Mahesh Anantrai Pattani And Another v. The Commissioner Of Income-Tax, Bombay North,Ahmedabad

Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) Iy6o November z9 SUPREME COURT REPORTS [1961] MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER v. THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAYNORTH,AHMEDABAD (J. L. KAPUR, M. HIDAYATULLAH and J. c. SHAH, JJ.) Income Tax-Gift or Remuneration for past services-Payment to retired Dewan. of 1-ndian State ~Ex-Ruler-Liability to· tax-Indian Income-tax Act, r922 (II of r922), s.7(r), Explanation (2). A who was the Dewan of the State of Bhavnagar before responsible government was introduced in the State, was grant-ed a monthly pension of Rs. 2,000 by the Maharaja of the State by an order dated January 15, 1948. On March I, 1948 the State of Bhavnagar was merged in the United States of Saurash-tra and the Maharajah ceased to be the Ruler of the State. Subsequently on May 31, 1950, the Maharaja directed his banker in Bombay to pay A a sum of Rs. 5 lakhs out of the amount lying to his credit an<l when he was asked for instructions as to how that sum was to be entered in the books of account he pass-ed an order on December 27, 1950, to the effect that in conside-ration of A having rendered loyal and meritorious services the said sum was given to him as a gift and that the amount should be debited to his personal expense account. The liability of the above sum for income-tax was raised during tbe course of the assessment proceedings of A for the year 1951-52, and the asses-see produced a• letter dated March IO, 1953, written by the Maharajah at the request of the former, as follows: "I confirm that in June 1950, I gave you a sum of Rs. 5 lakhs which was a gift as a token of my affection and regard for you and your family ..... .''. The Income-tax Officer held that the amount was liable to income-tax under s. 7(1), read with explanation (2), of the Indian Income-tax Act, 1922. The Appellate Tribunal took into account the two documents dated December 27, 1950, and March ro, 1953, written by the Maharajah and considered that the first which clearly mentioned why the said sum was paid to the assessee, was more reliable for the reason that it was contempo-raneous, than the second which was written more than 2 years later and the correctness of which they were not inclined to accept. The Tribunal agreed with the Income-tax Officer that the amount was a taxable receipt. Held, (per Kapur and Shah, JJ.; Hidayatullah, J., dissenting), that on the facts of the case the sum of Rs. 5 lakhs was given to the assessee not as a payment in consideration of the services already rendered by him as the Dewan of the State, but merely as a gift in token of the Maharajah's affection and regard for the assessee, and, therefore, was not liable to be assessed to tax under s. 7{I), explanation (2), of the Indian Income-tax Ac.t, r922 The Tribunal was in error in treating the document dated Mahes~ Anantrai December 27, 1950, as a contemporaneous document while as a Pattani &·Another matter of fact it was written six months after the fact of pay-v ... ... ment, and because of this erroneous approach as a result of which The Commissioner the second letter had been rejected, the finding given by the of Income-tax, Tribunal could not be treated as binding on the Court. Bombay North, v ... ... The Commissioner of Income-tax, Bombay North, Ailmedabad P. Krishna Menon v. The Commissioner of Income-tax, Mysore, Travancore-Cochin and Coorg, Bangalore, [r959] Supp. I S.C.R. 133, distinguished. Per Hidayatullah, J.-The use of the word "contempora-neous" to describe the order to the banker meant no more than this that it was earlier in time and very soon after the amount was given. The word "gift" did not alter the nature of pay-ment; the Maharaja indeed made a gift, as he had stated over again, but the order disclosed that it was by way of remunera-tion for past services. Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) 1960 ਨਵੰਬਰ29 ਮਹੇਸ਼ਅਨੰਤਰਾਈਪਟਾਨੀਅਤੇਇੱਕਹੋਰਬਨਾਮ,ਆਮਦਨਕਰਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦਬੰਬਈਉੱਤਰ (ਜੇ. ਐਲ. ਕਪੂਰ, ਐਮ. ਹਿਦਾਇਤੁੱਲਾਅਤੇਜੇ. ਸੀ., ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾ) ਸ਼ਾਹ ਆਮਦਨਕਰ——ਭੁਗਤਾਨਤੋਹਫਾਜਾਂਪਿਛਲੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਲਈਮੁਆਵਜ਼ਾਭਾਰਤੀਰਾਜਦੇਸੇਵਾਮੁਕਤਦੀਵਾਨਨੂੰਪੂਰਵ-ਰਾਜਾਦੁਆਰਾ—ਕਰਦੇਦਾਇਰੇਵਿੱਚ—ਭਾਰਤੀਆਮਦਨਕਰਐਕਟ, 1922 (11 ਦਾ1922), ਧਾਰਾ.7(1), ਵਿਆਖਿਆ(2). ,ਏਜੋਕਿਭਾਵਨਗਰਦੇਰਾਜਦਾਦੀਵਾਨਸੀਉਸਸਮੇਂਤੋਂਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂਰਾਜਵਿੱਚਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਸਰਕਾਰਦਾਆਗਮਨਹੋਇਆ, ਨੂੰਰਾਜਾਦੁਆਰਾਇੱਕਹੁਕਮਦੀਮਿਤੀਜਨਵਰੀ15, 1948 ਨੂੰਮਾਸਿਕਪੈਨਸ਼ਨਦੇਤੌਰਤੇਰੁ. 2,000 ਦਿੱਤੇਗਏ।ਮਾਰਚ1, 1948 ਨੂੰਭਾਵਨਗਰਦਾਰਾਜਸੌਰਾਸ਼ਟਰਦੇਸੰਯੁਕਤਰਾਜਾਂਵਿੱਚਵਿਲੀਨਹੋਗਿਆਅਤੇਮਹਾਰਾਜਾਨੇਰਾਜਦਾਰਾਜਾਹੋਣਾਬੰਦਕਰਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦਵਿੱਚ31 ਮਈ, 1950 ਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਜਾਨੇਆਪਣੇਬੈਂਕਰਨੂੰਬੰਬਈਵਿੱਚਏਨੂੰਰੁ. 5 ਲੱਖਦਾਭੁਗਤਾਨਕਰਨਦੇਨਿਰਦੇਸ਼ਦਿੱਤੇਜੋਕਿਉਸਦੇਖਾਤੇਵਿੱਚਪਈਰਕਮਵਿੱਚੋਂਸੀਅਤੇਜਦੋਂਉਸਨੂੰਇਸਰਕਮਨੂੰਖਾਤਿਆਂਦੀਕਿਤਾਬਵਿੱਚਕਿਵੇਂਦਰਜਕਰਨਬਾਰੇਹਦਾਇਤਾਂਲਈਕਿਹਾਗਿਆਤਾਂਉਸਨੇ27 ਦਸੰਬਰ, 1950 ਨੂੰਇੱਕਹੁਕਮਜਾਰੀਕੀਤਾਜਿਸਦਾਮਤਲਬਸੀਕਿਏਨੇਵਫਾਦਾਰਅਤੇਯੋਗਸੇਵਾਵਾਂਦਿੱਤੀਆਂਹਨਇਸਵਿਚਾਰਵਿੱਚਉਸਨੂੰਦਿੱਤੀਗਈਰਕਮਇੱਕਤੋਹਫਾਸੀਅਤੇਇਸਰਕਮਨੂੰਉਸਦੇਨਿੱਜੀਖਰਚਖਾਤੇਵਿੱਚਡੈਬਿਟਕੀਤਾਜਾਣਾ1951-52ਚਾਹੀਦਾਹੈ।ਉਪਰੋਕਤਰਕਮਦੀਆਮਦਨਕਰਲਈਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇਸਾਲਲਈਏਦੀਅਸੈਸਮੈਂਟਕਾਰਵਾਈਦੌਰਾਨਉਠਾਈਗਈ, ਅਤੇਅਸੈਸੀਨੇਮਹਾਰਾਜਾਦੁਆਰਾਲਿਖਿਤਮਾਰਚ10, 1953 ਦੀਇੱਕਚਿੱਠੀਪੇਸ਼ਕੀਤੀ,: “ ਜਿਵੇਂਕਿਮੈਂਪੁਸ਼ਟੀਕਰਦਾਹਾਂ ਕਿਜੂਨ1950 ਵਿੱਚ, ਮੈਂਤੁਹਾਨੂੰਰੁ. 5 ਲੱਖਦਿੱਤੇਜੋਕਿਇੱਕਤੋਹਫਾਸੀਜੋਮੇਰੇਪਿਆਰਅਤੇਸਤਿਕਾਰਦਾਪ੍ਰਤੀਕਸੀਤੁਹਾਡੇਅਤੇਤੁਹਾਡੇਪਰਿਵਾਰਲਈ........”. ਆਮਦਨਕਰਅਧਿਕਾਰੀਨੇਫੈਸਲਾਕੀਤਾਕਿਰਕਮਆਮਦਨਕਰਅਧੀਨਹੈਧਾਰਾ.7(1), ਨਾਲਵਿਆਖਿਆ(2),, ਦੇਪੜ੍ਹਨਨਾਲਭਾਰਤੀਆਮਦਨਕਰਐਕਟ192227 ਦਸੰਬਰ, 1950, ਅਤੇਮਾਰਚ ਦੇਅਧੀਨ।ਅਪੀਲੇਟਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇ 10, 1953 ਨੂੰਮਹਾਰਾਜਾਦੁਆਰਾਲਿਖੇਦੋਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂਨੂੰਧਿਆਨਵਿੱਚਰੱਖਿਆਅਤੇਵਿਚਾਰਿਆਕਿਪਹਿਲਾ,2ਜਿਸਨੇਸਪੱਸ਼ਟਤੌਰਤੇਦੱਸਿਆਕਿਕਿਉਂਉਕਤਰਕਮਅਸੈਸੀਨੂੰਦਿੱਤੀਗਈਸੀ ਦੂਜੇਨਾਲੋਂਜੋਕਿ ਸਾਲਤੋਂਵੱਧਸਮੇਂਬਾਅਦਲਿਖਿਆਗਿਆਸੀਅਤੇਜਿਸਦੀਸਹੀਅਤਨੂੰਉਹਮੰਨਣਲਈਤਿਆਰਨਹੀਂਸਨ, ਤੁਲਨਾਤਮਕਤੌਰਤੇਭਰੋਸੇਯੋਗਸੀ।ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਆਮਦਨਕਰਅਧਿਕਾਰੀਨਾਲਸਹਿਮਤੀਜਤਾਈਕਿਰਕਮਇੱਕਕਰਯੋਗਪ੍ਰਾਪਤੀਸੀ। ਫੈਸਲਾ, (, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾ; ਹਿਦਾਇਤੁੱਲਾ, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾ, ਅਸਹਿਮਤ),ਕਪੂਰਅਤੇਸ਼ਾਹ. 5ਕਿਮਾਮਲੇਦੇਤੱਥਾਂਦੇਅਧਾਰਤੇਰੁ ਲੱਖਦੀਰਕਮਅਸੈਸੀਨੂੰਉਸਦੀਵਜੋਂਭੁਗਤਾਨਨਹੀਂਕੀਤੀਗਈਸੀ, ਪਰਸਿਰਫਮਹਾਰਾਜਾਜੋਉਸਨੇਰਾਜਦੇਦੀਵਾਨਵਜੋਂਪਹਿਲਾਂਹੀਦਿੱਤੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਦੇਵਿਚਾਰਵਿੱਚਕੀਤੀਆਂਸਨ, ਅਤੇਇਸਲਈ, ਕਰਲਈਅਸੈਸਦੇਪਿਆਰਅਤੇਸਤਿਕਾਰਦੇਪ੍ਰਤੀਕਵਜੋਂਇੱਕਤੋਹਫਾਦੇਤੌਰਤੇਦਿੱਤੀਗਈਸੀਕਰਨਲਈਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਨਹੀਂਸੀ 27 ਦਸੰਬਰ, 1950ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇ ਦੀਤਾਰੀਖਵਾਲੇਦਸਤਾਵੇਜ਼ਨੂੰਸਮਕਾਲੀਨਦਸਤਾਵੇਜ਼ਵਜੋਂਵਰਤਾਉਣਵਿੱਚਗਲਤੀਕੀਤੀ,, ਅਤੇਇਸ ਜਦੋਂਕਿਅਸਲਵਿੱਚਇਹਭੁਗਤਾਨਦੇਤੱਥਤੋਂਛੇਮਹੀਨੇਬਾਅਦਲਿਖਿਆਗਿਆਸੀ ,ਗਲਤਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਦੇਨਤੀਜੇਵਜੋਂਜਿਸਕਾਰਨਦੂਜੇਪੱਤਰਨੂੰਰੱਦਕੀਤਾਗਿਆਸੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਦੁਆਰਾਦਿੱਤਾਗਿਆਫੈਸਲਾਅਦਾਲਤਉੱਤੇਬੰਧਨਕਾਰੀਨਹੀਂਮੰਨਿਆਜਾਸਕਦਾ। ਪੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੇਨਨਬਨਾਮਦਕਮਿਸ਼ਨਰਆਫਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ, ਮੈਸੂਰ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ-ਕੋਚਿਨਅਤੇਕੂਰਗ, ਬੈਂਗਲੋਰ,[1959] ਸੁਪ. 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 133, ਵੱਖਰਾਕੀਤਾਗਿਆ। ""ਪੇਰਹਿਦਾਯਤੁੱਲਾ, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾ—ਬੈਂਕਰਨੂੰਦਿੱਤੇਆਦੇਸ਼ਨੂੰਸਮਕਾਲੀਨ ਕਹਿਣਲਈਸ਼ਬਦਦੀਵਰਤੋਂਇਸਤੋਂਵੱਧਕੁਝਨਹੀਂਸੀਕਿਇਹਸਮੇਂਵਿੱਚਪਹਿਲਾਂਸੀਅਤੇਰਕਮਦਿੱਤੇਜਾਣਤੋਂਬਹੁਤਜਲਦੀਬਾਅਦਸੀ।"ਗਿਫਟ" ਸ਼ਬਦਨੇਭੁਗਤਾਨਦੀਕਿਸਮਨੂੰਨਹੀਂਬਦਲਿਆ; ਮਹਾਰਾਜਾਨੇਸੱਚਮੁੱਚਇੱਕਗਿਫਟਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂਕਿਉਸਨੇਮੁੜਮੁੜਕਿਹਾ, ਪਰਆਦੇਸ਼ਨੇਇਸਨੂੰਪਿਛਲੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਲਈਮੁਆਵਜ਼ੇਦੇਤੌਰਤੇਦਰਸਾਇਆ। , ਅਤੇਮਹਾਰਾਜਾਦੇਪੱਤਰਦੇਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੂੰਇੱਕਸਬੂਤਨੂੰਦੂਜੇਉੱਤੇਤਰਜੀਹਦੇਣਦੇਅਧਿਕਾਰਵਿੱਚਸੀ.ਸਬੂਤੀਮੁੱਲਉੱਤੇਫੈਸਲਾਮੂਲਰੂਪਵਿੱਚਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਦੇਅੰਤਮਫੈਸਲੇਲਈਸੀ।ਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੇਨਨਬਨਾਮਦਕਮਿਸ਼ਨਰਆਫਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ, ਮੈਸੂਰ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ-ਕੋਚਿਨਅਤੇਕੂਰਗ, ਬੈਂਗਲੋਰ, [1959] ਸੁਪ. 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ.133, ਲਾਗੂਸੀਅਤੇਮੌਜੂਦਾਕੇਸਨੂੰਸਮਾਪਤਕਰਦਾਸੀ। : ਸਿਵਿਲਅਪੀਲਨੰਬਰ232 ਆਫ1960।ਸਿਵਿਲਅਪੀਲੇਟਜੁਰਿਸਡਿਕਸ਼ਨ 10 ਆਫ1958 ਦੀਤਾਰੀਖ6 ਅਕਤੂਬਰ, 1958 ਦੇਫੈਸਲੇਬੰਬਈਹਾਈਕੋਰਟਵਿੱਚਇਨਕਮਟੈਕਸਰੈਫਰੈਂਸਨੰਬਰਅਤੇਆਦੇਸ਼ਤੋਂਅਪੀਲ। ਆਰ. ਜੇ. ਕੋਲਾਹ,, ਐਸ. ਐਨ. ਐਡਲੇ,, ਜੇ. ਬੀ.. ਐਲ. ਵੋਹਰਾ ਦ੍ਵਾਰਕਾਦਾਸ ਰਮੇਸ਼ਵਰਨਾਥ ਦਾਦਾਚਾਂਜੀਅਤੇਪੀਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂਲਈ। ਹਰਦਿਆਲਹਾਰਡੀਅਤੇਡੀ. ਗੁਪਤਾਜਵਾਬੀਲਈ। 1960. ਨਵੰਬਰ29. ਜੇ. ਐਲ. ਕਪੂਰਅਤੇਜੇ. ਸੀ. ਸ਼ਾਹ, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾਂ, ਦਾਫੈਸਲਾਕਪੂਰ, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾਦੁਆਰਾਦਿੱਤਾਗਿਆ।ਐਮ. ਹਿਦਾਯਤੁੱਲਾ, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾ, ਨੇਇੱਕਵੱਖਰਾਫੈਸਲਾਦਿੱਤਾ। ਕਪੂਰ, ਨਾਇਬਨਿਆਂਕਾ—ਇਹਬੰਬਈਹਾਈਕੋਰਟਦੇਫੈਸਲੇਅਤੇਆਦੇਸ਼ਖਿਲਾਫਇੱਕਅਪੀਲਹੈਜੋਕਿਇਨਕਮ-ਟੈਕਸਰੈਫਰੈਂਸਨੰਬਰ10 ਆਫ1958 ਵਿੱਚਉਸਨੂੰਖਿਲਾਫਦਿੱਤੇਗਏਸਵਾਲਦਾਜਵਾਬਦੇਣਲਈਸੀ,.ਜਿਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਵਾਰਸਹਨਇਹਅਪੀਲਉਸਸਥਿਤੀਤੋਂਉਤਪੰਨਹੋਈਹੈਜਿਸਵਿੱਚਦੇਰਸ੍ਰੀਅੰਨੰਤਰਾਈਪੀਪਟਾਨੀ, ਜਿਸਨੂੰਅਸੀਸੀਕਹਾਂਗੇ, ਨੂੰ10 ਦਸੰਬਰ, 1937 ਦੇਹਜ਼ੂਰਆਦੇਸ਼ਦੁਆਰਾਭਾਵਨਗਰਰਾਜਦਾਮੁੱਖਦੀਵਾਨਨਿਯੁਕਤਕੀਤਾਗਿਆਸੀ।15 ਜਨਵਰੀ, 1948 ਨੂੰ, ਭਾਵਨਗਰਦੇਮਹਾਰਾਜਾਨੇਆਪਣੇਰਾਜਵਿੱਚਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਸਰਕਾਰਦਾਆਗਾਜ਼ਕੀਤਾਅਤੇਅਸੀਸੀਨੂੰਭਾਵਨਗਰਦੁਰਬਾਰਬੈਂਕਦਾਚੇਅਰਮੈਨਨਿਯੁਕਤਕੀਤਾਪਰਉਸਅਸਾਮੀਲਈਉਸਨੂੰਕੋਈਤਨਖਾਹਨਹੀਂਮਿਲੀ।ਉਸੇਤਾਰੀਖਨੂੰਇੱਕਹੋਰਹਜ਼ੂਰਆਦੇਸ਼ਦੁਆਰਾਮਹਾਰਾਜਾਨੇ2,000:—ਅਸੀਸੀਨੂੰਮਹੀਨਾਵਾਰਪੈਨਸ਼ਨਦੇਤੌਰਤੇ ਰੁਪਏਦਿੱਤੇ।ਆਦੇਸ਼ਇਸਤਰ੍ਹਾਂਦੇਸੀ Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट[1961] 742 महेशअनंतपटानी औरएकऔर वी. आयआयोग-कर, बम्बईउत्तर, अहमदाबाद ( जे. एल. कपूर, एम. हिदायतुल्लाऔरजे. सी. शाह, जे. जे.) आयकर-पिछलीसेवाओंकेलिएउपहारयापारिश्रमिक-पूर्वशासकद्वाराभारतीयराज्यकेसेवानिवृत्त-दीवानकोभुगतानकरकीदेयता भारतीयआय-करअधिनियम, 1922 (1922 का11) धारा7 (1), स्पष्टीकरण(2)। एजोपहलेभावनगरराज्यकेदीवानथे राज्यमेंजिम्मेदारसरकारकीशुरुआतकीगईथी, जिसेप्रतिमाह5 लाखरुपयेकीपेंशनदीगईथी।2,000 15 जनवरी, 1948 केएकआदेशद्वाराराज्यकेमहाराजाद्वारा।1 मार्च, 1948 कोभावनगरराज्यकासंयुक्तराज्यअमेरिकाकेसौराष्ट्रमेंविलयकरदियागयाऔरमहाराजाराज्यकेशासकनहींरहे।इसकेबाद31 मई, 1950 कोमहाराजानेबॉम्बेमेंअपनेबैंकरकोएककरोड़रुपयेकाभुगतानकरनेकानिर्देशदिया।5 उनकेखातेमेंजमाराशिमेंसेलाखोंरुपयेऔरजबउनसेनिर्देशकेलिएकहागयाकिउसराशिकोलेखापुस्तकोंमेंकैसेदर्जकियाजाए, तोउन्होंने27 दिसंबर, 1950 कोएकआदेशपारितकिया,जिसमेंकहागयाथाकिएकेअनुपातमेंवफादारऔरमेधावीसेवाएंदेनेकेबादउक्तराशिउन्हेंउपहारके-रूपमेंदीगईथीऔरयहराशिउनकेव्यक्तिगतव्खातेमेंडेबिटटकीजानीचाहिए।आयकरकेलिएउपरोक्तराशिकादायित्ववर्ष1951-52 केलिएएकीमूल्यांकनकार्यवाहीकेदौरानउठायागयाथा,औरगद्दारोंने10 मार्च, 1953 कोएकपत्रप्रस्तुतकिया, जोमहाराजाद्वारापूर्वकेअनुरोधपरलिखागयाथा, जोइसप्रकारहैःमैंपुष्टिकरताहूंकिजून1950 में, मैंनेआपकोरुपयेकीराशिदीथी।5 जोआपकेऔरआपकेलिएमेरेस्नेहऔरसम्मानकेप्रतीककेरूपमेंएकउपहारथा परिवार. " आय-करअधिकारीनेअभिनिर्धारितकियाकिराशिएसकेतहतआय-करकेलिएउत्तरदायी-थी।7 ( 1 ) , भारतीयआयकरअधिनियम, 1922 केस्पष्टीकरण(2) केसाथपढ़ें।अपीलीयन्यायाधिकरणनेलिया महाराजाद्वारा27 दिसंबर, 1950 और10 मार्च, 1953 कोलिखेगएदोदस्तावेजोंकोध्यानमेंरखतेहुएयहमानागयाकिपहलादस्तावेजजिसमेंस्पष्टरूपसेउल्लेखकियागयाथाकिउक्तराशिकाभुगताननिर्धारितीकोक्योंकियागयाथा, इसकारणसेअधिकविश्वसनीयथाकियह2 सालसेअधिकसमयसेसंबंधितथा। बादमेंऔरजिसकीशुद्धताकेलिएवेइच्छुकनहींथेस्वीकारकरें।न्यायाधिकरणनेआयकरअधिकारीसेसहमतिव्यक्तकीकि यहराशिएककरयोग्यरसीदथी।आयोजित, (कपूरऔरशाहकेअनुसार, जे. जे.।; हिदायतुल्ला, जे.,असहमतिजतातेहुए), किमामलेकेतथ्योंपररु।5 एकलाखदिएगए। निर्धारितीकोराज्यकेदीवानकेरूपमेंपहलेसेदीगईसेवाओंपरविचारकरनेकेलिएभुगतानकेरूपमेंनहीं, बल्किकेवलनिर्धारितीकेलिएमहाराजाकेस्नेहऔरसम्मानकेप्रतीककेरूपमेंएकउपहारकेरूपमें, औरइसलिए, 2 एस. सी. आर. सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्टपरकरलगानेकेलिएउत्तरदायीनहींथा। 743 -एसकेतहत।7 ( 1 ) , भारतीयआयकरअधिनियमकास्पष्टीकरण(2), 1922 न्यायाधिकरणनेदस्तावेज़कोदिनांकितमानतेहुएगलतीकीथी 27 दिसंबर, 1950 कोएकसमकालीनदस्तावेजकेरूपमें वास्तवमेंयहवेतनकेछहमहीनेबादलिखागयाथा।औरइसगलतदृष्टिकोणकेकारणजिसकेपरिणामस्वरूप दूसरापत्रअस्वीकारकरदियागयाथा, द्वारादियागयानिष्कर्ष न्यायाधिकरणकोन्यायालयपरबाध्यकारीनहींमानाजासकताथा। पी. कृष्णमेननबनामआय-करआयुक्त, मैसूर, त्रावणकोर-कोचीनऔरकुर्ग, बैंगलोर, [1959] सप।