M/S. Sanjeev Woolen Mills v. Commissioner Of Income Tax, Mumbai

Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) MIS. SANJEEV WOOLEN MILLS v. COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI NOVEMBER 24, 2005 [DR. AR. LAKSHMANAN AND P.P. NAOLEKAR, JJ.J A B Income tax Act, 1961-Section 145-Assessee adopted the method of valuation of closing stock of finished goods at market price-Indian Rupee was devalued against U.S. Dollar in a particular assessment year-Assessee C disclosed huge gross profit in that year and claimed a benefit of deduction under the Act-Assessee disclosed loss in subsequent assessment year-Revenue rejected the method of accounting adopted by the assessee on the ground that income could not be properly deduced-Commissioner (Appeals) dismissed the appeal but the order was set aside by Appellate Tribunal-High Court allowed the appeal of the Revenue-Correctness of-Held, D Revenue has power under the Act to adopt a suitable method of accounting if it is of the opinion that income cannot be properly deducted from the method adopted by the assessee-On facts, assessee has not adopted the correct and established method of valuation of closing stock of finished goods at cost or market price, whichever is lower-Hence, the action of the E Revenue is justified. Appellant-assessee is engaged in import of synthetic waste and manufacture and export of woolen blankets. The appellant was maintaining books of account on mercantile basis. The closing stock of raw-materials/ semi-finished goods was being valued at cost price and finished gods at market F price. The market price of the finished goods in U.S. Dollars was being converted to Indian Rupees by applying prevailing exchange rate on the closing accounting date. During assessment year 1992-93, Indian Rupee was devalued against US Dollar. The price of one US Dollar as on 1.4.1991 and 31.3.1992 were Rs. G 18 and Rs. 31 respectively. Accordingly, the opening and closing stock of finished goods were valued at market price at Rs. 90 and Rs. 130 per kg respectively by applying the prevailing exchange rate. The appellant disclosed huge gross profit thereby and claimed benefit of deduction under section 460 SUPREME COURT REPORTS (2005) SUPP. 5 S.C.R. A 80HHC of the Income Tax Act, 1961. For the assessment year 1993-94, the appellant showed a loss by disclosing nil closing stock. The Revenue invoked Section 145 of the Act on the ground that income could not properly be deduced from the method of accounting adopted by the appellant and hence added an amount of Rs. 2,67,38,280 to the total income of the assessee for the assessment year 1993-94. The appeals by the appellant preferred before B Commissioner of Income Tax (Appeals) were dismissed but were allowed by Income tax Appellate Tribunal. The appeals preferred by tlie Revenue before High Court were allowed. In appeals to this court, the appellant contended that the Revenue has C no jurisdiction to invoke section 145 of the Act on the ground that the finished goods were valued at market price consistently from the year 1985-86 and accepted by the Revenue; and that the method of accounting cannot be questioned for the assessment year 1992-93 merely on the ground of claiming benefit under section 80HHC of the Act in that year. D Revenue contended that section 145 of the Act has been rightly invoked on the ground that the appellant did not adopt the well established method of accounting in valuing closing stock at cost or market price whichever is lower; that the appellant adopted the method of accounting in valuing closing stock at market price merely to claim maximum benefit under Section 80HHC of the Act in assessment year 1992-93 and for suppression of profit in the next assessment year; and that since each accounting year being a separate unit in itself, the acceptance of the method of accounting by the Revenue in the past would be no ground to prohibit invoking Section 145 of the Act. E Dismissing the appeals, the Court F HELD: 1. 1. Under Section 145 of of the Income Tax Act, 1961, the chargeable Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) ਐਮ/ਐਸ. ਸੰਜੀਵ ਵੂਲਨ ਮਮਲਸ ਬਨਾਮ. ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮ ੰਬਈ [ ਡਾ. ਏਆਰ. ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪੀ. ਪੀ. ਨੌਲੇਕਰ, ਜੇ. ਜੇ.] ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961-ਸੈਕਸ਼ਨ 145-ਅਸਸੀ ਨੇ ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ 'ਤੇ ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਦੇ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਦੇ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ-ਭਾਰਤੀ ਰ ਪਏ ਦਾ ਇੁੱਕ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਮਵੁੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮ ਕਾਬਲੇ ਅਵਮੂਲਯਨ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਸੀ-ਅਸਸੀ ਸੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਭਾਰੀ ਕ ੁੱਲ ਲਾਭ ਦਾ ਖ ਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਕਟ ਦੇ ਤਮਿਤ ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਲਾਭ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ-ਅਸਸੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਮਵੁੱਚ ਨ ਕਸਾਨ ਦਾ ਖ ਲਾਸਾ ਕੀਤਾ-ਮਾਲੀਆ ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ' ਤੇ ਅਸਸੀ ਦ ਆਰਾ ਅਪਣਾਏ ਿਏ ਲੇਖਾ ਦੇ ਢੰਿ ਨੂੰ ਰੁੱਦ ਕਰ ਮਦੁੱਤਾ ਮਕ ਆਮਦਨ ਦੀ ਸਿੀ ਢੰਿ ਨਾਲ ਕਟੌਤੀ ਨਿੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ-ਕਮਮਸ਼ਨਰ (ਅਪੀਲ) ਨੇ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਮਦੁੱਤਾ ਪਰ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਦ ਆਰਾ ਰੁੱਦ ਕਰ ਮਦੁੱਤਾ ਮਿਆ-ਿਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮਾਲ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਮਨਜੂਰੀ ਦੇ ਮਦੁੱਤੀ। ਮਾਲੀਆ ਜਾਇਜ ਿੈ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ-ਮਸੰਥੈਮਟਕ ਰਮਿੰਦ-ਖੂੰਿਦ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਮਵੁੱਚ ਰ ੁੱਮਿਆ ਿੋਇਆ ਿੈ ਅਤੇ ਉੱਨ ਕੰਬਲਾਂ ਦਾ ਮਨਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਨਰਯਾਤ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਵਪਾਰਕ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲੇਖਾ ਪ ਸਤਕਾਂ ਰੁੱਖ ਮਰਿਾ ਸੀ। ਕੁੱਚੇ ਮਾਲ/ਅਰਧ-ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਦੇ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਿੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ |ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਮਵੁੱਚ ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਿੋਣ ਦੀ ਲੇਖਾ ਮਮਤੀ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਲਾਿੂ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਰ ਪਏ ਮਵੁੱਚ ਬਦਮਲਆ ਜਾ ਮਰਿਾ ਸੀ। ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1992-93 ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮ ਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰ ਪਏ ਦਾ ਮ ੁੱਲ ਘਟਾਇਆ ਮਿਆ ਸੀ। 1.4.1991 ਅਤੇ 31.3.1992 ਉੱਤੇ ਇੁੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਰ ਪਏ ਸੀ। ਰ ਪਏ 18 ਅਤੇ 31 ਕਿਮਵਾਰ, ਇਸ ਅਨ ਸਾਰ, ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਦੇ ਖ ੁੱਲਹਣ ਅਤੇ ਬੰਦ ਿੋਣ ਵਾਲੇ ਸਟਾਕ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਰ ਪਏ ਸੀ। 