Life Insurance Corporation Of India v. Commissioner Of Income Tax

Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ [ਜੇ.ਐਸ. ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕੇ. ਵ�ਕਟਾਸਵਾਮੀ ਜੇਜੇ.] ਫਰਵਰੀ 19, 1996 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961/ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ, 1956-ਸੈਕ�ਨ 44 ਪਿਹਲੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੜ�ਆ ਿਗਆ/S.7-ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ-ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ-ਪੂਰਵਜ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਧੂ ਟੈਕਸ ਦੀ ਰਕਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ - 1956 ਤ� ਪਿਹਲ� ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ, ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7 ਦੀ ਿਕਸੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ ਸਰਪਲੱਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਿਸਰਫ਼ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹ� ਿਦੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ� ਦੀ ਿਵਆਿਖਆ - ਇਕਸਾਰ ਿਨਰਮਾਣ: ਲੀਗਲ ਮੈਕਿਸਮ: "ਲੇਕਸ ਗੈਰ-ਕੋਿਗਟ ਐਡ ਅਸੰਭਵ" ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੀ. ਮੁਲ�ਕਣ, ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ ਦੇ ਤਿਹਤ ਸਥਾਿਪਤ ਇੱਕ ਿਵਧਾਿਨਕ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ, ਜੋ ਿਕ 1 ਸਤੰਬਰ, 1956 ਤ� ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਬੰਿਧਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ 1963-64 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ ਿਮਲਾ ਕੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਿਰਫੰਡ ਪ�ਾਪਤ ਹੋਏ। ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਿਵੱਚ 3,02,90,898 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨ� ਮਾਲੀਆ ਖਾਤੇ 'ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਕਮ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਿਮਆਦ ਲਈ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਲਾਭ ਵਜ� ਮੰਿਨਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਪੀਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ�ਨਰ ਨ� ਿਕਹਾ ਿਕ ਉਕਤ ਰਾ�ੀ ਿਵਚ� 3,02,90,898 ਮਾਲੀਆ ਖਾਤੇ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ, ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ। ਿਸਰਫ 2,73,50,939 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਿਖਆ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਨੂੰ �ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਪੀਲੀ ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੋਵ� ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕਰਾਸ ਅਪੀਲ� ਿਵੱਚ, ਮਾਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਿਕ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ�ੇ ਗਏ ਸੈਕ�ਨ 44 ਦੇ ਤਿਹਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ, ਅਿਜਹੇ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਵਾਧੂ ਜ� ਿਨਕਾਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਸਮਾਯੋਿਜਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਮੁਲ�ਕਣ ਿਨਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਿਨਯਮ ਨ� ਇਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਿਕਸੇ ਵੀ ਵਾਧੂ ਜ� ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਾਯੋਜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਿਦੱਤੀ, ਜੋ ਿਕ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਿਕਸੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਸਮ� ਿਵੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਿਰਪੋਰਟ� [1996] 1 ਐ�ਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਮੁਲ�ਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖੁਦ ਹੈ ਨਾ ਿਕ ਵਪਾਰ ਿਵੱਚ ਇਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਿਨਯਮ 2(1) (ਬੀ) ਿਵੱਚ 'ਉਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ' �ਬਦ ਸੰਕੇਤ ਿਦੰਦੇ ਹਨ ਿਕ ਿਕਸੇ ਵੀ ਪਿਹਲ� ਦੀ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਅਵਧੀ ਿਵੱਚ ਸਰਪਲੱਸ ਜ� ਘਾਟਾ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਿਕ ਇਸਦੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਨਾਲ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਲਈ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਿਕ ਿਰਫੰਡ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸ� ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਪੂਰਵਜ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੇ ਗਠਨ ਤ� ਪਿਹਲ� ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਿਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 7 ਦੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ, ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨ� ਸਾਰੇ ਿਵਵਹਾਰਕ ਉਦੇ�� ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਿਵੱਚ ਕਦਮ ਰੱਿਖਆ ਸੀ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਿਰਫੰਡ ਦੁਆਰਾ ਪ�ਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤ� ਪ�ਾਪਤ ਹੋਏ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਤੀਜੇ �ਾਮਲ ਹਨ। ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਨ� ਮਾਲ ਦੀ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਿਲਆ ਅਤੇ ਅਪੀਲੀ ਅਿਸਸਟ�ਟ ਕਿਮ�ਨਰ ਦੇ ਹੁਕਮ� ਦੀ ਪੁ�ਟੀ ਕੀਤੀ ਿਕ ਿਸਰਫ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ। 2, 73, 50, 939 ਜੋ ਪਿਹਲ� ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਅਵਧੀ ਦੇ ਸਰਪਲੱਸ ਿਵੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਧਾਰਾ 2 (1) (ਬੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸਨ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਸੰਦਰਭ 'ਤੇ, ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਿਵਚਾਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ ਿਕ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ 1961 ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਿਨਯਮ 2 (1) (ਬੀ) ਦਾ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਿਨਗਮ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 7 ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਹੋਲਡ: 1.1 ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7(2) ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨੂੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ ਤ� ਪਿਹਲ� ਿਜਸ ਿਦਨ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਪੂਰਵਜ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਧੂ ਟੈਕਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਿਰਫੰਡ ਦੀ ਰਕਮ, ਪੂਰਵ-ਅਿਧਕਾਰ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਿਹੱਸਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ-ਸਰ ਜੋ ਿਕ ਿਨਗਮ ਨੂੰ 96 ਦੇ ਫ਼ਾਰਮ ਿਵੱਚ ਤਬਾਦਲਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਿਨਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਦਨ, ਿਨਗਮ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਿਰਫੰਡ ਦੀ ਰਕਮ, ਭਾਵ� ਬਾਅਦ ਿਵੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਹਲ� ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਅਵਧੀ ਿਵੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਿਵਰਾਸਤੀ ਓਪਿਨੰਗ ਬੈਲ�ਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਮੰਿਨਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਵਾਪਸ ਿਜਸ ਨੂੰ ਿਨਯਮ 2 (1) (ਬੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਿਬਨ� �ੱਕ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੀ ਿਪਛਲੀ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਮੰਿਨਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜ�ਦੀ ਹੈ ਿਕ�ਿਕ ਰਕਮ ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੀ ਪਿਹਲ� ਦੀ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਮੰਿਨਆ ਜ�ਦਾ ਹੈ। [804-ਈ-ਜੀ] 1.2 ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7 ਅਤੇ 9 ਨੂੰ ਪੜ�ਨਾ ਇਹ ਸਪੱ�ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ ਤ�, ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨ� ਕਦਮ ਰੱਿਖਆ ਐਲ.ਆਈ.ਸੀ. ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) भारतीय जीवन बीमा ननगम बनाम आयकर आयुक्त (जेएस वमा और के वेंकटस्वामी न्यायमूनतागण) 19 फ़रवरी 1996 आयकर अधिननयम, 1961/जीवन बीमा ननगम अधिननयम, 1956-िारा 44 पहली अनुसूची/िारा7-जीवन बीमा व्यवसाय के ननयम 2(1)(बी) के साथ पठित - आय की गणना - पूवावती बीमाकता द्वारा भुगतान ककए गए अनतररक्त कर की राशि की वापसी 1956 में ननयत ठिन से पहले - एक स्वीकाया कटौती आयोजजत की गई - ककसी भी पूवा अंतर-मूलयांकन अवधि में अधििेष में िाशमल नहीं ककए जाने के आिार पर इसे अस्वीकार नहीं ककया जा सकता - आयकर अधिननयम के ननयम 2(1)(बी) का सामंजस्यपूणा ननमाण और जीवन बीमा ननगम अधिननयम की िारा 7 ऐसे ननमाण की गारंटी िेती है। वविान-सामंजस्यपूणा संवविान की व्याख्या: कानूनी कहावत: "कानून असंभव को बाध्य नहीं करता" की प्रयोज्यता निर्धारिती, भधितीय जीवि बीमध निगम, जीवि बीमध निगम अधर्नियम के तहत स्थधपित एक वैर्धनिक निगम, जजसे 1 ससतंबि, 1956 से स्थधपित ककयध गयध थध, को प्रधसंधगक मूलयधंकि वर्ा 1963-64 के दौिधि कुल समलधकि 3,02,90,898 रुिये कध आयकि रिफंड प्रधप्त हुआ। जीवि बीमध कधिोबधि में आयकि अधर्कधिी िे िूिी िधसि को िधजस्व खधते में मधिध औि निर्धारिती के इस तका को खधरिज कि ददयध कक इसे संबंधर्त अवधर् के सलए निर्धारिती के लधभ औि लधभ के रूि में मधिध जधिध चधदहए। अिील िि, अिीलीय सहधयक आयुक्त िे असभनिर्धारित ककयध कक िधजस्व खधते में िधसमल 3,02,90,898 रुिये की िधसि में से केवल 2,73,50,939 रुिये की िधसि को बधहि िखध जधिध थध औि िेर् िधसि को िधसमल कििध थध। आयकि अिीलीय न्यधयधधर्किण के समक्ष िधजस्व औि निर्धारिती दोिों द्वधिध दधयि क्रॉस अिील में, िधजस्व द्वधिध यह तका ददयध गयध थध कक िहले के नियम 2(1)(बी) के सधथ िदित र्धिध 44 के तहत निर्धारिती के मुिधफे की गणिध किते समय आयकि अधर्नियम, 1961 की अिुसूची, नियम के तहत बीमधंककक मूलयधंकि द्वधिध प्रकट ककए गए अधर्िेर् यध घधटे के केवल ऐसे समधयोजि की अिुमनत थी; औि उस नियम में िधसमल ककसी भी अधर्िेर् यध घधटे को बधहि किके समधयोजि की अिुमनत दी गई थी, जो कक निर्धारिती से संबंधर्त ककसी भी िहले अंति-मूलयधंकि अवधर् में ककयध गयध थध, ि कक व्यवसधय में उसके िूवावती से। अन्य बधतों के सधथ-सधथ यह भी कहध गयध कक नियम 2(1) (बी) में आिे वधले 'इसमें िधसमल' िब्द इंधगत किते हैं कक ककसी भी िहले के अंति-मूलयधंकि अवधर् में अधर्िेर् यध घधटध निगम से संबंधर्त होिध चधदहए, ि कक उसके िूवावती से। निर्धारिती के सलए, यह तका ददयध गयध कक रिफंड को बढधवध देिे वधले किों कध भुगतधि निगम के गिि से िहले ककयध गयध थध िूवावती औि जीवि बीमध निगम अधर्नियम की र्धिध 7 के बल िि, निगम िे व्यवसधय में उत्तिधधर्कधिी के रूि में निगम द्वधिध प्रधप्त रिफंड से होिे वधले कधिूिी िरिणधमों सदहत सभी व्यधवहधरिक उद्देश्यों के सलए अििे िूवावती के स्थधि िि कदम िखध। अधर्किण िे िधजस्व के तका को स्वीकधि कि सलयध औि अिीलीय सहधयक आयुक्त के आदेि की िुजटट की कक केवल रु 2, 73, 50, 939 जो िहले अंति-मूलयधंकि अवधर् के अधर्िेर् में दजा ककयध गयध थध, र्धिध 2 (1) (बी) के तहत स्वीकधया थध। संदभा में, उच्च न्यधयधलय िे अधर्किण द्वधिध अििधए गए दृजटटकोण को बिकिधि िखते हुए कहध कक आयकि अधर्नियम 1961 की िहली अिुसूची के नियम 2 (1) (बी) को जीवि बीमध निगम अधर्नियम की र्धिध 7 के सधथ समेटध िहीं जध सकतध है। संदभा िि, उच्च न्यधयधलय िे अधर्किण द्वधिध अििधए गए दृजटटकोण को बिकिधि िखते हुए कहध कक आयकि अधर्नियम 1961 की िहली अिुसूची के नियम 2 (1) (बी) को जीवि बीमध निगम अधर्नियम की र्धिध 7 के सधथ समेटध िहीं जध सकतध है। इस न्यधयधलय िे निर्धारिती की अिील को स्वीकधि किते हुए असभनिर्धारित ककयध : 1.1 जीवि बीमध अधर्नियम की र्धिध 7 (2) में अधर्नियसमत कधिूिी कलििध के मद्देिजि, निगम के गिि के नियत ददि से िहले िूवावती द्वधिध भुगतधि ककए गए अनतरिक्त कि के कधिण निगम को की गई वधिसी की िधसि, िूवावती की संिपत्त कध दहस्सध होिध चधदहए जो 1956 में निगम के गिि िि नियत ददि िि हस्तधंतरित औि निगम में निदहत हो गई। इसी कधिण से, रिफंड की िधसि, भले ही बधद में की गई हो, निगम द्वधिध िहले के अंति-मूलयधंकि अवधर् में ददखधए गए पविधसत में समले िुरुआती िेर् में िधसमल मधिी जधिी चधदहए, जजसे निपवावधद रूि से नियम 2 (1) (बी) के तहत कधटध जधिध थध। निगम को वधिस की गई िधसि को निगम की पिछली अंति-मूलयधंकि अवधर् में िधसमल मधिध जधिध चधदहए। इस प्रकधि, नियम 2(1)(बी) की आवश्यकतध िूिी हो गई है क्योंकक िधसि को निगम की पिछली अंति-मूलयधंकि अवधर् में ही िधसमल मधिध जधतध है। 1.2 जीवि बीमध निगम अधर्नियम की र्धिध 7 औि 9 को िढिे से यह स्िटट हो जधतध Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA v. COMMISSIONER OF INCOME TAX A [J.S. VERMA A.Nb K. VENKATASWAMY JJ.) FEBRUARY 19, 1996 B Income Tax Act, 1961/Life Insurance Corporation Act, 1956-Section 44 read with Rule 2(1)(b) of the First Schedule/S.7-Life Insurance Busi-ness-Computation of Income-Refund of amount of excess tax paid by predecessor insurer prior to appointed day in 1956--Held, an allowable deduc-tion-Cannot be disallowed on mere ground of not having been included in the surplus in any earlier inter-valuation perio~Hamwnious construction of Rule 2(1)(b) of Income Tax Act and Section 7 of Life Insurance Corporation Act wa1Tants such constmction. Interpretation of Statutes-Hmmonious co11stmtion : Legal Maxim : "Lex 11011 cogit ad impossibilia" applicability of The assessee, Life Insurance Corporation of India, a statutory Cor-poration established under the Life Insurance Corporation Act which was E established with effect from 1 September, 1956, received during the relevant assessment year 1963-64 refunds of income-tax aggregating to Rs. 3,02,90,898 in life insurance business. The Income Tax Officer treated the entire amount on revenue account and negatived the contention of the assessee that the same to be treated as profits and gains of the assessee F for the relevant period. On appeal, the Appellate Assistant Commissioner held that out of the amount of Rs. 3,02,90,898 included in the revenue account, the sum of Rs. 2,73,50,939 only was to be excluded and the balance amount had to be included. In the cross appeals filed by both the Revenue and the Assessee before the Income Tax Appellate Tribunal, it was inter-alia contended by the Revenue that in computing the profits of the Assessee G under section 44 read with Rule 2(1)(b) of the First Schedule to the Income Tax Act, 1961, only such adjustments to the surplus or deficit as disclosed by actuarial valuation was permissible under the rule; and that rule permitted adjustment by way of exclusion of any surplus or deficit included therein which was made in any earlier inter-valuation period relating to H 795 796 SUPREME COURT REPORTS [~996] 2 S.C.R. A the assessee itself and not that of its predecessor in business. It was also inter-alia stated that the words 'included therein' occurring in Rule 2(1) (b) indicated that the surplus or deficit in any earlier inter-valuation period must relate to that of the Corporation and not of its predecessor. For the assessee, it was contended that the payment of taxes giving B rise to the refund had made prior to the formation of the Corporation by the predecessor and that on the strength of section 7 of the Life Insurance Corporation Act, the Corporation stepped into the shoes of its predecessor for all practical purposes including the legal consequences flowing from the refund received by the Corporation as the successor in business. The C Tribunal accepted the contention of the Revenue and affirmed the order of the Appellate Assistant Commissioner to the effect that only a sum of Rs. 2, 73, 50, 939 which had entered into the surplus of the earlier inter-valuation period was allowable under section 2 (l)(b). The High Court, on reference, upheld the view taken by the Tribunal D observing that Rule 2 (l)(b) of the First Schedule to the Income Tax Act 1961 cannot be reconciled with Section 7 of the Life Insurance Corporation Act. Allowing the appeal of the Assessee, this Court E Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) 1.2 ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7 ਅਤੇ 9 ਨੂੰ ਪੜ�ਨਾ ਇਹ ਸਪੱ�ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ ਤ�, ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨ� ਕਦਮ ਰੱਿਖਆ ਐਲ.