1 एस. सी. आर. 133, विशिष्ट। हिदायतुल्लाजे. केअनुसार-"कंटेंपोरोरा" शब्दकाउपयोग बैंकरकोआदेशकावर्णनकरनेकामतलबइससेअधिकनहींथायहकिथाऔरराशिकेबहुतजल्दबादथा यहसमयमेंपहले दियागया।"उपहार" शब्दनेवेतनकीप्रकृतिकोनहींबदला। महाराजानेवास्तवमेंएकउपहारदिया, जैसाकिउन्होंनेकहाथाखुलासाकियाकियहपारिश्रमिककेमाध्यमसेथा फिरसे, लेकिनआदेशने पिछलीसेवाओंकेलिए। न्यायाधिकरणकोएकअंशकोस्वीकारकरनेकाअधिकारथा दूसरेकेलिएवरीयतामेंसाक्ष्यका, औरपरनिष्कर्ष महाराजाकेपत्रकाप्रमाणिकमूल्यएकमामलाथा अनिवार्यरूपसेन्यायाधिकरणकोअंततःनिर्णयलेनाहै।निर्णयमें पी. कृष्णमेननबनामआय-करआयुक्त, मैसूर त्रावणकोर-कोचीनऔरकुर्ग, बैंगलोर, [1959] सप।आईएस. सी. आर. वर्तमानमामलेकोलागूकियागयाऔरसमाप्तकियागया। 133 , सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं। 232 1960 से।अक्टूबरकेनिर्णयऔरआदेशसेअपील 6, 1958, आयमेंबॉम्बेउच्चन्यायालयका1958 काकरसंदर्भसं. 10।आर. जे. कोलाह, द्वारकादास, एस. एन. एंडले, रामेश्वरएपेलकेलिएनाथ, जे. बी. दादाचंजीऔरपी. एल. वोहरा। लैंट्स।प्रत्यर्थीकेलिएहरद्यालहार्डीऔरडी. गुप्ता। 1960. 29 नवंबर।जे. एल. कपूरकानिर्णयऔरजे. सी. शाह, जे. जे. , कपूर, जे. एम. द्वारावितरितकियागयाथा।हिदायतुल्ला, जे. नेएकअलगफैसलासुनाया। कपूर, जे.-यहएकप्रमाणपत्रकेअनुसारएकअपीलहै। फैसलेकेखिलाफबॉम्बेउच्चन्यायालयआय-कररेफरीमेंउसन्यायालयकाआदेशऔरआदेश1958 काकिरायासं. 10, निर्धारितीकेखिलाफसंदर्भितप्रश्नकाउत्तरदेतेहुए, जिसकेकानूनीप्रतिनिधिसर्वोच्चन्यायालयरिपोर्ट[1961] हैं। 744 हमारेसमक्षअपीलकर्ता, प्रत्यर्थीआय-करआयुक्तहै। Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) “ਉਸਨੇਸਾਡੇਬਚਪਨਵਿੱਚਸਾਨੂੰਚੰਗੀਤਰ੍ਹਾਂਪਾਲਿਆਅਤੇਪਿਛਲੇਯੁੱਧਦੇਬਹੁਤਮੁਸ਼ਕਿਲਸਮੇਂਦੌਰਾਨਅਤੇ,,ਉਸਤੋਂਬਾਅਦ ਸਾਡੇਅਤੇਸਾਡੇਰਾਜਲਈਇਕਾਗਰਤਾਅਤੇਵਫਾਦਾਰੀਨਾਲਕੀਮਤੀਸੇਵਾਵਾਂਮੁਹੱਈਆਕੀਤੀਆਂਜਿਸਨੇਰਾਜਦੀਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾਅਤੇਸਮ੃ੱੱਧੀਵਿੱਚਵਾਧਾਕੀਤਾਅਤੇਰਾਜਅਤੇਲੋਕਾਂਨੂੰਭਾਰਤਵਿੱਚਮਾਣਦੀਥਾਂਦਿੱਤੀ।ਇਸਦੀਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਵਿੱਚ,, ਇਹ(ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ) ਫੈਸਲਾਕੀਤਾਗਿਆਹੈਕਿਉਸਨੂੰਮਹੀਨਾਵਾਰ2,00022-1-1948 ਰੁਪਏਦੀ।”ਪੈਨਸ਼ਨਦਿੱਤੀਜਾਵੇ ਜੋਕਿਉਹਮਹੀਨਾਵਾਰਤਨਖਾਹਹੈਜੋਉਹਇਸਸਮੇਂਖਿੱਚਰਿਹਾਹੈ।ਮਿਤੀ 31 ਮਈ, 1950 ਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਜਾਨੇਮੈਸਰਜ਼. ਪ੍ਰੇਮਚੰਦਰੋਇਚੰਦਅਤੇਪੁੱਤਰ, ਬੌਂਬੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂਨਾਲਉਸਦਾਇੱਕ “ਖਾਤਾਸੀਲਈਨਿਰਦੇਸ਼ਦਿੱਤਾ।ਆਪਣੇਖਾਤੇਵਿੱਚਪਏਰਕਮਵਿੱਚੋਂਸ੍ਰੀਏ” ਇਹਰਕਮ12 ਜੂਨ, 1950. ਨੂੰਕਰਦਾਤਾਨੂੰਅਦਾਕੀਤੀਗਈ।ਇਹਦੱਸਿਆਗਿਆਹੈਕਿਪੀ. ਪਟਾਨੀਨੂੰਚੈੱਕਦੁਆਰਾ5 ਲੱਖਰੁਪਏਦਾਭੁਗਤਾਨਕਰਨ5ਮਹਾਰਾਜਾਦੇਲੇਖਾਕਾਰਨੇਹਦਾਇਤਾਂਮੰਗੀਆਂਸਨਕਿਖਾਤਿਆਂਵਿੱਚ ਲੱਖਰੁਪਏਦੀਰਕਮਨੂੰਕਿਵੇਂਸਮਾਯੋਜਿਤਕੀਤਾਜਾਵੇਅਤੇ27 ਦਸੰਬਰ, 1950:— ਨੂੰਮਹਾਰਾਜਾਨੇਹੇਠਾਂਦਿੱਤਾਹੁਕਮਜਾਰੀਕੀਤਾ “. ਪਟਾਨੀ,ਸ਼੍ਰੀਅੰਨੰਤਰਾਯਪੀ ਸਾਡੇਭਾਵਨਗਰਰਾਜਦੇਸਾਬਕਾਦੀਵਾਨਨੇਵਫਾਦਾਰਅਤੇਯੋਗਸੇਵਾਵਾਂਮੁਹੱਈਆਕੀਤੀਆਂਹਨ, ਇਸਵਿਚਾਰਵਿੱਚ5,00,000 (ਪੰਜਲੱਖ)ਲਈ, ਰੁਪਏਉਸਨੂੰਤੋਹਫੇਵਜੋਂਦਿੱਤੇਜਾਂਦੇਹਨ।ਇਸ” ਇਹਹੁਕਮਦਿੱਤਾਜਾਂਦਾਹੈਕਿਕਿਹਾਗਿਆਰਕਮਸਾਡੇਨਿੱਜੀਖਰਚਖਾਤੇਵਿੱਚਨਾਮਜ਼ਦਕੀਤੀਜਾਵੇ। 1 ਮਾਰਚ, 1948 ਨੂੰ, ਭਾਵਨਗਰਰਾਜਸੌਰਾਸ਼ਟਰਦੇਸੰਯੁਕਤਰਾਜਾਂਵਿੱਚਵਿਲੀਨਹੋਗਿਆਅਤੇਮਹਾਰਾਜਾਨੇਉਸਰਾਜਦੇਰਾਜਾਦੇਰੂਪਵਿੱਚਆਪਣੀਸਥਿਤੀਖਤਮਕਰਦਿੱਤੀਜਿਵੇਂਕਿਉਸਤੋਂਇਸ5 ਲੱਖਰੁਪਏਦੀਰਕਮਦੀਕਰਯੋਗਤਾਨੂੰਬੇਨਤੀ'ਤੇਜੋਕਿਮੌਖਿਕਦੱਸਿਆਗਿਆਸੀ1951-52 ਦੇਆਕਲਨਵਰ੍ਹੇਦੀਆਕਲਨਕਾਰਵਾਈਦੌਰਾਨਉਠਾਇਆਗਿਆਸੀਅਤੇਕਰਦਾਤਾਦੀ, ਮਹਾਰਾਜਾਨੇ10 ਮਾਰਚ, 1953: ਨੂੰਹੇਠਾਂਦਿੱਤਾ "1950 ਵਿੱਚ,(ਰੁ. 5,00,000) ਦੀਰਕਮਦਿੱਤੀਸੀ,ਮੈਂਪੁਸ਼ਟੀਕਰਦਾਹਾਂਕਿਜੂਨ ਮੈਂਤੁਹਾਨੂੰਪੰਜਲੱਖਰੁਪਏਜੋਕਿਮੇਰੇਪਿਆਰਅਤੇਸਤਿਕਾਰਦਾਇੱਕਟੋਕਨਵਜੋਂਇੱਕਤੋਹਫਾਸੀਤੁਹਾਡੇਅਤੇਤੁਹਾਡੇਪਰਿਵਾਰਲਈ।ਇਹਰਕਮਤੁਹਾਨੂੰਮੇਰੇ31 ਮਈ, 1950 ਦੇਪੱਤਰਅਨੁਸਾਰਪ੍ਰੇਮਚੰਦਰੋਇਚੰਦਐ"ਡਸਨਜ਼ਦੁਆਰਾਅਦਾਕੀਤੀਗਈਸੀ,ਜੋਮੇਰੇਖਾਤੇਵਿੱਚਉਨ੍ਹਾਂਦੇਨਾਲਪੈਸੇਤੋਂਸੀ। 12 ਜੂਨ, 1950.ਇਨ੍ਹਾਂਤੱਥਾਂਉੱਤੇਆਮਦਨਕਰਅਧਿਕਾਰੀਨੇਫੈਸਲਾਕੀਤਾਕਿ ਨੂੰਪ੍ਰਾਪਤਹੋਈਰੁ5,00,0007(1)(2) ਦੀਰਕਮਆਮਦਨਕਰਅਧੀਨਸੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰਉਸਸੈਕਸ਼ਨਦੀਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲਪੜ੍ਹਦੇਹੋਏਕਰਯੋਗਸੀ,, 1955 ਜਿਵੇਂਕਿਇਹਵਿੱਤਐਕਟ ਦੁਆਰਾਸੋਧਤੋਂਪਹਿਲਾਂਸੀ।ਕਰਦਾਤਾਨੇਅਪੀਲੇਟਸਹਾਇਕਕਮਿਸ਼ਨਰਨੂੰਅਪੀਲਕੀਤੀਜੋਖਾਰਜਕਰਦਿੱਤੀਗਈ।ਉਸਆਦੇਸ਼ਵਿਰੁੱਧਇਕਅਪੀਲਆਮਦਨਕਰਅਪੀਲੇਟਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੂੰਲਈਗਈਪਰਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਵੀਅਪੀਲਨੂੰਖਾਰਜਕਰਦਿੱਤਾ।ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਫੈਸਲਾਕੀਤਾਕਿਹਾਲਾਤਾਂਨੂੰਦੇਖਦੇਹੋਏਉਹ'"ਸਮਕਾਲੀਦਸਤਾਵੇਜ਼. 5,00,000, ਭਾਵ, 27 ਦਸੰਬਰ, 1950 ਦੇਆਦੇਸ਼" ਨੂੰਹੋਰਮਹੱਤਵਦੇਣਗੇ";ਜਿਸਨੇਸਪਸ਼ਟਤੌਰਉਸਪੱਤਰਦੇਸਮੱਗਰੀਤੇਦੱਸਿਆਕਿਕਿਉਂਰੁ'ਤੇ"ਵਿਸ਼ਵਾਸਕਰਨਲਈਤਿਆਰਨਹੀਂਸੀਅਤੇਮਾਮਲਾਇੱਥੇਛੱਡਦੇਣਗੇ। ਦੀਰਕਮਕਰਦਾਤਾਨੂੰਅਦਾਕੀਤੀਗਈਸੀ।ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ" ਹਵਾਲਾਮਹਾਰਾਜਾਦੇ10 ਮਾਰਚ, 1953 ਦੇਪੱਤਰਨੂੰਹੈ।ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਹੋਰਫੈਸਲਾਕੀਤਾਕਿਮਹਾਰਾਜਾਅਤੇਰਾਜਵਿਚਕਾਰਕੋਈਵੱਖਰਾਪਨਨਹੀਂਹੈਅਤੇ ",ਇਕਪਲਲਈਮਾਨਲਈਏਕਿਸਾਡਾਇਹਨਜ਼ਰੀਆਸਹੀਨਹੀਂਪਾਇਆਜਾਂਦਾ ਫਿਰਵੀਇਹਸਪਸ਼ਟਹੈਕਿ13 ਮਿਤੀ22-1-1948 (ਉਪਰੋਕਤਪੈਰਾ2 ਵਿਚਵੇਖੋ)ਹੁਜ਼ੂਰਆਦੇਸ਼ਨੰਬਰ ਤੋਂਇਹਸਪਸ਼ਟਹੈਕਿਕਰਦਾਤਾਨੇਨਾਸਿਰਫਰਾਜਨੂੰ, ਜੇਕਰਇਹਮਹਾਰਾਜਾਤੋਂਵੱਖਰਾਹੈ', ਪਰਮਹਾਰਾਜਾਨੂੰਵੀਸੇਵਾਵਾਂਦਿੱਤੀਆਂਹਨ"; ਕਿਉਂਕਿਉਸਹੁਜ਼ੂਰਆਦੇਸ਼ਨੇਸਪਸ਼ਟਤੌਰਤੇਹਵਾਲਾਦਿੱਤਾਹੈਕਿਕਰਦਾਤਾਨੇ" ਇਸਲਈ,ਸਾਨੂੰਅਤੇਸਾਡੇਰਾਜਨੂੰਕੀਮਤੀਸੇਵਾਵਾਂ'. 5 ਲੱਖਦੀਈਮਾਨਦਾਰੀਅਤੇਜ਼ਮੀਰਦਾਰੀਨਾਲਦਿੱਤੀਆਂਹਨ।ਰਕਮਇਕਕਰਯੋਗਪ੍ਰਾਪਤੀਹੈਜੋਸੈਕਸ਼ਨ7(1) ਨੂੰਵਿਆਖਿਆ ਅਸੀਂਇਸਨਤੀਜੇ2 ਨਾਲਪੜ੍ਹਦੇਹੋਏਆਉਂਦੀਹੈ।ਤੇਪਹੁੰਚਾਂਗੇਕਿਰੁ" ਕਰਦਾਤਾਦੇਉਦਾਹਰਣ'ਤੇਹਾਈਕੋਰਟਨੂੰਨਿਮਨਲਿਖਤਕਾਨੂੰਨੀਸਵਾਲਭੇਜਿਆਗਿਆਸੀ:"ਕੀ5 ਲੱਖਰੁਪਏਦੀਰਕਮਆਮਦਨਕਰਐਕਟ1951-52 ਦੇਮੁਲਾਂਕਣਵਰ੍ਹੇਲਈਕਰਦਾਤਾਦੇਹੱਥਾਂਵਿੱਚਸਹੀਢੰਗਨਾਲਟੈਕਸਲਈਗਈਹੈ?" ਅਤੇਇਕਹੋਰਸਵਾਲਜੋਕਿਆਮਦਨਕਰਐਕਟਦੀਧਾਰਾ4(3)(vii) ਦੀਲਾਗੂਤਾਬਾਰੇਸੀ, ਇਸਆਧਾਰ'ਤੇਨਹੀਂਪੁੱਛਿਆਗਿਆਕਿਇਹਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਦੇਆਦੇਸ਼ਤੋਂਬਾਹਰਨਹੀਂਆਇਆ। 'ਹਾਈਕੋਰਟਨੇ,ਤੇਆਕੇਨਤੀਜਾਕੱਢਿਆਕਿਆਮਦਨਕਰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਦੁਆਰਾਦਿੱਤੇਗਏਨਤੀਜਿਆਂ ਐਕਟਦੀਧਾਰਾ7(1) ਵਿਆਖਿਆ(2) ਲਾਗੂਹੁੰਦੀਹੈ।ਇਸਨੇਫੈਸਲਾਕੀਤਾਕਿਇਸਰਕਮਦੀਪ੍ਰਾਪਤੀਨੂੰਕਰਦਾਤਾ; ਕਿਤੋਹਫਾਕਰਦਾਤਾਦੀਵੱਲੋਂਇਕਅਚਾਨਕਲਾਭਜਾਂਵਿਅਕਤੀਗਤਤੋਹਫਾਵਜੋਂਨਹੀਂਮੰਨਿਆਜਾਸਕਦਾਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾਜਾਂਚਰਿੱਤਰਦੀਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਵਿੱਚਨਹੀਂਸੀਬਣਾਇਆਗਿਆਅਤੇਨਾਹੀਇਹਉਸਦੀਵਿਅਕਤੀਗਤ;'ਗੁਣਵੱਤਾਵਾਂਦੀਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਦਾਪ੍ਰਤੀਕਸੀ ਕਿਤੋਹਫਾਲਈਵਿਚਾਰਨੂੰਸਪਸ਼ਟਤੌਰਤੇਪਿਛਲੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਵਜੋਂਦੱਸਿਆਗਿਆਸੀਅਤੇਇਸਲਈਇਸਨੂੰਇਕਮਾਲਕਵੱਲੋਂਕਰਮਚਾਰੀਨੂੰਦਿੱਤਾਗਿਆਸਿਰਫਇਕਤੋਹਫਾਵਜੋਂਨਹੀਂਮੰਨਿਆਜਾਸਕਦਾਜਦੋਂਕੋਰਟਨੂੰਨਹੀਂਪਤਾਕਿਉਸਤੋਹਫਾਨੂੰਬਣਾਉਣਦੀਕੀਮੋਟੀਵੇਸ਼ਨਸੀ।ਮਾਮਲੇਦੇਤੱਥਾਂ'ਤੇਹਾਈਕੋਰਟਨੇਨਤੀਜਾਪਾਇਆ,, ਕਿਮਾਮਲਾਧਾਰਾ7(1), ਵਿਆਖਿਆ(2) ਦੇ ਹਾਲਾਂਕਿਕੁਝਹਿਚਕਿਚਾਹਟਨਾਲਦਾਇਰੇਵਿੱਚਆਉਂਦਾਹੈ।ਹਾਈਕੋਰਟਨੇਇਹਵੀਫੈਸਲਾਕੀਤਾਕਿਇਹਰਕਮਟੈਕਸਤੋਂਛੋਟਨਹੀਂਹੋਸਕਦੀ-ਕਿਉਂਕਿਇਹਸਿਰਫਇਕਅਚਾਨਕਜਾਂਗੈਰ'ਦੁਹਰਾਉਣਵਾਲੀਪ੍ਰਾਪਤੀਸੀਕਿਉਂਕਿਇਕਵਾਰਰੁਜ਼ਗਾਰਨਾਲਸੰਬੰਧਸਥਾਪਿਤਹੋਜਾਣਤੇਪ੍ਰਾਪਤੀਦੀਦੁਹਰਾਉਣਜਾਂਅਚਾਨਕਕਿਸਮਦੀਵਿਚਾਰਣਾਦਾਕੋਈਸਵਾਲਨਹੀਂਸੀ। ਹਾਈਕੋਰਟਵਿੱਚਕਾਰਵਾਈਦੇਚੱਲਦਿਆਂਕਰਦਾਤਾਦੀਮੌਤਹੋਗਈਅਤੇਉਸਦੇਵਾਰਸਅਤੇਕਾਨੂੰਨੀਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀਰਿਕਾਰਡ'ਤੇਲਿਆਂਦੇਗਏਅਤੇਇਸਲਈਉਹਅਪੀਲਕਰਤਾਹਨ। Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) Per Hidayatullah, J.