90 ਅਤੇ ਰ ਪਏ. 130 ਮੌਜੂਦਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਨੂੰ ਲਾਿੂ ਕਰਕੇ ਕਿਮਵਾਰ ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ. ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਭਾਰੀ ਕ ੁੱਲ ਲਾਭ ਦਾ ਖ ਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤਮਿਤ ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਲਾਭ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਇੁੱਕ 80 ਐਚ. ਐਚ. ਸੀ. ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1993-94 ਲਈ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੇ ਕੋਈ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਦਾ ਖ ਲਾਸਾ ਕਰਕੇ ਘਾਟਾ ਮਦਖਾਇਆ। ਮਾਲ ਮਵਭਾਿ ਨੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 145 ਨੂੰ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਾਿੂ ਕੀਤਾ ਮਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦ ਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਿਈ ਲੇਖਾ ਮਵਧੀ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸਿੀ ਢੰਿ ਨਾਲ ਅੰਦਾਜਾ ਨਿੀਂ ਲਿਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਮਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਕਰੋਡ਼ ਰ ਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਿਈ। 2,67,38,280 ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1993-94 ਲਈ ਕਰਦਾਮਤ ਦੀ ਕ ੁੱਲ ਆਮਦਨ ਤੁੱਕ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਵੁੱਲੋਂ ਪਮਿਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਿਈਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਬੀ. ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਮਸ਼ਨਰ (ਅਪੀਲ) ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਮਦੁੱਤਾ ਮਿਆ ਸੀ ਪਰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਪੀਲ ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇ ਮਦੁੱਤੀ ਸੀ। ਮਾਲ ਮਵਭਾਿ ਵੁੱਲੋਂ ਿਾਈ ਕੋਰਟ ਮਵੁੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਿਈਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜੂਰੀ ਮਦੁੱਤੀ ਿਈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਮਵੁੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਮਦਆਂ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੇ ਦਲੀਲ ਮਦੁੱਤੀ ਮਕ ਮਾਲ ਮਵਭਾਿ ਕੋਲ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 145 ਨੂੰ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲਾਿੂ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਮਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨਿੀਂ ਿੈ ਮਕ ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਾਲ 1985-86 ਤੋਂ ਮਨਰੰਤਰ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਲ ਮਵਭਾਿ ਦ ਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1992-93 ਲਈ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦੇ ਢੰਿ ਉੱਤੇ ਮਸਰਫ਼ ਉਸ ਸਾਲ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 80HHC ਤਮਿਤ ਲਾਭ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਨਿੀਂ ਚ ੁੱਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਮਾਲ ਮਵਭਾਿ ਨੇ ਦਲੀਲ ਮਦੁੱਤੀ ਮਕ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 145 ਨੂੰ ਸਿੀ ਢੰਿ ਨਾਲ ਲਾਿੂ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਿੈ। ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਮਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੇ ਬੰਦ ਿੋਣ ਵਾਲੇ ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ, ਜੋ ਵੀ ਿੋਵੇ, ਉੱਤੇ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਮਵੁੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦਾ ਚੰਿੀ ਤਰਹਾਂ ਸਥਾਮਪਤ ਢੰਿ ਨਿੀਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਘੁੱਟ; ਮਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੇ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1992-93 ਮਵੁੱਚ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 80 ਦੇ ਤਮਿਤ ਵੁੱਧ ਤੋਂ ਵੁੱਧ ਲਾਭ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਦਾ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਮਵੁੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ। ਅਿਲੇ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਾਲ; ਅਤੇ ਇਿ ਮਕ ਮਕਉਂਮਕ ਿਰੇਕ ਲੇਖਾ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਵੁੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਿੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਪਛਲੇ ਸਮੇਂ ਮਵੁੱਚ ਮਾਲ ਦ ਆਰਾ ਲੇਖਾ ਦੇ ਢੰਿ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 145 ਨੂੰ ਲਾਿੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਿੀਂ ਿੋਵੇਿਾ। Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) मैसस्स संजजीव वूलन ममलस बनाम आयकर आयुक, मुमबई 24 नवमबर, 2005 [डा. एआर. लक्मणन और पजी.पजी. नाओलकर, जे.] आयकर अमिमनयम 1961 - िारा 145 - मनिा्सररतजी ने बाजार मवूलयपर तैयार माल के असंमतम सस्टॉक के मवूलयासंकन कन की पद्धमत अपनायजी - एकववशेष मवूलयासंकन वष्स म में अमेररकन की ड्टॉलर के मुकाबले भारतजीय रूपये काअवमवूलयन हुआ-मनिा्सररतजी ने उस वष्स भाररी सकल ला भ का खुलासा ककयाऔर अमिमनयम के तहत कसौतजी के ला भ का दावा ककया - मनिा्सररतजी नेबाद के मवूलयासंकन वष्स म में नुकसान का खुलासा ककया- राजसव ने मनिा्सररतजीद्ारा अपनायजी गयजी लेखासंकन पद्धमत कि को इस आिार पर खाररज कर कदयाकक आय कन की उमित कसौतजी नहरीसं कन की जा सकन की - आयुक (अपजील) ने अपजीलखाररज कर दरी लेककन उक आदेश अपजीलजीय अमिकरण द्ारा खाररज करकदया गया - उच्ि नयायालय ने राजसव कन की अपजील अनुजात कन की - शुद्घता - अम भमनिा्सररत, राजसव कि को अमिमनयम के तहत लेखासंकन कन की एक उपयुकववमि अपनाने कन की शवक हत, यकद उसकन की राय हत कक मनिा्सररतजी द्ारा अपनायजीगयजी ववमि से आय कन की उमित कसौतजी नहरीसं कन की जा सकतजी हत- तथय्यों केआिार पर, मनिा्सररतजी ने लागत या बाजार मवूलय, जि को भजी कम हि को, पर तैयारमाल के असंमतम सस्टॉक के मवूलयासंकन कन की सहरी और स ावपत पद्धमत नहरीसंअपनायजी हत - इसमलए राजसव कन की काय्सवाहरी उमित हत। अपजलकता् - मनिा्ररतज क वृम अपमशष के आयात और ऊनज कसबल के मनमा्ण व मनया्त म लगा हुआ हत। अपजला ी ्यापाररक आिार परलेखाबहर रख रहा ा। कचिे माल/अि्-तैयार माल के समापन सस्क कालयासकनमवलय लागत मवलय पर और तैयार माल का बाजार मवलय पर मवककया जा रहा ा। समापन लेखासकन मत ज पर पिमलत ववमनमय दर लागुकरके अमेररकन की ड्लर म तैयार माल का बाजार मवलय ारतजय रपये म पररवमत्त ककया जा रहा ा। आकलन वष् 1992-93 के दौरान, अमेररकन की ड्लर के मुकाबले ारतजय रकनमतपये का अवमवलयन हुआ ा। एक अमेररकन ड्लर कन की 1.4.1991 और 31.3.1992कमश 18 और 31 रपये ज कि को । तदअनुसारपआतज और समापनिमलत ववमनमय दर कि को लागव करके तैयार माल के शुरसस्लय कमश् 90 और 130 रपये पमत ककलिाम ककया।