ਆਈ.ਸੀ. ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਸਾਰੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਿਵੱਚ. ਸੈਕ�ਨ 7(1) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 1956 ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ ਤ� ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਿਨਗਮ ਿਵੱਚ ਤਬਦੀਲ ਅਤੇ ਿਨ�ਿਚਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਧਾਰਾ 7 (2) ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਲਪਨਾ ਅਿਜਹੇ ਸਾਰੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੀ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨੂੰ ਟਰ�ਸਫਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ �ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਿਕ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਅਤੇ ਬਕਾਇਆ ਰਿਹੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸੈਕ�ਨ 9(2) ਨ� ਿਨਗਮ ਨੂੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ 'ਤੇ ਪੂਰਵਜ ਤ� ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ� ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਕਸਮ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੇ ਇਸ ਚਿਰੱਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੈ ਿਕ ਪੂਰਵਜ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ ਤ� ਪਿਹਲ� ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਵਾਧੂ ਟੈਕਸ ਵਜ� ਵਾਪਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਿਨਗਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀ ਜ�ਦੀ ਹੈ। [802-ਜੀ, ਐ�ਫ, 803-ਬੀ-ਸੀ] 1.3 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ 1961 ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ 1 ਦੇ ਿਨਯਮ 2 (1) (ਬੀ) ਿਵੱਚ 'ਉਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ' ਸਮੀਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਿਨਗਮ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ�ਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਮੰਨੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਿਝਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। [804-ਐਚ] 1.4 ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਐਕਟ 1961 ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7 ਅਤੇ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਇਕਸੁਰਤਾਪੂਰਣ ਿਨਰਮਾਣ 'ਤੇ, ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਸਰਪਲੱਸ ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਵਜ� ਿਦਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਿਫਰ ਟੈਕਸ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹ� ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ� ਤੱਕ ਅਿਜਹਾ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਜ�ਦਾ, ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਿਨਗਮ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪ�ਭਾਵ ਨਹ� ਿਦੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਕਸੁਰ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜ�ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਨ ਦੇ ਤਰਕ ਅਤੇ ਿਨਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਖ�ਦਾ ਹੈ। [805-ਐਚ, 806-ਏ] ਬੰਬੇ ਿਮਉਚੁਅਲ ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਿਲਿਮਟੇਡ ਬਨਾਮ ਸੀਆਈਟੀ, (1951) 20 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ., ਿਵਆਿਖਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁ�ਟੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਿਨਗਮ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਿਮ�ਨਰ, 115 ITR 45, ਉਲਟਾ। ਿਸਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ: 1979 ਦੀ ਿਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 295 (ਐਨਟੀ), ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. ਿਵੱਚ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 4.11.77 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ� ਤ� 1968 ਦਾ 35 ਨੰ. ਐਚ.ਐਨ.ਸਾਲਵੇ, ਟੀ.ਏ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ, ਏ.ਵੀ. ਰੰਗਮ, ਏ.ਰੰਗਨਾਧਨ ਅਤੇ ਕੇ.ਕੇ. �ਰਮਾ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ� ਲਈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਿਰਪੋਰਟ� [1996] 2 ਐ�ਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਜੇ. ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਐਸ.ਐਨ. ਜਵਾਬਦੇਹ ਲਈ ਟੇਰਡੋਲ ਵੱਲ� ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਿਗਆ ਜੇ.ਐਸ. ਵਰਮਾ, ਜੇ. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 256(1) ਦੇ ਤਿਹਤ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਅਪੀਲ ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਕਿਹਣ 'ਤੇ, ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੇ ਹੁਕਮ� ਤ� ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸੱਤ ਸਵਾਲ� ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਪਿਹਲੇ ਛੇ ਸਵਾਲ� ਦੇ ਜਵਾਬ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਹੱਕ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੇ, ਜਦ� ਿਕ ਸੱਤਵ� ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਹੱਕ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ। ਸਪੈ�ਲ ਲੀਵ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਅਪੀਲ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੱਤਵ� ਸਵਾਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: "ਕੀ ਤੱਥ� ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਿਵੱਚ, 23,39,959 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਵ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੇ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ 1956-57 ਤੱਕ ਦੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਅੰਤਰਾਲ ਦੀ ਿਮਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ�ਾਪਤ ਹੋਏ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੀ ਿਰਫੰਡ ਵਜ� ਹੈ, ਜਦ� ਿਕ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਮਦਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੁਲ�ਕਣ ਦਾ? ਇਸ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ ਹੋਰ ਛੇ ਸਵਾਲ� ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹ� ਹੈ। ਮੁਲ�ਕਣ ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ) ਪਿਹਲੀ ਸਤੰਬਰ, 1956 ਤ� ਪ�ਭਾਵੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ, 1956 ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਥਾਿਪਤ ਇੱਕ ਿਵਧਾਨਕ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਹੈ। ਸੰਬੰਿਧਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ 1963-64 ਹੈ ਿਜਸ ਲਈ ਲੇਖਾ ਦੀ ਿਮਆਦ 31.3.1963 ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਸਬੰਧਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਿਵੱਚ 3,02,90,898 ਦੇ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਦਾ ਿਰਫੰਡ ਪ�ਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਿਕ ਿਰਫੰਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ ਖਾਤੇ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਿਵਚਾਰ ਅਧੀਨ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ ਲਈ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਲਾਭ ਵਜ� ਮੰਿਨਆ ਜ�ਦਾ ਹੈ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਨ� ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ ਖਾਤੇ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਕਰ ਿਦੱਤਾ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ, ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ�ਨਰ ਨ� ਿਕਹਾ ਿਕ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਿਵੱਚ� 3,02,90,898 ਮਾਲੀਆ ਖਾਤੇ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ, ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ। ਿਸਰਫ 2,73,50,939 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਿਖਆ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਰ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ �ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਮੁਲ�ਕਣ ਅਤੇ ਮਾਲੀਏ ਨ� ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਐਲ.ਆਈ.ਸੀ. ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. [ਜੇ.