-The use of the word "contempora-neous" to describe the order to the banker meant no more than this that it was earlier in time and very soon after the amount was given. The word "gift" did not alter the nature of pay-ment; the Maharaja indeed made a gift, as he had stated over again, but the order disclosed that it was by way of remunera-tion for past services. The Tribunal was within its rights in accepting one piece of evidence in preference to another, and the finding on the evidentiary value of the letter of the Maharaja was a matter essentially for the Tribunal to decide finally. The decision in P. Krishna Menon v. The Commissioner of Income-tax, Mysore, Travancore-Cochin and Coorg, Bangalore, [r959] Supp. r S.C.R. r33, was applicable and concluded the present case. CIVIL APPELLATE JURISDICTION: 232 of 1960. Civil Appeal No. Appeal from the Judgment and Order dated Octo-ber 6, 1958, of the Bombay High Court in Income Tax Reference No. 10 of 1958. R. J. Kolah, Dwaraka Das, S. N. Andley, Rameshwar Nath, J.B. Dadachanji and P. L. Vohra for the Appel-lants. Hardyal Hardy and D. Gupta for the Respondent. 1960. November 29. The Judgment of J. L. Kapur and J.C. Shah, JJ., was delivered by Kapur, J. M. Hidayatullah, J., delivered a separate Judgment. KAPUR, J.-This is an appeal pursuant t; a certifi- Kaput ]. cate of the High Court of Bombay against the judg-ment and order of that Court in,.)ncome-tax Refe-rence No. 10 of 1958, answering the question referred to it against the assessee whose legal representatives are [1961) the appellants before us, the respondent being the · 196o . Commissioner of Income-tax. JIPattani ,. [, ][h ]" [h-A ]o, Another ••• ,,., Th e .ac " t s w h' IC h h ave given rise o . . t th e appea 1 are v. that the late Mr. Annantrai P. Pattani, hereinafter The Commissioner called the assessee was, by Hazur Order dated Decem-o/ Income-ta" her 10, 1937, appointed the Chief Dewan of Bhavnagar Bombay North, State. On January 15, 1948, the Maharaja ofBhavna-Ahmedabad gar mtro uce • d d respons1 e 'bl G overnmen m t · h' IS St ate Kapu; 1. and appointed the assessee as the Chairman of the Bhavnagar Durbar Bank but he received no salary for that post. On the same date by another Hazur Order the Maharaja granted a monthly pension of Rs. 2,000 to the assessee. The order was in the following terms:- " He looked after us well in our childhood and rendered valuable services sincerely and with single-. minded loyalty to us and our State during extremely difficult period of the last war and thereafter, which has enhanced the prestige and prosperity of the State and given the State and the people a place of pride in India. In appreciation of this, it is (hereby) decided to grant him a monthly pension of Rs. 2,000 two thousand which is the monthly salary he is drawing at present. Date 22-1-1948." On May 31, 1950, the Maharaja directed Messrs. Prem- chand Roychand & Sons, Bombay, with whom he had an account "to pay by cheque to Mr. A.P. Pattani Rs. 5 lacs out of the amount lying to the credit of my account with you." This sum was paid to the assessee on June 12, 1950. It is stated that the accountant of the Maharaja asked for instruction1> as to how that amount of Rs. 5 lacs was to be adjusted in the accounts and on December 27, 1950, the Maharaja made the following order:- "In consideration of Shri Annantrai P. Pattani the Ex-Diwan of our Bhavnagar State having render-ed loyal and meritorious services Rs. 5,00,000 (Rupees Five Lacs) are given to him as gift. Therefore, it is ordered that the said amount should be debited to our Personal Expense Account." On March 1, 1948, Bhavnagar State was merged in the United States of Saurashtra and the Maharaja ceased to be the ruler of the said State as from that date. The assessability of this sum of Rs. 5 lacs was '9[60 ] Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) लैंट्स।प्रत्यर्थीकेलिएहरद्यालहार्डीऔरडी. गुप्ता। 1960. 29 नवंबर।जे. एल. कपूरकानिर्णयऔरजे. सी. शाह, जे. जे. , कपूर, जे. एम. द्वारावितरितकियागयाथा।हिदायतुल्ला, जे. नेएकअलगफैसलासुनाया। कपूर, जे.-यहएकप्रमाणपत्रकेअनुसारएकअपीलहै। फैसलेकेखिलाफबॉम्बेउच्चन्यायालयआय-कररेफरीमेंउसन्यायालयकाआदेशऔरआदेश1958 काकिरायासं. 10, निर्धारितीकेखिलाफसंदर्भितप्रश्नकाउत्तरदेतेहुए, जिसकेकानूनीप्रतिनिधिसर्वोच्चन्यायालयरिपोर्ट[1961] हैं। 744 हमारेसमक्षअपीलकर्ता, प्रत्यर्थीआय-करआयुक्तहै। अपीलकोजन्मदेनेवालेतथ्ययहहैंकिस्वर्गीयश्रीअन्नंत्रीपी. पट्टानी, जिन्हेंइसकेबादनिर्धारितीकहागयाथा, को10 दिसंबर, 1937 केहजूरआदेशद्वाराभावनगरराज्यकामुख्यदीवाननियुक्तकियागयाथा।15 जनवरी, 1948 कोभावनागरकेमहाराजानेअपनेराज्यमेंजिम्मेदारसरकारकीशुरुआतकीऔरनिर्धारितीकोभावनगरदरबारबैंककाअध्यक्षनियुक्तकिया, लेकिनउन्हेंउसपदकेलिएकोईवेतननहींमिला।उसीतारीखकोएकअन्यहजूरआदेशद्वारामहाराजानेएकलाखरुपयेकीमासिकपेंशनप्रदानकी।2,000 निर्धारितीको।आदेशनिम्नलिखितशब्दोंमेंथाः" उन्होंनेबचचपनमेंहमारीअच्छीतरहसेदेखभालकीऔरईमानदारीसेऔरअकेलेरहनेकेसाथबहुमूल्यसेवाएंदीं। पिछलेयुद्धकीअत्यंतकठिनअवधिकेदौरानऔरउसकेबादहमारेऔरहमारेराज्यकेप्रतिनिष्ठावाननिष्ठा, जिसनेराज्यकीप्रतिष्ठाऔरसमृद्धिकोबढ़ायाहैऔरराज्यऔरलोगोंकोभारतमेंगौरवकास्थानदियाहै।इसकेलिए(इसकेद्वारा) उन्हेंएकलाखरुपयेकीमासिकपेंशनदेनेकानिर्णयलियागयाहै।2,000 दोहजारजोकिवर्तमानमेंउनकामासिकवेतनहै।तिथि22-1-1948 "। 31 मई, 1950 कोमहाराजानेमेसर्सकोनिर्देशितकिया।प्रेमचंदरॉयचंदएंडसंस, बॉम्बे, जिनकेसाथउन्होंनेश्रीए. पी. पट्टानीकोचेकद्वाराभुगतानकरनेकेलिएएकखाताथा।5 आपकेसाथमेरेखातेमेंजमाकीगईराशिमेंसेलाखों।" यहराशिनिर्धारितीको12 जून, 1950 कोदीगईथी।ऐसाकहाजाताहैकिमहाराजाकेलेखाकारनेनिर्देशमांगेकिरुपयेकीवहराशिकितनीहै।5 लाखमेंसमायोजितकियाजानाथा 27 दिसंबर, 1950 कोमहाराजानेनिम्नलिखितआदेशदियाः " हमारेभावनगरराज्यकेपूर्व-दीवानश्रीअन्नानत्राईपी. पट्टानीकीनिष्ठाऔरसराहनीयसेवाओंकोध्यानमेंरखतेहुए।5,00,000 ( पाँचचलाखरुपये) उन्हेंउपहारकेरूपमेंदिएजातेहैं।इसलिए, यहआदेशदियाजाताहैकिउक्तराशिकोहमारेव्यक्तिगतव्खातेमेंजमाकियाजाए। 1 मार्च, 1948 कोभावनगरराज्यकासंयुक्तराज्यसौराष्ट्रऔरमहाराजामेंविलयकरदियागया।उस2 एस. सी. आर. सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्टकेअनुसारउक्तराज्यकाशासकहोनाबंदहोगया। 745 तिथि।रुपयेकीइसराशिकीआकलनक्षमता।