क का बाजार मव अपजला ी ने इस पकार ारर सकल ला का खुलासा ककया और िारा 80एिएिसज आयकर अमिमनयम 1961 के तहत कसौतज के ला का दावाककया। मनिा्रण वष् 1993-94 के मलए, अपजला ी ने शवनय समापन सस्कका खुलासा करके नुकसान कदखाया। राजसव ने इस आिार पर अमिमनयमकक अपजलकता् दारा अपनायज गयज लेखासकन पदमतकन की िारा 145 लागु कन की से आय ठ क से नहर मनकालजऔर मनिा्रण वष् 1993-94 के जा सकन की मलए मनिा्ररतज कन की कुल आय म 2,67,38,280 रपये कन की रामश जिड दरगयज। आयकर आयुक (अपजल) के समक अपजलकता् दारा कन की गई अपजल खाररज कर दर गयज ज लेककन आयकर अपजलजय नयायामिकरण दाराअपजल गयज। उचि नयायालय के समक राजसव दगई अनुजात कन की ारा कन की अपजगई। ले अनुजात कन की इस अदालत म अपजल म , अपजलकता् ने तक् कदया कक राजसव के पास इस आिार पर अमिमनयम कन की िारा 145 कि को लागव करने का किईअमिकार केृ नहर हत कक तैयार माल का मवलय वष् 1985-86 से लगातारबाजार मवलय पर लगाया गया ा और राजसव दारा सवजकार ककया गया ाऔर यह कक मनिा्रण वष् के मलए लेखासववमि पर केवल उस वष्कन कन की म िारा 80 एिएिसज के तहत ला का दावा करने के अमिमनयम कन की आिार पर सवाल नहर उठाया जा सकता हत। राजसव ने तक्इस आिार कदया कक अमिमनयम कन की िारा 145 कि को पर सहर ढसग से लागव ककया गया हत कक अपजलकता् ने लागत या बाजारमवलय, जि को ज कम हि, पर समापन सस्क का मवलयासकन करने म लेखासकनअच तरह से स ावपत पदनहर अपनाया, अपजलकता् नेकन की मत कि को मवलयासकन वष् 1992-93 म अमिमनयम कन की िारा 80 एिएिसज के तहतअमिकतम ला का दावा करने और अगले मवलयासकन वष् म ला किदबाने के मलए बाजार मवलय पर समापन सस्क का मवलयासकन करने म लेखासकन कन की पदमत अपनायज और िवकक पपयेक लेखा वष् अपने आप म एक अलग ईकाई है इसमलए प म राजसव दारा लेखासपदमत कनकन कन की सवजक मत अमिमनयम कन की िारा 145 कि को लागव करने से रिने का किईआिार नहर हिगा। नयायालय ने यामिकाओस कि को खाररज करते हुए अम मनिा्ररत ककयाकक - िारा 145 के तहत अपजलकता् दारा 1. आयकर अमिमनयम, 1961 कन की मनयममत रप से मनयिजत खात् से पाय्कसौतजजानज हत। आय कन की कन की लयासकन अमिकारर पाय्मनकालने के मलए लेखासएकमव आय कि को कन कन की अलग ववमि लागव कर सकता हत, यकद उसकन की राय हत कक अपजलकता् दाराअपनायज गयज ववमि से पाय् आय ठ क से नहर मनकालज जा सकतज है। Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਖਾਰਜ ਕਰਦੇ ਿੋਏ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਰੁੱਮਖਆਃ 1. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 145 ਦੇ ਤਮਿਤ, ਚਾਰਜਯੋਿ ਮਨਯਮਮਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਾਮਤਆਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਕੁੱਟਣੀ ਪਵੇਿੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ। ਮ ਲਾਂਕਣ ਅਮਧਕਾਰੀ ਚਾਰਜਯੋਿ ਆਮਦਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਿਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦਾ ਇੁੱਕ ਵੁੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਲਾਿੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਿੈ ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੀ ਰਾਏ ਿੈ ਮਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦ ਆਰਾ ਵਰਤੀ ਿਈ ਮਵਧੀ ਤੋਂ, ਚਾਰਜਯੋਿ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸਿੀ ਢੰਿ ਨਾਲ ਅੰਦਾਜਾ ਨਿੀਂ ਲਿਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਿੈ। ਖਾਮਤਆਂ ਮਵੁੱਚ ਬੰਦ ਿੋਣ ਵਾਲੇ ਸਟਾਕ ਨਾਲ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪਿਾਪਤ ਅਤੇ ਸੈਟਲਡ ਅਕਾਊਂਮਟੰਿ ਪਿੈਕਮਟਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ, ਜੋ ਵੀ ਘੁੱਟ ਿੋਵੇ, ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਿੀਦੀ ਿੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ ਮਵੁੱਚ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੇ ਸਥਾਮਪਤ ਅਤੇ ਸੈਟਲਡ ਪਿੈਕਮਟਸ ਨੂੰ ਨਿੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਿੈ। ਸਟਾਕ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ ਇਸ ਮਵੁੱਚ ਮਲਆ ਮਿਆ ਿੈ ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚਾਰਜਯੋਿ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਪਿ ੰਚਣ' ਤੇ ਮਵਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਟਾਕ ਦੀ ਲਾਿਤ ਮ ੁੱਲ ਤੋਂ ਵੁੱਧ ਿ ੰਦੀ ਿੈ। ਮਸਰਫ਼ ਮ ਨਾਫ਼ਾ ਿੀ ਮਮਲਦਾ ਿੈ। ਸੰਕੇਤਕ. ਮਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਤਬਾਦਲਾ ਨਿੀਂ ਿ ੰਦਾ ਅਤੇ ਬੰਦ ਿੋਣ ਵਾਲਾ ਸਟਾਕ ਅਿਲੇ ਲੇਖਾ ਸਾਲ ਦਾ ਸ਼ ਰੂਆਤੀ ਸਟਾਕ ਬਮਣਆ ਰਮਿੰਦਾ ਿੈ। ਮਜਸ ਆਮਦਨ ਉੱਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦ ਆਰਾ ਪਿਾਪਤ ਨਿੀਂ ਕੀਤੀ ਿਈ ਿੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਲਈ ਚਾਰਜਯੋਿ ਆਮਦਨ ਨਿੀਂ ਮਕਿਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦ ਆਰਾ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਦੇ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਲਈ ਰੁੱਖੇ ਿਏ ਖਾਮਤਆਂ ਨੂੰ ਮ ਲਾਂਕਣ ਅਮਧਕਾਰੀ ਦ ਆਰਾ ਰੁੱਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਿਾਈ ਕੋਰਟ ਦ ਆਰਾ ਪ ਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨ ਸਾਰ ਿੈ। [ 473 - ਬੀ-ਈ] 1 ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ. ਵੀ. ਏ. ਮਕਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਮ ਦਾਲੀਅਰ, (1964) 53 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 122; ਕੀਕਾਭਾਈ ਪਿੇਮਚੰਦ ਬਨਾਮ। ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ., (1953) 24 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 506; ਚੈਨਰੂਪ ਸੰਪਤਰਾਮ ਬਨਾਮ. ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ. (1953) 24 ਆਈਟੀਆਰ 481; ਏ. ਐਲ. ਏ. ਫਰਮ ਬਨਾਮ ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ., (1991) 189 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 285; ਸ਼ਕਤੀ ਟਰੇਮਡੰਿ ਕੰਪਨੀ ਬਨਾਮ. ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ., [2001] 6 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 455; ਐੈੱਸ. ਐੈੱਨ. ਨਮਮਸਵਯਮ ਚੇਤੀਆਰ ਬਨਾਮ ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ., (1960) 38 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 579 ; ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ. ਵੀ. ਸਾਰੰਿਪ ਰ ਕਪਾਿ ਐਮ. ਐਫ. ਜੀ. ਮਲਮਮਟਡ, (1938) 6 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 36; ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ. ਬਨਾਮ. ਮਿੰਦ ਸੀ ਕੰਸਟਰੁੱਕਸ਼ਨ ਮਲਮਮਟਡ, (1972) 83 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 211; ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ. ਬਨਾਮ. ਮਬਰਲਾ ਿਵਾਲੀਅਰ (ਪੀ) ਮਲਮਮਟਡ, (1973) 89 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 266 ਅਤੇ ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ., ਬੰਬਈ ਮਸਟੀ ਬਨਾਮ। ਮੈਸਰਜ. ਸ਼ੂਰਜੀ ਵੁੱਲਭਦਾਸ ਐਡ ਕੰਪਨੀ (1962) 46 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 144 ਦਾ ਿਵਾਲਾ ਮਦੁੱਤਾ ਮਿਆ ਿੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਲੀਆ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਬਨਾਮ. ਕਾਕ, ਰਸਲ ਐਡ ਕੰਪਨੀ ਮਲਮਮਟਡ, (1949) 29 ਟੈਕਸ ਕੇਸ 387 = [1949] ਸਾਰੇ ਈ. ਆਰ. 889 ਅਤੇ ਮਵਮਸਟਰ ਐਡ ਕੰਪਨੀ ਬਨਾਮ. ਸੀ. ਆਈ. ਆਰ., (1925) 12 ਟੈਕਸ ਮਾਮਲੇ 813, ਿਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਿਏ ਿਨ। ਮਸਵਲ ਅਪੀਲ ਮਨਆਂਇਕ ਫੈਸਲਾਃ ਮਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰ. 6735-6736 2003 ਮਵੁੱਚ. ਆਈ. ਟੀ. ਏ. ਨੰਬਰ ਮਵੁੱਚ ਬੰਬਈ ਿਾਈ ਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮਮਤੀ 11.12.2002 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ। 9 ਅਤੇ 2001 ਦਾ 10. ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿੀਮਤੀ ਸ਼ੀਨਮ ਪਰਵੰਦਾ। ਜਵਾਬਦੇਿ ਲਈ ਰਾਜੀਵ ਦੁੱਤਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਪਿਸਾਦ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦਾਸ। ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਪੀ. ਪੀ.| ਨੌਲੇਕਰ, ਜੇ. ਦ ਆਰਾ ਮਦੁੱਤਾ ਮਿਆ ਸੀ ਅਪੀਲਕਰਤਾ, (ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਮਣਆ ਜਾਂਦਾ ਿੈ) ਇੁੱਕ ਫਰਮ ਿੈ ਜੋ ਮਸੰਥੈਮਟਕ ਰਮਿੰਦ-ਖੂੰਿਦ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਅਤੇ ਉੱਨ ਦੇ ਕੰਬਲਾਂ ਦੇ ਮਨਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਨਰਯਾਤ ਮਵੁੱਚ ਰ ੁੱਿੀ ਿੋਈ ਿੈ। ਮਕਉਂਮਕ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਮਨਰਯਾਤ ਮਵੁੱਚ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਅਰਥਮਵਵਸਥਾ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਜੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮਤਆਰ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਮਵੁੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਸੀਃ ਉਿ ਰ ਪਏ ਮਜਨਹਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) Section: CONCLUSION E Dismissing the appeals, the Court F HELD: 1. 1. Under Section 145 of of the Income Tax Act, 1961, the chargeable HELD: 1. 