ਐਸ. ਵਰਮਾ, ਜੇ.] Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) 2(1)(बी) की आवश्यकतध िूिी हो गई है क्योंकक िधसि को निगम की पिछली अंति-मूलयधंकि अवधर् में ही िधसमल मधिध जधतध है। 1.2 जीवि बीमध निगम अधर्नियम की र्धिध 7 औि 9 को िढिे से यह स्िटट हो जधतध है कक नियत ददि से, निगम िे सभी बीमधकतधाओं की जगह ले ली है। र्धिध 7(1) के आर्धि िि, सभी बीमधकतधाओं के नियंत्रित व्यवसधय से संबंधर्त सभी संिपत्तयधं औि देिदधरियधं 1956 में नियत ददि से जीवि बीमध निगम में स्थधिधंतरित औि निदहत की जधिी थीं। र्धिध 7(2) में अधर्नियसमत कधिूिी कलििध िधसमल है ऐसे सभी बीमधकतधाओं की निगम को हस्तधंतरित िरिसंिपत्तयों के भीति, कोई भी िधसि जो िूवावती-बीमधकतधा को देय थी औि जजसे िुिप्रधाप्त ककयध जधिध बधकी थध औि र्धिध 9(2) िे निगम को ककसी भी प्रकृनत की ककसी भी कधिूिी कधयावधही िि मुकदमध चलधिे में सक्षम बिधयध। नियत ददि िि िूवावती को देय िधसि की वसूली कििे कध उद्देश्य। यह निगम के इस चरिि के आर्धि िि ही है कक िूवावती द्वधिध नियत ददि से िहले भुगतधि ककए गए अनतरिक्त कि के रूि में वधिस की गई िधसि निगम को वधिस कि दी गई। 1.3 आयकि अधर्नियम 1961 की अिुसूची 1 के नियम 2 (1)(बी) में आिे वधली असभव्यजक्त 'उसमें िधसमल' कध अथा जीवि बीमध निगम की र्धिध 7 के कधिूिी प्रभधव के कधिण उसमें िधसमल मधिी जधिे वधली िधसि से भी लगधयध जधिध चधदहए। 1.4 जीवि बीमध निगम अधर्नियम के प्रधवर्धिों, पविेर् रूि से आयकि अधर्नियम 1961 की िहली अिुसूची की र्धिध 7 औि नियम 2(1)(बी) के सधमंजस्यिूणा निमधाण िि, बीमधंककक मूलयधंकि को अधर्िेर् के दहस्से के रूि में ददखधयध जधिध है औि एक बधि कफि कि के सलए उत्तिदधयी िहीं होगध। जब तक ऐसध िहीं ककयध जधतध, जीवि बीमध निगम अधर्नियम की र्धिध 7 को िूणा प्रभधव िहीं ददयध जध सकतध। सधमंजस्यिूणा निमधाण की आवश्यकतध इस िरिणधम की ओि ले जधती है जो कधिण के तका औि न्यधय के अिुरूि भी है। बॉम्बे म्यूचुअल लाइफ इंश्योरेंस सोसाइटी शलशमटेड बनाम सीआईटी, (1951) 20 आईटीआि, समझधयध औि िुजटट की गई। भारतीय जीवन बीमा ननगम बनाम आयकर आयुक्त, 115 आईटीआि 45, उलट ददयध गयध। ससपवल अिीलीय क्षेिधधर्कधि: शसववल अपील संख्या 295 (एनटी) 1968 के आईटीआर नंबर 35 में बॉम्बे हाई कोटा के फैसले और आिेि ठिनांक 4/11/77 से। अपीलकताओं के शलए एच एन सालवे, टी ए रामचंद्रन, एवी रंगम, ए रंगनािन और केके िमा। प्रनतवािी की ओर से जे राममूनता और एसएन टेरडोल। न्यायालय का ननणाय सुनाया गया जेएस वमधा, न्यधयधर्ीि . आयकर अधिननयम, 1961 की िारा 256(1) के तहत आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण द्वारा, ननिाररती के कहने पर, न्यायाधिकरण के आिेि से उत्पन्न होने वाले कानून के सात प्रश्नों पर ननणाय लेने के शलए बॉम्बे उच्च न्यायालय को एक संिभा ठिया गया था। उच्च न्यायालय द्वारा पहले छह प्रश्नों का उत्तर ननिाररती के पक्ष में ठिया गया, जबकक सातवें प्रश्न का उत्तर ननिाररती के ववरुद्ि ठिया गया। वविेष अनुमनत द्वारा यह अपील ननिाररती द्वारा केवल ननिाररती के खिलाफ तय ककए गए सातवें प्रश्न के संबंि में उच्च न्यायालय के फैसले को चुनौती िेने के शलए है। वह प्रश्न इस प्रकार है: "क्या तथ्यों और मामले की पररजस्थनतयों के आिार पर, 23,39,959 रुपये की राशि ननिारण वषा 1956-57 तक आयकर के संबंि में अवमूलयन अवधि के िौरान ननगम द्वारा प्राप्त आयकर का ररफंड है पूवावती बीमाकताओं का जीवन बीमा व्यवसाय, जजसका व्यवसाय ननगम द्वारा अपने हाथ में ले शलया गया था, को आयकर अधिननयम 1961 की पहली अनुसूची के ननयम 2(1)(बी) के तहत ननिाररती की आय की गणना करते समय कटौती के रूप में अनुमनत िी जानी चाठहए ?" इस अपील में, अन्य छह प्रश्नों का कोई और संिभा आवश्यक नहीं है। ननिाररती भारतीय जीवन बीमा ननगम (ननगम) 1 शसतंबर, 1956 से जीवन बीमा ननगम अधिननयम, 1956 के तहत स्थावपत एक वैिाननक ननगम है। प्रासंधगक मूलयांकन वषा 1963-64 है जजसके शलए लेिांकन अवधि 31.3.1963 को समाप्त हुई। प्रासंधगक मूलयांकन वषा के िौरान, ननिाररती को जीवन बीमा व्यवसाय में 3,02,90,898 रुपये का आयकर ररफंड प्राप्त हुआ। ननिाररती ने आयकर अधिकारी के समक्ष तका ठिया कक ररफंड की पूरी राशि राजस्व िाते में िाशमल नहीं की गई थी और इसे ववचारािीन मूलयांकन वषा के शलए ननिाररती के लाभ और लाभ के रूप में माना गया था। आयकर अधिकारी ने तका को िाररज कर ठिया और पूरी राशि को राजस्व िाते में िाशमल कर शलया। ननिाररती की अपील में, अपीलीय सहायक आयुक्त ने अशभननिाररत ककया कक राजस्व िाते में िाशमल 3,02,90,898 रुपये की राशि में से केवल 2,73,50,939 रुपये की राशि को बाहर रिा जाना था, लेककन िेष राशि को िाशमल करना होगा। ननिाररती और राजस्व ने अधिकरण में अपील की। अधिकरण के समक्ष, राजस्व द्वारा यह तका ठिया गया था कक आयकर अधिननयम, 1961 Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) Section: CONCLUSION The High Court, on reference, upheld the view taken by the Tribunal D observing that Rule 2 (l)(b) of the First Schedule to the Income Tax Act 1961 cannot be reconciled with Section 7 of the Life Insurance Corporation Act. Allowing the appeal of the Assessee, this Court E HELD : 1.1 In view of the legal fiction enacted in Section 7 (2) of the Life Insurance Act, the amount of refund made to the Corporation because of excess tax paid by the predecessor prior to the appointed day on which the Corporation was formed, must form part of the assets of the predeces-sor which came to be transferred and vested in the Corporation on the F appointed day in 1956, on the formation of the Corporation. For the same reason, the amount of refund, even though made later, must also be deemed to be included in the inherited opening balance shown by the Corporation in the earlier inter-valuation period which undisputedly had to be deducted under Rule 2 (l)(b). The amount so refunded to the Corporation must be deemed to be included in the earlier inter-valuation G period of the Corporation. Thus the requirement of Rule 2(1)(b) is satis-fied since the amount is deemed to be included in the earlier inter• valuation period of the Corporation itself. (804-E-G] F 1.2 A reading of Sections 7 and 9 of the Life Insurance Corporation H Act ma~es it clear that from the appointed day, the Corporation stepped into the shoes of all insurers. By virtue of Section 7(1), all assets and A liabilities appertaining to the controlled business of all insurers were to be transferred and vested in the Life Insurance Corporation from the appointed day in 1956. The legal fiction enacted in Section 7 (2) included within the assets transferred to the Corporation of all such insurers, any amounts which were due to the predecessor-insurer and which remained B to be recovered and Section 9(2) enabled the Corporation to prosecute any legal proceeding of whatever nature for the. purpose of recovering the amounts due to the predecessor on the appointed day. It is only by virtue of this character of the Corporation that the amount refunded as excess tax paid prior to the appointed day by the predecessor came to be refunded to the Corporation. [802-G, F, 803-B-C] c B c 1.3 The expression 'included therein' occurring in Rule 2 (l)(b) of Schedule 1 to the Income Tax Act 1961 must be construed to mean also the amount deemed to be included therein because of the legal effect of section 7 of the Life Insurance Corporation Act. [804-H] D 1.4 On a harmonious construction of the provisions of Life In-surance Corporation Act, particularly Section 7 and Rule 2(1)(b) of the First Schedule to the Income Tax Act 1961, the actuarial valuation is to be shown as part of the surplus and would not be liable to tax once again. Unless this is done, full effect cannot be given to Section 7 of the Life Insurance Corporation Act. The requirement of harmonious construction leads to this result which is also in consonance with logic and justice of the cause. [805-H, 806-A] E Bombay Mutual Life Insurance Society Ltd. v. CIT, (1951) 20 ITR, explained and affirmed. F Life Insurance Corporation of India v. Commissioner of Inconie Tax, 115 ITR 45, reversed. CIVIL APPELLATE JURISDICTION : Civil Appeal No. 295 (NT) ~~ From the Judgment and Order dated 4.11.77 of the Bombay High Court in I.T.R. No. 35 of 1968. H.N. Salve, T.A. Ramachandran, A.V. Rangam, A. Ranganadhan and K.K. Sharma for the Appellants. G H 798 (1996) 2 S.C.R. SUPREME COURT REPORTS A J. Ramamurthi and S.N. Terdol for the Respondent. The Judgment of the Court was delivered by Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) ਐਲ.