5 मूल्यांकनवर्षएकेलिएमूल्यांकनकार्यवाहीकेदौरानलाखरुपयेजुटाएगएथेऔरएफनिर्धारितीकेअनुरोधपर, जिसेमौखिककहाजाताहै, महाराजाने10मार्च, 1953 कोनिम्नलिखितलिखाः आई. मैंपुष्टिकरताहूंकिजून1950 में, मैंनेआपकोएकराशिदीथी " पाँचचलाखरुपये(रु।5,00,000) जोआपकेऔरआपकेलिएमेरेस्नेहऔरसम्मानकेप्रतीककेरूपमेंएकउपहारथा। परिवार।यहराशिआपकोप्रेमचंदरॉयचंदएंडसंसद्वारामेरे31 मई, 1950 केपत्रकेअनुसारउनकेसाथमेरेखातेमेंजमाधनसेदीगईथी। इनतथ्योंपरआयकरअधिकारीनेमानाकिरु।5,00,000 12 जून, 1950 कोप्राप्त, एसकेतहतआय-करकेलिएउत्तरदायीथा।7 ( 1 ) उसधाराकेस्पष्टीकरण(2) केसाथपढ़ेंक्योंकियहसंशोधनसेपहलेथा वित्तअधिनियम, 1955।निर्धारितीनेएकअपीलकी अपीलीयसहायकआयुक्तजिसेबर्खास्तकरदियागयाथा।उसआदेशकेखिलाफएकअपीलकीगईथी आय-करअपीलीयन्यायाधिकरणलेकिनन्यायाधिकरण याचिकाकोभीखारिजकरदिया।न्यायाधिकरणनेकहाकि परिस्थितियोंकोदेखतेहुएवेसमकालीनदस्तावेज़कोअधिकमहत्वदेंगे, अर्थात, 27 दिसंबर, 1950 काआदेश"; जोस्पष्टरूपसे रुपयेकीराशिकाउल्लेखकिया।5,00,000 भुगतानकियागयाथा यहमायनेरखताहै"।संदर्भपत्रकाहैमहाराजादिनांक10 मार्च, 1953।न्यायाधिकरणनेआगेकहा अभिनिर्धारितकियाकिमहाकेबीचचकोईभेदनहींथा राजाऔरराज्यऔर " एकपलकेलिएयहमानतेहुएकिहमारायहदृष्टिकोणहै सहीनहींपायागया, फिरभीयहहुज़ुरसेस्पष्टहै आदेशसं. 13 दिनांकित22-1-1948 (ऊपरपैरा2 केमाध्यमसे) किनिर्धारितीनेनकेवलराज्यकोसेवाएंप्रदानकीं, यदियहमहाराजासेअलगहैलेकिनमहाराजासेअलगहै। साथही; उसहुज़ूरआदेशकेलिएस्पष्टरूपसेनिर्धारितीकोसंदर्भितकरताहैईमानदारीऔरसमझदारीसेमूल्यवानसेवाएंप्रदानकरना। हमारेऔरहमारेराज्यकेलिए"।इसलिएहम, उसरुपयेकीराशिकोपकड़ें।5 लाखएककरयोग्यरसीदहै। स्पष्टीकरण2 केसाथपठितधारा7 (1) केअधीनआताहै। निर्धारितीकेकहनेपरनिम्नलिखितप्रश्न कानूनकोउच्चन्यायालयकोभेजागयाथाः 746 [ 1961 ] " चाहेरु. कीराशि।5 लाखठीकसेकियागयाहै केलिएनिर्धारितीकेहाथोंमेंकरलायागया -ऐ। मूल्यांकनवर्ष1951-52? ” सर। औरएसकीप्रयोज्यताकेबारेमेंएकऔरसवाल।4 ( 3 ) ( vii) आय-करअधिनियमकाउल्लेखनहींकियागयाथा सीआर इसआधारपरकियहक्रमसेउत्पन्ननहींहुआथा न्यायाधिकरण। Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) हमारेऔरहमारेराज्यकेलिए"।इसलिएहम, उसरुपयेकीराशिकोपकड़ें।5 लाखएककरयोग्यरसीदहै। स्पष्टीकरण2 केसाथपठितधारा7 (1) केअधीनआताहै। निर्धारितीकेकहनेपरनिम्नलिखितप्रश्न कानूनकोउच्चन्यायालयकोभेजागयाथाः 746 [ 1961 ] " चाहेरु. कीराशि।5 लाखठीकसेकियागयाहै केलिएनिर्धारितीकेहाथोंमेंकरलायागया -ऐ। मूल्यांकनवर्ष1951-52? ” सर। औरएसकीप्रयोज्यताकेबारेमेंएकऔरसवाल।4 ( 3 ) ( vii) आय-करअधिनियमकाउल्लेखनहींकियागयाथा सीआर इसआधारपरकियहक्रमसेउत्पन्ननहींहुआथा न्यायाधिकरण। त्रि-बूनलद्वारादिएगएनिष्कर्षोंपरउच्चन्यायालयइसनिष्कर्षपरपहुंचाकिएस।7 ( 1 ) आय-करअधिनियमकास्पष्टीकरण(2) लागूकियागया।इसनेअभिनिर्धारितकियाकिनिर्धारितीद्वाराइसराशिकीप्राप्तिकोअप्रत्याशितरूपसेऔरनहीप्रशंसापत्रकीप्रकृतिकेव्यक्तिगतउपहारकेरूपमेंमाननासंभवनहींथा; किउपहारनहींदियागयाथा। केव्यक्तित्वयाचचरित्रकीसराहनामें निर्धारितीऔरनहीयहइसकीसराहनाकाप्रतीकथाउसकेव्यक्तिगतगुण; किके लिएविचार उपहारकोपिछलीसेवाओंकेरूपमेंकहागयाथाऔरवहाँ इससेपहलेकिइसेकेवलएकउपहारकेरूपमेंनहींमानाजासकताथाएककर्मचारीकेलिएचालबाजजबअदालतकोपतानहींथा किसबातनेउसउपहारकोबनानेकेलिएप्ेतकिया।तथ्योंकेबारेमें इसमामलेमेंउच्चन्यायालयइसनिष्कर्षपरपहुंचाकिहालांकिकुछअनिच्छाकेसाथ, किमामलाभीतरगिरगया एसकीपरिधि।7 ( 1 ) , स्पष्टीकरण(2)।उच्चन्यायालयनेयहभीकहाकिइसराशिकोइससेछूटटनहींदीजासकतीहै।इसआधारपरकरकियहकेवलएकआकस्मिकयागैरथा आवर्तीरसीदक्योंकिएकबारकनेक्शनकेसाथ रोजगारस्थापितकियागयाथाकोईसवालनहींथा केआवर्तीयाआकस्मिकप्रकृतिकोबजाना कोन रसीद। उच्चन्यायालयमेंकार्यवाहीकेलंबितरहनेकेदौरान न्यायालयनिर्धारितीकीमृत्युहोगईऔरउसकेउत्तराधिकारीऔरकानूनीप्रतिनिधि संवेदनशीललोगोंकोरिकॉर्डमेंलायागयाथाऔरइसलिएवे अपीलार्थीहैं। अपीलार्थियोंकीओरसेयहतर्कदियागयाकि तथ्योंसेपताचचलताहैकिभुगतानकीगईराशिइसकेभीतरनहींआसकतीहै एस. 7 ( 1 ) , आय-करअधिनियमकास्पष्टीकरण(2)।केद्वारा 22 जनवरी, 1948 काहज़ूरआदेश, महाराजानिर्धारितीकोमूल्यवानसेवाओंकेलिएमुआवजादियाथा महाराजाकेप्रतिसमर्पितऔरएकनिष्ठनिष्ठा औरयुद्धकीकठिनअवधिकेदौरानअपनेराज्यकेलिए औरउसकेबाद, जिसनेप्रतिष्ठाकोबढ़ायाथाऔर राज्यकीसमृद्धिऔरउसकीसराहनामें2 एस. सी. आर. सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 747 महाराजानेनिर्धारितीकोएकमासिककलमदीथी। रुपयेकासायन।2,000 , जोनिर्धारितीकोभीभुगतानकियागयाथाविलयऔरस्थापनाकेबाद जनतासेबाहरसौराष्ट्रकासंयुक्तराज्य राजस्व।उससमयरु. 5,00,000 भुगतानकियागयाथा, 2 भावनगरराज्यकाअस्तित्वसमाप्तहोगयाथा। महाराजाअबएकशासकप्रमुखनहींथे, लेकिनथे मद्रासराज्यकेराज्यपाल।द्वाराआदेश कौनसेमेसर्स।प्रेमचंदरॉयचंदएंडसंस, बॉम्बे, रुपयेकीराशिकाभुगतानकरनेकानिर्देशदियागया।5,00,000 सेबाहर महाराजाकेखातेमेंकिसीकारणकाउल्लेखनहींहै।भुगतानकेलिए।जबएकलेखाकारकेबारेमेंआरोपलगायाजाताहै महाराजानेपूछाकिवहराशिकितनीहै? रु. 5,00,000 खातोंमेंसमायोजितकियाजानाथा, महाराजाने27 दिसंबर, 1950 कोलिखाथाकिदेशक्याहै? एकआदेशकेरूपमेंलिखाऔरनिर्देशदियाकिराशिहोनीचाहिएउसकेव्यक्तिगतव्खातेमेंजमाकियाजाए।यहभी। निर्धारितीकेविचारमेंनिर्धारितीकोदियागयाउपहारकेरूपमेंवफादारऔरसराहनीयसेवाएँ।जबपूछागया बादमेंइसउपहारकोबनानेकेकारणोंकोस्पष्टकरनेकेलिए महाराजानेस्पष्टकियाकियहउपहारएकप्रतीककेरूपमेंथा निर्धारितीऔरउसकेपरिवारकेलिएस्नेहऔरसम्मानऔरयहकिराशिमेसर्सद्वाराभुगतानकीगईथी।प्रेमचंद रॉयचंदएंडसंसकेनिजीधनसे उसफर्मकेसाथमहाराजा। आय-करअपीलीयन्यायाधिकरणनेलिया उनदोदस्तावेजोंकोध्यानमेंरखेंजिनमेंसेपहला27 दिसंबर, 1950 केएकआदेशकेरूपमेंवर्णित, जो एक"समकालीनदस्तावेज़" केरूपमेंमानाजाताथाऔरदूसरा10 मार्च, 1953 कापत्र,जोलगभगदोसालबादथा।न्यायाधिकरणनेकोरकोस्वीकारनहींकिया पत्रमेंजोकहागयाथालेकिनसंलग्नकियागयाथाउसकीशुद्धता 27 दिसंबर, 1950 केदस्तावेज़काबहुतमहत्वहै, जिसेन्यायाधिकरणनेएकअस्थायीदस्तावेज़मानाथा। हमेंऐसाप्रतीतहोताहैकिन्यायाधिकरणनेगलतीकीथी 27 दिसंबर, 1950 केदस्तावेज़कोएकअस्थायीदस्तावेज़केरूपमेंमानतेहुएऔरइसगलतदृष्टिकोणकेकारणइसनेजोनिष्कर्षदियाहै, उसेतथ्यकेनिष्कर्षकेरूपमेंनहींमानाजासकताहैजोअदालतकोअपनेनिर्णयमेंबाध्यकरताहै।यहस्पष्टहैकिसर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्टकाकारण 748 [ 1961 ] न्यायाधिकरणनेइससारेमहत्वकोदस्तावेज़सेजोड़ा 27 दिसंबर, 1950 कायहथाकियहसमकालीनथा। ¿ नीउस।यहस्वीकारकरनामुश्किलहोगाकिएकदस्तावेज़भुगतानकेछहमहीनेबादलिखाजासकताहै विशेषषरूपसेसमकालीनदस्तावेज़कहाजाताहै जबउसदस्तावेज़काउद्देश्यकेवलनिर्देशदेनाथा एकलेखाकारकेरूपमेंवहकैसेएकविशेषषबनानाचाहिए प्रवेश।वहपत्रजोमहाराजानेलिखाथा 10 मार्च, 1953 कोसर्कमकेकारणखारिजकरदियागयाथा। मामलेकेरुखजिनमेंसेएकअवमाननाथानयादस्तावेज़।हमेंऐसानहींलगताकि Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) ਹਾਈਕੋਰਟਵਿੱਚਕਾਰਵਾਈਦੇਚੱਲਦਿਆਂਕਰਦਾਤਾਦੀਮੌਤਹੋਗਈਅਤੇਉਸਦੇਵਾਰਸਅਤੇਕਾਨੂੰਨੀਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀਰਿਕਾਰਡ'ਤੇਲਿਆਂਦੇਗਏਅਤੇਇਸਲਈਉਹਅਪੀਲਕਰਤਾਹਨ। ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂਵੱਲੋਂਇਹਦਲੀਲਦਿੱਤੀਗਈਕਿਤੱਥਦਿਖਾਉਂਦੇਹਨਕਿਅਦਾਕੀਤੀਗਈਰਕਮਆਮਦਨਕਰਐਕਟਦੀਧਾਰਾ7(1), ਵਿਆਖਿਆ(2)22 ਜਨਵਰੀ, 1948 ਦੇਅੰਦਰਨਹੀਂਆਸਕਦੀ। ਨੂੰਹਜ਼ੂਰਆਦੇਸ਼ਦੁਆਰਾ, ਮਹਾਰਾਜਾਨੇਮੁਸ਼ਕਲਯੁੱਧਦੌਰਾਨਅਤੇਉਸਤੋਂਬਾਅਦਮਹਾਰਾਜਾਅਤੇਉਸਦੀਰਿਆਸਤਨੂੰਦਿੱਤੀਆਂਕੀਮਤੀਸੇਵਾਵਾਂਅਤੇਇਕਾਗਰਤਾਨਾਲਵਫਾਦਾਰੀਲਈਕਰਦਾਤਾਨੂੰਮੁਆਵਜ਼ਾਦਿੱਤਾਅਤੇਇਸਨੇਰਿਆਸਤਦੀਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਅਤੇਸਮ੃ਦ੍ਧੀਵਿੱਚਵਾਧਾਕੀਤਾਅਤੇਇਸਦੀਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਵਿੱਚਮਹਾਰਾਜਾਨੇਕਰਦਾਤਾਨੂੰ2,000 ਰੁਪਏਦੀ,ਮਾਸਿਕਪੈਨਸ਼ਨਦਿੱਤੀ ਜੋਸੌਰਾਸ਼ਟਰਦੇਸੰਯੁਕਤਰਾਜਦੀਸਥਾਪਨਾਅਤੇਸਾਰਵਜਨਿਕਆਮਦਨਤੋਂਕਰਦਾਤਾਨੂੰਅਦਾਕੀਤੀਗਈਸੀ।ਜਦੋਂ5,00,000 ਰੁਪਏਦਿੱਤੇਗਏ, ਤਾਂਭਾਵਨਗਰਦੀਰਿਆਸਤਵਜੋਂਕੋਈਅਸਤਿਤਵਨਹੀਂਸੀ।ਮਹਾਰਾਜਾਹੁਣਇਕਰਾਜਪਾਲਸੀਪਰਇਕਰਾਜਾਨਹੀਂਸੀਅਤੇਮਦਰਾਸਦੇਰਾਜਦਾਗਵਰਨਰਸੀ।ਜਿਸਆਦੇਸ਼ਦੁਆਰਾਮੈਸਰਜ਼. ਪ੍ਰੇਮਚੰਦਰੋਇਚੰਦ& ਸਨਜ਼, ਬੰਬਈ, ਨੂੰ5,00,000 ਰੁਪਏਦੀਰਕਮਮਹਾਰਾਜਾਦੇਖਾਤੇਤੋਂਅਦਾਕਰਨਲਈਕਿਹਾਗਿਆਸੀ, ਉਸਵਿੱਚਭੁਗਤਾਨਦਾਕੋਈਕਾਰਨਨਹੀਂਦੱਸਿਆਗਿਆ।ਜਦੋਂਜਿਵੇਂਕਿਦਾਅਵਾਕੀਤਾ5,00,000ਗਿਆਹੈਮਹਾਰਾਜਾਦੇਇਕਅਕਾਉਂਟੈਂਟਨੇਪੁੱਛਿਆਕਿਉਹ ਰੁਪਏਦੀਰਕਮਖਾਤਿਆਂਵਿੱਚਕਿਵੇਂਸੈਟਕੀਤੀਜਾਵੇਗੀ, ਮਹਾਰਾਜਾਨੇ27 ਦਸੰਬਰ, 1950, ਲਿਖਿਆਅਤੇ ਨੂੰਜੋਇਕਆਦੇਸ਼ਵਜੋਂਵਰਣਨਕੀਤਾਗਿਆਹੈ,ਨਿਰਦੇਸ਼ਦਿੱਤਾਕਿਉਹਰਕਮਉਸਦੇਵਿਅਕਤੀਗਤਖਰਚਖਾਤੇਵਿੱਚਡੈਬਿਟਕੀਤੀਜਾਵੇ।ਇਹਵੀਦੱਸਿਆਗਿਆ,ਕਿਉਂਇਹਸਪਸ਼ਟਨਹੀਂਹੈ ਕਿਉਹਰਕਮਕਰਦਾਤਾਨੂੰਉਸਦੀਵਫਾਦਾਰਅਤੇਯੋਗਸੇਵਾਵਾਂਦੇਵਿਚਾਰਵਿੱਚਇਕਤੋਹਫਾਵਜੋਂਦਿੱਤੀਜਾਣੀ ,27ਦਸੰਬਰਆਮਦਨਕਰਅਪੀਲੇਟਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਦੋਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂਨੂੰਧਿਆਨਵਿੱਚਲਿਆ, 1950 ਦੇਇੱਕਹੁਕਮਵਜੋਂਵਰਣਨਕੀਤਾਗਿਆਸੀ, ਜਿਸਨੂੰਇੱਕ“ਸਮਕਾਲੀਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂਵਿੱਚੋਂਪਹਿਲੇਨੂੰ” ਵਜੋਂਮੰਨਿਆਗਿਆਅਤੇਦੂਜਾ10 ਮਾਰਚ, 1953 ਦਾਪੱਤਰਸੀ, ਜੋਕਿਦੋਸਾਲਬਾਅਦਦਾਸੀ।ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਪੱਤਰਵਿੱਚਕਹੀਗਈਗੱਲਦੀਸਹੀਅਤਨੂੰਸਵੀਕਾਰਨਹੀਂਕੀਤਾਪਰਦਸਤਾਵੇਜ਼ਦੇ27 ਦਸੰਬਰ, 1950 ਨੂੰਬਹੁਤਮਹੱਤਵਦਿੱਤਾ,ਜਿਸਨੂੰਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਇੱਕਸਮਕਾਲੀਦਸਤਾਵੇਜ਼ਸਮਝਿਆ। 27 ਦਸੰਬਰ, 1950ਸਾਨੂੰਲੱਗਦਾਹੈਕਿਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇ ਦੇਦਸਤਾਵੇਜ਼ਨੂੰਸਮਕਾਲੀਦਸਤਾਵੇਜ਼ਵਜੋਂਵਰਤਣਵਿੱਚਗਲਤੀਕੀਤੀਅਤੇਇਸਗਲਤਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਕਾਰਨਜੋਫੈਸਲਾਇਸਨੇਦਿੱਤਾਹੈਉਸਨੂੰਇੱਕਤੱਥਦੇਫੈਸਲੇਵਜੋਂਨਹੀਂਮੰਨਿਆਜਾਸਕਦਾਜੋਅਦਾਲਤਨੂੰਆਪਣੇਫੈਸਲੇਵਿੱਚਬੰਧਨਕਰੇ।ਇਹਸਪੱਸ਼ਟਹੈਕਿਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਇਸਦਸਤਾਵੇਜ਼ਨੂੰਇਸਲਈਇੰਨਾਮਹੱਤਵਦਿੱਤਾਸੀਕਿਉਂਕਿਇਹਸਮਕਾਲੀਸੀ।ਇਹਮੰਨਣਾਮੁਸ਼ਕਲਹੈਕਿਭੁਗਤਾਨਦੀਘਟਨਾਤੋਂਛੇਮਹੀਨੇਬਾਅਦਲਿਖਿਆਗਿਆਇੱਕਦਸਤਾਵੇਜ਼ਨੂੰਸਮਕਾਲੀਦਸਤਾਵੇਜ਼ਵਜੋਂਮੰਨਿਆਜਾਸਕਦਾਹੈਖਾਸਕਰਕੇਜਦੋਂਉਸਦਸਤਾਵੇਜ਼ਦਾਉਦੇਸ਼ਸਿਰਫਇੱਕਲੇਖਾਕਾਰਨੂੰਇਹਨਿਰਦੇਸ਼ਦੇਣਾਸੀਕਿਉਹਇੱਕਖਾਸਐਟਰੀਕਿਵੇਂਕਰੇ।10 ਮਾਰਚ, 1953 ਨੂੰਮਹਾਰਾਜਾਦੁਆਰਾਲਿਖਿਆਗਿਆਪੱਤਰਕੇਸਦੀਆਂਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂਕਾਰਨਰੱਦਕਰਦਿੱਤਾਗਿਆਸੀਜਿਨ੍ਹਾਂਵਿੱਚੋਂਇੱਕਸਮਕਾਲੀਦਸਤਾਵੇਜ਼ਸੀ।ਸਾਨੂੰਇਹਪ੍ਰਤੀਤਨਹੀਂਹੁੰਦਾਕਿਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਇਸਗੱਲਨੂੰਪਰਯਾਪਤਜਾਂਕੋਈਵਿਚਾਰਦਿੱਤਾਸੀਕਿਮਹਾਰਾਜਾਨੇਪਹਿਲਾਂਹੀਇੱਕਉਦਾਰਅਤੇ 2,000ਲਗਭਗਉਦਾਰਪੈਨਸ਼ਨਦੇਹੁਕਮਜਾਰੀਕੀਤੇਸਨਜੋਕਿਮਾਸਿਕ ਰੁਪਏਦੀਸੀਜੋਕਿਮੁਲਜ਼ਮਦੁਆਰਾਰਾਜਅਤੇਮਹਾਰਾਜਾਅਤੇਉਸਦੇਪਰਿਵਾਰਨੂੰਦਿੱਤੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਦੇਬਦਲੇਵਿੱਚਸੀਅਤੇਉਹਪੈਨਸ਼ਨਰਾਜਦੇ, ਦਿੱਤੀਗਈਸੀ।ਵਿਲੀਨਹੋਣਤੋਂਪਹਿਲਾਂਅਤੇਜਦੋਂਮੁਲਜ਼ਮਦੀਦੀਵਾਨਵਜੋਂਨੌਕਰੀਖਤਮਹੋਗਈਸੀ ਜਿਵੇਂਕਿਮਹਾਰਾਜਾਦੇਪੱਤਰਵਿੱਚ10 ਮਾਰਚ, 1953 ਨੂੰਕਿਹਾਗਿਆਸੀ, ਰੁਪਏ5,00,000 ਦੀਰਕਮਮਹਾਰਾਜਾਦੇਪਿਆਰਅਤੇਸਤਿਕਾਰਦੇਟੋਕਨਵਜੋਂਕਰਦਾਤਾਅਤੇਕਰਦਾਤਾਦੇਪਰਿਵਾਰਨੂੰਤੋਹਫੇਵਜੋਂਦਿੱਤੀਗਈਸੀ।ਇਹਦਿਖਾਉਣਲਈਕੋਈਕਾਰਨਨਹੀਂਸੀਕਿਮਹਾਰਾਜਾਨੇਕਰਦਾਤਾਨੂੰਆਮਦਨਕਰਤੋਂਬਚਣਵਿੱਚਕਿਸ27 ਦਸੰਬਰ, 1950 ਦੇਤਰ੍ਹਾਂਮਦਦਅਤੇਸਹਾਇਤਾਕੀਤੀ।ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਦੁਆਰਾਦੱਸੀਗਈਇਕੋਇਕਕਾਰਨ'ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਦੀਕਿਸਮਬਾਰੇਗਲਤਧਾਰਨਾਤੇਆਧਾਰਿਤਹੈ। ਰੁਪਏ5,00,000 ਦੀਅਦਾਇਗੀਨੂੰਐਕਟਦੀਧਾਰਾ7(1) ਦੇਅਧੀਨਸਮਝਾਇਆਗਿਆਸੀ, ਜਿਸਨੂੰਵਿਆਖਿਆ(2)': ਨਾਲਪੜ੍ਹਿਆਗਿਆ।ਇਸਧਾਰਾਨੇਸਬੰਧਤਸਮੇਂਤੇਪ੍ਰਦਾਨਕੀਤਾ ਧਾਰਾ7(1) “ਕਰਇੱਕਕਰਦਾਤਾਦੁਆਰਾ“” ਦੇਸਿਰਲੇਖਅਧੀਨਅਦਾਇਗੀਯੋਗਹੋਵੇਗਾਜੇਕਰਕੋਈਤਨਖਾਹਾਂ,,, ਕਮਿਸ਼ਨ,ਤਨਖਾਹਜਾਂਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕੋਈਵਾਰਸ਼ਿਕਆਮਦਨ ਪੈਨਸ਼ਨਜਾਂਗ੍ਰੈਚਿਊਟੀਅਤੇਕੋਈਫੀਸਾਂ ਪਰਕਿਊਟਸਜਾਂਮੁਨਾਫੇ, ਜੋਕਿਸੇਤਨਖਾਹਜਾਂਮਜ਼ਦੂਰੀਦੇਬਦਲੇਜਾਂਉਸਤੋਂਇਲਾਵਾ, ਜੋਉਸਨੂੰਦੇਣਯੋਗਹਨ, ਚਾਹੇਅਦਾਕੀਤੇਗਏਹੋਣਜਾਂਨਾਹੋਣਜਾਂਕਿਸੇਨਿਜੀਮਾਲਕਵਲੋਂਜਾਂਉਸਦੀਤਰਫੋਂਅਦਾਕੀਤੇਗਏਹੋਣ................................................” ਵਿਆਖਿਆ2: ਇੱਕਭੁਗਤਾਨਜੋਕਿਸੇਨੂੰਦੇਣਯੋਗਹੈਜਾਂਜੋਪ੍ਰਾਪਤਹੋਇਆਹੈ ............................................................................................................. , ਜਿਸਕਿਸੇਕਰਦਾਤਾਵਲੋਂਕਿਸੇਮੌਜੂਦਾਜਾਂਸਾਬਕਾਮਾਲਕਜਾਂਕਿਸੇਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਟਜਾਂਹੋਰਫੰਡਤੋਂਪ੍ਰਾਪਤਰਾਸ਼ੀ', ਇਸਹੱਦਤੱਕਇਹਕਰਦਾਤਾਦੁਆਰਾਕੀਤੇਗਏਯੋਗਦਾਨਜਾਂਅਜਿਹੇਯੋਗਦਾਨਤੇਵਿਆਜਦੀਰਕਮਨਹੀਂਹੈਉਪਮੁਆਵਜ਼ਾਦੇਣਲਈਨਾਕੀਤਾਗਿਆਹੋਵੇਅਤੇਪਿਛਲੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਦੇਬਦਲੇਮੁਆਵਜ਼ਾਦੇਣਦੇਤੌਰ-ਧਾਰਾਦੇਉਦੇਸ਼ਲਈਤਨਖਾਹਦੇਬਦਲੇਪ੍ਰਾਪਤਲਾਭਹੈ, ਜਦੋਂਤੱਕਭੁਗਤਾਨਸਿਰਫਰੁਜ਼ਗਾਰਦੇਨੁਕਸਾਨਲਈ'ਤੇਨਾਹੋਵੇ;........................”. Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) "In consideration of Shri Annantrai P. Pattani the Ex-Diwan of our Bhavnagar State having render-ed loyal and meritorious services Rs. 5,00,000 (Rupees Five Lacs) are given to him as gift. Therefore, it is ordered that the said amount should be debited to our Personal Expense Account." On March 1, 1948, Bhavnagar State was merged in the United States of Saurashtra and the Maharaja ceased to be the ruler of the said State as from that date. The assessability of this sum of Rs. 5 lacs was '9[60 ] raised in the course of the assessment proceedings for M h a es h-A nan 1 rai . tlie assessment year 1951-52 and at the request of the Pattani & Another assessee which is stated to be oral the Maharaja wrote v. on March 10, 1953, the following: The Commissioner The Commissioner 0! Income-tax, "I confirm that in June 1950, I gave you a sum of 0! Income-tax, rupees five lacs (Rs. 5,00,000) which was a gift as a Bombay North, Ahmedabad token of my affection and regard for you and your family. This amount was paid to you by Premcha.nd Kapur J. Roychand & Sons according to my letter of 31st May, 19.50, from moneys in my account with them." On these facts the Income-tax Officer held that Rs. 5,00,000 received on June 12, 1950, was liable to income-tax under s. 7(1) read with explanation (2) of that section as it stood before the amendment by the Finance Act, 1955. The assessee took an appeal to the Appellate Assistant Commissioner which was dismissed. Against that order an appeal was taken to the Income-tax Appellate Tribunal but the Tribunal also dismissed the appeal. The Tribunal held that looking to the circumstances they would attach more importance to the "contemporaneous document, i.e., the order of the 27th December, 1950"; which clearly mentioned