1. Under Section 145 of of the Income Tax Act, 1961, the chargeable income has to be deduced from the accounts regularly employed by the appellant The assessing officer can apply a different method of accounting to deduce the income chargeable if he is of the opinion that from the method employed by the appellant, the chargeable income cannot properly be deduced. G The recognized and settled accounting practice of accounting with the closing stock in the accounts has to be valued at cost or market price whiChever is lower. In the present case, the appellant has not adopted the established and settled practice. The market value of the stock has been taken into consideration while arriving at chargeable income although the market value of the stock is more than the cost value of the stock. The profit earned is only H SANJEEVWOOLEN MILLS v. COMMISSIONER OF INCOME TAX [NAOLEKAR, J.] notional. There is no transfer of the goods and the closing stock remains the A opening stock of the next accounting year. The income which has not been derived at by the appellant cannot be said to be the income chargeable for income and, therefore, the rejection of the accounts maintained by the appellant for the valuation of the closing stock by the assessing officer and confirmed by the High Court is in accordance with law. [473-B-EI · C.I. T. v. A. Krishnaswami Mudaliar, (1964) 53 ITR 122; Kikabhai Premchandv. C.J.T., (1953) 24 ITR 506; Chainrup Sampatram v. C./.T., (1953) 24 ITR 481; A.L.A. Firm v. C./.T., (1991) 189 ITR 285; Shakti Trading Co. v. C.l. T., [2001] 6 SCC 455; S.N. Namasivayqm Chettiar v. C./. T., (1960) 38 ITR 579; C.l.T. v. Sarangpur Cotton Mfg. Ltd., (1938) 6 ITR 36; C.l.T. v. Hind C Construction Ltd, (1972) 83 ITR 211; C./. T. v. Bir/a Gwalior (P) Ltd., (1973) 89 ITR 266 and C./. T., Bombay City Iv. Messrs. Shoorji Val/abhdas & Co., (1962) 46 ITR 144, referred to. Commissioner of the Inland Revenue v. Cock, Russel and Co. Ltd, (1949) 29 Tax Cases 387 = [19491 All E.R. 889 and Whimster and Co. v. C.l.R., (1925) D 12 Tax Cases 813, referred to. CIVIL APPELLATE JURlSDfCTION : Civil Appeal Nos. 6735-6736 of 2003. From the Judgment and Order dated 11.12.2002 of the Bombay High E Court in LT.A. Nos. 9 and 10 of 2001. B.V. Desai and Ms. Sheenam Parwanda for the Appellant. Rajiv Dutta, Arijit Prasad and B.V. Balaram Das for the Respondent. The Judgment of the Court was delivered by F P.P. NAOLEKAR, J. The appellant, (hereinafter to be referred to as an 'assessee') is a firm engaged in the imports of synthetic waste and manufacture and export of woolen blankets. Since the assessee had been in export, the economy of the business of the assessee worked out on the basis of U.S. $ G price and for the purpose of stock valuation, the same was recorded in Rupees for which the prevailing exchange rate was applied. The assessee was maintaining books of accounts on a consistent method on mercantile basis right from the insertion of its business and Department has accepted the same for the purpose of income-tax except in the years in question. Since the H SUPREME COURT REPORTS [2005) SUPJt1j°s S.C.R. 462 A Account Year, 1986-87, the assessee followed the method of accouJlng, and for which the stock of raw-material/semi-finished goods were valu~d at cost price and finished goods at the market price. k k ~i Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) नयायालय ने यामिकाओस कि को खाररज करते हुए अम मनिा्ररत ककयाकक - िारा 145 के तहत अपजलकता् दारा 1. आयकर अमिमनयम, 1961 कन की मनयममत रप से मनयिजत खात् से पाय्कसौतजजानज हत। आय कन की कन की लयासकन अमिकारर पाय्मनकालने के मलए लेखासएकमव आय कि को कन कन की अलग ववमि लागव कर सकता हत, यकद उसकन की राय हत कक अपजलकता् दाराअपनायज गयज ववमि से पाय् आय ठ क से नहर मनकालज जा सकतज है। खात् म समापन सस्क के सा लेखासमानयता पाप औरकन कन की ्यवोस त लेखासकन पलयासज कम ा का मवकन लागत या बाजार मवलय जि को हि, पर ककया जाना िाकहए। वत्मान मामले म , अपजला ी ने स ावपत औरतय प ा कि को नहर अपनाया हत। पाय् आय पर पहुसिने के मलये सस्क केबाजार मवलय कि को धयान म रखा गया है, हालासकक सस्क का बाजार मवलयसस्क के लागत मवलय से अमिक है। अोत ला केवल कालपमनक है।माल का किई हसतासतरण नहर हिता है और समापन सस्क अगले लेखा वष्का पारसम क सस्आय अपजलकता् दारा पाप नहर कनक बना रहता है। जि को गई है, उसे आय के मलए पाय् आय नहर कहा जा सकता है और इसमलए,मवलयासकन अमिकारर दारा समापन सस्क के मवलयासकन के मलए अपजलकता्दारा बनाए गए खात् कन की असवजक तज और उचि नयायालय दारा पुवष ववमिके अनुसार है। बनाम(1964) 53 सजी.आई.सरी ए. क कृषणासवामजी मुदमलयार, आईसरआर 122;(1953) 24 ककका भाई प्रेमिसंद बनाम सजी.आई.सरी., आईसरआर 506;(1953) 24 िेईनरप समपाृत्रिम बनाम सजी.आई.सरी.; आईसरआर 481;(1991) 189 आईसरआर ए.एल.ए. फम्स बनाम सजी.आई.सरी., 285;[2001] 6 एससजसज 455; शवक टेकडसंग कसंपनजी बनाम सजी.आई.सरी., (1960) 38 आईसरआरएस.एन. नममशवायम् िेोज्सयर बनाम सजी.आई.सरी., 579;(1938) 6 सजी.आई.सरी. बनाम सारसंगपुर कासन मैनयुकिररसंग मलममसेड., आईसरआर 36;(1972) 83 सजी.आई.सरी. बनाम कहसंद कंटकशन मलममसेड, आईसरआर 211; सजी.आई.सरी. बनाम वबरला गवामलयर (पजी) मलममसेड.,(1973) 89 आईसरआर 266 और सजी.आई.सरी., बामबे मससरी आई बनाम(1962) 46 आईसरआर 144, सदम त।मेसस्स सवूरजजी वलल भदास एसंड कि को., कमजीश्नर आफ द इनलतड रेवनयवू बनाम कि ो रसेल एनड कामलममसेड (1949) 29 सेकस कैसेस 387 =(1949) आल ईआर 889 और(1925) 12 सैकस केसेस 813,ववमससर और कि को. बनाम सजीआईआर सदम त। दरवानज अपजलजय केृामिकाररता - दरवानज अपजल सखया 6735-6736/2023 2001 कन की आई.सरी.ए. संख्या 9 और 10 म में ब्टॉमबे उच्ि नयायालय केमनण्सय और आदेश कदनासंक 11.12.2002 से उदवूत। बजी. वजी. देसाई और शजीनम परवासंडा, अपजीलकता्स कन की ओर से। राजजीव दता, अररजजीत प्रसाद और बजी.वजी. बलरामदास, उतरदाता कन की ओर से। पज.पज. नाओलकर जे. नयायालय का मनण्सय द्ारा पाररत ककया गया। ” अपजीलकता्स, (बाद म में इसे मनिा्सररतजी के रूप म में संदम भ्सत ककया ” अपजीलकता्स, (बाद म में इसे मनिा्सररतजी के रूप म में संदम भ्सत ककयाजाएगा।) एक फम्स है जि को मसं ेकसक किरे के आयात और ऊनजी कसंबल केमनमा्सण और मनया्सत म में लगजी हुई है। िवूसंकक मनिा्सररतजी मनया्सत म में ा, इसमलएमनिा्सररतजी के ्थी वयवसाय कन की अ सयवस ा अमेररकन की ड्टॉलर कन की कन कीमत केआिार पर काम करतजी जी और सस्टॉक मवूलयासंकन के उदेदेशय से, इसे रूपयेम में दज्स ककया गया ा, ोसके मलए प्रिमलत ववमनमय दर लागवू कन की गई जी। मनिा्सररतजी अपने ्थी वयवसाय के आरम भ से हरी ्थी वयापाररक आिार परमनरसंतर पद्मत से खात्यों कन की ककताब में बनाए रख रहा ा और वव भाग नेवविारािजीन वषषो कि को ्ि कोड़कर आयकर के प्रयि कोजन के मलए इसे सवजीकारककया ा। खाता वष्स, 1986-87 के बाद से, मनिा्सररतजी ने लेखासंकन कन कीपद्मत का पालन ककया, और ोसके मलए कच्िे माल/अि्स -तैयार माल केसस्टॉक का मवूलय लागत मवूलय पर और तैयार माल का बाजार मवूलय परमवूलयासंकन ककया गया। मनिा्सरण वष्स 1992-93 (इसके बाद इसे प्र म वष्स के रूप म में संदम भ्सतककया जाएगा।) के मलए, मनिा्सररतजी ने समापन सस्टॉक का मवूलय 130/-रूपये प्रमत ककलि काम कन की दर से लगाया। जबकक शुरूआतजी सस्टॉक 90 रूपयेप्रमत ककलि को कदखाया गया ा। अगले वष्स 1993-94 म में, मनिा्सररतजी ने Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) मनिा्सरण वष्स 1992-93 (इसके बाद इसे प्र म वष्स के रूप म में संदम भ्सतककया जाएगा।) के मलए, मनिा्सररतजी ने समापन सस्टॉक का मवूलय 130/-रूपये प्रमत ककलि काम कन की दर से लगाया। जबकक शुरूआतजी सस्टॉक 90 रूपयेप्रमत ककलि को कदखाया गया ा। अगले वष्स 1993-94 म में, मनिा्सररतजी ने शुरूआतजी सस्टॉक का मवूलय तैयार माल के मलए 130 रूपये प्रमत ककलाोगामआसंका और कि कोई असंमतम सस्टॉक नहरी ा। मनिा्सररतजी कि को दवूसरे वष्स के मलए रू.54,420/- का घासा हुआ। पहले वष्स के मलए, मनिा्सररतजी ने आयकरअमिमनयम 1961 (इसके बाद इसे अमिमनयम के रूप मे संदम भ्सत ककयाजायेगा।) कन की िारा 80 एिएिसजी के तहत ला भ का दावा ककया। मनिा्सररतजीका मामला यह है कक ववतजीय वष्स 1991-92 के दौरान, अमेररकन की ड्टॉलर केमुकाबले रूपये का अवमवूलयन हुआ ा। 