिउनबतायेगयेतथ्‍योकेकारणनिर्धारणवर्ष1957-58 केनिधा्ररणकोफिरसेखोलनेकीआवश्‍यकताथी।इसप्रकार, हालांकिप्रथमदृष्‍टयानोटिसधारा147 (ए) कीआवश्यकताकीसंतुष्टिकाखुलासानहींकरताहै, लेकिनअभिलेखऔरजवाबीहलफनामेमेंदिएगए कथनोंसेयहस्पष्टहैकिआयकरअधिकारीनेतथ्योंपरअपनादिमागलगायाथाऔरउनदोशर्तोंकेअस्तित्वकेबारेमेंखुदकोसंतुष्टकरनेकेबादनिर्धारणकोफिरसेखोलनेकेलिएनिष्कर्षपरपहुंचे।यहएकस्‍थापितकानूनहैकिकिसीप्रशासनिककार्यवाहीमें, हालांकिआदेशआवश्यकतथ्योंकेअधिकारीद्वारासंतुष्टिकाखुलासानहींकरतेहै,लेकिनयदिअभिलेखउसीकाखुलासाकरताहै, तोनोटिसयाआदेशस्वयंअवैधनहींहोजाताहै। हमडॉ. पालकेइसतर्ककोखारिजकरतेहैंकिआयकरअधिकारीकेपासयहमाननेकाकोईकारणनहींहैकि2 जुलाई, 1965 कोहुईकार्यवाहीमेंआयकरअधिकारीद्वाराउल्लिखितकारणोसेआयप्रासंगिकलेखांकनवर्षकेलियेनिर्धारणसेबचगईथी।इससेयहभीस्पष्टहैकिनिर्धारणसेबचनाप्रतिवादीकीओरसेवास्तविकऔरपूर्णरूपसेभौतिकतथ्योंकाखुलासाकरनेमेंविफलताकेकारणथा।निर्धारणकरनेसेपहलेप्रतिवादीकातर्कहैकिआय31 मार्च, 1956 सेपहलेप्राप्तहुईथी, जिसतारीखतकभारतीयआयकरअधिनियमकीधारा12-बीलागूनहींहुईथी।रुपये15 लाखकीइसराशिकोस्‍वीकारकरतेहुयेनिर्धारणकेविचारसेबाहरकरदियागया।आयकरअधिकारीकेपासमौजूदबाद कीजानकारीसेपताचलताहैकिसंपत्ति3 नवंबर, 1956 कोहस्तांतरितकीगईथी, जिसतारीखतकधारा12-बीलागूहोगईथी। यहसचहैकिखंडपीठनेअपनेफैसलेमेंकहाहैकिउसनेराजस्‍वकीवकीलसेबारबारपूछताछकीकिक्‍याआयखननव्‍यवसायकीसदभावनाकोपूंजीगतप्राप्तिकेरूपमेंचालूसंबंधकेरूपमेहस्‍तांतरितकरनेकेलियेथीऔरअधिवक्‍ताद्वाराकोईसंतोषजनकजवाबनहीदियागयाथा।हमेंडरहैकिएकराजस्‍वकेलियेवकीलकीअनिर्णयकीस्थितिकेआधारपरकिसीसकारात्‍मकबयानयागलतरियायतकेआधारपरकिसीनिष्‍कर्षपरपहुंचनानिष्‍कर्षदर्जकरनासहीनहींहैकिरूपये15,00,000 कीराशिचालूखननव्यवसायकीसद्भावनाकीबिक्रीकीकीमतरूपमेंप्राप्तकीगईथी।इसलिएखंडपीठनेउपरोक्तनिष्कर्षपरपहुंचनेमेंअवैधताकीहै।क्यापरिसंपत्तियोंऔरसद्भावनाकोएकसाथहस्तांतरितकियागयाथायाकेवलसद्भावनाकोखननव्यवसायकीचलरहेसंबंधकेरूपमेंस्थानांतरितकियागयाथा, अभीभीआयकरलिएसभीअधिकारीद्वाराजांचकियाजानाबाकीहै।यहप्रतिवादीकेकरनेकेलियेहैऔरआयकरआवश्यकभौतिकतथ्यप्रस्‍तुतखुलाअधिकारीसामग्रीपरविचारकरनेऔरउससंबंधमेंनिर्णयलेनेकेलिये स्‍वतंत्रहै।खंडपीठनेअपनेनिष्कर्षकोइसआधारपरस्‍थापितकरदिया Case: INCOME TAX OFFICER, CUTTACK AND ORS. versus BIJU PATNAIK [[1990] SUPP. 3 S.C.R. 488] (1990) ন ই ন ন ন নও ন ন ন। প নও প ন প ন ই ও নও ন ন । 15,00,000 ন ন ন ন ন ন ণ । ন ই প প ন । ও ন , ন ন ন নও ন ন। ন প ন ন ই ন ন। ন ই , ন , ই ন ন ই ন । । 494[ 1990 ] Supp. 3S.C.R প প ণ । 3 . . ই প । ই ন প ন ন )। ন ন ই ন 148 142 ন ন প প । ন ন ন প ণ ও ন ন ইন ন ন প ন। ও , ন ই নও প ণ ই নও ন । 147 ( ) 142 ন । ইন ন ন ন ন প ন ন। ন প প ন । । প ন , নও ই। . . প ন । DISCLAIMER The translated Judgment in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the Judgment shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation. ন ন ন ও ন ন ন ন ।, ই ণ ণ ও