Phool Chand Bajrang Lal And Anr v. Income Tax Officer And Anr

Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) ए. वी. आयकरअधिकारीऔरऔर। 13 जुलाई, 1993 बी. [ एस. सी. .ए. एस. आनंद, जेजे।]अग्रवालऔरडॉ 3 -, 1961-एस.147 , 148 149 - आयकरअधिनियमनिर्धारणसेबचनेवालीआयनिर्धारणकोफिरसेखोलनेकेलिए, , निर्धारणअधिकारीकाअधिकारक्षेत्रआयकरअधिकारीकेवलतभीमूल्यांकनकोफिरसेखोलसकताहैजबविशिष्टविश्वसनीयसीऔरबादमेंउसकेकब्जेमेंआनेवालीप्रासंगिकजानकारीकेआधारपरउसकेपासयहविश्वासकरनेकेकारणहोंकिनिर्धारितीकीओरसेसभीभौतिकतथ्योंकासहीऔरपूर्णखुलासाकरनेमेंचूकयाविफलताकेकारणउसकेआयकरके-लिएप्रभार्यआयलाभयालाभकाकोईभीहिस्सामूल्यांकनसेबचगयाहैयहकहनेकेलिएकिबदलेमेंप्रतिबिंबितकुछलेनदेनकीसच्चाईयाझूठकेबारेमेंप्रश्नकीजांचकेवलमूलमूल्यांकनकेदौरानकीजासकतीहै। डी. , एस. एस. 147 ( क), कार्यवाहीऔरउसकेबादकेकिसीभीस्तरपरनहींकेसमतलवाक्यांशविज्ञानकेलिएहिंसाकरताहै।और148 औरतयकिएगएकानूनकेखिलाफहै।अपीलार्थीफर्मआजमगढ़(यू. पी.) मेंएकआयकरनिर्धारितीथी।.निर्धारण1963-64 , 50,000 / - वर्षकेलिएआयकरविवरणीमेंयहदावाकियागयाहैकिईनेनकदमेंरु।कलकत्ताकंपनीसे19.5.1962 परऔरनिर्धारितीकोऋणकेभुगतानकीपुष्टिकरतेहुएउसकंपनीसेएकपत्रदायरकिया।निर्धारितीनेदावा1963-64 से1968-69कियाकिउसनेकलकत्ताकंपनीकोब्याजकाभुगतानकियाथाऔरतदनुसारप्रत्येकमूल्यांकनवर्षकेलिएकटौतीकीअनुमतिदीगईथी। एफ. आयकरअधिकारीआजमगढ़नेकुछसंदेहोंकोदूरकिया ऋणलेन-देनकीवास्तविकताऔरकलकत्तामेंआयकरअधिकारीसेअनुरोधकियाकिवेउन्हेंकलकत्ताकॉमपैनीकेबारेमेंजानकारीप्रदानकरें।आयकरअधिकारीकलकत्तानेजवाबदियाकिकलकत्ताकंपनीकेव्यवसायमेंपूरीतरहसेनामउधारदेनाशामिलथाऔरकंपनीकेआकलनमेंकिसीभीवित्तकोवितरितकरनेकादावानहींकियागयाथा। जी. 1962-63 1964-65 , 1961 कीधारा147 (ए) तक।आकलनप्राधिकरणनेआयकरअधिनियमकेतहतआकलनवर्षके26.8.1971 , लिएमामलेकोफिरसेखोलनेकाप्रस्तावकरतेहुएपरनिर्धारितीकोएकनोटिसजारीकियाक्योंकियहप्रथमRs.50,000 दृष्टयासंतुष्टथाकिकाऋणलेनदेनवास्तविकनहींथाऔरचूंकि फूलचंदवी. आई. टी. ओ. 28 29 1963-64 निर्धारितीनिर्धारणवर्षोंकेलिएआवश्यकसभीभौतिकतथ्योंकापूरीतरहसेऔरसहीमायनेमेंखुलासाकरनेमेंविफलरहाथा, करकेलिएप्रभार्यआयनिर्धारणकेरूपमेंबचगईथी।निर्धारितीनेअसफलरूपसेतर्कदियाकिउसनेमूल147 (ए) . टी. ओ. नेमूल्यांकनकेचरणमेंसभीप्राथमिकतथ्योंकाखुलासाकियाथाऔरधाराकेप्रावधानलागूनहींथे।आई148 , अधिनियमकीधाराकेतहतनिर्धारितीकीआयकापुनर्मूल्यांकनकरनेकेलिएएकनोटिसजारीकियायहदर्जकरनेके 147 बादकिउसकेपासयहमाननेकेलिएबीकारणथेकिनिर्धारितीकीआयधाराकेअर्थकेभीतरमूल्यांकनसेबचगई1963-64 थी।निर्धारितीनेमूल्यांकनवर्षकेलिएविवरणीदाखिलकीऔरसाथहीनकदऋणकेअपनेरुखकेसमर्थनमेंलेनदारकलकत्ताकंपनीकाएकहलफनामाभीदाखिलकिया।कलकत्ताकंपनीकेप्रबंधनिदेशकसेपूछताछकीगईऔरउन्होंने. टी. ओ. स्वीकारकियाकिउन्होंनेकलकत्ताआईकेसमक्षअपनीकंपनीकेव्यवसायकेसंबंधमेंकेवलनामउधारदेनेकीबात. टी. ओ. स्वीकारकीथी।आईनेनिर्धारितीकोकारणदर्शकनोटिसजारीकिया।इसबीचनिर्धारितीनेउच्चन्यायालयकेसमक्ष148 . टी. ओ. एकरिटयाचिकादायरकीजिसमेंधाराकेतहतजारीकिएगएनोटिसकोरद्दकरनेऔरआईकोमूल्यांकनकार्यवाहीजारीरखनेसेरोकनेकीमांगकीगई। डी. . टी. ओ. उच्चन्यायालयनेरिटयाचिकाकोयहकहतेहुएखारिजकरदियाकिकलकत्ताआईसेप्राप्तसूचनानिर्धारणप्राधिकरणकीओरसेएकउचितविश्वासकोध्यानमेंरखनेकाआधारबनसकतीहैकिकलकत्ताकंपनीसेनकदऋणकेसंबंधमें, निर्धारितीद्वाराकिएगएझूठेअभ्यावेदनकेपरिणामस्वरूपइसकीआयप्रासंगिकआकलनवर्षकेदौरानमूल्यांकनसेबचगई, -, थी।हालांकिइसीतरहकेमामलोंमेंविभिन्नईउच्चन्यायालयोंकेअलगअलगविचारोंकोध्यानमेंरखतेहुएउच्चन्यायालयनेप्रमाणपत्रप्रदानकिया 133 संविधानकेअनुच्छेदकेतहतइसन्यायालयमेंअपीलकरनेकीयोग्यता।तदनुसारनिर्धारितीनेइसन्यायालयकेसमक्षअपीलदायरकी। निर्धारितीद्वारायहतर्कदियागयाथाकिमूल्यांकनकार्यवाहीकेदौरानएकनिर्धारितीकादायित्वमुख्यरूपसेसभीसामग्रीऔर, प्रासंगिकतथ्योंकाखुलासाकरनाहैअर्थातप्राथमिकतथ्यऔरएकबारयहखुलासाहोजानेकेबादयहआयकरअधिकारीपरहैकिवहऐसेतथ्योंकेआधारपरउनसेआवश्यकनिष्कर्षनिकाले।