1.04.1991 कि को अमेररकन की ड्टॉलर कन कीकन कीमत 18/- रूपये प्रमत ड्टॉलर जी और 31.03.1992 कि को समापन के समययह 31/- रूपये प्रमत अमेररकन की ड्टॉलर जी। साक्य के अनुसार, मनिा्सररतजी कामामला यह है कक प्रासंमगक समय पर असंतरराषजीय बाजार म में कसंबल काबाजार मवूलय 4.59 अमेररकन की ड्टॉलर प्रमत ककलि काम ा और अमेररकन की ड्टॉलरकन की दर 18.20 रूपये प्रमत ड्टॉलर जी थीँ। ऐसे म में 31.03.1991/01.04.1991 कि कोबाजार भाव 90 रूपये प्रमत ककलि को ा। (वप्ले वष्स का असंमतम सस्टॉक/वष्स1992-93 के मलए शुरूआतजी सस्टॉक का मवूलयासंकन) वष्स 1992-93 के असंतम में, 31.03.1992 कि को, असंतरा्सषजीय बाजार मे कमबल का बाजार मवूलय 5.35अमेररकन की ड्टॉलर प्रमत ककलि काम ा और रूपये म में अमेररकन की ड्टॉलर कन की दराम31/- रूपये प्रमत ड्टॉलर जी और बाजार मवूलय 165.85 रूपये प्रमत ककलि कमनकला और 31.03.1992 कि को पररवहन शुलक, माल ढुलाई, कमजीशन और अनय आकोजसमक शुलक्यों म में 35.85 रूपये कन की कसौतजी के बाद, बाजार मवूलयसेपर कसंबल कन की कन कीमत 130 रूपये प्रमत ककलि काम तय कन की गई, ोमनिा्सरण वष्स 1992-93 के समापन सस्टॉक मवूलय म में कदखाया गया ा।मनिा्सररतजी ने 31 माि्स कि को असंमतम सस्टॉक के मवूलय कि को 1 अप्रैल के शुरूआतजीसस्टॉक के रूप म में मलया है जि को कक बाजार मवूलय पर तैयार उप्रतपाद औरलागत मवूलय पर कच्िे माल के मलए हर साल समान हि को। मनिा्सररतजी ने1.4.1991 कि को तैयार उप्रतपाद का बाजार मवूलय 98/- रूपये कन की दर से आसंका,जबकक 31.03.1992 कि को वासतववक बाजार मवूलय 130/- रूपये प्रमतककलि काम ा और दवूसरे वष्स के मलए उसने तैयार माल कन की कन कीमत1.4.1992 कि को प्रारसंम भक सस्टॉक मवूलय के रूप म में रखजी थीँ। मवूलयासंकन अमिकाररी ने पाया है कक उपरि ो ववमि कि को अपनाने पर,लेखासंकन वष्स 1990-91, 1991-92 और 1992-93 के मलए सकल ला भअनुपात म में एक बड़ा असंतर है। उनहि कोने मनषकष्स मनकाला कक बाजार मवूलय परसस्टॉक समापन का मवूलयासंकन करने कन की ववमि के पररणामसवरूप एक ववक कृततसवजीर सामने आई और मनिा्सररतजी ने अमिमनयम कन की िारा 80-एिएिसजी केतहत ला भ प्राप्त करने के मलए ला भ कि को क कृवृत्रिम रूप से बढा कदया ा, जि कोकक राजसव कि को िि कोखा देने के इरादे से कर यि कोजना बनाने के बराबर हत,मवूलयासंकन अमिकाररी ने पाया कक उपरि ो पद्मत का पालन करके, मनिा्सररतजी ने प्र भावजी ढसंग से खुद से आय अो्सत करना कदखाया, जि को पवूररी तरह सेलेखासंकन और कानवून के बुमनयादरी मसद्घासंत्यों के ोजखलाफ ा। उनहि कोने आगेदेखा कक अमिमनयम के प्राविान्यों और लेखासंकन के मसद्ासंत्यों के उमितअनुप्रयि कोग द्ारा, मनिा्सररतजी कि को अपने समापन सस्टॉक का मवूलय लागत याबाजार मवूलय, जि को भजी कम हि को, पर देना ा, लेककन ऐसा नहरी ककया गया।उनहि कोने आगे पाया कक दवूसरे वष्स म में, मनिा्सररतजी ने शुरूआतजी सस्टॉक का मवूलय90 रूपये प्रमत ककलाोगाम के स ान पर 130 रूपये प्रमत ककलाोगाम रखा ा,ोसने मुनाफे के तथय कि को दबा कदया ा। उनहि कोने लागत मवूलय पर”” इनव मेंसररी के मवूलयासंकनके मलए मनिा्सररत मानक लागवू ककया और दवूसरे वष्सके मलए मनिा्सररतजी कन की कुल आय म में 2,67,38.280.00 रूपये कन की रामशजि कोड़री। मनिा्सररतजी ने सजीआईसरी (अपजील) के समक्ष प्र म वष्स और दवूसरे वष्सके मलए भजी अपजील प्रसतुत कन की। दि कोन्यों अपजील्यों कि को सजीआईसरी (अपजील) ने यहकहते हुए खाररज कर कदया कक अतजीत म में मनयममत रूप से लेखासंकन कन कीएक ववशेष प्रणालजी का पालन करने से मनिा्सररतजी कि को लेखासंकन कन की उसजीप्रणालजी का पालन करने का अमिकार नहरीसं ममलेगा, जि को लेखासंकन के मानकमसंद्ाति को के अनुरूप नहरीसं जी और वर ब्रिकसश प में्स बनाम सजीआईसरी (1991) 188आईसरीआर 44 म में इस नयायालय के फैसले पर मन भ्सरता रखजी गयजी। यह Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) ਨੌਲੇਕਰ, ਜੇ. ਦ ਆਰਾ ਮਦੁੱਤਾ ਮਿਆ ਸੀ ਅਪੀਲਕਰਤਾ, (ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਮਣਆ ਜਾਂਦਾ ਿੈ) ਇੁੱਕ ਫਰਮ ਿੈ ਜੋ ਮਸੰਥੈਮਟਕ ਰਮਿੰਦ-ਖੂੰਿਦ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਅਤੇ ਉੱਨ ਦੇ ਕੰਬਲਾਂ ਦੇ ਮਨਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਨਰਯਾਤ ਮਵੁੱਚ ਰ ੁੱਿੀ ਿੋਈ ਿੈ। ਮਕਉਂਮਕ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਮਨਰਯਾਤ ਮਵੁੱਚ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਅਰਥਮਵਵਸਥਾ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਜੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮਤਆਰ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਮਵੁੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਸੀਃ ਉਿ ਰ ਪਏ ਮਜਨਹਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਲਾਿੂ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ। ਮ ੁੱਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਿੀ ਵਪਾਰਕ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇੁੱਕ ਮਨਰੰਤਰ ਢੰਿ ਨਾਲ ਖਾਮਤਆਂ ਦੀਆਂ ਮਕਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੁੱਖ ਮਰਿਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਵਭਾਿ ਨੇ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਮਲਆ ਿੈ, ਮਸਵਾਏ ਸਵਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਡ ਕੇ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇੁੱਕ ਖਾਤਾ ਸਾਲ, 1986-87 ਮਵੁੱਚ, ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦੇ ਢੰਿ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਜਸ ਲਈ ਕੁੱਚੇ ਮਾਲ/ਅਰਧ-ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਦੇ ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਕੀਮਤ ਮਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ। ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1992-93 (ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਪਮਿਲੇ ਸਾਲ' ਵਜੋਂ ਜਾਮਣਆ ਜਾਂਦਾ ਿੈ) ਲਈ, ਮ ੁੱਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਬੰਦ ਿੋਣ ਵਾਲੇ ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਰ ਪਏ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਮਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ। 130 / - ਪਿਤੀ ਬੀ ਮਕਲੋਿਾਮ. ਜਦੋਂ ਮਕ ਸ਼ ਰੂਆਤੀ ਸਟਾਕ Rs.90/- ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ ਮਦਖਾਇਆ ਮਿਆ ਸੀ। ਅਿਲੇ ਸਾਲ 1993-94 ਮਵੁੱਚ, ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਸ਼ ਰੂਆਤੀ ਸਟਾਕ ਦਾ ਮ ੁੱਲ 130/- ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ ਰੁੱਮਖਆ। ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਲਈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਨਿੀਂ ਸੀ। ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਲਈ .54,420/- ਦਾ ਘਾਟਾ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ। ਪਮਿਲੇ ਸਾਲ ਲਈ, ਕਰਦਾਮਤ ਨੇ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 80 ਐੈੱਚ. ਐੈੱਚ. ਸੀ. (ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀ ਨੂੰ 'ਐਕਟ' ਮਕਿਾ ਜਾਵੇਿਾ) ਦੇ ਤਮਿਤ ਲਾਭ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਇਿ ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਿੈ ਮਕ ਮਵੁੱਤੀ ਸਾਲ 1991-92 ਦੌਰਾਨ, ਰ ਪਏ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮ ਕਾਬਲੇ ਡੀ-ਵੈਮਲਊਏਸ਼ਨ ਿੋਇਆ ਸੀ। 