ਆਈ.ਸੀ. ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. [ਜੇ.ਐਸ. ਵਰਮਾ, ਜੇ.] ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮਾਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਿਕ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ�ੀ ਗਈ ਧਾਰਾ 44 ਦੇ ਤਿਹਤ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਿਵੱਚ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਸਰਪਲੱਸ ਜ� ਘਾਟੇ ਿਵੱਚ ਿਸਰਫ ਅਿਜਹੇ ਸਮਾਯੋਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਪ�ਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਨਯਮ ਦੁਆਰਾ ਪ�ਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਿਕ ਿਨਯਮ ਇਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਿਕਸੇ ਵੀ ਵਾਧੂ ਜ� ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਾਯੋਜਨ ਦੀ ਆਿਗਆ ਿਦੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਖੁਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਿਕਸੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਨਾ ਿਕ ਵਪਾਰ ਿਵੱਚ ਇਸਦੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਨਾਲ। ਇਹ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਿਕ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ�ਾਪਤ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸ� ਦੇ ਿਰਫੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਿਹੱਸਾ ਮੁਲ�ਕਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿਹਲ� ਦੀ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਅਵਧੀ ਦੇ ਸਰਪਲੱਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਦਾ ਿਰਫੰਡ 1 ਸਤੰਬਰ, 1956 ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੇ ਗਠਨ ਤ� ਪਿਹਲ� ਪੂਰਵਜ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸ� ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਸੀ। 2(1)(ਬੀ) ਨ� ਸੰਕੇਤ ਿਦੱਤਾ ਿਕ ਿਕਸੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ ਸਰਪਲੱਸ ਜ� ਘਾਟਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਿਕ ਬ�ਬੇ ਿਮਉਚੁਅਲ ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਿਲਮਿਟਡ, ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ, ਬੰਬੇ ਿਸਟੀ, (1951) ਦੇ 20 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ ਪੂਰਵ-ਅਿਧਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ, ਗਠਨ ਜ� ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਤ� ਪਿਹਲ� ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਰਫੰਡ ਨੂੰ ਜਨਮ ਿਦੰਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੇ ਿਕਸੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਤਰ-ਮੁੱਲ ਦੀ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ ਵਾਧੂ ਜ� ਘਾਟੇ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹ� ਸੀ ਿਜਸ ਨੂੰ ਉਦੇ� ਲਈ ਦੇਿਖਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਿਰਲਾਇੰਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਐਕਟ, 1956 ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7 'ਤੇ ਰੱਿਖਆ ਿਗਆ ਸੀ (ਛੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਐਲਆਈਸੀ ਐਕਟ") ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇਣ ਲਈ ਿਕ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨ� ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ �ਤਰਾਿਧਕਾਰੀ ਵਜ� ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ�ਾਪਤ ਿਰਫੰਡ ਤ� ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਨੂੰਨੀ ਨਤੀਿਜਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਿਵਵਹਾਰਕ ਉਦੇ�� ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਦੇ ਜੁੱਤੀ ਿਵੱਚ ਕਦਮ ਰੱਿਖਆ ਸੀ। ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਨ� ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਿਖਆ ਿਗਆ: "...... ਪਰ ਿਰਫੰਡ ਦੇ ਿਸਰਫ ਅਿਜਹੇ ਿਹੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਿਡਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਹਲ� ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਦੀ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ ਕੀਤੇ ਵਾਧੂ ਜ� ਘਾਟੇ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਿਰਫੰਡ ਅਤੇ ਉਹਨ� ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਿਵ�ਲੇ�ਣ 'ਤੇ, ਿਜਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਬੰਧਤ ਸਨ, ਅਪੀਲੀ ਅਿਸਸਟ�ਟ ਕਿਮ�ਨ-ਸੀਅਰ ਨ� ਪਾਇਆ ਿਕ ਇਹ ਰਕਮ 2,73,50,50,939 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪਿਹਲ� ਦੀ ਿਮਆਦ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਿਵੱਚ ਹੀ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ। 3,02,90,898 ਇਸਲਈ, ਿਸਰਫ ਉਹੀ ਿਹੱਸਾ 2(1)(ਬੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪੀਲੀ ਕਿਮ�ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਜਾਜ਼ਤ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਿਰਪੋਰਟ� [1996] 2 ਐ�ਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਸੀਨਰ ਟੈਕਸ ਿਰਫੰਡ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਕ�ਮ ਿਵੱਚ ਸੀ ਿਕ�ਿਕ ਉਹ ਸੰਪਤੀਆਂ ਿਵੱਚ� ਬਾਹਰ ਨਹ� ਆਏ ਸਨ ਜੋ ਪਿਹਲ� ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਿਮਆਦ ਦੇ ਸਰਪਲੱਸ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਸਨ।" ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 256(1) ਦੇ ਤਿਹਤ, �ਪਰ ਿਦੱਤੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਮੁਲ�ਕਣ-ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੇ ਕਿਹਣ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਭੇਿਜਆ ਿਗਆ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੇ ਿਵਚਾਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ (1978) 115 ਆਈਟੀਆਰ 45 ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਬੰਬੇ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ, ਬੰਬੇ ਿਸਟੀ-III ਿਵੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਿਧਤ ਿਹੱਸਾ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) राजस्व िाते में िाशमल कर शलया। ननिाररती की अपील में, अपीलीय सहायक आयुक्त ने अशभननिाररत ककया कक राजस्व िाते में िाशमल 3,02,90,898 रुपये की राशि में से केवल 2,73,50,939 रुपये की राशि को बाहर रिा जाना था, लेककन िेष राशि को िाशमल करना होगा। ननिाररती और राजस्व ने अधिकरण में अपील की। अधिकरण के समक्ष, राजस्व द्वारा यह तका ठिया गया था कक आयकर अधिननयम, 1961 की पहली अनुसूची के ननयम 2(1)(बी) के साथ पठित िारा 44 के तहत ननिाररती के मुनाफे को कॉम-ए में रिने पर, आयकर अधिकारी बीमांककक मूलयांकन द्वारा प्रकट ककए गए अधििेष या घाटे में केवल ऐसे समायोजन कर सकता है जो ननयम के तहत अनुमत हैं; यह ननयम उसमें िाशमल ककसी भी अधििेष या घाटे को बाहर करके समायोजन की अनुमनत िेता है जो कक ननिाररती से संबंधित ककसी भी पहले अंतर-मूलयांकन अवधि में ककया गया था, न कक व्यवसाय में उसके पूवावती से। यह तका ठिया गया कक ननगम द्वारा प्राप्त करों के ररफंड का एक ठहस्सा ननिाररती से संबंधित पहले के अंतर-मूलयांकन अवधि के अधििेष में िाशमल नहीं ककया गया था, लेककन इसके पूवावती के बाि से ररफंड पूवावती द्वारा भुगतान ककए गए करों के संबंि में था। 