कियदिकोईआयकरअधिकारीमूल्यांकनकार्यवाहीकेसमयप्रकटकिएगएप्राथमिकतथ्योंसेकुछनिष्कर्षनिकालताहैऔरउन्हेंस्वीकारकरतेहुएमूल्यांकनकार्यवाहीकासमापनकरताहै, तोकोईभीबादकीजानकारीजोआयकरअधिकारीकेमनमेंयहधारणापैदाकरसकतीहैकियातोप्राथमिकतथ्य, सहीऔरपूर्णनहींथेयाइससेनिकालेगएनिष्कर्षसहीनहींथेउसेनिष्कर्षितमूल्यांकनकोफिरसेखोलनेकेलिएकार्रवाईशुरूकरनेकेलिएअधिकारक्षेत्रसेवंचितनहींकरेगी। एच. [1993] एस. पी.1 एससीआर।सुप्रीमन्यायालयरिपोर्ट 30 ए. राजस्वनेतर्कदियाकिएकनिर्धारितीकादायित्वनहींहै Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) ਫੂਲ ਚੰਦ ਬਜਰੰਗ ਲਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 13 ਜੁਲਾਈ, 1993 [ਐਸ.ਸੀ. ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਡਾ. ਏ.ਐਸ. ਆਨੰਦ, ਜੇਜੇ.] ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961-ਐ�ਸ. 147, 148 149-ਆਮਦਨੀ ਤ� ਬਚਣ ਦਾ ਮੁਲ�ਕਣ-ਮੁਲ�ਕਣ ਅਫਸਰ ਦਾ ਮੁਲ�ਕਣ ਮੁੜ ਖੋਲ�ਣ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਤ� ਹੀ ਮੁੜ ਖੋਲ� ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਿਵੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਬੰਿਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਾਅਦ ਿਵੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਿਕਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ� ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਣ ਜ� ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ। ਸਾਰੇ ਭੌਿਤਕ ਤੱਥ� ਦਾ ਪੂਰਾ ਖੁਲਾਸਾ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਕੋਈ ਿਹੱਸਾ ਜ� ਆਮਦਨ ਕਰ ਲਈ ਚਾਰਜਯੋਗ ਲਾਭ ਮੁਲ�ਕਣ ਤ� ਬਚ ਿਗਆ ਹੈ - ਇਹ ਕਿਹਣ ਲਈ ਿਕ ਬਦਲੇ ਿਵੱਚ ਪ�ਤੀਿਬੰਿਬਤ ਕੁਝ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜ� ਝੂਠ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਦੀ ਜ�ਚ ਿਸਰਫ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤ� ਬਾਅਦ ਦੇ ਿਕਸੇ ਵੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਨਹ�, ਐਸਐਸ ਦੀ ਸਮਤਲ ਵਾਕ�� ਨੂੰ ਿਹੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 147(ਏ), ਅਤੇ 148 ਅਤੇ ਿਨਪਟਾਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਹੈ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਫਰਮ ਆਜ਼ਮਗੜ� (ਯੂ.ਪੀ.) ਿਵਖੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਮੁਲ�ਕਣ ਸੀ। ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ 1963-64 ਲਈ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਿਰਟਰਨ ਿਵੱਚ, ਇਸਨ� ਨਕਦ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 19.5.1962 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਤ� 50,000/- ਅਤੇ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਤ� ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਪੁ�ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਿਕ ਉਸਨ� ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਿਵਆਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ 1963-64 ਤ� 1968-69 ਤੱਕ ਹਰੇਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ ਲਈ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਆਜ਼ਮਗੜ� ਨ� ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ �ੰਕੇ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਿਵਖੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਕਲਕੱਤਾ ਨ� ਜਵਾਬ ਿਦੱਤਾ ਿਕ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ ਨਾਮ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 1962-63 ਤ� 1964-65 ਤੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੁਲ�ਕਣ� ਿਵੱਚ ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਵੱਤ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਮੁਲ�ਕਣ ਅਥਾਰਟੀ ਨ� 26.8.1971 ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 147(ਏ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ 1965-66 ਲਈ ਕੇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਲ�ਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨ�ਿਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਿਕ�ਿਕ ਇਹ ਪਿਹਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਸੰਤੁ�ਟ ਸੀ ਿਕ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ 000000 ਰੁਪਏ ਤ� ਬਾਅਦ ਨਹ� ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫੂਲ ਚੰਦ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫ਼ਸਰ ਮੁਲ�ਕਣ 1963-64 ਦੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ� ਲਈ ਲੋੜ�ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਕ ਤੱਥ� ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ ਅਤੇ ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਅਸਫਲ ਿਰਹਾ ਸੀ, ਟੈਕਸ ਲਈ ਚਾਰਜਯੋਗ ਆਮਦਨ ਮੁਲ�ਕਣ ਤ� ਬਚ ਗਈ ਸੀ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਿਕ ਉਸਨ� ਮੂਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਪ�ਾਇਮਰੀ ਤੱਥ� ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ 147(ਏ) ਦੇ ਉਪਬੰਧ ਲਾਗੂ ਨਹ� ਸਨ। ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਨ� ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 148 ਦੇ ਤਿਹਤ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁਲ�ਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨ�ਿਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ ਿਕ ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਮੰਨਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਨ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਧਾਰਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ਧਾਰਾ 147 ਦੇ ਅਰਥ� ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁਲ�ਕਣ ਤ� ਬਚ ਗਈ ਸੀ। ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ 1963-64 ਲਈ ਿਰਟਰਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਲੈਕਟਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਿਵੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਲਫਨਾਮਾ ਵੀ ਸੀ। ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੈਨ�ਿਜੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਤ� ਪੁੱਛਿਗੱਛ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨ� ਕਲਕੱਤਾ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਕੋਲ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ਿਦੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਿਸਰਫ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਉਧਾਰ ਹੋਣਾ। ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਨ� ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨ�ਿਟਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਿਰੱਟ ਪਟੀ�ਨ ਦਾਇਰ ਕਰਕੇ ਧਾਰਾ 148 ਤਿਹਤ ਜਾਰੀ ਨ�ਿਟਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਤ�। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਿਰੱਟ ਪਟੀ�ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਕ ਕਲਕੱਤਾ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਮੁਲ�ਕਣ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਿਹੱਸੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਜਬ ਿਵ�ਵਾਸ ਦਾ ਮਨ�ਰੰਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਤ� ਨਕਦ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗਲਤ ਪ�ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜ�, ਇਸਦੀ ਆਮਦਨ ਸਬੰਧਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲ�ਕਣ ਤ� ਬਚ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲ�ਿਕ, ਇੱਕੋ ਿਜਹੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਈ ਕੋਰਟ� ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਿਵਚਾਰ� ਨੂੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 133 ਦੇ ਤਿਹਤ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਿਵੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਿਫਟਨ�ਸ ਦਾ ਸਰਟੀਿਫਕੇਟ ਿਦੱਤਾ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਿਵੱਚ ਅਪੀਲ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. v. A INCOME TAX OFFICER