1.4.1991 ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੀਮਤ 18/- ਪਿਤੀ ਡਾਲਰ ਸੀ ਅਤੇ 31.3.1992 ਉੱਤੇ ਬੰਦ ਿੋਣ ਵੇਲੇ ਇਿ 31/- ਪਿਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਸਬੂਤ ਦੇ ਅਨ ਸਾਰ, ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦਾ ਕੇਸ ਇਿ ਿੈ ਮਕ ਸਬੰਧਤ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜਾਰ ਮਵੁੱਚ ਕੰਬਲ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਯੂ. ਐੈੱਸ. $4.59 ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ ਸੀ। ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਡੀ ਦੀ ਦਰ ਰ ਪਏ 18.20 ਪਿਤੀ ਡਾਲਰ ਮਵੁੱਚ ਿੈ। ਇਸ ਤਰਹਾਂ, ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ 90/- ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ ਸੀ। ਮਜਵੇਂ ਮਕ 31.3.1991/1.4.1991 (ਮਪਛਲੇ ਸਾਲ ਦਾ ਬੰਦ ਸਟਾਕ/ਖ ੁੱਲਹਣ ਵਾਲਾ ਸਟਾਕ) ਸਾਲ ਲਈ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ 1992-93)। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਮਵੁੱਚ 1992-93,31.3.1992 ਉੱਤੇ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜਾਰ ਮਵੁੱਚ ਕੰਬਲ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ 5.35 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ ਸੀ। ਅਤੇ ਰ ਪਏ ਮਵੁੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਦਰ 31/- ਪਿਤੀ ਡਾਲਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਰ ਪਏ ਸੀ। 165.85 ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ। ਅਤੇ 31.3.1992 ਉੱਤੇ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਖਰਚੇ, ਮਾਲ ਢ ਆਈ, ਕਮਮਸ਼ਨ ਅਤੇ ਿੋਰ ਅਨ ਸੰਮਿਕ ਖਰਚੇ ਰ ਪਏ ਤੁੱਕ। 35.85, ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ 'ਤੇ ਕੰਬਲ ਦੀ ਕੀਮਤ Rs.130 ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ ਮਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ। ਮਜਸ ਨੂੰ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1992 ਦੇ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਮ ੁੱਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਮਿਆ ਸੀ - 93. ਮ ੁੱਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ 31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬੰਦ ਿੋਣ ਵਾਲੇ ਸਟਾਕ ਦਾ ਮ ੁੱਲ 1 ਅਪਿੈਲ ਨੂੰ ਬਾਜਾਰ ਮ ੁੱਲ 'ਤੇ ਐੈੱਫ ਮਤਆਰ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਲਾਿਤ ਮ ੁੱਲ' ਤੇ ਕੁੱਚੇ ਮਾਲ ਲਈ ਿਰ ਸਾਲ ਇੁੱਕੋ ਮਜਿਾ ਸ਼ ਰੂਆਤੀ ਸਟਾਕ ਮੰਮਨਆ ਿੈ। ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਮਤਆਰ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਨੂੰ 98/- ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ 1.4.1991 ਨੂੰ 130/- ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਿਮਣਆ। ਮਜਵੇਂ ਮਕ 31.3.1992 ਉੱਤੇ ਅਤੇ 1.4.1992 ਉੱਤੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਲਈ ਸ਼ ਰੂਆਤੀ ਸਟਾਕ ਮ ੁੱਲ ਦੇ ਰੂਪ ਮਵੁੱਚ ਮਤਆਰ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਕੀਮਤ। ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਅਮਧਕਾਰੀ ਨੇ ਪਾਇਆ ਿੈ ਮਕ ਉਪਰੋਕਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਉੱਤੇ ਮਵਧੀ ਅਨ ਸਾਰ, ਲੇਖਾ ਸਾਲ 1990-91,1991-92 ਅਤੇ 1992-93 ਲਈ ਕ ੁੱਲ ਲਾਭ ਅਨ ਪਾਤ ਮਵੁੱਚ ਇੁੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਅੰਤਰ ਿੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਸੁੱਟਾ ਕੁੱਮਢਆ ਮਕ ਬੰਦ ਿੋਣ ਵਾਲੇ ਸਟਾਕ ਦਾ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੁੱਕ ਿਲਤ ਤਸਵੀਰ ਸਾਿਮਣੇ ਆਈ ਅਤੇ ਕਰਦਾਮਤਆਂ ਨੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 80 ਐੈੱਚ. ਐੈੱਚ. ਸੀ. ਐੈੱਚ. ਦੇ ਤਮਿਤ ਲਾਭ ਪਿਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮ ਨਾਫੇ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਾ-ਚਡ਼ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਕ ਮਾਲੀਏ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਿੈ। Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) for the purpose of income-tax except in the years in question. Since the H SUPREME COURT REPORTS [2005) SUPJt1j°s S.C.R. 462 A Account Year, 1986-87, the assessee followed the method of accouJlng, and for which the stock of raw-material/semi-finished goods were valu~d at cost price and finished goods at the market price. k k ~i For the Assessment Year 1992-93 (hereinafter to be referred~to as the 'First year'), the assessee valued the closing stock at the rate of Rs[1]J301- per B kg. whereas the opening stock were shown at Rs.90/- per kg. In the s bsequent year 1993-94, the assessee valued the opening stock at Rs.130 per · · . for the finished goods and there was no closing stock. The assessee retu ed a loss of Rs.54,420/- for the second year. For the First year, the assesse: claimed benefit under Section 80 HHC of the Income-tax Act 1961 (herein fter to be C referred to as an 'Act'). It is the case of the assessee that during th Financial year 199I-92, the Rupee had undergone de-valuation against U.S.$. The price of the U.S. $ as on l.4.l 991 was Rs.l 8/- per Dollar and at the time of the closing as on 31.3.1992, it was Rs.31/- per U.S. Dollar. As per the evidence, the assessee's case is that at the relevant time the market price of the blanket in the international market was U.S.$ 4.59 per kg. and the rate of U.S. Dollar D in Rupees 18.20 per Dollar. As such, the market price was Rs.90/- per kg. as on 31.3.1991/1.4.1991 (closing stock of the previous year/opening stock valuation for the year 1992-93 ). At the end of the year 1992-93, on 31.3 .1992, the market price of the blanket in the international market was U.S. $5.35 per kg. and the rate of U.S.$ in Rupee was Rs.31/- per Dollar and the market price E worked out to be Rs.165 .85 per kg. and on 31.3 .1992 after deducting the transport charges, freight, commission and other incidental charges to the tune of Rs.35.85, price of the blanket at market value was fixed at Rs.130 per kg. which was shown as closing stock value of the Assessment Year 1992-93. The assessee has taken the value of the closing stock as on 31st of March as the opening stock on I st of April to be the same in every year for the F finished product at market value and the raw material at cost price. The assessee also valued the market price of the finished product at the rate of Rs.98/- as on 1.4.1991 as the actual market price of Rs.130/-per kg. as on 31.3 .1992 and also on 1.4.1992 the price of the finished product as opening stock value for the Second Year. G G The Assessing Officer has found that on adoption of the aforesaid method, there is a stark contrast in the gross profit ratio for the accounting year 1990-91, 1991-92 and 1992-93. He concluded that the method of valuing the closing stock.at market value resulted in a distorted picture and assessee had artificially inflated the profits in order to get benefit under Section 80 HHC H of the Act, which amounted to tax planning with intent to defraud the Revenue. The Assessing Officer ruled that by following the aforementioned method, A the assessee effectively showed to earn income out of itself, which was totally against the basic principles of accountancy and law. He further observed that by proper application of the provisions of the Act and principles of accountancy, the assessee had to value its closing stock at cost or market price whichever was lower but that was not done. He further found that in the Second Year, the assessee had valued opening stock at Rs.130 per kg. in B place of Rs.90 per kg. which had suppressed the factum of profits. He applied the standard prescribed for "Valuation of Inventory" at the cost price and added an amount of Rs.2,67,38.280.00 to the total income of the assessee for the second year. Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) ਦਾ ਤਰੀਕਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੁੱਕ ਿਲਤ ਤਸਵੀਰ ਸਾਿਮਣੇ ਆਈ ਅਤੇ ਕਰਦਾਮਤਆਂ ਨੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 80 ਐੈੱਚ. ਐੈੱਚ. ਸੀ. ਐੈੱਚ. ਦੇ ਤਮਿਤ ਲਾਭ ਪਿਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮ ਨਾਫੇ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਾ-ਚਡ਼ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਕ ਮਾਲੀਏ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਿੈ। ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਅਮਧਕਾਰੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਮਦੁੱਤਾ ਮਕ ਉੱਪਰ ਦੁੱਸੇ ਢੰਿ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਮਦਆਂ, ਏ ਨੇ ਪਿਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਿ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਵੁੱਚੋਂ ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣੀ ਮਦਖਾਈ, ਜੋ ਮਕ ਸੀ ਇਿ ਪੂਰੀ ਤਰਹਾਂ ਲੇਖਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਬ ਮਨਆਦੀ ਮਸਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਮਵਰ ੁੱਧ ਿੈ। ਉਨਹਾਂ ਅੁੱਿੇ ਮਕਿਾ ਮਕ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਸਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੀ ਢੰਿ ਨਾਲ ਲਾਿੂ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ, ਮ ੁੱਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਸ਼ ਰੂਆਤੀ ਸਟਾਕ ਦਾ ਮ ੁੱਲ ਰ ਪਏ ਰੁੱਮਖਆ ਸੀ। 130 ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ. ਮਵੁੱਚ 90 ਪਿਤੀ ਮਕਲੋਿਾਮ ਦਾ ਸਥਾਨ। ਮਜਸ ਨੇ ਮ ਨਾਫੇ ਦੇ ਤੁੱਥ ਨੂੰ ਦਬਾ ਮਦੁੱਤਾ ਸੀ। ਉਨਹਾਂ ਨੇ ਲਾਿਤ ਮ ੁੱਲ ਉੱਤੇ "ਵਸਤੂ ਸੂਚੀ ਦੇ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ" ਲਈ ਮਨਰਧਾਰਤ ਮਮਆਰ ਨੂੰ ਲਾਿੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2,67 ਰ ਪਏ, 38.280 ਦੀ ਰਕਮ ਜੋਡ਼ੀ। 00 ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਲਈ ਕਰਦਾਮਤ ਦੀ ਕ ੁੱਲ ਆਮਦਨ ਤੁੱਕ। ਮ ਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੇ ਪਮਿਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਤਰਜੀਿ ਮਦੁੱਤੀ ਜਾਂ ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ ਮਵਧੀ ਨੂੰ ਮਨਸ਼ਮਚਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦਾ ਇੁੱਕ ਸੂਿਵਾਨ ਤਰੀਕਾ ਮੰਮਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਿੈ ਅਤੇ ਬਿ ਮਿਣਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦ ਆਰਾ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਿੈ। ਉੱਦਮ ਪਰ ਮਜਨਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਿਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਨਿੀਂ ਮੰਮਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਿੈ, ਉਿ ਜਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਿਲਤ ਜਾਂ ਲੇਖਾ ਦੇ ਮਸਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਮਵਰ ੁੱਧ ਨਿੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਕੋਈ ਫਰਮ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਨਰੰਤਰ ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ ਮਵਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿੀ ਿੈ, ਤਾਂ ਇਿ ਿੋ ਸਕਦਾ ਿੈ | ਲੇਖਾ ਦੇ ਮਸਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਮਵਰ ੁੱਧ ਨਿੀਂ ਮੰਮਨਆ ਜਾਵੇਿਾ ਅਤੇ ਨਾ ਿੀ ਮਾਲੀਆ ਧੋਖਾਧਡ਼ੀ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਮਿਆ ਤਰੀਕਾ। ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਨੇ ਮਨਰਦੇਸ਼ ਮਦੁੱਤਾ ਿੈ ਮਕ ਮਨਰਧਾਰਕ ਦ ਆਰਾ ਮਤਆਰ ਮਾਲ ਦਾ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ ਰੂਆਤੀ ਸਟਾਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਮਵੁੱਚ, ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਨੇ ਕਰਦਾਮਤਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਮਿਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਦੇ ਰੂਪ ਮਵੁੱਚ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਆਮਿਆ ਮਦੁੱਤੀ ਿੈ। ਮਾਲ ਮਵਭਾਿ ਨੇ ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਦੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਦਾਇਰ ਕਰਕੇ ਬੰਬਈ ਿਾਈ ਕੋਰਟ ਮਵੁੱਚ ਚ ਣੌਤੀ ਮਦੁੱਤੀ ਸੀ। ਅਪੀਲ ਕਰੋ। ਿਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮਡਵੀਜਨ ਬੈਂਚ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਮਤੀ (ਆਈ. ਡੀ. 1) ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਰਾਿੀਂ ਦੋਵਾਂ ਅਪੀਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜੂਰ ਕਰ ਮਲਆ ਅਤੇ ਮਕਿਾ ਮਕ ਕਰਦਾਮਤਆਂ ਵੁੱਲੋਂ ਬੰਦ ਸਟਾਕ ਦੇ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਦਾ ਢੰਿ ਸਿੀ ਨਿੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਿ ਪੂਰਾ ਸਾਧਨ ਧਾਰਾ 80 ਐਚ. ਐਚ. ਸੀ. ਤਮਿਤ ਕਟੌਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚਡ਼ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਸਾਲ ਮਕਉਂਮਕ ਸਿੀ ਟੈਕਸਯੋਿ ਆਮਦਨ ਦੀ ਿਣਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਧਾਰਾ 80 ਐੈੱਚ. ਐੈੱਚ. ਸੀ. ਤਮਿਤ ਮਦੁੱਤੀ ਿਈ ਰਾਿਤ ਪਿਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਿ ਮਕ ਵੁੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਦਾ ਿਠਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੁੱਖ-ਵੁੱਖ ਮ ਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਦੇ ਤਮਿਤ ਅਤੇ' ਲਾਿਤ ਜਾਂ ਮਾਰਕੀਟ ਮ ੁੱਲ ਤੋਂ ਘੁੱਟ 'ਦੇ ਮਸਧਾਂਤ ਨੇ' ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਚਾਅ ਨਿੀਂ 'ਮਨਯਮ ਦੇ ਲਾਜਮੀ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਹਾਂ ਸੰਤ ਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਿਾਈ ਡੀ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਵਰ ੁੱਧ, ਕਰਦਾਤਾ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਿਮਣੇ ਆਇਆ ਿੈ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸ਼ਿੀ ਬੀ. ਵੀ. ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਿੈ ਮਕ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੁੱਥਾਂ ਅਤੇ ਿਾਲਤਾਂ ਮਵੁੱਚ ਮਜੁੱਥੇ ਪਮਿਲੇ ਸਾਲ ਮਵੁੱਚ ਸਟਾਕ ਦਾ ਮ ੁੱਲਾਂਕਣ ਬਾਜਾਰ ਦੇ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਯੂ. ਐੈੱਸ. ਡਾਲਰ ਦੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਮਵੁੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਵਮਧਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅਮਜਿਾ ਨਿੀਂ Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) The assessee preferred an appeal for the First Year and also for the Second Year before the C.l.T. (Appeals). Both the appeals were dismissed by C.l.T. (Appeals) by observing that by merely following a particular system of accounting regularly in the past would not entitle the assessee to follow the same system of accounting which was not in accordance with the standard principles of accountancy and placed reliance on the judgment of this Court D in British Paints v. C./. T. (1991) 188 l.T.R. 44. It was held that the Assessing Officer had rightly interfered, as duty bound under provisions of Section 145 of the Act to conclude the correct taxable income of each year and for that purpose, there was need to change the system of accounting regularly followed by the assessee, that must be done. As per the appellate authority, no person E could earn profit from his own pocket. The valuation of the closing stock required valuing of closing stock either at cost or at market price, whichever was lower. The assessee, aggrieved by the orders passed by C.I.T. (Appeals), further filed appeals before the l.T.A.T. The Income-tax Appellate Tribunal F allowed the appeals of the assessee taking the view that the application on the principle of lower cost or market value was pre-dominantly wrong because there had