National Travel Services v. Commissioner Of Income Tax, Delhi, Viii

Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) [2018] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 336 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮ ਿੱਲੀ, ਅਿੱਠ (2012 ਦੀ ਮਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 2068-2071) 18 ਜਨਵਰੀ, 2018 [ਆਰ.ਐਫ. ਨਰੀਮਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਸਿਨਹਾ, ਜੇ.ਜੇ.] ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1961: ਧਾਰਾ 2 (22) (ਈ) (ਮਜਵੇਂ ਮਕ 1988 ਮਵਿੱਚ ਸੋਮਧਆ ਮਿਆ ਸੀ) - ਲਾਿੂ ਕਰਨਾ - ਭਾਈਵਾਲੀ ਫਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ੋ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀ ੇ - ਕੀ ਫਰਮ ਜਾਂ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 2 (22) (ਈ) ੇ ਉ ੇਸ਼ ਲਈ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਮਨਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ- ਕਕਹਾ ਕਿਆ ਕਕ: ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅ ਧਾਰਾ 2 (22) (ਈ) ਮਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਸ਼ਬ ਮਸਰਫ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਹੈ- ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਕ ੱਚ ਜਾਂ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਕ ੱਚ ਇੱਕ ਰਕਜਸਟਰਡ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ- ਇਹ ਕਮਹਣਾ ਮਕ ੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀ ੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਇਿੱਕ ਰਮਜਸਟਰਡ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਿੱਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ, ਆਪਸੀ ਮਵਰੋਧਾਭਾਸੀ ਅਤੇ ਿਲਤ ਵੀ ਹੈ - #Ankitech’sਕੇਸ (ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅ ਵੀ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਾ ਮਤਲਬ ਰਮਜਸਟਰਡ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹੋਣਾ ਜਾਰੀ ਰਹੇਿਾ) ਿਲਤ ਫੈਸਲਾ ਮਲਆ ਮਿਆ ਹੈ - ਇਸ ਲਈ Ankitech’s ਾ ਕੇਸ 'ਤੇ ਮੁੜ ਮਵਚਾਰ ਕਰਨ ੀ ਲੋੜ ਹੈ - ਮਾਮਲਾ ਵਿੱਡੇ ਬੈਂਚ ਨੂੰ ਭੇਮਜਆ ਮਿਆ ਹੈ। ਅ ਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਮਤੰਨ ਜਿੱਜਾਂ ੇ ਬੈਂਚ ੇ ਿਠਨ ਲਈ ਮਾਣਯੋਿ ਮ ੱਖ ਜੱਜ ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿੱਖਮ ਆਂ ਮਕਹਾ ਮਕ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਭਾਰਤ ੇ ਮ ੱਖ ਜੱਜ ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿੱਮਖਆ ਮਿਆ ਹੈ। ਕਕਹਾ ਕਿਆ ਕਕ 1. ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1961 ੀ ਧਾਰਾ 2 (22) (ਈ) ੇ ਤਮਹਤ ਪਰ ਾਨ ਕੀਤੀ ਿਈ "ਲਾਭਅੰਸ਼" ੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਰਸਾਉਂ ੀ ਹੈ ਮਕ ਉਪਰੋਕਤ ਮਵਵਸਥਾ ਮਵਿੱਚ ਰਸਾਇਆ ਮਿਆ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਇਿੱਕ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਰਹੇਿਾ ਜੋ ਇਿੱਕ ਵਾਧੂ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ੇ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ੇ ਰਮਜਸਟਰ ਮਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਅਮਜਹਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਮਜਸ ੀ ਕੰਪਨੀ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਮੰਮਨਆ ਜਾਂ ਾ ਹੈ ਮਕ ਉਪਰੋਕਤ ਵਾਧੂ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮਨਰਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ੀ ਸਮਥਤੀ ਮਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਿੀ ਅਰਥਾਤ ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੁੰ ਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਨੀ ੀਆਂ ਮਕਤਾਬਾਂ ਮਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਵਜੋਂ ਰਮਜਸਟਰਡ ਹੁੰ ਾ ਹੈ। [ਪੈਰਾ 9] [341-H; 342- A] XXXXXX ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਨਾਮ ਆਮ ਨ ਕਰ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮ ਿੱਲੀ, ਅਿੱਠ 337 2. ਹਾਲਾਂਮਕ "ਲਾਭਅੰਸ਼" ੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਮਵਿੱਚ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅ , 31.05.1987 ਤੋਂ ਬਾਅ , ਇਿੱਕ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੁੰ ਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਨੀ ੀ ਵੋਮਟੰਿ ਸ਼ਕਤੀ ੇ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ 10٪ ਹੋਲਮਡੰਿ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਹੁੰ ਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਨਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਮਵਿੱਚ ਇਿੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਰੇਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਿਈ ਹੈ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਅਮਜਹਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਉਸ ੀ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪਰਬੰਧ ੀ ਮਵਆਮਖਆ (3) ਮਵਿੱਚ ਮਕਹਾ ਮਿਆ ਹੈ ਮਕ ਸੰਸਥਾ ਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਮਹੰ ੂ ਅਣਵੰਮਡਆ ਪਮਰਵਾਰ, ਫਰਮ, ਮਵਅਕਤੀਆਂ ੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਮਵਅਕਤੀਆਂ ੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਾਂ ਇਿੱਕ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਅਿੱਿੇ ਇਹ ਕਮਹੰ ਾ ਹੈ ਮਕ ਮਕਸੇ ਮਵਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਕਸੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਮੰਮਨਆ ਜਾਵੇਿਾ ਜੇ ਉਹ ਮਪਛਲੇ ਸਾਲ ੌਰਾਨ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਹੈ, ਲਾਭਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਜਹੀ ਸੰਸਥਾ ੀ ਆਮ ਨ ੇ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ 20٪ ਾ ਹਿੱਕ ਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। [ਪੈਰਾ 12] [344-CD] 3. ਧਾਰਾ 2 (22) (ਈ) ਅਧੀਨ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ੇ ੋਵੇਂ ਅੰਿਾਂ ਮਵਿੱਚ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਸ਼ਬ ਾ ਮਤਲਬ ਮਬਲਕੁਲ ਇਿੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇਿਾ। ਇਹ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੈ ਮਕ ੂਜੇ ਅੰਿ ਮਵਿੱਚ "ਅਮਜਹਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਸ਼ਬ ਮ ਖਾਏਿਾ ਮਕ ਇਹ ਉਸ ਮਵਅਕਤੀ ਨੂੰ ਰਸਾਉਂ ਾ ਹੈ ਜੋ ਪਮਹਲੇ ਅੰਿ ਮਵਿੱਚ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਹੈ। ਇਸ ਮਵਵਸਥਾ ਾ ਸਾਰਾ ਉ ੇਸ਼ ਮਵਆਮਖਆਤਮਕ ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਿਈ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਧਾਰਾ ੀ ਸ਼ਾਬਮ ਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸਪਿੱਸ਼ਟ ਹੈ ਜੋ ਮਕ ਸੀ.ਪੀ. ਸਾਰਥੀ ਮੁ ਮਲਆਰ ਕੇਸ ਅਤੇ **ਮੈਸਰਜ਼ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਲਾਲ ਸੰਵਰਮਲ ਕੇਸ ਮਵਿੱਚ ੋ ਫੈਸਮਲਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਮਕ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਮਸਰਫ ਇਿੱਕ ਮਵਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਹੈ ਕੋਈ ਵੀ ਟਰਿੱਸਟ ੇ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਿੱਕ ਰਮਜਸਟਰਡ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕ ਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਪਿੱਸ਼ਟ ਹੈ ਮਕ ਮਜਸ ਪਲ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹੁੰ ਾ ਹੈ, ਮਜਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਮਜਸਟਰ 'ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਧਾਰਾ ਮਬਨਾਂ ਮਕਸੇ ਹੋਰ ੇ ਆਕਰਮਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂ ਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਮਹਣਾ ਮਕ ੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀ ੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਪਮਹਲਾਂ ਇਿੱਕ ਰਮਜਸਟਰਡ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅ ਇਿੱਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਸਰਫ ਆਪਸੀ ਮਵਰੋਧਾਭਾਸੀ ਹੈ ਬਲਮਕ ਸਪਿੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਿਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਹਿੱਤਵਪੂਰਣ ਿਿੱਲ ਇਹ ਹੈ ਮਕ ਸੋਧ ਰਾਹੀਂ ਅਮਜਹੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ੋਕਟੰਿ ਸ਼ਕਤੀ ਾ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ 10٪ ਨਹੀਂ ਰਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀ ਾ। ਇਹ ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਮਕ ਸੋਧ ਮਸਰਫ ਇਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ੀ ਿਿੱਲ ਕਰ ੀ ਹੈ ਜੋ ਰਮਜਸਟਰਡ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮਕਸੇ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸਕ ਾ ਹੈ। (ਪੈਰਾ 17, 18) [345-G-H; 346-D-E] XXXXXX 338 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਮਰਪੋਰਟਾਂ [2018] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਮਥਲੋਨ ਬਨਾਮ ਬੰਬੇ ਲਾਈਫ ਐਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਮਲਮਮਟਡ [1954] ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 117 - 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਮਿਆ। Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) [ 2018 ] 1 एस. सी. आर. 336 राष्ट्रीययात्रासेवाएँ वी. आयकरआयुक्त, दिल्ली, VIII सिविलअपीलसं।2068-2071 2012 का) ( 18 जनवरी, 2018 [ आर. एफ. नरीमनऔरनवीनसिन्हा, जे. जे.] आयकरअधिनियम, 1961: एस. 2 ( 22 ) ( ई) (जैसाकि1988 मेंसंशोधितकियागयाथा)-साझेदारीफर्मनेअपनेदोभागीदारोंकेनामपरशेयरखरीदे, चाहेफर्मयाभागीदारोंकोएसकेउद्देश्यकेलिएशेयरधारकोंकेरूपमेंमानाजानाहो।2 ( 22 ) ( ई)-आयोजितः"शेयरधारक" शब्दएसमेंहोरहाहै।2 ( 22 ) ( ई) संशोधनकेबाद, केवलएकव्यक्तिहोनाचाहिएजोशेयरोंका-लाभकारीमालिकहोएकहीसमयमेंन्यासकेलाभार्थीकेअर्थमेंयाअन्यथाएकपंजीकृतमालिकऔरलाभकारीमालिकनहींहोसकताहैयहकहनेकेलिएकिदोशर्तोंकोपूराकरनाहोगाअर्थात्किशेयरधारककोपंजीकृतहोनाचाहिए। " शेयरधारक"कामतलबसंशोधनकेबादभीएकपंजीकृतशेयरधारकबनारहेगा) गलतनिर्णयलियागया--हैइसलिएअंकिटेककेमामलेपरपुनर्विचारकीआवश्यकताहैमामलेकोबड़ीपीठकोभेजाजाताहै।तीनन्यायाधीशोंकीपीठकेगठनकेलिएमामलेकोभारतकेमुख्यन्यायाधीशकेसमक्षरखतेहुए,न्यायालयने पकड़नाः1. "लाभांश" कीपरिभाषाजैसाकियू/एसप्रदानकीगईहै। 2 ( 22 ) ( ई) आयकरअधिनियम, 1961 कीधारायहदर्शातीहैकिउपरोक्तप्रावधानमेंनिर्दिष्टशेयरधारकएकऐसाशेयरधारकबनारहेगाजोएकअतिरिक्तविशेषताकेसाथकंपनीकेसदस्योंकेरजिस्टरपरहै, अर्थात्, शेयरधारकएकऐसाव्यक्तिहोनाचाहिएजिसकीकंपनीमेंपर्याप्तरुचिहो।मानलीजिए, उपरोक्तअतिरिक्तसुविधाहोगी निर्धारितकानूनकीस्थितिमेंकोईफर्कनहींपड़ता।द. कम्पनीकशेयरधारकओव्यक्तिहोइतअछिजेकम्पनीकबहीमेशेयरधारककरूपमेपंजीकृतरहैतअछि।[पैरा9] [341-एच; 342 ए] 336 राष्ट्रीययात्रासेवाएँv. आयकरआयुक्त, दिल्ली, VIII 2. तथापि, परिभाषाकेसंशोधनकेबाद " लाभांश", 31.05.1987 केबाद, एक" शेयरधारक"वहव्यक्तिहोताहैजोकंपनीकीमतदानशक्तिकाकमसेकम10 प्रतिशतरखनेवालेशेयरोंकालाभकारीमालिकहोताहै।इसकेअलावा, उनचिंताओंकोपेशकरकेपरिभाषामेंएकनईश्रेणीजोड़ीगईहैजिसमेंऐसाशेयरधारकएकसदस्ययाभागीदारहैऔरजिसमेंउसकेपासहैभारीब्याज।संशोधितप्रावधानकेस्पष्टीकरणण(3) मेंकहागयाहैकि"कंपनी" काअर्थहिंदूअविभाजितपरिवार, फर्म, व्यक्तियोंकासंघ, व्यक्तियोंकानिकाययाएककंपनीहैऔरआगेयहकहागयाहैकिएकव्यक्तिकोकंपनीकेअलावाकिसीअन्यकंपनीमेंपर्याप्तहितधारकमानाजाएगा, यदिवहपिछलेवर्षकेदौरानकिसीभीसमयऐसीकंपनीकीआयकेकमसेकम20 प्रतिशतकेलिएलाभकारीरूपसेहकदारहै।[ पैरा12] [344-सी डी] 3. परिभाषाकेदोनोंअंगोंमें"शेयरधारक" शब्द यू/एस।2 ( 22 ) ( ई) काअर्थबिल्कुलएकहीहोगा।यहइसकारणणसेहैकिदूसरेमें"ऐसेशेयरधारक"अभिव्यक्तिअंगसेपताचलताहैकियहएकऐसेव्यक्तिकोसंदर्भितकरताहैजोपहलेअंगमें"शेयरधारक" है।प्रावधानकापूराउद्देश्यव्याख्यात्मकज्ञापनऔरनएजोड़ेगएपरिभाषाखंडकीशाब्दिकभाषासेस्पष्टहैजोदोनिर्णयोंकोपारकरनाहै।अर्थातसी. पी. में।सारथीमुदलियारमामलाऔरमेसर्सरामेश्वरीलालसांवरमलमामला।यहीकारणणहैकिसंशोधनकेबाद"शेयरधारक" केवलएकऐसाव्यक्तिहोनाचाहिएजोशेयरोंकालाभकारीमालिकहो।न्यासकेलाभार्थीकेअर्थमेंयाएकहीसमयमेंकोईभीपंजीकृतस्वामीऔरलाभकारीस्वामीनहींहोसकताहै।इसलिएयहस्पष्टहैकिजिसक्षणणकोईशेयरधारकहोताहै, जिसेअनिवार्यरूपसेकंपनीकेरजिस्टरमेंसदस्यहोनेकीआवश्यकतानहींहोतीहै, जोशेयरोंकालाभकारीमालिकहोताहै, तबअनुभागबिनाकिसीअधिककेआकर्षितहोजाताहै।इसलिए, यहकहनाकिदोशर्तोंकोपूराकरनाहोगा, अर्थात्, किशेयरधारककोपहलेएकपंजीकृतशेयरधारकहोनाचाहिएऔरउसकेबाद,एकलाभकारीमालिकभीहोनाचाहिए, नकेवलपारस्परिकरूपसेविरोधाभासीहै, बल्किस्पष्टरूपसेगलतहै।इसकेअलावा, क्याहै संशोधनकेमाध्यमसेऐसेलाभकारीमालिककोजोड़नामहत्वपूर्णहै, जिनकेपासकमसेकम10 प्रतिशतमतदानकीशक्तिहै।यहएकऔरसंकेतकहैकिसंशोधनकेवललाभप्रदकीबातकरताहैशेयरधारकजोपंजीकृतमालिककोएकविशेषतरीकेसेमतदानकरनेकेलिएमजबूरकरसकताहै।[ पैरा17,18] [345-जी-एच; 346-डी-ई] [2018] 1 एस. सी. आर. सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट माथलोनवी।बॉम्बेलाइफएस्योरेंसकंपनीलिमिटेड[1954] एस. सी. आर. 117- परनिर्भर। 4. # अंकिटेककामामला, यहकहतेहुएकिकोईबदलावनहींकियागयाथा अभिव्यक्तिकेरूपमेंडीमिंगफिक्शनकापरिचयदेना" शेयरधारक"चिंतितहै, गलततरीकेसेतय-कियागयाहैऔरइसलिएइसपरपुनर्विचारकरनेकीआवश्यकताहै।[ पारस18,19] [346-बीजी] * सी. आई. टी. , आंध्रप्रदेशबनाम।सी. पी. सारथीमुदलियार ( 1972 ) 4 एस. सी. सी. 531; * * मेसर्सरामेश्वरीलालसांवरमल वी. आयकरआयुक्त, असम(1980) 2 एससीसी 371 : [ 1980 ] 2 एस. सी. आर. 369; सी. आई. टी. बनाम. रामेश्वरीलाल सांवरमल(1972) 4 एस. सी. सी. 342; #सी. आई. टी. वी. अंकिटेक प्राइवेटलिमिटेड[2012] 340 आईटीआर14 (डेल) – ।संदर्भित को। मामलाकानूनसंदर्भ ( 1972 ) 4 एस. सी. सी. 531 संदर्भितकियागयाहै पै रा6 [ 1980 ] 2 एससीआर369 संदर्भितकियागयाहै पै रा7 एससीसी342 ( 1972 ) 4 पै रा7 संदर्भितकियागयाहै आईटीआर14 (डेल)। [ 2012 ] 340 संदर्भितकियागयाहै पै रा13 [ 1954 ] एससीआर117 उसपरभरोसाकरें Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) 336 [2018] 1 S.C.R. 336 SUPREME COURT REPORTS [2018] 1 S.C.R. A NATIONAL TRAVEL SERVICES v. COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII (Civil Appeal Nos. 2068-2071 of 2012) BJANUARY 18, 2018 [R. F. NARIMAN AND NAVIN SINHA, JJ.] Income Tax Act, 1961: s.2(22)(e) (as amended in 1988) – Applicability of –CPartnership firm purchased shares in the name of two of its partners– Whether the firm or the partners are to be treated as shareholdersfor the purpose of s.2(22)(e) – Held: The word “shareholder”occurring in s.2(22)(e) post amendment, has only to be a personwho is the beneficial owner of shares – One cannot be a registeredowner and beneficial owner in the sense of a beneficiary of a trustDor otherwise at the same time – To state that two conditions have tobe satisfied namely that shareholder must be a registeredshareholder and also be a beneficial owner, is mutually contradictoryand also incorrect – #Ankitech’s case (holding that expression“shareholder” would continue to mean a registered shareholderEeven after the amendment) has wrongly been decided – ThereforeAnkitech’s case needs reconsideration – Matter referred to largerBench. Placing the matter before Hon’ble The Chief Justice of Indiafor constituting a three-judge Bench, the CourtF HELD: 1. The definition of “dividend” as provided u/s.2(22)(e) of Income Tax Act, 1961, would go to show that theshareholder referred to in the aforesaid provision would continueto be a shareholder who is on the register of members of theCompany with one additional feature, namely, that suchGshareholder should be a person who has a substantial interest inthe Company. Admittedly, the aforesaid additional feature wouldmake no difference to the position of law laid down viz. theshareholder of a company is the individual who is registered as ashareholder in the books of the company. [Para 9][341-H; 342-A]H 2. However, after amendment of the definition of“dividend”, after 31.05.1987, a “shareholder” is a person who isthe beneficial owner of shares holding not less than 10% of thevoting power of the Company. Also, a new category has beenadded to the definition by introducing concerns in which suchshareholder is a member or partner and in which he has asubstantial interest. Explanation (3) of the amended provisionstates that “concern” means Hindu Undivided Family, firm,association of persons, body of individuals, or a Company andfurther goes on to state that a person shall be deemed to have asubstantial interest in a concern other than a Company if he is, atany time during the previous year, beneficially entitled to notless than 20% of the income of such concern. [Para 12][344-C-D] Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) XXXXXX 338 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਮਰਪੋਰਟਾਂ [2018] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਮਥਲੋਨ ਬਨਾਮ ਬੰਬੇ ਲਾਈਫ ਐਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਮਲਮਮਟਡ [1954] ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 117 - 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਮਿਆ। 