1 शसतंबर, 1956 को ननगम के गिन से पहले यह तका ठिया गया था कक ननयम 2(1)(बी) में प्रयुक्त िब्ि "इसमें िाशमल" इंधगत करता है कक ककसी भी पहले के अंतर-मूलयांकन अवधि में अधििेष या घाटा उससे संबंधित होना चाठहए। ननगम का, न कक इसके पूवावती का। बॉम्बे म्यूचुअल लाइफ एश्योरेंस सोसाइटी शलशमटेड बनाम आयकर आयुक्त, बॉम्बे शसटी, (1951) 20 आईटीआर 189 में बॉम्बे उच्च न्यायालय का ननणाय प्रनतजठित था। ननिाररती का तका यह था कक करों का भुगतान, जजसके कारण ररफंड प्राप्त हुआ, पूवावती द्वारा गिन या ननगम से पहले ककया गया था, ककसी भी पूवा अंतर-मूलयांकन अवधि में अधििेष या घाटे का कोई अवसर नहीं था। इस उद्िेश्य के शलए ननगम पर ध्यान िेने की आवश्यकता है। यह तका िेने के शलए जीवन बीमा ननगम अधिननयम, 1956 (संक्षेप में, एलआईसी अधिननयम") की िारा 7 पर भरोसा ककया गया कक ननगम ने प्राप्त ररफंड से होने वाले कानूनी पररणामों सठहत सभी व्यावहाररक कायों के शलए अपने पूवावती के स्थान पर किम रिा ननगम द्वारा व्यवसाय में अपने पूवावती की सफलता के रूप में। अधिकरण ने राजस्व के तका को स्वीकार कर शलया और ननम्नानुसार अशभननिाररत ककया: “……लेककन ररफंड का केवल वह ठहस्सा जो पहले के अंतराल अवधि में ककए गए अधििेष या घाटे में िाशमल ककया गया है, को बाहर रिा जाना चाठहए। ररफंड और उनसे संबंधित संपवत्तयों के ववश्लेषण पर, अपीलीय सहायक आयुक्त ने पाया कक 2,73,50,939 रुपये की यह राशि केवल 3,02,90,898 रुपये में से वपछली अंतराल अवधि के अधििेष में िजा की गई थी। इसशलए, केवल वह ठहस्सा िारा 2(1)(बी) के तहत स्वीकाया है और अपीलीय सहायक आयुक्त द्वारा उधचत रूप से अनुमनत िी गई है। टैक्स ररफंड की िेष राशि की अस्वीकृनत बबलकुल उधचत थी क्योंकक वे उन पररसंपवत्तयों से बाहर नहीं आए थे जो पहले अंतर-मूलयांकन अवधि के अधििेष में िाशमल थे।" आयकर अधिननयम की िारा 256(1) के तहत, ननिाररती-ननगम के कहने पर उपरोक्त उद्िृत प्रश्न को ननणाय के शलए उच्च न्यायालय को भेजा गया था। उच्च न्यायालय ने अधिकरण के दृजठटकोण को बरकरार रिा। उच्च न्यायालय का वह ननणाय (1978) 115 आईटीआर 45 भारतीय जीवन बीमा ननगम, बॉम्बे बनाम आयकर आयुक्त, बॉम्बे शसटी-III में बताया गया है। ननिाररती के तका को िाररज करते हुए उच्च न्यायालय के फैसले का प्रासंधगक भाग इस प्रकार है: "इस ननवेिन को स्वीकार करना कठिन है। ननयम 2(1)(बी) जीवन बीमा Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) CIVIL APPELLATE JURISDICTION : Civil Appeal No. 295 (NT) ~~ From the Judgment and Order dated 4.11.77 of the Bombay High Court in I.T.R. No. 35 of 1968. H.N. Salve, T.A. Ramachandran, A.V. Rangam, A. Ranganadhan and K.K. Sharma for the Appellants. G H 798 (1996) 2 S.C.R. SUPREME COURT REPORTS A J. Ramamurthi and S.N. Terdol for the Respondent. The Judgment of the Court was delivered by J.S. VERMA, J. A reference was made by the Income-tax Appellate Tribunal under Section 256(1) of the Income-tax Act, 1961, at the instance B of the assessee, to the Bombay High Court for deciding seven questions of law arising out of the Tribunal's order. The first six questions were answered by the High Court in favour of the assessee, while the seventh question was answered against the assessee. This appeal by special leave is by the assessee challenging the High Court's decision only in respect of C the seventh question decided against the assessee. That question is as under: "Whether on the facts and in the circumstances of the case, the sum of Rs. 23,39,959 being the refund of income- tax received by the Corporation during the intervaluation period in respect of the income-tax upto the assessment year 1956-57 of the life insurance business of the erstwhile insurers whose business had been taken over by the Corporation, should be allowed as a deduction while computing the income of the assessee under Rule 2(1)(b) of the First Schedule to the Income-tax Act, 1961 ?" D E In this. appeal, no further reference to the other six question.~ is necessary. The assessee Life Insurance Corporation of India (Corporation) is a statutory Corporation established under the Life Insurance Corporation Act, 1956 with effect from 1st September, 1956. The relevant assessinent F year is 1963-64 for which the accounting period ended on 31.3.1963. During the relevant assessment year, the assessee received refunds of income-tax of 3,02,90,898 in the life insurance business. The assessee contended before the Income-tax Officer that the entire amount of refund was not includable in the revenue account and treated as profits and gains of the assessee for G [. ][the assessment year under consideration. The Income-tax Officer rejected ]the contention and included the entire amount in the revenue account. In the assessee's appeal, the Appellate Assistant Commissioner held that out of the amount of Rs. 3,02,90,898 included in the revenue account, the sum of Rs. 2, 73,50,939 only was to be excluded but the balance amount had to be included. The assessee as well as the revenue preferred appeals to the H Tribunal.. j - A Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 256(1) ਦੇ ਤਿਹਤ, �ਪਰ ਿਦੱਤੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਮੁਲ�ਕਣ-ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੇ ਕਿਹਣ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਭੇਿਜਆ ਿਗਆ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੇ ਿਵਚਾਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ (1978) 115 ਆਈਟੀਆਰ 45 ਲਾਈਫ ਇੰ�ੋਰ�ਸ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਬੰਬੇ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ, ਬੰਬੇ ਿਸਟੀ-III ਿਵੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਿਧਤ ਿਹੱਸਾ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: "ਇਸ ਸਬਿਮ�ਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਢੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਪਿਹਲ� ਸਰਪਲੱਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਨੂੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ ਸਰਪਲੱਸ ਜ� ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਐਡਜਸਟ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ ਪ�ਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜ�ਦੇ ਹਨ, ਿਜਵ� ਿਕ ਐਕਟ 9 ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਸਤਿਵਕ ਮੁੱਲ�ਕਣ ਿਵੱਚ, ਐਕਟ 3 ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਸਤਿਵਕ ਮੁੱਲ�ਕਣ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਿਗਆ ਹੈ। ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੁਆਰਾ ਿਵਚਾਿਰਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਜੇਕਰ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਿਮਆਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਪਲੱਸ ਹੈ, ਜੋ ਪਨ ਿਵੱਚ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਿਮਆਦ ਲਈ ਸਰਪਲੱਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਤ� ਉਸ ਸਰਪਲਸ ਨੂੰ ਉਸ ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇ�� ਲਈ ਕੱਿਟਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਮੁਲ�ਕਣ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਤਰਫ� ਇੱਕ ਐਕਚੁਅਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜ�ਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤ� ਪਿਹਲ� ਇੱਕ ਏਕੀਿਕ�ਤ ਮਾਲੀਆ ਖਾਤਾ ਿਤਆਰ ਕੀਤਾ ਜ�ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਫੰਡ ਦੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਉਸ ਿਮਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ਿਵੱਚ ਿਦਖਾਏਗਾ ਿਜਸ ਲਈ ਏਕੀਿਕ�ਤ ਮਾਲੀਆ ਖਾਤਾ ਿਤਆਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਐਕਟਚੂਰੀ ਿਫਰ ਪਤਾ ਲਗਾ�ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਮੌਜੂਦਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿਹਤ ਕੰਪਨੀ ਦੀ �ੁੱਧ ਦੇਣਦਾਰੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ �ੁੱਧ ਦੇਣਦਾਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਫੰਡ ਤ� ਉਸ ਦੇਣਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਲ�ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਸਰਪਲੱਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਐਚੁਏਰੀਅਲ ਮੁੱਲ�ਕਣ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਰਪਲੱਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ, ਤ� ਇਹ ਸਪੱ�ਟ ਹੈ ਿਕ ਸਰਪਲੱਸ ਨੂੰ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੱਟਣ ਲਈ ਿਕਹਾ ਜ�ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਸਰਪਲੱਸ ਦਾ ਿਹੱਸਾ ਿਪਛਲੀ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਅਵਧੀ ਤ� ਅੱਗੇ ਿਲਜਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਜੋ ਹੁਣ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਹਲ� ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਿਮਆਦ ਦੇ ਸਰਪਲੱਸ ਵਜ� ਦਰਸਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ। ਿਨਯਮ 2(1)ਬੀ) ਉਸ ਖਾਸ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਜਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਹਨ ਐਲ.