been several accepted method of accounting such as pure cost method, LIFO, FIFO etc. and observation of the Assessing Officer and the first appellate authority regarding a particular method is the only correct method, was held to be totally absurd. It was observed that lower of the cost G or market value method might certainly be considered to be a prudent method of accounting and might be followed by the vast majority of business enterprises but what might not be considered prudent did not necessarily incorrect or against the principles of accounting and hence if any firm has been employing the market value method for a long time consistently, it could H SUPREME COURT REPORTS [2005) SUPP. 5 S.C.R. A~ nofhe considered as against the principles of accountancy nor the method · · ". ;;i ~ . ·a<l~pted for defrauding the Revenue. The Tribunal has directed that valuation -<~ of the finished goods as made by the assessee be accepted. Regarding opening stock of the Second Year, the Tribunal has allowed the assessee to value it as the closing stock of the First year. The Revenue challenged this B order of the Tribunal in the High Court of Bombay by filing an Income-tax Appeal. The Division Bench of the Higt: Court by its judgment dated 11.12.2002 allowed both the appeals and held that the method of valuation of closing stock adopted by the assessee was not correct and that the entire device was C to inflate deduction under Section 80 HHC and to suppress the profits in the Second Year because the correct taxable income could never be computed on the basis of the system of relief provided under Section 80 HHC and that under the different assessment year constituting separate unit and the principle of 'lower of the cost or market value' had been fully satisfying the mandatory touchstone of "no escapement of tax" rule. Against this order of the High D Court, the assessee has came before this Court. Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) मनिा्सररतजी ने सजीआईसरी (अपजील) के समक्ष प्र म वष्स और दवूसरे वष्सके मलए भजी अपजील प्रसतुत कन की। दि कोन्यों अपजील्यों कि को सजीआईसरी (अपजील) ने यहकहते हुए खाररज कर कदया कक अतजीत म में मनयममत रूप से लेखासंकन कन कीएक ववशेष प्रणालजी का पालन करने से मनिा्सररतजी कि को लेखासंकन कन की उसजीप्रणालजी का पालन करने का अमिकार नहरीसं ममलेगा, जि को लेखासंकन के मानकमसंद्ाति को के अनुरूप नहरीसं जी और वर ब्रिकसश प में्स बनाम सजीआईसरी (1991) 188आईसरीआर 44 म में इस नयायालय के फैसले पर मन भ्सरता रखजी गयजी। यह माना गया कक मवूलयासंकन अमिकाररी ने प्रप्रतयेक वष्स कन की सहरी कर यि कोगय आयका मनषकष्स मनकालने के मलए अमिमनयम कन की िारा 145 के प्राविान्यों केतहत कतसय से बसंिे हि कोने से हसतक्षेप ककया ा, और उस उदेदेशय के मलए,सेलेखासंकन कन की प्रणालजी कि को मनयममत रूप से बदलने कन की आवदेशयकता जी, ोककया जाना िाकहए। अपजीलजीय प्रामिकाररी के अनुसार कि कोई भजी ्थी वयवक अपनजीजेब से ला भ नहरीसं कमा सकता। समापन सस्टॉक के मवूलयासंकन के मलएसमापन सस्टॉक का मवूलयासंकन या ति को लागत पर या बाजार मवूलय पर, जि को भजी कम हि को, आवदेशयक है। सजीआईसरी (अपजील) द्ारा पाररत आदेश्यों से ्थी वयम त मनिा्सररतजी ने आगे आईसरीएसरी के समक्ष अपजील दायर कन की। आयकर अपजीलजीयनयायामिकरण ने यह देखते हुए मनिा्सररतजी कन की अपजील अनुजात कन की कक कमलागत या बाजार मवूलय का मसद्घासंत लागवू ककया जाना मुख्य रूप से गलत हैकय्योंकक लेखासंकन कन की कई सवजीक कृत ववमियााॅयाॅ है जैसे कक शुद् लागत ववमि,LIFO FIFO, आकद और ककसजी ववशेष ववमि के संबसंि म में मवूलयासंकन अमिकाररीऔर प्र म अपजीलजीय प्रामिकाररी का अवलि ोन हरी एकमााृत्रि सहरी तररीका है,ोसे पवूररी तरह से बेतुका अम भमनिा्सररत ककया गया। यह देखा गया कक कमलागत या बाजार मवूलय पद्मत कि को मनोजिश्चित रूप से लेखासंकन कन की एकवववेकपवूण्स पद्मत माना जा सकता है और अमिकासंश ्थी वयावसामयक उद्यम्यों द्ारा इसका पालन ककया जा सकता है, लेककन ोसे वववेकपवूण्स नहरी मानाजा सकता है, वह जरूररी नहरी कक गलत हि को या लेखासंकन के मसद्घानत्यों केोजखलाफ हि को। और इसमलए यकद कि कोई फम्स लगातार लसंबे समय से बाजारमवूलय पद्मत का उपयि कोग कर रहरी है, ति को इसे लेखासंकन के मसद्घासंत्यों केववपररीत नहरी माना जा सकता है और न हरी राजसव कि को िि कोखा देने के मलएअपनाई गई पद्मत माना जा सकता है। कटरिबयवूनल ने मनदे निर्देश कदया ककमनिा्सररतजी द्ारा तैयार माल का जि को मवूलयासंकन ककया गया है उसे सवजीकारककया जाए। दवूसरे वष्स के शुरूआतजी सस्टॉक के संबसंि मे, कटरिबयवूनल नेमनिा्सररतजी कि को इसे पहले वष्स के समापन सस्टॉक के रूप म में मवूलयासंककत करनेकन की अनुममत दरी। राजसव ने आयकर अपजील दायर करके कटरिबयवूनल के इसआदेश कि को बामबे उच्ि नयायालय म में िुनौतजी दरी। उच्ि नयायालय कन की खसंडपजीठ ने अपने फैसले कदनासंक 11.12.2002द्ारा दि कोनि को अपजील्यों कि को सवजीकार कर मलया और माना कक मनिा्सररतजी द्ाराअपनाई गई समापन सस्टॉक के मवूलयासंकन कन की ववमि सहरी नहरीसं जी औरसंपवूण्स उपकरण िारा 80-एिएिसजी के तहत कसौतजी कि को बढाने के मलए ाऔर दवूसरे वष्स मे मुनाफे कि को दबाने के मलए ा कयि ोक सहरी कर यि कोगयआय कन की गणना क भजी भजी िारा-80 एिएिसजी के तहत प्रदान कन की गई ्वूसकन की प्रणालजी के आिार पर नहरी कन की जा सकतजी है और अलग-अलग मवूलयासंकन वष्स अलग इकाई गकठत करतजी है और "लागत या बाजार मवूलयका कम हि कोना कर, से मुवक नहरीसं" मनयम कन की अमनवाय्स कसौसरी कि को पवूररी तरहसे संतुष्ट कर रहा ा। उच्ि नयायालय के इस आदेश के ोजखलाफ, मनिा्सररतजीइस नयायालय के समक्ष आया है। अपजीलकता्स के ववद्ान वकन कील शजी बजी.वजी. देसाई ने मनवेदन ककया ककइस प्रकरण के तथयि को व पररोजस मतय्यों म में, जबकक प्र म वष्स शेयर मे बाजारकारक और अमेररकन की ड्टॉलर कन की ववमनमय दर म में अिानक उ्ाल व व कृवद्ध केकारण पहले से व कृवद्ध हुई। यह नहरीसं कहा जा सकता है कक अपजीलकता्स नेराजसव कि को िि कोखा देने के मलए लेखासंकन कन की एक ववमि अपनाई है, खासकरतब जब मनिा्सररतजी द्ारा िुनजी गई लेखासंकन ववमि ककसजी ववशेष वष्स के मलएनहरी है और 1985-86 वष्स से लगातार अपनाई जा रहरी है। आगे यह आोगहककया गया कक यह आयकर कानवून का एक सुस ावपत मसद्ासंत है कककरदाता लेखासंकन और बाजार दर पर िुनजी गयजी मवूलयासंकन कन की ककसजी भजीप्रणालजी कि को अपनाने के मलए सवतसंृत्रि है और केवल इसमलए कक ककसजी ववशेषवष्स म में मनिा्सररतजी ने िारा 80-एिएिसजी के तहत ला भ का दावा ककया है,लेखासंकन कन की पद्घमत म में गलतजी नहरी पाई जा सकतजी है। आगे यह आोगहककया गया कक अमिमनयम कन की िारा 145(1) के प्राविान लागवू नहरी हि कोते हतकयि ोक मनिा्सररतजी ने बाजार मवूलय पर तैयार माल का मवूलयासंकन अपनाया Case: M/S. SANJEEV WOOLEN MILLS versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, MUMBAI [[2005] SUPP. 5 S.C.R. 459] (2005) ਿੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਈ. ਇਿ ਮਕਿਾ ਮਿਆ ਿੈ ਮਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੇ ਮਾਲੀਏ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦਾ ਇੁੱਕ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ ਿੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਕਰਦਾਮਤਆਂ ਦ ਆਰਾ ਚ ਣੀ ਿਈ ਲੇਖਾ ਮਵਧੀ ਮਕਸੇ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਲ ਲਈ ਨਿੀਂ ਿੈ ਅਤੇ ਸਾਲ 1985-86 ਤੋਂ ਲਿਾਤਾਰ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਰਿੀ ਿੈ। ਅੁੱਿੇ ਇਿ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਿੈ ਮਕ ਇਿ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਇੁੱਕ ਚੰਿੀ ਤਰਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਮਸਧਾਂਤ ਿੈ ਮਕ ਕਰਦਾਮਤ ਲੇਖਾ ਦੀ