4. #Ankitech’s ਕੇਸ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਮਕਹਾ ਮਿਆ ਹੈ ਮਕ ਮਜਿੱਥੋਂ ਤਿੱਕ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਸ਼ਬ ਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਤਬ ੀਲੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ, ਿਲਤ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ 'ਤੇ ਮੁੜ ਮਵਚਾਰ ਕਰਨ ੀ ਲੋੜ ਹੈ। (ਪੈਰਾ 18, 19) [346-B-G] *ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ., ਆਂਧਰਾ ਪਰ ੇਸ਼ ਬਨਾਮ ਸੀ.ਪੀ. ਸਾਰਥੀ ਮੁ ਮਲਆਰ (1972) 4 ਐਸ.ਸੀ.ਸੀ., **ਮੈਸਰਜ਼ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਲਾਲ ਸੰਵਰਮਲ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਅਸਾਮ (1980) 2 ਐਸ.ਸੀ.ਸੀ. 371: [1980] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 369; ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਬਨਾਮ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਲਾਲ ਸੰਵਰਮਲ (1972) 4 ਐਸ.ਸੀ.ਸੀ. 342; #C.I.T. ਬਨਾਮ ਐਕੀਟੈਕ ਪਰਾਈਵੇਟ ਮਲਮਮਟਡ [2012] 340 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 14 (Del) ਦਾ ਹ ਾਲਾ ਕਦੱਤਾ ਕਿਆ। ਕਾਨਨੀ ਕਸ ਹਵਾਲਾ ੂੰ ਮਸਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਮਧਕਾਰ ਖੇਤਰ: 2012 ਦੀ ਮਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 2068 2010 ੇ ਆਈ.ਟੀ.ਏ. ਨੰਬਰ 223, 219 ਅਤੇ 1204 ਅਤੇ 2011 ੇ ਆਈ.ਟੀ.ਏ. ਨੰਬਰ 309 ਮਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਮ ਿੱਲੀ ਮਵਖੇ ਮ ਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ੇ 11.07.2011 ੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆ ੇਸ਼ ਤੋਂ। ਨਾਲ 2018 ਾ ਸੀ.ਏ. ਨੰਬਰ 837 ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਾਲੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਐਡ ੋਕੇਟ ਿ ਰੂ ਕਕਿਸ਼ਨ ਕ ਮਾਰ, ਸੀਨੀਅਰ ਐਡ ੋਕੇਟ, ਯੂ.ਏ. ਰਾਣਾ, ਮਹਮਾਂਸ਼ੂ ਮਮਹਤਾ, ਸਮਤੰ ਰ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ (ਮੈਸਰਜ਼ ਿਿਰਾਤ ਐਡ ਕੰਪਨੀ ਲਈ), ਸ਼ਰੀਮਤੀ ਅਮਨਲ ਕਮਟਆਰ, ਅਮਮਤਾ ਸਾਹਨੀ, ਐਸ.ਏ. ਹਸੀਬ। ਅ ਾਲਤ ਾ ਫੈਸਲਾ ਹੇਠ ਦ ਆਰਾ ਸ ਣਾਇਆ ਕਿਆ ਆਰ. ਐਫ. ਨਰੀਮਨ, ਜੇ. 1. ਆਕਿਆ ਪਿਦਾਨ (Leave Granted) 2. ਮੌਜੂ ਾ ਅਪੀਲਾਂ ਆਮ ਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1961 ੀ ਧਾਰਾ 2 (22) (ਈ) ੀ ਸਹੀ ਮਵਆਮਖਆ ਬਾਰੇ ਇਿੱਕ ਮ ਲਚਸਪ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂ ੀਆਂ ਹਨ, ਮਜਵੇਂ ਮਕ 1988 ਮਵਿੱਚ ਸੋਮਧਆ ਮਿਆ ਸੀ। XXXXXX ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਨਾਮ ਆਮ ਨ ਕਰ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮ ਿੱਲੀ, ਅਿੱਠ [ਆਰ. ਐਫ. ਨਰੀਮਨ, ਜੇ.] 339 3. ਮੌਜੂਦਾ ਕ ਾਦ ਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਤੱਥ ਹੇਠਾਂ ਕਦੱਤੇ ਹਨ: ਮਨਰਧਾਰਕ ਇਿੱਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਫਰਮ ਹੈ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਮਤੰਨ ਭਾਈਵਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸ਼ਰੀ ਨਰੇਸ਼ ਿੋਇਲ, ਸ਼ਰੀ ਸੁਮਰੰ ਰ ਿੋਇਲ ਅਤੇ ਮੈਸਰਜ਼ ਜਟ ਐਟਰਪਰਾਈਜ਼ਜ਼ ਪਰਾਈਵੇਟ ٪, 15٪ ਅਤੇ 50٪ ਹੈ। ਮਲਮਮਟਡ ਮਜਸ ਾ ਮੁਨਾਫਾ-ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ ਕਰਮਵਾਰ 35ਮਨਰਧਾਰਕ ਫਰਮ ਨੇ ਮੈਸਰਜ਼ ਜੈਟੇਅਰ ਪਰਾਈਵੇਟ ਮਲਮਮਟਡ, ਨਵੀਂ ਮ ਿੱਲੀ ਤੋਂ 28,52,41,516/- ਰੁਪਏ ਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮਲਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਮਵਿੱਚ ਮਨਰਧਾਰਕ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਕੰਪਨੀ ੀ ਇਕੁਇਟੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ੋ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਸ਼ਰੀ ਨਰੇਸ਼ ਿੋਇਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀ ਸੁਮਰੰ ਰ ਿੋਇਲ ੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸਬਸਕਰਾਈਬ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੁਿੱਲ ਮਹਿੱਸੇ ਾਰੀ ਾ ਕੁਿੱਲ 48.19 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਸ਼ਰੀ ਨਰੇਸ਼ ਿੋਇਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀ ਸੁਮਰੰ ਰ ਿੋਇਲ ਕੰਪਨੀ ੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਪਨੀ ੇ ਰਮਜਸਟਰ ਮਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹਨ। ਉਹ ਫਰਮ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ੀ ਤਰਫੋਂ ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ੇਅਰ ਰਿੱਖ ੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹੁੰ ਾ ਹੈ। 4. ਇਨਹਾਂ ਅਪੀਲਾਂ ਮਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਾ ਹੈ ਮਕ ਕੀ ਐਕਟ ੀ ਧਾਰਾ 2 (22) (ਈ) ਮਕਸੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਮ ਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਆਕਰਮਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂ ੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਨੀ ਮਵਿੱਚ ਵੋਮਟੰਿ ਸ਼ਕਤੀ ਾ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ 10٪ ਮਹਿੱਸਾ ਰਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਕਰਜ਼ਾ ਮਕਸੇ ਅਮਜਹੀ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਹੈ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਅਮਜਹਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਉਸ ਾ ਕਾਫੀ ਮਵਆਜ ਹੈ, ਮਜਸ ਨੂੰ ਫਰਮ ੇ ਮੁਨਾਫੇ ੇ ਮਹਿੱਸੇ ੇ 20٪ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵਿੱਧ ਮਵਆਜ ਵਜੋਂ ਪਮਰਭਾਮਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਹੈ। 5. ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1922 ਮਵਿੱਚ "ਲਾਭਅੰਸ਼" ੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਜੋ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: - "2. (6ਏ) ਲਾਭਅੰਸ਼' ਮਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- ... (ਈ) ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ੁਆਰਾ ਕੋਈ ਭੁਿਤਾਨ ਨਾ ਮਕ ਇਿੱਕ ਕੰਪਨੀ ਹੋਣ ੇ ਨਾਤੇ, ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਮਕਸੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਅਿਾਊਂ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਮਕਸੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ੀ ਤਰਫੋਂ ਜਾਂ ਮਕਸੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ੇ ਮਵਅਕਤੀਿਤ ਲਾਭ ਲਈ ਮਕਸੇ ਵੀ ਭੁਿਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮਕਸੇ ਰਕਮ (ਚਾਹੇ ਕੰਪਨੀ ੀ ਜਾਇ ਾ ੇ ਇਿੱਕ ਮਹਿੱਸੇ ੀ ਨੁਮਾਇੰ ਿੀ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਮਕਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ) ੀ ਧਾਰਾ 23ਏ ੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਰਿੱਖ ੀ ਹੈ, ਇਸ ਹਿੱ ਤਿੱਕ ਮਕ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸਮਥਤੀ ਮਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਇਕਿੱਠਾ ਮੁਨਾਫਾ ਹੈ; " 6. ਇਹ ਮਵਵਸਥਾ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਆਂਧਰਾ ਪਰ ੇਸ਼ ਬਨਾਮ ਸੀ.ਪੀ. ਸਾਰਥੀ ਮੁ ਮਲਆਰ, (1972) 4 ਐਸ.ਸੀ.ਸੀ. 531 ਮਵਿੱਚ ਇਸ ਅ ਾਲਤ ੇ ਬੈਂਚ ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਵਚਾਰ ਲਈ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ੇ ਮਹੰ ੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਮਰਵਾਰ ਹੋਣ ੇ ਸੰ ਰਭ ਮਵਿੱਚ ਉਪਰੋਕਤ ਫੈਸਲੇ ਮਵਿੱਚ ਮਨਰਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਾ ਸਵਾਲ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: - XXXXXX 340 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਮਰਪੋਰਟਾਂ [2018] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. "ਕੀ ਤਿੱਥਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸ ੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, 5,790 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 39,085 ਰੁਪਏ ੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲਾਂ ਮਵਿੱਚ ਮਹੰ ੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਮਰਵਾਰ ੀ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਆਮ ਨ ਮੰਮਨਆ ਜਾ ਸਕ ਾ ਹੈ?" ਉਪਰੋਕਤ ਧਾਰਾ ਮਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅ ਇਸ ਅ ਾਲਤ ਨੇ ਮਕਹਾ: “6. ਇਸ ਤੋਂ ਪਮਹਲਾਂ ਮਕ ਮਕਸੇ ਭੁਿਤਾਨ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 2 (6ਏ) (ਈ) ੇ ਤਮਹਤ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਮੰਮਨਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਹੇਠ ਮਲਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣਿੀਆਂ: 1. ਇਹ ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ੁਆਰਾ ਭੁਿਤਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਜੋ ਇਿੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਧਾਰਾ 23 ਏ ੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਰਿੱਖ ੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਰਕਮ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ੀ ਜਾਇ ਾ ੇ ਇਿੱਕ ਮਹਿੱਸੇ ੀ ਨੁਮਾਇੰ ਿੀ ਕਰ ੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਐਡਵਾਂਸ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ੇ ੇ ਰੂਪ ਮਵਿੱਚ। Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) वी. आयकरआयुक्त, असम(1980) 2 एससीसी 371 : [ 1980 ] 2 एस. सी. आर. 369; सी. आई. टी. बनाम. रामेश्वरीलाल सांवरमल(1972) 4 एस. सी. सी. 342; #सी. आई. टी. वी. अंकिटेक प्राइवेटलिमिटेड[2012] 340 आईटीआर14 (डेल) – ।संदर्भित को। मामलाकानूनसंदर्भ ( 1972 ) 4 एस. सी. सी. 531 संदर्भितकियागयाहै पै रा6 [ 1980 ] 2 एससीआर369 संदर्भितकियागयाहै पै रा7 एससीसी342 ( 1972 ) 4 पै रा7 संदर्भितकियागयाहै आईटीआर14 (डेल)। [ 2012 ] 340 संदर्भितकियागयाहै पै रा13 [ 1954 ] एससीआर117 उसपरभरोसाकरें पै रा18 सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं।2068 2071 2012 से। उच्चन्यायालयके11.07.2011 दिनांकितनिर्णयऔरआदेशसे नईदिल्लीमेंआई. टी. ए. सं. 223 , 219 और2010 का1204 और2011 काआई. टी. ए. सं.309। केसाथ 2018कासी.ए.सं. 837।गुरुकृष्णणकुमार, वरिष्ठअधिवक्ता।, यू. ए. राणा, हिमांशुमेहता सतेंद्रके. राय(एम/एसकेलिए।गागराटएंडकंपनी), श्रीमतीअनिलकटियार, अमितसाहनी, एस. ए.हसीब, अधिवक्ता।उपस्थितदलोंकेलिए।आर. एफ. नरीमन, जे. 1. छुट्टीदेदीगई। 2. वर्तमानअपीलेंएकदिलचस्पसवालउठातीहैंकि आयकरअधिनियम, 1961 कीधारा2 (22) (ई) कीसहीव्याख्या, जैसाकि1988 मेंसंशोधितकियागयाथा। राष्ट्रीययात्रासेवाएँv. केआयुक्त आयकर, दिल्ली, VIII [आर. एफ. नरीमन, जे.] 3. वर्तमानविवादकोतयकरनेकेलिएसंक्षिप्ततथ्यहैंः इसप्रकारहैः निर्धारितीएकसाझेदारीफर्महैजिसमेंतीनभागीदारश्रीनरेशगोयल, श्रीसुरिंदरगोयलऔरमेसर्सजेटएंटरप्राइजेजप्राइवेटलिमिटेडशामिलहैं, जिनकालाभहिस्सेदारीअनुपातक्रमशः35 प्रतिशत, 15 प्रतिशतऔर50 प्रतिशतहै।निर्धारितीफर्मनेएककरोड़रुपयेकाऋणणलियाथा।28,52,41,516 / मेसर्सजेटएयरप्राइवेटलिमिटेड, नईदिल्लीसे।इसकंपनीमें, 4. इनअपीलोंमेंजोसवालउठताहैवहयहहैकिक्याअधिनियमकीधारा2 (22) (ई) आकर्षितहोतीहैक्योंकिएकशेयरधारककोऋणणदियागयाहै, जोसंशोधनकेबाद, एकऐसाव्यक्तिहैजोकंपनीमेंमतदानशक्तिकाकमसेकम10 प्रतिशतरखनेवालेशेयरोंकालाभकारीमालिकहै, औरक्याऋणणकिसीऐसीसंस्थाकोदियागयाहैजिसमेंऐसाशेयरधारकभागीदारहैऔरजिसमेंउसकापर्याप्तब्याजहै, जिसेफर्मकेलाभकेहिस्सेके20 प्रतिशतयाउससेअधिककेब्याजकेरूपमेंपरिभाषितकियागयाहै।5. आयकरअधिनियम, 1922 में"लाभांश" कीपरिभाषादीगईहैजोइसप्रकारहैः " 2. ( 6(क) 'लाभांश' मेंशामिलहैं- ( ई) एककंपनीद्वाराकोईभुगतान, जोएककंपनीनहींहै, जिसमेंजनताधाराकेअर्थकेभीतरकाफीरुचिरखतीहै। 23 क, किसीकोअग्रिमयाऋणणकेरूपमेंकिसीभीराशि(चाहेवहकंपनीकीपरिसंपत्तियोंकेएकहिस्सेकाप्रतिनिधित्वकरनेकेरूपमेंहोयाअन्यथा)काशेयरधारकयाकिसीऐसीकंपनीद्वाराकिसीशेयरधारककीओरसेयाउसकेव्यक्तिगतलाभकेलिएकोईभुगतान, जिसहदतककंपनीकेपासदोनोंमामलोंमेंसंचितलाभहै; 6. यहप्रावधानएकपीठकेसमक्षविचारकेलिएआया सी. आई. टी., आंध्रप्रदेशबनाममेंयहन्यायालय।सी. पी. सारथीमुदलियार, (1972) 4 एस. सी. सी.531।निर्धारितीकेहिंदूअविभाजितहोनेकेसंदर्भमें परिवार, उपरोक्तनिर्णयमेंनिर्धारितकानूनकाप्रश्नइसप्रकारहैः [ 2018 ] 1 एससीआर। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट " क्यातथ्योंऔरमामलेकीपरिस्थितियोंकेआधारपर5,790 रुपयेऔर0,85 रुपयेकीराशिकोसंबंधितहिंदूअविभाजितपरिवारकीलाभांशआयमानाजासकताहै। मूल्यांकनवर्ष? " उपरोक्तधाराकोनिर्धारितकरतेहुए, इसन्यायालयनेअभिनिर्धारितकियाः 2 ( क) यहकिसीशेयरधारककेलिएअग्रिमयाऋणणहोनाचाहिए, या( ख) कंपनीद्वाराव्यक्तिकीओरसेयाउसकेलिएभुगतान शेयरधारककालाभ, और 3. जिसहदतककंपनीकेपासदोनोंहीमामलोंमेंस्वामित्वहै संचितलाभ"। यहकहनेकेबादकिइसबातपरकोईविवादनहींहैकिउक्तमामलेमेंपहलीऔरअंतिमशर्तेंपूरीहुईं,न्यायालय2 (ए) कीशर्तपरचलागया।न्यायालयद्वाराइसकाउत्तरइसप्रकारदियागयाः " 8. एकमात्रबचाहुआसवालयहहैकिक्याकिसीकंपनीद्वाराएच. यू. एफ. कोदियागयाऋणण, जोशेयरोंकावास्तविकमालिकहै, ऐसाकरसकताहै।अपनेशेयरधारककोदिएगएऋणणकेरूपमेंमानाजाएगा।यहअच्छीतरहसेतयहैकिएकएच. यू. एफ. किसीकंपनीकाशेयरधारकनहींहोसकताहै।द.कम्पनीकशेयरधारकओव्यक्तिहोइतअछिजेकम्पनीकबहीमेशेयरधारककरूपमेपंजीकृतरहैतअछि।एच.यू. एफ., इसमामलेमेंनिर्धारिती, कंपनीकीपुस्तकोंमेंशेयरधारककेरूपमेंपंजीकृतनहींथाऔरनहीइसेइसतरहसेपंजीकृतकियाजासकताथा।इसलिए, कोईलाभनहींहै-यहकहतेहुएकिएच. यू. एफ.काशेयरधारकनहींथा। कंपनीने।श्रीसेननेअन्यथाविरोधनहींकिया। 9. धारा2 (6 ए) (ई) "लाभांश" कीएककृत्रिमपरिभाषादेतीहै।यहवास्तवमेंघोषितयाप्राप्तलाभांशमेंनहींलेताहै।उसप्रावधानद्वाराध्यानमेंरखागयालाभांशएकमानितलाभांशहैनकिवास्तविकलाभांश।शेयरधारककोदियागयाऋणणकंपनीकोवापसकरनापड़ताहै।यहशेयरधारककीआयनहींबनतीहै।कुछउद्देश्योंकेलिए, विधानमंडलनेऐसेऋणणकोराष्ट्रीययात्रासेवाकेरूपमेंमानाहै। आयकरआयुक्त, दिल्ली, 8 [आर. एफ. नरीमन, जे.] लाभांश"।इसलिए, धारा2 (6 ए) (ई) कोअनिवार्यरूपसेएक " सख्तनिर्माणण।जबधारा2 (6 ए) (ई) कीबातहोतीहै यहपंजीकृतशेयरधारककोसंदर्भितकरताहैनकि Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) 3. The word “shareholder” in both limbs of the definitionu/s. 2(22)(e) would mean exactly the same thing. This is for thereason that the expression “such shareholder” in the secondlimb would show that it refers to a person who is a “shareholder”in the first limb. The whole object of the provision is clear fromthe Explanatory memorandum and the literal language of the newlyinserted definition clause which is to get over the two judgmentsi.e. in *C.P. Sarathy Mudaliar case and in **M/s Rameshwari LalSanwarmal case. This is why “shareholder” post amendment,has only to be a person who is the beneficial owner of shares.One cannot be a registered owner and beneficial owner in thesense of a beneficiary of a trust or otherwise at the same time. Itis clear therefore that the moment there is a shareholder, whoneed not necessarily be a member of the Company on its register,who is the beneficial owner of shares, the Section gets attractedwithout more. To state, therefore, that two conditions have to besatisfied, namely, that the shareholder must first be a registeredshareholder and thereafter, also be a beneficial owner is not onlymutually contradictory but is plainly incorrect. Also, what isimportant is the addition, by way of amendment, of such beneficialowner holding not less than 10% of voting power. This is anotherindicator that the amendment speaks only of a beneficialshareholder who can compel the registered owner to vote in aparticular way. [Paras 17, 18][345-G-H; 346-D-E] AB C DE F G H AMathalone v. Bombay Life Assurance Co. Ltd. [1954]SCR 117 – relied on. 4. #Ankitech’s case, in stating that no change was made byintroducing the deeming fiction insofar as the expression“shareholder” is concerned, is wrongly decided and therefore,Brequires to be reconsidered. [Paras 18, 19][346-B-G] *C.I.T., Andhra Pradesh v. C.P. Sarathy Mudaliar(1972) 4 SCC 531; **M/s Rameshwari Lal Sanwarmalv. Commissioner of Income Tax, Assam (1980) 2 SCC371 : [1980] 2 SCR 369; C.I.T. v. Rameshwari LalSanwarmal (1972) 4 SCC 342; #C.I.T. v. AnkitechCPrivate Limited [2012] 340 ITR 14 (Del). – referredto. D CIVIL APPELLATE JURISDICTION: Civil Appeal Nos. 2068- E2071 of 2012. From the Judgment and Order dated 11.07.2011 of the High Courtof Delhi at New Delhi in ITA Nos. 223, 219 and 1204 of 2010 & ITANo. 309 of 2011. WITH F C. A. No. 837 of 2018. Guru Krishna Kumar, Sr. Adv., U. A. Rana, Himanshu Mehta,Satendra Kr. Rai (For M/s. Gagrat and Co.), Mrs. Anil Katiyar, AmitaSahani, S. A. Hasseb, Advs. for the appearing parties. The Judgment of the Court was delivered byG R. F. NARIMAN, J. 1. Leave granted. 2. The present appeals raise an interesting question as to thecorrect interpretation of Section 2(22)(e) of the Income Tax Act, 1961,as amended in 1988. H 3. The brief facts in order to decide the present controversy areas follows: The Assessee is a partnership firm consisting of three partners,namely, Mr. Naresh Goyal, Mr. Surinder Goyal and M/s Jet EnterprisesPrivate Limited having a profit sharing ratio of 35%, 15% and 50%respectively. The Assessee firm had taken a loan of Rs. 28,52,41,516/-from M/s Jetair Private Limited, New Delhi. In this Company, theAssessee subscribed to the equity capital of the aforesaid Company inthe name of two of its partners, namely, Mr. Naresh Goyal and Mr.Surinder Goyal totaling 48.19 per cent of the total shareholding. ThusMr. Naresh Goyal and Mr. Surinder Goyal are shareholders on theCompany’s register as members of the Company. They hold the aforesaidshares for and on behalf of the firm, which happens to be the beneficialshareholder. Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) ਉਪਰੋਕਤ ਧਾਰਾ ਮਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅ ਇਸ ਅ ਾਲਤ ਨੇ ਮਕਹਾ: “6. ਇਸ ਤੋਂ ਪਮਹਲਾਂ ਮਕ ਮਕਸੇ ਭੁਿਤਾਨ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 2 (6ਏ) (ਈ) ੇ ਤਮਹਤ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਮੰਮਨਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਹੇਠ ਮਲਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣਿੀਆਂ: 1. ਇਹ ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ੁਆਰਾ ਭੁਿਤਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਜੋ ਇਿੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਧਾਰਾ 23 ਏ ੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਰਿੱਖ ੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਰਕਮ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ੀ ਜਾਇ ਾ ੇ ਇਿੱਕ ਮਹਿੱਸੇ ੀ ਨੁਮਾਇੰ ਿੀ ਕਰ ੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਐਡਵਾਂਸ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ੇ ੇ ਰੂਪ ਮਵਿੱਚ। 2 (ਏ) ਇਹ ਮਕਸੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਅਿਾਊਂ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਜਾਂ (ਬੀ) ਕੰਪਨੀ ੁਆਰਾ ਜਾਂ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ੇ ਮਵਅਕਤੀਿਤ ਲਾਭ ਲਈ ਭੁਿਤਾਨ, ਅਤੇ 3. ਮਕਸ ਹਿੱ ਤਿੱਕ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸਮਥਤੀ ਮਵਿੱਚ ਇਕਿੱਠਾ ਮੁਨਾਫਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅ ਮਕ ਇਸ ਿਿੱਲ ਾ ਕੋਈ ਮਵਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਕ ਪਮਹਲੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰ ੀਆਂ ਹਨ, ਉਕਤ ਕੇਸ ਮਵਿੱਚ ਅ ਾਲਤ ਸ਼ਰਤ 2 (ਏ) ਮਵਿੱਚ ਚਲੀ ਿਈ। ਇਸ ਾ ਜਵਾਬ ਅ ਾਲਤ ਨੇ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮ ਿੱਤਾ ਸੀ: "8. ਇਿੱਕੋ ਇਿੱਕ ਮਜਉਂ ਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਮਕ ਕੀ ਮਕਸੇ ੁਆਰਾ ਮ ਿੱਤਾ ਮਿਆ ਕਰਜ਼ਾ ਐਚ.ਯੂ.ਐਫ. ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਾ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਨੂੰ ਇਸ ੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਮ ਿੱਤੇ ਿਏ ਕਰਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮੰਮਨਆ ਜਾ ਸਕ ਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਿੀ ਤਰਹਾਂ ਤੈਅ ਹੈ ਮਕ ਇਿੱਕ ਐਚ.ਯੂ.ਐਫ. ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕ ਾ। ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੁੰ ਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਨੀ ੀਆਂ ਮਕਤਾਬਾਂ ਮਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਵਜੋਂ ਰਮਜਸਟਰਡ ਹੁੰ ਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੇਸ ਮਵਿੱਚ ਕਰ ਾਤਾ ਐਚ.ਯੂ.ਐਫ. ਕੰਪਨੀ ੀਆਂ ਮਕਤਾਬਾਂ ਮਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਵਜੋਂ ਰਮਜਸਟਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਰਮਜਸਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕ ਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤਿੱਥ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਕ ਐਚ.ਯੂ.ਐਫ. ਕੰਪਨੀ ਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਰੀਮਾਨ ਸੇਨ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕੋਈ ਲੀਲ ਨਹੀਂ ਮ ਿੱਤੀ। 9. ਧਾਰਾ 2 (6ਏ) (ਈ) "ਲਾਭਅੰਸ਼" ੀ ਇਿੱਕ ਨਕਲੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਮ ੰ ੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਮਵਿੱਚ ਘੋਮਸ਼ਤ ਜਾਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈਂ ਾ। ਉਸ ਮਵਵਸਥਾ ੁਆਰਾ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਇਿੱਕ ਸਮਮਝਆ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਹੈ ਨਾ ਮਕ ਅਸਲ ਲਾਭਅੰਸ਼। ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਮ ਿੱਤਾ ਮਿਆ ਕਰਜ਼ਾ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂ ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ੀ ਆਮ ਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ੀ। ਕੁਝ ਉ ੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਅਮਜਹੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ "ਲਾਭਅੰਸ਼" ਮੰਮਨਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਾਰਾ 2 (6ਏ) (ਈ) ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਖਤ ਮਨਰਮਾਣ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ। ਜ ੋਂ ਧਾਰਾ 2 (6 ਏ) (ਈ) "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ੀ ਿਿੱਲ ਕਰ ੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਰਮਜਸਟਰਡ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਰਸਾਉਂ ੀ ਹੈ ਨਾ ਮਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਨੂੰ। ਐਚ.ਯੂ.ਐਫ. ਨੂੰ ਧਾਰਾ 2 (6ਏ) (ਈ) ਜਾਂ ਧਾਰਾ 23ਏ ੇ ਤਮਹਤ ਜਾਂ ਐਕਟ ੀ ਧਾਰਾ 16 (2) ਅਤੇ ਧਾਰਾ 18 (5) ੇ ਤਮਹਤ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨਹੀਂ ਮੰਮਨਆ ਜਾ ਸਕ ਾ। ਇਸ ਲਈ ਐਚ.ਯੂ.ਐਫ. ਨੂੰ ਮ ਿੱਤੇ ਿਏ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ੇ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਨੂੰ ਮ ਿੱਤਾ ਮਿਆ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੰਮਨਆ ਜਾ ਸਕ ਾ। XXXXXX ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਨਾਮ ਆਮ ਨ ਕਰ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮ ਿੱਲੀ, ਅਿੱਠ [ਆਰ. ਐਫ. ਨਰੀਮਨ, ਜੇ.] 341 ਮਸਰਜ ਰਾਮਸਵਰੀ 7. ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅ ਇਸ ਅ ਾਲਤ ਾ ਇਿੱਕ ਹੋਰ ਫੈਸਲਾ ਲਾਲ ਸਵਰਮਲ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟਕਸ ਕਮਮਸਨਰ, ਅਸਾਮ (1980) 2 ਐਸ.ਸੀ.ਸੀ. 371 ਮਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜੋ ੁਬਾਰਾ ਇਿੱਕ ਮਹੰ ੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਮਰਵਾਰ ੇ ਸੰ ਰਭ ਮਵਿੱਚ ਉੱਮਠਆ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਮਵਿੱਚ ਸਾਰਥੀ ਮੁ ਮਲਆਰ ੇ ਕੇਸ ੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪਿੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਕਹਾ ਮਿਆ ਸੀ ਮਕ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਇਿੱਕ ਹੋਰ ਫੈਸਲੇ ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ.ਬਨਾਮ ਰਾਮਸਵਰੀ ਲਾਲ ਸਵਰਮਲ, (1972) 4 ਐਸ.ਸੀ.ਸੀ. 342 ਅਤੇ ਇਹ ਮਕ ਸਾਰਥੀ ਮੁ ਮਲਆਰ ੇ ਕੇਸ ਨੂੰ ਵਿੱਡੇ ਬੈਂਚ ਕੋਲ ਭੇਜਣ ੀ ਮਾਲੀਆ ੀ ਲੀਲ ਨੂੰ ਰਿੱ ਕਰ ਮ ਿੱਤਾ ਮਿਆ ਸੀ। 8. ਇਨਹਾਂ ੋਵਾਂ ਫੈਸਮਲਆਂ ਾ ਪਰਭਾਵ ਸਪਿੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਮਕ 1922 ੇ ਐਕਟ ੀ ਧਾਰਾ 2 (6 ਏ) (ਈ) ਨੂੰ ਆਕਰਮਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਮਹਲਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਮਵਵਸਥਾ ਮਵਿੱਚ ਰਸਾਇਆ ਮਿਆ "ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ" ਇਿੱਕ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਮਜਸ ਾ ਨਾਮ ਕੰਪਨੀ ੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ੇ ਰਮਜਸਟਰ ਮਵਿੱਚ ਹੈ। ਜ ੋਂ ਆਮਦਨ ਐਕਟ, 1961 ਲਾਿੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1922 ੇ ਐਕਟ ਨੂੰ ਰਿੱ ਕਰ ਮ ਿੱਤਾ ਤਾਂ ਧਾਰਾ 2 (22) (ਈ) ਮਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ "ਲਾਭਅੰਸ਼" ੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ: - "ਧਾਰਾ 2 ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ - ਇਸ ਐਕਟ ਮਵਿੱਚ ਜ ੋਂ ਤਿੱਕ ਮਕ ਸੰ ਰਭ ਮਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ- (22) "ਲਾਭਅੰਸ਼" ਮਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- (ਈ) ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ੁਆਰਾ ਕੋਈ ਭੁਿਤਾਨ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਨਾ ਹੋਣ ੇ ਨਾਤੇ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਰਿੱਖ ੀ ਹੈ, ਮਕਸੇ ਵੀ ਰਕਮ (ਚਾਹੇ ਕੰਪਨੀ ੀ ਜਾਇ ਾ ੇ ਇਿੱਕ ਮਹਿੱਸੇ ੀ ਨੁਮਾਇੰ ਿੀ ਵਜੋਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਕਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ) ਮਕਸੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਅਿਾਊਂ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ੇ ੇ ਰੂਪ ਮਵਿੱਚ ਇਿੱਕ ਅਮਜਹਾ ਮਵਅਕਤੀ ਹੋਣ ੇ ਨਾਤੇ ਮਜਸ ਾ ਕੰਪਨੀ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਕਸੇ ਅਮਜਹੀ ਕੰਪਨੀ ੁਆਰਾ ਜਾਂ ਮਵਅਕਤੀਿਤ ਲਾਭਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਭੁਿਤਾਨ ਕੀਤਾ ਮਿਆ ਹੈ, ਅਮਜਹੇ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਾ ਇਸ ਹਿੱ ਤਿੱਕ ਮਕ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸਮਥਤੀ ਮਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਇਕਿੱਠਾ ਮੁਨਾਫਾ ਹੈ; 9. ਉਪਰੋਕਤ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਸਰਸਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਪਤਾ ਲਿੱਿੇਿਾ ਮਕ ਉਪਰੋਕਤ ਮਵਵਸਥਾ ਮਵਿੱਚ ਰਸਾਇਆ ਮਿਆ ਇਿੱਕ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਬਮਣਆ ਰਹੇਿਾ ਜੋ ਇਿੱਕ ਵਾਧੂ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ੇ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ੇ ਰਮਜਸਟਰ ਮਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਅਮਜਹਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਮਜਸ ੀ ਕੰਪਨੀ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) 9. धारा2 (6 ए) (ई) "लाभांश" कीएककृत्रिमपरिभाषादेतीहै।