ਆਈ.ਸੀ. ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. [ਜੇ.ਐਸ. ਵਰਮਾ, ਜੇ.] ਗਣਨਾ ਦੇ ਅਧੀਨ. ਮੁਲ�ਕਣ ਲਈ ਿਸੱਿਖਅਤ ਵਕੀਲ ਦੀ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਿਕ ਸਾਨੂੰ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੀ ਭਾ�ਾ ਿਵੱਚ ਜੋੜਨਾ ਪਵੇਗਾ ਤ� ਜੋ ਇਹ ਸਮਿਝਆ ਜਾਵੇ ਿਕ ਿਜਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਿਖਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ਉਹ ਅਸਲ ਸਰਪਲੱਸ ਨਹ� ਹੈ ਜੋ ਸਵਾਲ ਿਵੱਚ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਅਵਧੀ ਿਵੱਚ ਅੱਗੇ ਿਲਜਾਇਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਰਕਮ ਵੀ ਹੈ ਿਜਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ ਅੱਗੇ ਿਲਜਾਇਆ ਿਗਆ ਹੈ। ਇਹ, ਿਬਨ� �ੱਕ, ਸੱਚ ਹੈ ਿਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 7 ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ�ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਿਨਗਮ ਿਵੱਚ ਿਨਿਹਤ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਿਨਵਾਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ�ਭਾਵ ਨੂੰ ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਿਵੱਚ ਆਯਾਤ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਿਜੱਥੇ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-�ਰਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁ�ਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤ� ਪਿਹਲ� ਸੰਤੁ�ਟੀ ਕੀਤੀ ਜ�ਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਵ-�ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਉਸ ਸਰਪਲੱਸ ਨੂੰ ਿਪਛਲੀ ਅੰਤਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਿਮਆਦ ਦੇ ਸਰਪਲੱਸ ਵਜ� ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਿਨਯਮ 2(1)(ਬੀ) ਨੂੰ ਪੜ�ਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇ� ਨਹ� ਹੈ ਿਕ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਪਲੱਸ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਿਕਸੇ ਵਾਧੂ �ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇ� ਨਹ� ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਸਰਪਲੱਸ ਤ� ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਿਦਖਾਇਆ ਿਗਆ ਹੈ............ (ਪੰਨਾ 55 'ਤੇ) ਅਸਲ ਿਵੱਚ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਐਲਆਈਸੀ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 7 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਿਵਚਾਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤ� ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਕ ਿਨਯਮ 2(1) (ਬੀ) ਿਵੱਚ ਹੀ ਿਵਵਸਥਾ ਿਨਰਣਾਇਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੇਕਰ ਐਲਆਈਸੀ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 7 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ�ਭਾਵ ਨੂੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਸਪੱ�ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਇਹ ਿਵਚਾਰ ਿਲਆ ਿਕ ਿਨਯਮ 2 (1) (ਬੀ) ਦਾ ਐਲਆਈਸੀ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 7 ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹ� ਖ�ਦਾ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਕੀ ਇਹ ਿਵਚਾਰ ਸਹੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਿਨਗਮ ਐਕਟ, 1956 ਿਵੱਚ ਸੰਬੰਿਧਤ ਉਪਬੰਧ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: "7. ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ (1) ਿਨਯਤ ਿਦਨ * ਸਾਰੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨੂੰ ਟਸਫਰ ਅਤੇ ਿਨਯਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। (2) ਇੱਕ-ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਿਧਤ ਸੰਪਤੀਆਂ ਿਵੱਚ ਸਾਰੇ ਅਿਧਕਾਰ ਅਤੇ �ਕਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦ�, ਭਾਵ� ਚੱਲ ਜ� ਅਚੱਲ, ਉਸਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਕਦ ਬੈਲ�ਸ ਿਰਜ਼ਰਵ ਸਮੇਤ, ਨੂੰ �ਾਮਲ ਮੰਿਨਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਿਰਪੋਰਟ� [1996] 2 ਐ�ਸ.ਸੀ.ਆਰ. Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) आयकर अधिननयम की िारा 256(1) के तहत, ननिाररती-ननगम के कहने पर उपरोक्त उद्िृत प्रश्न को ननणाय के शलए उच्च न्यायालय को भेजा गया था। उच्च न्यायालय ने अधिकरण के दृजठटकोण को बरकरार रिा। उच्च न्यायालय का वह ननणाय (1978) 115 आईटीआर 45 भारतीय जीवन बीमा ननगम, बॉम्बे बनाम आयकर आयुक्त, बॉम्बे शसटी-III में बताया गया है। ननिाररती के तका को िाररज करते हुए उच्च न्यायालय के फैसले का प्रासंधगक भाग इस प्रकार है: "इस ननवेिन को स्वीकार करना कठिन है। ननयम 2(1)(बी) जीवन बीमा व्यवसाय करने वाले करिाता के मुनाफे की गणना का एक कृबिम तरीका है। ये मुनाफा पहले अधििेष के वावषाक औसत का ननिारण करके ननकाला जाता है अंनतम अंतर-मूलयांकन अवधि के संबंि में बीमा अधिननयम, 1938 के अनुसार ककए गए बीमांककक मूलयांकन द्वारा बताए गए अधििेष या घाटे को समायोजजत करने के बाि। ननयम 2(1)(बी) द्वारा ववचार ककया गया है कक यठि पहले के अंतर-मूलयांकन अवधि का अधििेष है, जजसे प्रश्न में अंतर-मूलयांकन अवधि के शलए अधििेष का पता लगाते समय लेिांकन में िजा ककया गया था, तो वह अधििेष है प्रश्नगत मूलयांकन वषा के संबंि में अधििेष को बाहर ननकालने के प्रयोजनों के शलए कटौती की जाएगी। यह याि रिना आवश्यक है कक जब कंपनी की ओर से बीमांककक द्वारा बीमांककक मूलयांकन ककया जाता है, तो सबसे पहले एक समेककत राजस्व िाता तैयार ककया जाता है, जो एक तरफ जीवन बीमा ननधि की राशि ठििाएगा। उस अवधि का अंत जजसके शलए समेककत राजस्व िाता तैयार ककया गया है। इसके बाि बीमांककक यह पता लगाता है कक मौजूिा नीनतयों के तहत कंपनी की िुद्ि िेनिारी क्या है और मौजूिा नीनतयों पर िुद्ि िेनिारी तय करने के बाि, वह जीवन बीमा ननधि से उस िेनिारी को काट लेता है और पररणाम अधििेष होता है। यठि यह बीमांककक मूलयांकन पर पाए जाने वाले अधििेष की अविारणा है, तो यह स्पठट है कक अधििेष से पहले इस आिार पर कटौती करने के शलए कहा जाता है कक अधििेष का ठहस्सा पहले के अंतर-मूलयांकन अवधि से आगे बढाया गया था। इसे एक तथ्य के रूप में पाया जाना चाठहए कक अब जो कटौती करने की मांग की गई है उसे पहले के अंतर-मूलयांकन अवधि के अधििेष के रूप में ठििाया गया था। ननयम 2(1)बी) उस वविेष ननिाररती के प्रनत िुभावनापूणा व्यवहार करता है जजसके जीवन बीमा व्यवसाय के मुनाफे की गणना की जा रही है। ववद्वत पक्ष के तका को स्वीकार करना- ननिाररती के शलए एक सेल का मतलब यह होगा कक हमें ननयम 2(1)(बी) की भाषा में जोड़ना होगा ताकक इसे इस तरह से समझा जाए कक जो ध्यान में रिा जाना है वह नहीं है वास्तववक अधििेष जजसे प्रश्नगत अंतर-मूलयांकन अवधि में आगे ले जाया गया है, लेककन कुछ राशि भी जजसे अंतर-मूलयांकन अवधि के अधििेष में आगे बढाया गया माना जाना चाठहए। यह ननस्संिेह सच है कक जीवन बीमा अधिननयम की िारा 7 का कानूनी प्रभाव यह है कक जीवन बीमा व्यवसाय करने वाले बीमाकता की संपवत्त जीवन बीमा ननगम में ननठहत है, लेककन उस ननठहत का कानूनी प्रभाव नहीं हो सकता है ननयम 2(1)(बी) के प्राविानों में आयानतत जहां अधििेष के संबंि में कटौती करने से पहले एक पूवा िता को पूरा करना पड़ता है, पूवा िता यह है कक उस अधििेष को अधििेष के रूप में ठििाया जाना है वपछली अंतराल अवधि. ननयम 2(1)(बी) में आयकर अधिकाररयों के शलए अधििेष के आंकड़े को संिोधित करने के शलए ककसी भी अनतररक्त िजक्त को पढने की कोई गुंजाइि नहीं है जो कक वास्तववक अधििेष से अलग है जो कक बीमांककक मूलयांकन के आिार पर ठििाया गया है। ......... " संक्षेप में, उच्च न्यायालय ने एलआईसी अधिननयम की िारा 7 को प्रभावी करने से इनकार कर ठिया, क्योंकक उसका मानना था कक केवल ननयम 2(1)(बी) में प्राविान ननणायक था और, यठि एलआईसी अधिननयम की िारा 7 के कानूनी प्रभाव को ध्यान में रिा जाए। जाठहर तौर पर, उच्च न्यायालय ने माना कक ननयम 2(1)(बी) को एलआईसी अधिननयम की िारा 7 के साथ नहीं जोड़ा जा सकता है। प्रश्न यह है कक क्या यह दृजठटकोण सही है? जीवन बीमा ननगम अधिननयम, 1956 एफ में प्रासंधगक प्राविान इस प्रकार हैं: "7. ननयंबित व्यवसाय करने वाले मौजूिा बीमाकताओं की संपवत्तयों और िेनिाररयों का हस्तांतरण- (1) ननयत ठिन पर सभी बीमाकताओं की ननयंबित व्यवसाय से संबंधित सभी संपवत्तयां और िेनिाररयां ननगम को हस्तांतररत और ननठहत की जाएंगी। Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) H Tribunal.. j - A Before the Tribunal, it was contended by the revenue that in com-A puting the profits of the assessee under Section 44 read with Rule 2(1)(b) of the First Schedule to the Income-tax Act, 1961, the Income-tax Officer can make only such adjustments to the surplus or deficit disclosed by the actuarial valuation which are permissible under the rule; that the rule permits adjustment by way of exclusion of any surplus or deficit included B therein which was made in any earlier inter-valuation period relating to the assessee itself and not to that of its predecessor in the business. It was contended that a part of the refund of tax~s received by the Corporation had not been included in the surplus of the earlier inter-valuation period relating to the assessee but of its predecessor since the refund was in respect of the taxes paid by the predecessor prior to the formation of the c Corporation on 1st September, 1956. It was contended that the words "included therein" used in Rule 2(1)(b) indicated that the surplus or deficit in any earlier inter-valuation period must relate to that of the Corporation and not its predecessor. The decision of the Bombay High Court in Bombay Mutual Life Assurance Society Ltd. v. Commissioner of Income-tax, D Bombay City, (1951) 20 ITR 189 was distinguished. The contention of the assessee was that the payment of taxes which gave rise to the refund having been made prior to the formation or the Corporation, by the predecessor, there was no occasion for the surplus or deficit in any earlier inter-valua-tion period of the Corporation being required to be looked into for the purpose. Relianee was placed. on Section 7 of the Life In~urance Corpora-E · tii:m Act, 1956 (for short ,;the LIC Act") to contend that the Corporation stepped into the shoes of its predecessor for all practical putpcises includ-ing the legal consequences floWing from the refund received by the Cor-poration as the success9r of its predecessor in business. B c E F The Tribunal accepted the contention of . the revenue and held as under : -But only such portion of the refunds which has been included in the surplus or deficit made in the earlier intervaluation period alone has to be excluded. On the analysis of the refunds G and the assets to which they related, the appellate Asstt. Commis-sioner found that this sum of Rs; 2, 73,50,939 only had entered into the surplus of the earlier intervaluation period out of Rs. 3,02,90,898. Therefore, only that portion is allowable u/s. 2(1)(b) and has been rightly allowed by the Appellate Asstt. Commis- H A sioner. Disallowance of the balance of the tax refund was quite in order because they did not come out of the assets which were included in surplus of the earlier inter-valuation period." The above-quoted question was referred to the High Court for its decision at the instance of the assessee-Corporation, under Section 256(1) B of the Income-tax' Act. The High Court upheld the view by the Tribunal. That decision of the High Court is reported in (1978) 115 ITR 45 Life Insurance Corporation of India, Bombay v. Commissioner of Income-tax, Bombay City-Ill. The relevant part of the High Court's judgment, rejecting the assessee's contention, is as under : c . . Case: LIFE INSURANCE CORPORATION OF INDIA versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1996] 2 S.C.R. 795] (1996) "7. ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ (1) ਿਨਯਤ ਿਦਨ * ਸਾਰੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨੂੰ ਟਸਫਰ ਅਤੇ ਿਨਯਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। (2) ਇੱਕ-ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਿਧਤ ਸੰਪਤੀਆਂ ਿਵੱਚ ਸਾਰੇ ਅਿਧਕਾਰ ਅਤੇ �ਕਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦ�, ਭਾਵ� ਚੱਲ ਜ� ਅਚੱਲ, ਉਸਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਕਦ ਬੈਲ�ਸ ਿਰਜ਼ਰਵ ਸਮੇਤ, ਨੂੰ �ਾਮਲ ਮੰਿਨਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਿਰਪੋਰਟ� [1996] 2 ਐ�ਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਫੰਡ, ਿਨਵੇ�, ਿਡਪਾਿਜ਼ਟ ਅਤੇ ਅਿਜਹੀ ਸੰਪਤੀ ਿਵੱਚ ਜ� ਇਸ ਤ� ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਿਹੱਤ ਅਤੇ ਅਿਧਕਾਰ ਜੋ ਿਕ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਿਵੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਤੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਿਕਤਾਬ� ਜ� ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼; ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਕਸਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਜ਼ੇ, ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ �ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਮੰਿਨਆ ਜਾਵੇਗਾ। XXX XXX XXX * 1 ਸਤੰਬਰ 1956 ।“ "9. ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਿਨਯੰਤਰਣ ਦਾ ਆਮ ਪ�ਭਾਵ । - (1)………… (2) ਜੇਕਰ ਿਨ�ਿਚਤ ਿਦਨ 'ਤੇ ਿਕਸੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਜ� ਉਸ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਜੋ ਵੀ ਿਕਸਮ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕੱਦਮਾ, ਅਪੀਲ ਜ� ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲੰਿਬਤ ਹੈ, ਤ�, ਿਜੱਥ� ਤੱਕ ਇਹ ਉਸਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਇਹ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਨੂੰ ਟਸਫਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ� ਿਕਸੇ ਵੀ ਤਰ ਪੱਖਪਾਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ�ਭਾਿਵਤ ਨਹ� ਹੋਵੇਗਾ, ਜ� ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਿਕਸੇ ਵੀ ਅਪੀਲ ਜ� ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਿਖਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਦੁਆਰਾ ਜ� ਿਵਰੁੱਧ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਿਗਆ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਿਗਆ।" ਸੈਕ�ਨ 7 ਦੀ ਉਪ-ਧਾਰਾ (1) ਸਪੱ�ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ�ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਿਕ 1956 ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ ਤ�, ਸਾਰੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ, ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਿਨਗਮ ਿਵੱਚ ਤਬਦੀਲ ਅਤੇ ਿਨਯਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਕ�ਨ 7 ਦੀ ਉਪ-ਧਾਰਾ (2) ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਿਜਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ "ਸਾਰੇ ਅਿਧਕਾਰ ਅਤੇ �ਕਤੀਆਂ, ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਭਾਵ� ਚੱਲ ਜ� ਅਚੱਲ, ਉਸ ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਕਦ ਬਕਾਏ, ਿਰਜ਼ਰਵ ਫੰਡ, ਿਨਵੇ�, ਜਮ�ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਿਹੱਤ ਅਤੇ ਅਿਧਕਾਰ �ਾਮਲ ਹਨ ਜ� ਇਸ ਤ� ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦ� ਜ� ਦਸਤਾਵੇਜ਼� ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼� ਜ� ਦਸਤਾਵੇਜ਼� ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼� ਿਵੱਚ ਹੋਣ। ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੇ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਿਧਤ" ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਸਮਿਝਆ ਜ�ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਿਨ�ਿਚਤ ਿਦਨ ਤ� ਕਾਰਪੋਰੇ�ਨ ਿਵੱਚ ਟਸਫਰ ਅਤੇ ਿਨਯਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਵੀ। ਦੂਜੇ �ਬਦ� ਿਵਚ, ਿਨਯਤ ਿਦਨ ਤ�, ਿਨਗਮ ਨ� ਅਿਜਹੇ ਸਾਰੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵ� ਦੇ ਪੈਰ� 'ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਿਖਆ ਹੈ। ਸੈਕ�ਨ 9 ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਿਨਯੰਤਰਣ ਦੇ ਆਮ ਪ�ਭਾਵ ਲਈ ਪ�ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪ-ਧਾਰਾ (2) ਇਸ ਿਵੱਚ ਸਪੱ�ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਿਨਗਮ ਨ� ਿਕਸੇ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮੇ, ਅਪੀਲ ਜ� ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਕਸਮ ਦੀ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਦਨ ਤ