why the sum of Rs. 5,00,000 was paid to the assessee. The Tribunal was not inclined to "believe in the contents of that letter and would leave the matter at that." The reference is to the letter of the Maharaja dated March 10, 1953. The Tribunal further held that there was no distinction between the Maha-raja and the State and "assuming for a moment that this view of ours is not found to be correct, still it is clear from the Huzur Order No. 13 dated 22-1-1948 (vide para 2 above) that the assessee rendered services not only to the State, if it is distinct from the Maharaja but to the Maharaja as well; for that Huzur Order clearly refers to assessee rendering "valuable services sincerely and conscien-tiously to us and our State". \Ve would, therefore, held that the amount of Rs. 5 lacs is a taxable receipt falling nnder Section 7(1) read with Explanation 2." At the instance of the assessee the following question of law was referred to the High Court: "Whether the sum of Rs. 5 lacs has been properly I96o . brought to t t tax in the hands of the assessee for the assessmen year 1951 -52[?" ]. [. ] M h h A , a es nantrat . brought to t t tax Pattani & Another assessmen year and a a further question as to the applicability of s. as to the applicability of s. to the applicability of s. the applicability of s. applicability of s. of s. s. 4(3) v. and a a further question as to the applicability of s. as to the applicability of s. to the applicability of s. the applicability of s. applicability of s. of s. s. 4(3) The Commissioner (vii) of the Income-tax Act was not referred on the 1b"'0"',~-tox, ground that it did not arise out of the order of the B[o/ ]ont ay north, T 'b l Ahmedabad rI una ' Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) ਵਿਆਖਿਆ2: ਇੱਕਭੁਗਤਾਨਜੋਕਿਸੇਨੂੰਦੇਣਯੋਗਹੈਜਾਂਜੋਪ੍ਰਾਪਤਹੋਇਆਹੈ ............................................................................................................. , ਜਿਸਕਿਸੇਕਰਦਾਤਾਵਲੋਂਕਿਸੇਮੌਜੂਦਾਜਾਂਸਾਬਕਾਮਾਲਕਜਾਂਕਿਸੇਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਟਜਾਂਹੋਰਫੰਡਤੋਂਪ੍ਰਾਪਤਰਾਸ਼ੀ', ਇਸਹੱਦਤੱਕਇਹਕਰਦਾਤਾਦੁਆਰਾਕੀਤੇਗਏਯੋਗਦਾਨਜਾਂਅਜਿਹੇਯੋਗਦਾਨਤੇਵਿਆਜਦੀਰਕਮਨਹੀਂਹੈਉਪਮੁਆਵਜ਼ਾਦੇਣਲਈਨਾਕੀਤਾਗਿਆਹੋਵੇਅਤੇਪਿਛਲੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਦੇਬਦਲੇਮੁਆਵਜ਼ਾਦੇਣਦੇਤੌਰ-ਧਾਰਾਦੇਉਦੇਸ਼ਲਈਤਨਖਾਹਦੇਬਦਲੇਪ੍ਰਾਪਤਲਾਭਹੈ, ਜਦੋਂਤੱਕਭੁਗਤਾਨਸਿਰਫਰੁਜ਼ਗਾਰਦੇਨੁਕਸਾਨਲਈ'ਤੇਨਾਹੋਵੇ;........................”. ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂਦੇਵਕੀਲਨੇਦਲੀਲਦਿੱਤੀਕਿਭੁਗਤਾਨਇਸਧਾਰਾਦੇਅੰਦਰਨਹੀਂਆਉਂਦਾਕਿਉਂਕਿਇਹਇੱਕਤੋਹਫਾਸੀਜੋਵਿਅਕਤੀਗਤਯੋਗਤਾਵਾਂਦੇਕਾਰਨਦਿੱਤਾਗਿਆਸੀਅਤੇਕਿਸੇਵੀਸੇਵਾਨਾਲਸੰਬੰਧਿਤਨਹੀਂਸੀ।'ਦਾਅਵਾਸੀਕਿਕਰਦਾਤਾਨੂੰਮਹਾਰਾਜਾਦੀਵਿਅਕਤੀਗਤਤੌਰਤੇਅਤੇਰਾਜਲਈਆਪਣੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਲਈਪਹਿਲਾਂ5ਹੀਮੁਆਵਜ਼ਾਮਿਲਚੁੱਕਾਸੀਅਤੇਇਹ ਲੱਖਰੁਪਏਦਾਤੋਹਫਾਪਿਆਰਅਤੇਸਤਿਕਾਰਦੀਨਿਸ਼ਾਨੀਵਜੋਂਸੀਨਾਕਿ27 ਦਸੰਬਰ,ਪਹਿਲਾਂਤੋਂਦਿੱਤੀਆਂਗਈਸੇਵਾਵਾਂਦੇਬਦਲੇਭੁਗਤਾਨਵਜੋਂ।ਇਹਕਹਿਣਾਅਣੁਚਿਤਨਹੀਂਹੋਵੇਗਾਕਿ1950 ਦੀਤਾਰੀਖਵਾਲੇਦਸਤਾਵੇਜ਼ਵਿੱਚਇਹਕਿਹਾਗਿਆਹੈਕਿਭਾਵਨਗਰਰਾਜਦੇਸਾਬਕਾਦੀਵਾਨਵਜੋਂਕਰਦਾਤਾਨੂੰ5,00,000 ਰੁਪਏਭੁਗਤਾਨਕੀਤੇਗਏਸਨਕਿਉਂਕਿਉਸਨੇਭਾਵਨਗਰਰਾਜਲਈਵਫਾਦਾਰਅਤੇਯੋਗਸੇਵਾਵਾਂਦਿੱਤੀਆਂਸਨ।ਦਸੰਬਰ, 1950 ਦੇਦਸਤਾਵੇਜ਼ਵਿੱਚਮਹਾਰਾਜਾਲਈਦਿੱਤੀਆਂਗਈਆਂਸੇਵਾਵਾਂਦਾਕੋਈਜ਼ਿਕਰਨਹੀਂਹੈਅਤੇਨਾਹੀਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਨੇਇਸਗੱਲਦਾਵਿਚਾਰਕੀਤਾਹੈਕਿਮਹਾਰਾਜਾਨੇਆਪਣੇਨਿੱਜੀਖਾਤੇਤੋਂਇੱਕਵੱਡੀ',ਰਕਮਦਾਤੋਹਫਾਕਿਉਂਦਿੱਤਾਜਦੋਂਕਿਮਹਾਰਾਜਾਲਈਖਾਸਤੌਰਤੇਕੁਝਵੀਨਹੀਂਕੀਤਾਗਿਆਸੀ ਖਾਸਕਰਕੇਜਦੋਂਰਾਜਅਤੇਮਹਾਰਾਜਾਅਤੇਉਸਦੇਪਰਿਵਾਰਲਈਕੀਤੀਆਂਗਈਆਂਸੇਵਾਵਾਂਲਈਪਹਿਲਾਂਹੀਚੰਗੀਤਰ੍ਹਾਂਮੁਆਵਜ਼ਾਮਿਲਚੁੱਕਾਸੀ।ਇਹਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂਦੀਦਲੀਲਨੂੰਸਮਰਥਨਦਿੰਦਾਹੈਕਿਰਕਮਸਿਰਫਮਹਾਰਾਜਾਦੇਪਿਆਰਅਤੇਸਤਿਕਾਰਦੀਨਿਸ਼ਾਨੀਵਜੋਂਭੁਗਤਾਨਕੀਤੀਗਈਸੀ। 'ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂਲਈਮਿਸਟਰਕੋਲਾਹਨੇਆਪਣੀਦਲੀਲਦੇਸਮਰਥਨਵਿੱਚਕਈਮਾਮਲਿਆਂਤੇਭਰੋਸਾਕੀਤਾਕਿਰਕਮਧਾਰਾ7(1) ਵਿੱਚਕਰਦਾਤਾਨੇਕੰਪਨੀਦੇਮੈਨੇਜਿੰਗ ਅਧੀਨਟੈਕਸਲਾਗੂਨਹੀਂਹੁੰਦੀ।ਬੇਨਨਬਨਾਮਥੋਰਪ'“ਡਾਇਰੈਕਟਰਦੇਤੌਰਤੇਆਪਣਾਅਹੁਦਾਛੱਡਦਿੱਤਾ; ਕੰਪਨੀਲਈਕੋਈਕੰਮਨਹੀਂਕੀਤਾ; ਕੀਤਾਹੁਣਸਵਾਲਇਹਹੈ , ਇੱਕਕਿਕੀਇਹਇੱਕਸਾਧਾਰਣਤੋਹਫਾਬਣਦਾਹੈਕਿਉਂਕਿਇਸਨੂੰਲੈਕੇਜੋਹੋਇਆਹੈਉਹਇੱਕਪਿਛਲੀਨੌਕਰੀਹੈ(1) ਵਿੱਚਇਹਸਪੱਸ਼ਟਤੌਰ'ਤੇਨੌਕਰੀਜੋਖਤਮਹੋਚੁੱਕੀਹੈ।ਸਕਾਟਲੈਂਡਵਿੱਚਅਦਾਲਤਦੁਆਰਾਡੰਕਨਦੇਮਾਮਲੇਕਿਹਾਗਿਆਹੈਕਿਇਸਤਰ੍ਹਾਂਦੀਆਂਰਕਮਾਂਨੂੰਕਿਸੇਵਿਅਕਤੀਦੁਆਰਾਪ੍ਰਾਪਤਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਹੈ, ਉਸਦੇਦਫਤਰ,ਜਾਂਉਸਦੀਨੌਕਰੀਜਾਂਰੁਜ਼ਗਾਰਦੇਸੰਬੰਧਵਿੱਚਨਹੀਂਰੱਖਿਆਜਾਸਕਦਾ‘ਈ’ ਅਤੇਉਹਨਾਂਨੇਇਸਤਰ੍ਹਾਂਦੇਮਾਮਲੇਵਿੱਚ, ਅਤੇਇਸਤਰ੍ਹਾਂਦੇਸ਼ਬਦਾਂਵਿੱਚਕਿਹਾਕਿਇਹਤਨਖਾਹਾਂਨੂੰਸ਼ਡਿਊਲ ਅਧੀਨਟੈਕਸਨਹੀਂਲਗਾਇਆਜਾਸਕਦਾਮੈਂਕਹਿਣਲਈਮਜਬੂਰਹਾਂਕਿਮੈਂਸੋਚਦਾਹਾਂਕਿਇਹਇਸਮਾਮਲੇਨੂੰਬਹੁਤਦੂਰਤੱਕਨਿਸਚਿਤਕਰਦਾਹੈ।ਪਰਇਹ,ਕਿਹਾਜਾਂਦਾਹੈਕਿਫਿਰਵੀਉਹਰੁਜ਼ਗਾਰਦੇਸੰਬੰਧਵਿੱਚਹਨ।ਖੈਰ ਮੇਰੇਲਈਲਗਦਾਹੈਕਿਇਹਇੱਕਪੂਰਾਭ੍ਰਮਹੈ।ਇਹਸਿਰਫਇੱਕਤੋਹਫਾਹੈਜੋਪਿਛਲੀਆਂਸੇਵਾਵਾਂਦੀਯਾਦਦੁਆਰਾਚਲਾਇਆਗਿਆਹੈਜੋਪਹਿਲਾਂਹੀਸੇਵਾਵਾਂਵਜੋਂ'ਕਾਰਗਰਤੌਰਤੇਮੁਆਵਜ਼ਾਦਿੱਤਾਗਿਆਹੈ; ਇਹਸਿਰਫਉਸਕਿਸਮਦਾਤੋਹਫਾਹੈ।ਇਸਮਾਮਲੇਵਿੱਚਇਸਨੂੰਵਾਪਰਦਾਹੈਬਹੁਤਵੱਡਾਹੋਣਾ; ਬਹੁਤਸਾਰੇਮਾਮਲਿਆਂਵਿੱਚਇਹਬਹੁਤਛੋਟਾਹੈ, ਪਰਸਾਰੇਵਿੱਚਕੇਸਇਸਨੂੰਮੈਨੂੰਲੱਗਦਾਹੈ, ਇਸਨੂੰਵਰਗੇਵੱਡੇਤੋਹਫ਼ੇਹੈਕਿਕੀਇਹਜਾਂਕੀਇਹਇੱਕਨਿਮਰਸੇਵਕਲਈਇੱਕਛੋਟਾਤੋਹਫ਼ਾਹੈ'ਤੇਹਨ,, ਉਹਤੋਹਫ਼ੇਦੇਤੌਰਤੇਉਸੇਪੱਧਰ ਜੋਕਿਕਿਸੇਬੱਚੇਲਈਬਣਾਏਜਾਂਦੇਹਨਜਾਂਕਿਸੇਨੂੰਵੀਤੋਹਫ਼ੇਦਿੱਤੇਜਾਂਦੇਹਨਕੋਈਹੋਰਵਿਅਕਤੀਜਿਸਨੂੰਦੇਣਵਾਲਾਸੋਚਦਾਹੈਕਿਉਸਨੂੰਸਹਾਇਤਾਕਰਨੀਚਾਹੀਦੀਹੈ- ਕਿਸੇਨਾਕਿਸੇਕਾਰਨ;ਕਰਕੇਫੰਡਾਂਨਾਲਚੱਲਣਾ ਅਤੇਦੇਰੂਪਵਿੱਚਸਕਾਟਲੈਂਡਵਿੱਚਲਾਰਡਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟਨੇਇਸਗੱਲਨੂੰਇਤਿਹਾਸਦਾਮਾਮਲਾੇਣਾਬਣੀਹੈ,ਦੱਸਿਆਕਿਪਾਰਟੀਆਂਵਿਚਕਾਰਦੀਭਾਵਨਾਜਿਸਨੇਤੋਹਫ਼ਾਦੇਣਦੀਪ੍ ਉਹਰੁਜ਼ਗਾਰਤੋਂਉਤਪੰਨਹੋਈਹੈ। ਮਿਸਟਰਕੋਲਾਹਨੇਰੀਡਬਨਾਮਸੀਮੋਰ(1) 'ਤੇਵੀਭਰੋਸਾਕੀਤਾ।ਇਸਮਾਮਲੇਵਿੱਚਇੱਕਕ੍ਰਿਕਟਕਲੱਬਦੀ, ਜੋਕਮੇਟੀਨੇਆਪਣੀਸੇਵਾਵਿੱਚਇੱਕਪੇਸ਼ੇਵਰਕ੍ਰਿਕਟਰਨੂੰਲਾਭਮੈਚਦਿੱਤਾ।ਲਾਭਮੈਚਦੇਮੁਨਾਫ਼ੇਵਿੱਚੋਂਲਾਭਪਾਤਰੀਕਿਕਰਦਾਤਾਸੀਅਪੀਲ'ਤੇਜਨਰਲਕਮਿਸ਼ਨਰਦੁਆਰਾਛੱਡਦਿੱਤਾਗਿਆ।ਇਹਰਕਮਇੱਕਵਿਅਕਤੀਗਤਤੋਹਫ਼ਾਦੇਰੂਪਵਿੱਚਮੰਨੀ, ਨੇਇੱਕਫਾਰਮਖਰੀਦਿਆਅਤੇਉਸ'ਤੇਸ਼ਿਡਿਊਲ'ਈ' ਅਧੀਨਮੁਲਾਂਕਣਕੀਤਾਗਿਆਪਰਇਹਗਈਸੀਅਤੇਆਮਦਨਕਰਦੇਅਧੀਨਨਹੀਂਸੀ।ਵਿਸਕਾਉਂਟਕੇਵਨੇਆਪਣੇਭਾਸ਼ਣਵਿੱਚਜੋਸਵਾਲਉਠਾਇਆਜੋਰੌਲੈਟ, ਜੇ., ਨੇਪੁੱਛਿਆਸੀ, ਉਹਹੈ, “ਕੀਇਹਅੰਤਵਿੱਚਇੱਕਵਿਅਕਤੀਗਤਤੋਹਫ਼ਾਹੈਜਾਂਇਹਮੁਆਵਜ਼ਾਹੈ”; ਜੇਕਰ,ਬਾਅਦਵਾਲਾਹੈਤਾਂਇਹਟੈਕਸਦੇਅਧੀਨਹੈ ਜੇਕਰਪਹਿਲਾਂਵਾਲਾਹੈਤਾਂਨਹੀਂ।ਇਸਮਾਮਲੇਵਿੱਚਵਿਸਕਾਉਂਟਕੇਵਦੁਆਰਾਲਾਗੂਕੀਤਾਗਿਆਟੈਸਟਸੀਕਿਕਰਦਾਤਾਦੇਰੁਜ਼ਗਾਰਦੀਆਂਸ਼ਰਤਾਂਨੇਉਸਨੂੰਲਾਭਦਾਹੱਕਦਾਰਨਹੀਂਬਣਾਇਆ;- ਜਿਸਉਦੇਸ਼ਲਈਰਕਮਅਦਾਕੀਤੀਗਈਸੀਉਹਸੀਨਿਯੋਕਤਾਵਾਂਅਤੇਕ੍ਰਿਕਟਪ੍ਰੇਮੀਜਨਤਾਦੀਉਸਦੇਕੀਤੇਕੰਮਲਈਕ੍ਰਿਤਜਨਤਾਨੂੰਪ੍ਰਗਟਾਉਣਾਅਤੇਉਸਦੀਵਿਅਕਤੀਗਤਗੁਣਵੱਤਾਵਾਂਦੀਸਰਾਹਨਾਕਰਨਾ।ਇਹਵੀਕਿਹਾਗਿਆਸੀਕਿਜੇਕਰਲਾਭਸੀਮੋਰਦੀਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟਤੋਂਬਾਅਦਹੋਇਆਹੁੰਦਾਤਾਂਕੋਈਵੀਇਸਦੇਮੁਨਾਫ਼ੇਨੂੰਉਸਦੀਆਮਦਨਵਜੋਂਟੈਕਸਕਰਨਦੀਕੋਸ਼ਿਸ਼ਨਹੀਂਕਰਦਾਅਤੇਇਹਹਾਲਾਤਕਿਇਹਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟਦੇਵਿਚਾਰਵਿੱਚ,ਪਰਉਸਤੋਂਪਹਿਲਾਂਦਿੱਤਾਗਿਆਸੀ ਇਸਦੀਗੁਣਵੱਤਾਨੂੰਨਹੀਂਬਦਲਦਾਅਤੇਪੂਰੀਰਕਮਇੱਕਸਨਮਾਨਸੀਅਤੇਇੱਕਸੁਵਿਧਾਨਹੀਂਸੀਅਤੇਇਸਲਈਇਹਸੇਵਾਵਾਂਲਈਮੁਆਵਜ਼ਾਨਹੀਂਸੀਪਰਇੱਕਵਿਅਕਤੀਗਤਤੋਹਫ਼ਾਸੀ। Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) v. and a a further question as to the applicability of s. as to the applicability of s. to the applicability of s. the applicability of s. applicability of s. of s. s. 4(3) The Commissioner (vii) of the Income-tax Act was not referred on the 1b"'0"',~-tox, ground that it did not arise out of the order of the B[o/ ]ont ay north, T 'b l Ahmedabad rI una ' The High Court, on the findings given by the Tri-Kapur J. bunal came to the conclusion thats. 7(1) explanation (2) of the Income-tax Act applied. It held that it was not possible to regard the receipt of this sum of money by the assessee as a windfall nor as a personal gift of the nature of a testimonial; that the gift was not made in appreciation of the personality or character of the assessee nor was it symbolical of its appreciation of his personal qualities; that the consideration for the gift was in terms stated to be past services and there-fore it could not be treated as a mere gift by an em-ployer to an employee when the Court did not know what motivated the making of that gift. On the facts of the case the High Court reached the conclusion, though with some reluctance, that the case fell within the ambit of s. 7(1), Explanation (2). The High Court also held that this sum could not be exempted from tax on the ground that it was merely a casual or non-recurring receipt because once connection with the employment was established there was no question of considering the recurring or the casual nature of the receipt. During the pendency of the proceedings in the High Court the assessee died and his heirs and legal repre-sentatives were brought on the record and hence they are the appellants. It was argued on behalf of the appellants that the facts showed that the sum paid cannot fall within s. 7(1), Explanation (2), of the Income-tax Act. By Hazur Order dated January 22, 1948, the Maharaja had compensated the assessee for' valuable services rendered and single-minded loyalty to the Maharaja and to his State during the difficult period of the war and thereafter, which had added to the prestige and prosperity of the State and in appreciation of that the 2 S.C.R. SUPREME COURT REPORTS 747 Maharaja had granted to the assessee a monthly pen-i96o sion of Rs. 2,000, which was paid to the • assessee even M h h A a es nan 1 rai . after the merger and of the establishment of the Pattani & Another United States of Saurashtra from out of the public v. revenue. At the time when Rs. 5,00,000 were paid, The Commissioner the State of Bhavnagar as such had ceased to exist. of Income-tax, The Maharaja wa.s no longer a Ruling Chief but was B°;;_~~~a~:~h, the Governor of the State of Madras. The order by which Messrs. Premchand Roychand & Sons, Bombay, Kapur J. were directed to pay the sum of Rs. 5,00,000 out of the account of the Maharaja does not mention any reason for payment. When as is alleged an accountant of the Maharaja asked as to how that amount of Rs. 5,00,000 was to be adjusted in the accounts, the Maharaja wrote on December 27, 1950, what is des-cribed as an order and directed that the sum should be debited to his Personal Expense Account. It also stated, why it is not clear, that that sum was to be given to the assessee in consideration of the assessee's loyal and meritorious services as a gift. When asked later to clarify the reasons for making this gift the Maharaja made it clear that the gift was as a token of affection and regard for the assessee and his family and that the amount was paid by Messrs. Premchand Roychand & Sons from out of the private monies of the Maharaja with that firm. Case: MAHESH ANANTRAI PATTANI AND ANOTHER versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, BOMBAY NORTH,AHMEDABAD [[1961] 2 S.C.R. 742] (1961) 748 [ 1961 ] न्यायाधिकरणनेइससारेमहत्वकोदस्तावेज़सेजोड़ा 27 दिसंबर, 1950 कायहथाकियहसमकालीनथा। ¿ नीउस।यहस्वीकारकरनामुश्किलहोगाकिएकदस्तावेज़भुगतानकेछहमहीनेबादलिखाजासकताहै विशेषषरूपसेसमकालीनदस्तावेज़कहाजाताहै जबउसदस्तावेज़काउद्देश्यकेवलनिर्देशदेनाथा एकलेखाकारकेरूपमेंवहकैसेएकविशेषषबनानाचाहिए प्रवेश।वहपत्रजोमहाराजानेलिखाथा 10 मार्च, 1953 कोसर्कमकेकारणखारिजकरदियागयाथा। मामलेकेरुखजिनमेंसेएकअवमाननाथानयादस्तावेज़।हमेंऐसानहींलगताकि न्यायाधिकरणनेपर्याप्तयाकोईविचारदिया तथ्ययहहैकिमहाराजापहलेहीएकपारितकरचुकेथे एककलमकेउदारऔरलगभगउदारअनुदानकाआदेश निर्धारितीद्वाराराज्यदोनोंकोप्रदानकीजानेवालीसेवाएंमहाराजाऔरउनकेपरिवारऔर उसकलमकोभी राज्यकेविलयसेपहलेसायनकाआदेशदियागयाथाऔर जबनिर्धारितीकोदीवानकेरूपमेंनियुक्तकियाजाताहै समाप्तकरदिया। पत्रमेंजोकहागयाहै, उसकेअनुसार महाराजादिनांक10 मार्च, 1953, कायोग रु. 5,00,000 महाराजाकेसम्मानमेंउपहारकेरूपमेंदियागयाथा निर्धारितीऔरनिर्धारितीकेलिएस्नेहऔरसम्मानपरिवार।ऐसाकोईकारणनहींदिखायागयाहैकिमहाराजानेऐसाक्योंकिया निर्धारितीकोभागनेमेंसहायताऔरप्रोत्साहनदेनाचाहिएथा आय-कर।न्यायाधिकरणद्वाराबतायागयाएकमात्रकारण कीप्रकृतिकेरूपमेंएकगलतधारणापरआधारितहै 27 दिसंबर, 1950 कादस्तावेज़। रुपयेकाभुगतान।5,00,000 कीतलाशकीगईथी एसकेदायरेमेंलायागया।7 ( 1 ) अधिनियमकापढ़ागया स्पष्टीकरणकेसाथ(2)।संबंधितइसखंडमेंसमयदियागयाः धारा7 (1) "करएकनिर्धारितीद्वारादेयहोगा। "वेतन" शीर्षकेतहतकिसीभीवेतनकेसंबंधमेंयामजदूरी, कोईवार्षिकी, पेंशनयाउपदानऔरकोईशुल्क, कमीशन, अनुलाभयालाभकेबदलेमें, यामें इसकेअतिरिक्त, कोईभीवेतनयामजदूरी, जोदेयहैनहींयाउसकेद्वारायाउसकेद्वाराभुगतानकियागयाहो उससे, चाहेभुगतानकियागयाहोया ...... कोईभी निजी कीओरसे। नियोक्ता। व्याख्या2: 2 सेदेययाप्राप्तभुगतान। सी. आर. सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 749 किसीनियोक्तायापूर्वनियोक्तासेनिर्धारितीयाभविष्यनिधियाअन्यनिधिसे, इसहदतकहैकिजिसमेंयोगदानशामिलनहींहैऐसेअंशदानोंपरनिर्धारितीयाब्याजसेलाभइसउपकेउद्देश्यकेलिएवेतनकेबदलेमेंप्राप्तधारा, जबतककिभुगतानपूरीतरहसेअनिवार्यरूपसेनहींकियाजाताहैरोजगारकेनुकसानकेलिएऔरनकिकेमाध्यमसेपिछलीसेवाओंकेलिएपारिश्रमिक;अपीलार्थियोंकेवकीलनेतर्कदियाकिवेतनयहइसखंडकेअंतर्गतनहींआताथाक्योंकियहएकथाव्यक्तिगतयोग्यताकेकारणदियागयाउपहारऔरएकप्रशंसापत्रथाजोकिसीभीसेवासेअसंबद्धथाडरीहुई।निवेदनयहथाकिनिर्धारितीकेपाससभीथेमहाकोउनकीसेवाओंकेलिएतैयारकियागयाथाव्यक्तिगतरूपसेराजाऔरराज्यऔररु।5लाखस्नेहऔरसम्मानकाप्रतीकथाऔरसेवाओंकेविचारमेंभुगतानकेरूपमेंनहींराज्ययामहाराजायादोनोंकोप्रस्तुतकियागया।यहउल्लेखकरनाअनुचितनहींहोगाकि 27 दि