यहवास्तवमेंघोषितयाप्राप्तलाभांशमेंनहींलेताहै।उसप्रावधानद्वाराध्यानमेंरखागयालाभांशएकमानितलाभांशहैनकिवास्तविकलाभांश।शेयरधारककोदियागयाऋणणकंपनीकोवापसकरनापड़ताहै।यहशेयरधारककीआयनहींबनतीहै।कुछउद्देश्योंकेलिए, विधानमंडलनेऐसेऋणणकोराष्ट्रीययात्रासेवाकेरूपमेंमानाहै। आयकरआयुक्त, दिल्ली, 8 [आर. एफ. नरीमन, जे.] लाभांश"।इसलिए, धारा2 (6 ए) (ई) कोअनिवार्यरूपसेएक " सख्तनिर्माणण।जबधारा2 (6 ए) (ई) कीबातहोतीहै यहपंजीकृतशेयरधारककोसंदर्भितकरताहैनकि " ", लाभकारीमालिक।एच. यू. एफ. कोएकनहींमानाजासकताहै शेयरधारकयातोधारा2 (6 ए) (ई) केतहतयाधारा23एकेतहतयाअधिनियमकीधारा18 (5) केसाथपठितधारा16 (2) केतहत।इसलिए, एच. यू. एफ. कोदिएगएऋणणकोअग्रिमऋणणनहींमानाजासकताहै। किसीकंपनीके"शेयरधारक" केलिए। 7. इसफैसलेकेबादमैसर्सरामेश्वरीलालसांवरमलबनामआयकरआयुक्तमामलेमेंइसअदालतकाएकऔरफैसलाआया। असम(1980) 2 एस. सी. सी. 371 जोफिरसेएकहिंदूअविभाजितपरिवारकेसंदर्भमेंउभरा।इसमेंसारथीमुदलियारकेमामलेकापालनकियागया। निर्णय, औरयहस्पष्टरूपसेकहागयाथाकिइसनिर्णयऔरएकअन्यनिर्णय, अर्थात्सी. आई. टी.बनामसी. आई. टी. केबीचकोईटकरावनहींथा।रामेश्वरीलालसांवरमल, (1972) 4 एस. सी. सी.342, औरसारथीमुदलियारकेमामलेकोएकबड़ीपीठकोभेजनेकेराजस्वकेतर्ककोखारिजकरदियागया। 8. इनदोनिर्णयोंकाप्रभावस्पष्टरूपसेयहमानताहैकि1922 केअधिनियमकीधारा2 (6 ए) (ई)कोआकर्षितकरनेसेपहले, उक्तप्रावधानमेंनिर्दिष्ट"शेयरधारक" एकशेयरधारकहोनाचाहिएजिसकानामकंपनीकेसदस्योंकेरजिस्टरपरहै।जबआयकरअधिनियम, 1961 लागूहुआऔर1922 केअधिनियमकोनिरस्तकियागया, तोधारा2 (22) (ई) मेंनिहित"लाभांश" कीपरिभाषाइसप्रकारथीः खंड2. परिभाषा-इसअधिनियममें, जबतककिसंदर्भअन्यथानहो। " आवश्यकताहै, ( 22 ) " लाभांशमेंशामिलहैं ( ई) एककंपनीद्वाराकोईभुगतान, एककंपनीनहींहैजिसमें जनताकिसीभीराशिमेंकाफीरुचिरखतीहै(चाहे कंपनीकीपरिसंपत्तियोंकेकिसीभागकाप्रतिनिधित्वकरतेहुएयाअन्यथा) किसीशेयरधारककोअग्रिमयाऋणणकेरूपमें, वहव्यक्तिजिसकाकंपनीमेंपर्याप्तहितहैयाऐसीकिसीकंपनीद्वाराकंपनीकीओरसेयाव्यक्तिगतलाभोंकेलिएकोईभुगतानकियाजाताहै। शेयरधारक, जिसहदतककंपनीकिसीभीमामलेमें संचितलाभरखताहै; " 9. उपरोक्तपरिभाषापरएकसरसरीनज़रडालनेसेपताचलताहैकिउपरोक्तप्रावधानमेंसंदर्भितशेयरधारकजारीरहेगा एकशेयरधारकबनेंजोकंपनी[2018] 1 एस. सी. आर. केसदस्योंकेरजिस्टरपरहो। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट एकअतिरिक्तविशेषता, अर्थात्, किऐसाशेयरधारकएकहोनाचाहिए एनजिसकीकंपनीमेंपर्याप्तरुचिहै।मानलीजिए, कहागयाकिअतिरिक्तसुविधासेस्थितिमेंकोईफर्कनहींपड़ेगाउपरोक्तदोनिर्णयोंमेंसहायताकरें। 10. हालाँकि, 1988 मेंइसपरिभाषाकोइसरूपमेंपढ़नेकेलिएसंशोधितकियागयाथा वीएसःजनताकिसीभीराशिमेंकाफीरुचिरखतीहै(चाहेकंपनीकीपरिसंपत्तियोंकेएकहिस्सेकाप्रतिनिधित्वकरनायाअन्यथा) 31 मई1987 केबादअग्रिमयाऋणणकेमाध्यमसेएकशेयरधारककेलिए, एकव्यक्तिहोनेकेनातेजोलाभप्रदमालिकहैशेयर(लाभांशकीएकनिश्चितदरकेहकदारशेयरनहींहैंयानहींलाभमेंभागलेनेकेअधिकारकेसाथयाउसकेबिना) कमनहींमतदानशक्तिकेदसप्रतिशतसेअधिक, याकिसीभीसंस्थाकेलिएजिसमेंऐसाशेयरधारकएकसदस्ययाभागीदारहोताहैऔरजिसमेंउसकाएकपर्याप्तब्याज(इसकेबादइसखंडमेंउक्तकेरूपमेंसंदर्भित)चिन्ता), याऐसीकिसीकंपनीद्वारायाउसकीओरसेकोईभुगतानऐसेकिसीभीशेयरधारककाव्यक्तिगतलाभ, जिसहदतक- जोदोनोंहीमामलोंमेंकंपनीकेपाससंचितलाभहै 99स्पष्टीकरणण2. - अभिव्यक्ति"संचितलाभ", उपमेंखंड(ए), (बी), (डी) और(ई) मेंकंपनीकेसभीलाभशामिलहोंगे।उनउपखंडोंमेंनिर्दिष्टवितरणणयाभुगतानकीतारीखतकखंडऔरउपखंड(ग) मेंकंपनीकेसभीलाभशामिलहोंगे।परिसमापनकीतारीखतक, {लेकिननहींहोगा, जहांपरिसमापनहै द्वाराअपनेउपक्रमकेअनिवार्यअधिग्रहणणकेपरिणामस्वरूपसरकारयाउसकेस्वामित्वयानियंत्रणणवालानिगमवर्तमानमेंलागूकिसीभीकानूनकेतहतसरकारमेंशामिलहैंःलगातारतीनवर्षोंसेपहलेकंपनीकाकोईभीलाभपिछलेवर्षसेठीकपहलेकेवर्षजिसमेंअधिग्रहणणहुआ;स्पष्टीकरणण3. - इसखंडकेप्रयोजनोंकेलिए, ( क) "संस्था" काअर्थहैएकहिंदूअविभाजितपरिवार, याएकफर्मयाएकव्यक्तियोंकासंगठनयाव्यक्तियोंकाएकनिकाययाएककंपनी; राष्ट्रीययात्रासेवाएँv. आयकरआयुक्त, दिल्ली, 8 [आर. एफ. नरीमन, जे.] ( ख) एकव्यक्तिकोएकमेंपर्याप्तहितमानाजाएगा एककंपनीकेअलावा, यदिवहपिछलेवर्षकेदौरानकिसीभीसमयऐसीकंपनीकीआयकेकमसेकमबीसप्रतिशतकेलिएलाभकारीरूपसेहकदारहै; 11. संशोधनकेलिएस्पष्टीकरणणज्ञापनइसप्रकारबनायागयाहैः " धारा104 से109 कोहटानेकेसाथइसबातकीसंभावनाथीकिनिकटस्वामित्ववालीकंपनियांअपनेमुनाफेकोशेयरधारकोंकोलाभांशकेमाध्यमसेनहींबल्किऋणणयाअग्रिमकेमाध्यमसेवितरितकरेंगीताकि इनपरशेयरधारकोंकेहाथोंमेंकरनहींलगायाजाताहै।रोकथामकेलिए इसहेरफेर, धारा2 केखंड(22) केउपखंड(ई) कोउपयुक्तरूपसेसंशोधितकियागयाहै।मौजूदाप्रावधानोंकेतहत, भुगतान। Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) 4. The question that arises in these appeals is as to whether Section2(22)(e) of the Act gets attracted inasmuch as a loan has been made toa shareholder, who after the amendment, is a person who is the beneficialowner of shares holding not less than 10% of the voting power in theCompany, and whether the loan is made to any concern in which suchshareholder is a partner and in which he has a substantial interest, whichis defined as being an interest of 20% or more of the share of the profitsof the firm. 5. The Income Tax Act, 1922 contained the definition of “dividend”which reads as follows:- “2. (6A) `dividend’ includes- … (e) any payment by a company, not being a company, in which thepublic are substantially interested within the meaning of Section23A, of any sum (whether as representing a part of the assets ofthe company or otherwise) by way of advance or loan to ashareholder or any payment by any such company on behalf orfor the individual benefit of a shareholder, to the extent to whichthe company in either case possesses accumulated profits;” 6. This provision came up for consideration before a Bench ofthis Court inC.I.T., Andhra Pradeshvs.C.P. Sarathy Mudaliar, (1972)4 SCC 531. In the context of the Assessee being a Hindu UndividedFamily, the question of law set out in the aforesaid judgment is as follows:- A B C D E F G H [2018] 1 S.C.R. A “Whether, on the facts and in the circumstances of the case, theamounts of Rs.5,790 and Rs.39,085 could be deemed to be thedividend income of the Hindu undivided family in the respectiveassessment years?” After setting out the aforesaid section, this Court held:B “6. Before a payment can be considered as dividend under Section2 (6A)(e), the following conditions will have to be satisfied: 1. It must be a payment by a company not being a company inwhich the public are substantially interested within the meaningof Section 23A, any sum whether as representing a part of theCassets of the company or otherwise by way of advance or loan. 2 (a) It must be an advance or loan to a shareholder, or (b) a payment by the company on behalf or for the individualbenefit of the shareholder, and D 3. To the extent to which the company in either case possessesaccumulated profits.” After stating that there is no dispute that the first and last conditionsare satisfied, in the said case, the Court went into condition 2(a). Thiswas answered by the Court as follows: E “8. The only surviving question is whether a loan advanced by acompany to a H.U.F., which is the real owner of the shares, canbe considered as a loan advanced to its shareholder. It is well-settled that an H.U.F. cannot be a shareholder of a company. Theshareholder of a company is the individual who is registered as ashareholder in the books of the company. The H.U.F., the assesseein this case, was not registered as a shareholder in books of thecompany nor could it have been so registered. Hence, there is nogain-saying the fact that the H.U.F. was not the shareholder ofthe company. Mr. Sen did not contend otherwise. F 9. Section 2 (6A)(e) gives an artificial definition of “dividend”. Itdoes not take in dividend actually declared or received. The dividendtaken note of by that provision is a deemed dividend and not a realdividend. The loan granted to a shareholder has to be returned tothe company. It does not become the income of the shareholder.For certain purposes, the Legislature has deemed such a loan as G H “dividend”. Hence, Section 2 (6A) (e) must necessarily receive astrict construction. When Section 2(6A)(e) speaks of“shareholder”, it refers to the registered shareholder and not thebeneficial owner. The H.U.F. cannot be considered as ashareholder either under Section 2 (6A)(e) or under Section 23Aor under Section 16(2) read with Section 18(5) of the Act. Hence,a loan given to an H.U.F. cannot be considered as a loan advancedto a “shareholder” of a company.” Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) 9. ਉਪਰੋਕਤ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਸਰਸਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਪਤਾ ਲਿੱਿੇਿਾ ਮਕ ਉਪਰੋਕਤ ਮਵਵਸਥਾ ਮਵਿੱਚ ਰਸਾਇਆ ਮਿਆ ਇਿੱਕ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਬਮਣਆ ਰਹੇਿਾ ਜੋ ਇਿੱਕ ਵਾਧੂ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ੇ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ੇ ਰਮਜਸਟਰ ਮਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਅਮਜਹਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀ ਾ ਹੈ ਮਜਸ ੀ ਕੰਪਨੀ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਮੰਮਨਆ ਜਾਂ ਾ ਹੈ ਮਕ ਉਪਰੋਕਤ ਵਾਧੂ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਪਰੋਕਤ ੋ ਫੈਸਮਲਆਂ ਮਵਿੱਚ ਮਨਰਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ੀ ਸਮਥਤੀ ਮਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਿੀ। XXXXXX 342 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਮਰਪੋਰਟਾਂ [2018] 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 10. ਪਰ 1988 ਮਵਿੱਚ ਇਸ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਮਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਪਮੜਹਆ ਮਿਆ: - "ਧਾਰਾ 2 ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ - ਇਸ ਐਕਟ ਮਵਿੱਚ ਜ ੋਂ ਤਿੱਕ ਮਕ ਸੰ ਰਭ ਹੋਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਲੋੜ ਹੈ, - (22) "ਲਾਭਅੰਸ਼" ਮਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- (ਈ) ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ੁਆਰਾ 31 ਮਈ 1987 ਤੋਂ ਬਾਅ ਮਕਸੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਅਿਾਊਂ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ੇ ੇ ਰੂਪ ਮਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਿਈ ਮਕਸੇ ਵੀ ਰਕਮ (ਚਾਹੇ ਕੰਪਨੀ ੀ ਜਾਇ ਾ ੇ ਇਿੱਕ ਮਹਿੱਸੇ ੀ ਨੁਮਾਇੰ ਿੀ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਮਕਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ) ਾ ਕੋਈ ਭੁਿਤਾਨ ਉਹ ਮਵਅਕਤੀ ਹੋਣ ੇ ਨਾਤੇ ਜੋ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਾਲਕ ਹੈ (ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭਅੰਸ਼ ੀ ਇਿੱਕ ਮਨਸ਼ਮਚਤ ਰ ਾ ਹਿੱਕ ਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਕਸੇ ੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਬਨਾਂ ਮੁਨਾਫੇ ਮਵਿੱਚ ਭਾਿ ਲੈਣ ਾ ਅਮਧਕਾਰ) ਵੋਮਟੰਿ ਸ਼ਕਤੀ ਾ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ ਸ ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਰਿੱਖਣਾ ਜਾਂ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਅਮਜਹਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਉਸ ੀ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਹੈ (ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅ ਇਸ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਕਤ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਰਸਾਇਆ ਮਿਆ ਹੈ) ਜਾਂ ਅਮਜਹੀ ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ੁਆਰਾ ਜਾਂ ਮਵਅਕਤੀਿਤ ਲਾਭ ਲਈ ਕੋਈ ਭੁਿਤਾਨ ਅਮਜਹੇ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਾ ਇਸ ਹਿੱ ਤਿੱਕ ਮਕ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸਮਥਤੀ ਮਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਇਕਿੱਤਰ ਮੁਨਾਫਾ ਹੈ। ਮਵਆਮਖਆ 2. ਉਪ-ਖੰਡ (ਏ), (ਬੀ), (ਡੀ) ਅਤੇ (ਈ) ਮਵਿੱਚ "ਸੰਮਚਤ ਮੁਨਾਫਾ" ਸ਼ਬ ਮਵਿੱਚ ਉਨਹਾਂ ਉਪ-ਖੰਡ ਮਵਿੱਚ ਰਸਾਏ ਿਏ ਵੰਡ ਜਾਂ ਭੁਿਤਾਨ ੀ ਮਮਤੀ ਤਿੱਕ ਕੰਪਨੀ ੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨਾਫੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਿੇ ਅਤੇ ਉਪ-ਖੰਡ (ਸੀ) ਮਵਿੱਚ ਭ ਿਤਾਨ ੀ ਮਮਤੀ ਤਿੱਕ ਕੰਪਨੀ ੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨਾਫੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਿੇ, {ਪਰ ਨਹੀਂ ਮਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ੀ ਮਲਕੀਅਤ ਜਾਂ ਮਨਯੰਤਮਰਤ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰਟੇਮਕੰਿ ੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਰਾਪਤੀ ੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭ ਿਤਾਨ ਹੁੰ ਾ ਹੈ, ਮਫਲਹਾਲ ਲਾਿੂ ਮਕਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ੇ ਤਮਹਤ ਮਪਛਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪਮਹਲਾਂ ਲਿਾਤਾਰ ਮਤੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਮਹਲਾਂ ਕੰਪਨੀ ੇ ਮਕਸੇ ਵੀ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਅਮਜਹੀ ਪਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਮਵਆਮਖਆ 3 - ਇਸ ਖੰਢ ੇ ਉ ੇਸ਼ਾਂ ਲਈ- (ਏ) ਸੰਸਥਾ ਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇਿੱਕ ਮਹੰ ੂ ਅਣਵੰਮਡਆ ਪਮਰਵਾਰ, ਜਾਂ ਇਿੱਕ ਫਰਮ ਜਾਂ ਮਵਅਕਤੀਆਂ ੀ ਇਿੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਜਾਂ ਮਵਅਕਤੀਆਂ ਾ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ; XXXXXX ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਨਾਮ ਆਮ ਨ ਕਰ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਮ ਿੱਲੀ, ਅਿੱਠ [ਆਰ. ਐਫ. ਨਰੀਮਨ, ਜੇ.] 343 (ਬੀ) ਮਕਸੇ ਮਵਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਕਸੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਸਮਝੀ ਜਾਵੇਿੀ, ਜੇ ਉਹ ਮਪਛਲੇ ਸਾਲ ੌਰਾਨ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਅਮਜਹੀ ਸੰਸਥਾ ੀ ਆਮ ਨ ੇ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ ਵੀਹ ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਿੱਕ ਾਰ ਹੈ; 11. ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਕੀਤੀ ਿਈ ਸੋਧ ਾ ਮਵਆਮਖਆਤਮਕ ਯਾਦ-ਪੱਤਰ ਹੇਠ ਮਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- ਉਨਹਾਂ ਮਕਹਾ ਮਕ ਧਾਰਾ 104 ਤੋਂ 109 ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ੇ ਆਪਣੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਅੰਸ਼ ੇ ਰੂਪ 'ਚ ਨਹੀਂ ਬਲਮਕ ਕਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਐਡਵਾਂਸ ੇ ਰੂਪ 'ਚ ਵੰਡਣ ੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ੇ ਹਿੱਥਾਂ 'ਚ ਇਨਹਾਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਨਾ ਲਿੱਿੇ। ਇਸ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਧਾਰਾ 2 ੀ ਖੰਡ (22) ੀ ਉਪ-ਖੰਡ (ਈ) ਮਵਿੱਚ ਢੁਕਵੀਂ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਿਈ ਹੈ। ਮੌਜੂ ਾ ਮਵਵਸਥਾਵਾਂ ੇ ਤਮਹਤ ਮਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਰਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਐਡਵਾਂਸ ਰਾਹੀਂ ਭੁਿਤਾਨ ਨੂੰ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਮੰਮਨਆ ਜਾਂ ਾ ਹੈ। ਮਜਨਹਾਂ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ੀ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਹਨ ਮਜਨਹਾਂ ਕੋਲ ਧਾਰਾ 2 ੀ ਖੰਡ (32) ੇ ਪਰਬੰਧਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ 20 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਵੋਮਟੰਿ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਮਹਿੱਸੇ ਾਰੀ ਹੈ। ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਮਵਿੱਚ ਸੋਧ (i) ਵੋਮਟੰਿ ਸ਼ਕਤੀ ੇ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ 10 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਿਏ ਭੁਿਤਾਨਾਂ ਜਾਂ (ii) ਮਕਸੇ ਅਮਜਹੀ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਲਾਿੂ ਹੁੰ ੀ ਹੈ ਮਜਸ ਮਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ੀ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਧਾਰਾ 2 (22) ਮਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਿਏ ਮਵਆਮਖਆ 3 (ਏ) ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਥਾ ਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇਿੱਕ ਐਚ.ਯੂ.ਐਫ. ਜਾਂ ਇਿੱਕ ਫਰਮ ਜਾਂ ਮਵਅਕਤੀਆਂ ੀ ਇਿੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਜਾਂ ਮਵਅਕਤੀਆਂ ੀ ਇਿੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜਾਂ ਇਿੱਕ ਕੰਪਨੀ। ਮਵਆਮਖਆ 3 ੇ ਭਾਿ (ਬੀ) ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਕਸੇ ਸੰਸਥਾ ਮਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮ ਲਚਸਪੀ ਰਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਨੂੰ ਉਹ ਮੰਮਨਆ ਜਾਂ ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਜਹੀ ਸੰਸਥਾ ੀ ਆਮ ਨ ੇ ਘਿੱਟੋ ਘਿੱਟ 20 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਿੱਕ ਾਰ ਹੈ। 10.3 ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪਰਬੰਧ ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਮਵਿੱਚ ਲਾਿੂ ਹੋਣਿੇ ਮਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਕੋਲ ਇਕੁਇਟੀ ਪੂੰਜੀ ਾ 10 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵਿੱਧ ਮਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡੀਮਡ ਲਾਭ ਅੰਸ਼ 'ਤੇ ਮਕਸੇ ਸੰਸਥਾ ੇ ਹਿੱਥਾਂ ਮਵਿੱਚ ਟੈਕਸ ਲਿਾਇਆ ਜਾਵੇਿਾ ਮਜਿੱਥੇ ਹੇਠ ਮਲਖੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰ ੀਆਂ ਹਨ: - ਹੈ। (i) ਮਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀ ਮਕਸੇ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਐਡਵਾਂਸ ਰਾਹੀਂ ਭੁਿਤਾਨ ਕਰ ੀ (ii) ਮਜਿੱਥੇ ਮਕਸੇ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਭਾਈਵਾਲ ਕੋਲ ਕੰਪਨੀ ਮਵਿੱਚ ਵੋਕਟੰਿ ਸ਼ਕਤੀ ਾ 10 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ (iii) ਮਜਿੱਥੇ ਸਬੰਧਤ ਮਧਰ ਾ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਭਾਈਵਾਲ ਵੀ ਅਮਜਹੀ ਸੰਸਥਾ ੀ ਆਮ ਨ ਾ 20 ਪਰਤੀਸ਼ਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੱਕ ਾਰ ਹੈ। XXXXXX Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) एककंपनीकेअलावा, यदिवहपिछलेवर्षकेदौरानकिसीभीसमयऐसीकंपनीकीआयकेकमसेकमबीसप्रतिशतकेलिएलाभकारीरूपसेहकदारहै; 11. संशोधनकेलिएस्पष्टीकरणणज्ञापनइसप्रकारबनायागयाहैः " धारा104 से109 कोहटानेकेसाथइसबातकीसंभावनाथीकिनिकटस्वामित्ववालीकंपनियांअपनेमुनाफेकोशेयरधारकोंकोलाभांशकेमाध्यमसेनहींबल्किऋणणयाअग्रिमकेमाध्यमसेवितरितकरेंगीताकि इनपरशेयरधारकोंकेहाथोंमेंकरनहींलगायाजाताहै।रोकथामकेलिए इसहेरफेर, धारा2 केखंड(22) केउपखंड(ई) कोउपयुक्तरूपसेसंशोधितकियागयाहै।मौजूदाप्रावधानोंकेतहत, भुगतान। किसीकंपनीमेंपर्याप्तब्याजरखनेवालेशेयरधारकोंकोऋणणयाअग्रिमकेरूपमेंजिसहदतककंपनीकेपाससंचितलाभहै, उसेलाभांशमानाजाताहै।पर्याप्तब्याजवालेशेयरधारकवेहैंजिनकीशेयरधारिताकेप्रावधानोंकेअनुसार20 प्रतिशतसेकममतदानकीशक्तिनहींहै। धारा2 काखंड(32)।परिभाषाकासंशोधन(i) कमसेकम10 प्रतिशतमतदानशक्तिरखनेवालेशेयरधारकको, या(ii) ऐसीसंस्थाकोभुगतानकरनेकेलिएलागूहोताहैजिसमेंशेयरधारककापर्याप्तब्याजहोताहै।धारा2 (22) मेंनएजोड़ेगएस्पष्टीकरणण3 (ए) केअनुसार"चिंता" काअर्थहैएकएचयूएफयाएकफर्मयाव्यक्तियोंकाएकसंघयाव्यक्तियोंकाएकनिकाययाएककंपनी।एकमेंपर्याप्तरुचिरखनेवालाशेयरधारक स्पष्टीकरणण3 केभाग(बी) केअनुसारचिंताकोवहमानाजाताहैजोऐसीसंस्थाकीआयकेकमसेकम20 प्रतिशतकेलिएलाभकारीरूपसेहकदारहै। 10.3 इसलिएनएप्रावधानऐसेमामलेमेंलागूहोंगेजहांकिसीशेयरधारककेपास10 प्रतिशतयाउससेअधिकइक्विटीपूंजीहो।इसकेअलावा, मानितलाभांशपरकरएकसंस्थाकेहाथोंमेंलगायाजाएगाजहांनिम्नलिखितसभीशर्तेंपूरीहोतीहैंः ( (i) जहाँकंपनीकिसीसंस्थाकोऋणणयाअग्रिमकेमाध्यमसेभुगतानकरतीहै।; ( (ख)जहाँकंपनीकेकिसीसदस्ययाभागीदारकेपासकंपनीमेंमतदानकरनेकी10 प्रतिशतशक्तिहै; और ( (ग) जहांसंस्थाकासदस्ययाभागीदारभीऐसीसंस्थाकीआयका20 प्रतिशतलाभप्रदरूपसेप्राप्तकरनेकाहकदारहै। [ 2018 ] 1 एससीआर। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट ऋणणपहलेहीदिएजाचुकेहैं, नएप्रावधानकेवलउनमामलोंमेंलागूकिएगएहैंजहां31मई,1987केबादऋणणयाअग्रिमदिएगएहैं।येसंशोधनवर्ष1988 केनिर्धारणणकेसंबंधमेंलागूहोंगे। 89 औरबादकेवर्षोंमें। 12. संशोधितपरिभाषाकोपढ़नेसेयहसंकेतमिलताहैकि31.05.1987 केबाद, एक"शेयरधारक"अबएकऐसाव्यक्तिहैजोकंपनीकीमतदानशक्तिकाकमसेकम10 प्रतिशतरखनेवालेशेयरोंकालाभकारीमालिकहै।इसकेअलावा, उनचिंताओंकोपेशकरकेपरिभाषामेंएकनईश्रेणीजोड़ीगईहैजिसमेंऐसाशेयरधारकएकसदस्ययाभागीदारहैऔरजिसमेंउसकापर्याप्तहितहै।संशोधितप्रावधानकेस्पष्टीकरणण(3) मेंकहागयाहैकि"चिंता" काअर्थहैहिंदूअविभाजितपरिवार, फर्म, व्यक्तियोंकासंघ, व्यक्तियोंकानिकाय, याएककंपनीऔरआगेयहकहाजाताहैकिएकव्यक्तिकोहिंदूअविभाजितपरिवारमेंपर्याप्तहितमेंमानाजाएगा। कंपनीकेअलावाअन्यकिसीकंपनीकेलिए, यदिवहपिछलेवर्षकेदौरानकिसीभीसमयऐसीकंपनीकीआयके20 प्रतिशतसेकमकेलिएलाभकारीरूपसेहकदारहै। चिंताकीबात। 13. अपीलार्थियोंकीओरसेपेशहुएविद्वानअधिवक्ताश्रीउज्जवलए. राणानेहमारेसमक्षतर्कदियाहैकिसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी.बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी.बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी.बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी.बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी. बनामसी. आई. टी.बनामसी. एंकाइटेकप्राइवेट लिमिटेडने[2012] 340 आईटीआर14 (डेल) मेंरिपोर्टकिया।वहीखण्डपीठअन्यन्यायालयोंकेअन्यनिर्णयोंकेबादएकनिष्कर्षपरपहुंचीथी। औरन्यायाधिकरणण, कि"शेयरधारक" पदकाअर्थसंशोधनकेबादभीएकपंजीकृतशेयरधारकबनारहेगा,औरयहकि, यहमामलाहोनेकेकारणण, यहस्पष्टहैकिविवादितनिर्णयनेएकमोड़लेलियाहैऔरपहलेकेनिर्णयकोअलगकरनेकीकोशिशकीहैजबयहपूरीतरहसेलागूथा।उन्होंने2013 कीसिविलअपीलसंख्या3961 [सी. आई. टी., दिल्ली-II बनामआई. डी. 1] मेंपारितएकआदेशभीहमारेसामनेरखाहै।मधुरहाउसिंगएंडडेवलपमेंटकंपनी] जिसमेंइसन्यायालयनेउपरोक्तपूर्वनिर्णयकेतर्ककीस्पष्टरूपसेपुष्टिकीहै।उनकेविचारमें, इसनिर्णयकापालनकियाजानाचाहिएथा, औरयदिइसकापालनकियागयाथा, तोयहस्पष्टहैकिफर्म, एकपंजीकृतशेयरधारकनहींहोनेकेनाते, संभवतःऐसाव्यक्तिनहींहोसकताथाजिसकेलिएधारा2 (22) (ई) लागूहोगी। 14. इसकेविपरीत, राजस्वकीओरसेपेशवरिष्ठअधिवक्ताश्रीगुरुकृष्णणकुमारनेराष्ट्रीययात्रासेवाबनामकासमर्थनकरनेकीमांगकीहै। आयकरआयुक्त, दिल्ली, 8 [आर. एफ. नरीमन, जे.] यहइंगितकरतेहुएविवादितनिर्णयकिविवादितनिर्णयस्वयंअंकिटेक(उपरोक्त) औरवर्तमानमामलेमेंतथ्योंकेबीचअंतरकियाहै।उनकेअनुसार, विवादितफैसलेमेंसंदर्भहै Case: NATIONAL TRAVEL SERVICES versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, DELHI, VIII [[2018] 1 S.C.R. 336] (2018) G H “dividend”. Hence, Section 2 (6A) (e) must necessarily receive astrict construction. When Section 2(6A)(e) speaks of“shareholder”, it refers to the registered shareholder and not thebeneficial owner. The H.U.F. cannot be considered as ashareholder either under Section 2 (6A)(e) or under Section 23Aor under Section 16(2) read with Section 18(5) of the Act. Hence,a loan given to an H.U.F. cannot be considered as a loan advancedto a “shareholder” of a company.” 7. This judgment was followed by another judgment of this Courtin M/s Rameshwari Lal Sanwarmalvs. Commissioner of Income Tax,Assam(1980) 2 SCC 371 which again arose in the context of a HinduUndivided Family. Sarathy Mudaliar’s case was followed in thisjudgment, and it was expressly stated that there was no conflict betweenthis judgment and another judgment, namely,C.I.T.vs.Rameshwari LalSanwarmal, (1972) 4 SCC 342, and that the Revenue’s contention torefer Sarathy Mudaliar’s case to a larger Bench was turned down. 8. The effect of these two judgments is clearly to hold that beforeSection 2(6A) (e) of the 1922 Act can be attracted, the “shareholder”referred to in the said provision must be a shareholder whose name is onthe register of members of the Company. When the Income Tax Act,1961 came into force and repealed the 1922 Act, the definition of“dividend” contained in Section 2(22)(e) was as follows:- “Section 2. Definition – In this Act, unless the context otherwiserequires,- (22) “dividend” includes- (e) any payment by a company, not being a company in which thepublic are substantially interested, of any sum (whether asrepresenting a part of the assets of the company or otherwise) byway of advance or loan to a shareholder, being a person who hasa substantial interest in the company or any payment by any suchc