AND ANR. JULY 13, 1993 B [S.C. AGRAWAL AND DR. A.S. ANAND, JJ.] Income Tax Act, 1961-Ss. 147, 148 149-Income escaping· assess-ment-Assessing Officer's jurisdiction to reopen assessment-Held, Income Tax Officer can reopen assessment only if on the basis of specific, reliable c [and relevant information coming ][to ][his possession subsequently he has ]reasons to beliel'e that by reason of omission or failure on the part of the assessee to make a tnte and full disclosure of all material facts any part of his income profit or gains chargeable to income tax has escaped assess-ment-To say that the question regarding truthfulness or falsehood of'certain transaction reflected in retunz can only be examined during original assessnlent D proceedings and not at any stage subsequent thereto, does violence to plane phraseology of ss. 147(a), and 148 and is against the settled law. The appellant firm was an income tax assessee at Azamgarb(U.P.). In the income tax returns for the assessment year 1963-64, it claimed to have borrowed in cash a sum of Rs. 50,000/- on 19.5.1962 from a Calcutta Company and filed a letter from that company confirming the payment of the loan to the assessee. The assessee claimed that it bad paid interest to the Calcutta Company and was accordingly allowed deduction for each of the assessment years 1963-64 to 1968-69. E F F The Income Tax Officer Azamgarh entertained some doubts abont the genuineness of the loan transaction and requested the Income Tax Officer at Calcutta to supply him information about the Calcutta Com-pany. The Income Tax officer Calcutta replied that the business of the Calcutta Company consisted entirely of name lending and no finance was G [claimed to have been distributed in the assessments of the company for ]1962-63 to 1964-65. The assessing authority issued a notice to the assessee on 26.8.1971 proposing to reopen the case for the assessment year 1965-66 under Section 147(a) of the Income Tax Act, 1961, as it was prima facie satisfied H [that ][the Joan transaction of Rs.50,000 ][was ][not genuine and since ][the ] '· .. •• assessee had failed to disclose fully and truly all material facts necessary A for assessment years 1963-64, income chargeable to tax had escaped as-sessment. The assessee unsuccessfully contended that it had disclosed all the primary facts at the stage of original assessment and the provisions of Section 147(a) were inapplicable. The I.T.O. issued a notice under Section 148 of the Act to reassess assessee's income after recording that he had B reasons to believe that the assessee's income had escaped assessment within the meaning of Section 147. The assessee filed the return for assessment year 1963-64 as also an affidavit of the creditor Calcntta Company in support of its stand of cash loan. The Managing Director of the Calcutta Company was examined and he admitted to have made a confession to Calcutta I.T.O. in respect of his company's business to be of C mere name lending. The l.T.O. issued a show cause notice to the assessee. The assessee meanwhile filed a writ petition before the High Court seeking to quash the notice issued under Section 148 to it and to restrain the I.T.O. from continuing with the assessment procetdings. D The High Court dismissed the writ petition holding that the infor-mation received from Calcutta I.T.O. could form the basis for entertaining a reasonable belief on the part of the assessing authority that as a result of false representation made by the assessee regarding the cash loan from the. Calcutta Company, its income had escaped assessment during the relevant assessment year. However, noting the divergent views of different E High Courts in similar cases, the High Court granted the certificate of fitness to appeal to this Court under Article 133 of the Constitution. The assessee accordingly filed the appeal before this Court. Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) It was contended by the assessee that the obligation of an assessee F during the assessment proceedings is primarily to disclose all material and relevani facts i.e. the primary facts and once that disclosure has been made, it is for the Income Tax Officer to draw the necessary inferences therefrom on the basis of such facts; that if an Income Tax Officer draws some inferences at the time of the assessment proceedings from the disclosed primary facts and accepting the same concludes the assessment G proceedings, any subsequent information which may create an impression on the mind of the Income Tax Officer that either the primary facts were not true and full or that the inferences drawn therefrom were not correct, would not clothe him with the jurisdiction to initiate action for the reopen-ing of a concluded assessment. H H SUPREME COURT REPORTS [1993) SUPP. 1 S.C.R. A The revenue contended that the obligation of an assessee is not merely to make disclosure of the basic or primary facts at the time of assessment but to make a "true and full" disclosure of such basic facts, and an omission to do so, would clothe the I.T.O. with the jurisdiction to reopen a concluded assessment; and that the question as to whether the grounds for reassessment are adequate or not is not a matter for the Courts to investigate so long as the belief of the l.T.O. is based on relevant material and is otherwise bonafide. B Dismissing the appeal, this court C C HELD: 1. The Income-Tax Officer rightly initiated the reassessment proceedings on the basis of subsequent information, which was specific, relevant and reliable, after recording the reasons for formation of his own belief that in the original assessment proceedings the assessee had not disclosed the material facts truly and fully and therefore income charge-D able to tax had escaped assessment. He, therefore, correctly invoked the provisions of Sections 147(a) and 148 of the Income Tax Act, 1961. [53-B-C] 2.1. An Income-Tax Officer acquires jurisdiction to reopen assess-ment under s.147(a) read with ss. 148 and 149 of the Income Tax Act 1961 when two conditions are satisfied - the I.T.O. must have reason to believe E that (a) the income, profits or gains chargeable -to tax had either been under as~essed or escaped assessment and, (b) such escapement or under assessment was occasioned by reason of omission or failure on the part of the assessee to disclose fully and tTU/y all material facts necessary for the assessment. Both these conditions must co-exist in order to confer juris-F diction on the Income Tax Officer. The I.T.O. is obliged before initiating proceedings under s.148 of the Act to record the reasons for the formation of his belief to reopen the assessment. He may start assessment proceed-ings either because some fresh fact& come to light which were not pre-viously disclosed or some information with regard to the facts previously G disclosed comes into his possession which tends to expose the untruthful-ness of those facts. In such situations, it is not a case of mere change of opinion or the drawing of a different inference from the same facts as were earlier available but acting on fresh information. E F [38-G, H; 39-A, B; 51-G, H; 52-A-B] H CIT v. TS Pl.P. Chidambaram, 80 (1971) !TR 467, relied on. ' .. Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸੰਬੰਿਧਤ ਤੱਥ� ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਿਜਵ� ਿਕ ਪ�ਾਇਮਰੀ ਤੱਥ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦ� ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋ ਜ�ਦਾ ਹੈ, ਤ� ਇਹ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਲਈ ਅਿਜਹੇ ਤੱਥ� ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲੋੜ�ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਕੱਢਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਿਕ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਮ� ਪ�ਗਟ ਕੀਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਤੱਥ� ਤ� ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨ� ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜ�ਦੀ ਹੈ, ਤ� ਕੋਈ ਵੀ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਦੇ ਿਦਮਾਗ 'ਤੇ ਇਹ ਪ�ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਿਕ ਜ� ਤ� ਪ�ਾਇਮਰੀ ਤੱਥ ਸਹੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਨਹ� ਸਨ ਜ� ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਸਹੀ ਨਹ� ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹ� ਬਣਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਿਸੱਟੇ ਹੋਏ ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਲ�ਣ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ �ੁਰੂ ਕਰੋ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਰਪੋਰਟ� [1993] ਪੂਰਕ 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਮਾਲੀਏ ਨ� ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਸਮ� ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਿਸਰਫ਼ ਮੁਢਲੇ ਜ� ਮੁੱਢਲੇ ਤੱਥ� ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹ� ਹੈ, ਸਗ� ਅਿਜਹੇ ਬੁਿਨਆਦੀ ਤੱਥ� ਦਾ "ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਪੂਰਾ" ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਿਜਹਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਇੱਕ ਿਸੱਟੇ ਹੋਏ ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਲ�ਣ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਇਹ ਿਕ ਇਹ ਸਵਾਲ ਿਕ ਕੀ ਪੁਨਰ-ਮੁਲ�ਕਣ ਲਈ ਆਧਾਰ ਢੁਕਵ� ਹਨ ਜ� ਨਹ�, ਅਦਾਲਤ� ਲਈ ਉਦ� ਤੱਕ ਜ�ਚ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹ� ਹੈ ਜਦ� ਤੱਕ ਆਈ.ਟੀ.ਓ.. ਦਾ ਿਵ�ਵਾਸ ਹੈ। ਸੰਬੰਿਧਤ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਆਧਾਿਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੀ ਹੈ। ਅਪੀਲ ਖਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ� 1. ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨ� ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਿਵ�ਵਾਸ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਕਾਰਨ� ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੁੜ-ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ �ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਿਕ ਖਾਸ, ਢੁਕਵ� ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸੀ, ਿਕ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਿਵੱਚ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਅਸਲ ਤੱਥ� ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਯੋਗ ਤੱਥ� ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਤ� ਬਚਣ ਲਈ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸਨ� ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 147(ਏ) ਅਤੇ 148 ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। [53-ਬੀ-ਸੀ] 2.1 ਇੱਕ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਐਸਐਸ ਨਾਲ ਪੜ�ੇ ਗਏ ਐਸ.147(ਏ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ�ਣ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਪ�ਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ 1961 ਦੇ 148 ਅਤੇ 149 ਜਦ� ਦੋ �ਰਤ� ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤ� ਆਈ.ਟੀ.ਓ.. ਇਹ ਮੰਨਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ (ਏ) ਟੈਕਸ ਲਈ ਵਸੂਲੀ ਯੋਗ ਆਮਦਨ, ਮੁਨਾਫੇ ਜ� ਲਾਭ ਜ� ਤ� ਮੁਲ�ਕਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜ� ਬਚੇ ਹੋਏ ਮੁਲ�ਕਣ ਅਧੀਨ ਸਨ ਅਤੇ, (ਬੀ) ਮੁਲ�ਕਣ ਲਈ ਲੋੜ�ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਕ ਤੱਥ� ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਤਰਫ� ਭੁੱਲ ਜ� ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਿਜਹਾ ਬਚਣਾ ਜ� ਮੁਲ�ਕਣ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਅਿਧਕਾਰ-ਿਵਵਸਥਾ ਪ�ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਦੋਵ� �ਰਤ� ਸਿਹ-ਮੌਜੂਦ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਐਕਟ ਦੇ ਐਸ.148 ਦੇ ਤਿਹਤ ਕਾਰਵਾਈ �ੁਰੂ ਕਰਨ ਤ� ਪਿਹਲ� ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ�ਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਿਵ�ਵਾਸ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਕਾਰਨ� ਨੂੰ ਿਰਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਜ� ਤ� ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ �ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕ�ਿਕ ਕੁਝ ਤਾਜ਼ੇ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆ�ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਿਹਲ� ਸਪੱ�ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ�ਗਟ ਨਹ� ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜ� ਪਿਹਲ� ਪ�ਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੱਥ� ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਿਵੱਚ ਆ�ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨ� ਤੱਥ� ਦੀ ਅਸਪੱ�ਟਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਿਜਹੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਿਸਰਫ ਰਾਏ ਬਦਲਣ ਜ� ਉਹਨ� ਤੱਥ� ਤ� ਵੱਖਰਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹ� ਹੈ ਜੋ ਪਿਹਲ� ਉਪਲਬਧ ਸਨ ਪਰ ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। [38-ਜੀ, ਐ�ਚ; 39-ਏ, ਬੀ; 51-ਜੀ, ਐ�ਚ; 52-ਏ-ਬੀ] ਸੀਆਈਟੀ ਬਨਾਮ ਟੀਐਸ ਪੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਿਚਦਬਰਮ, 80 (1971) ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ 467 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਫੂਲ ਚੰਦ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫ਼ਸਰ 2.2 ਇਹ ਨਹ� ਿਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕ ਿਰਟਰਨ ਿਵੱਚ ਪ�ਤੀਿਬੰਿਬਤ ਟਜੈਕ�ਨ� ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜ� ਝੂਠ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਦੀ ਜ�ਚ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਨਾ ਿਕ ਇਸ ਤ� ਬਾਅਦ ਦੇ ਿਕਸੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ। ਇਹ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹ� ਹੋਵੇਗਾ ਿਕ ਕੀ ਮੂਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਜ�ਚ ਜ� ਜ�ਚ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜ� ਨਹ�, ਕੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸੱਚਾ ਸੀ ਜ� ਨਹ�। ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਉਦੇ� ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਵੱਲ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਧਾਰਾ 147 ਦਾ ਇੱਕ ਉਦੇ� ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਿਕ ਕੋਈ ਿਧਰ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਸਮ� ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਝੂਠਾ ਜ� ਝੂਠਾ ਿਬਆਨ ਦੇ ਕੇ ਭੱਜ ਨਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਦ� ਇਹ ਝੂਠ ਸਾਹਮਣੇ ਆ�ਦਾ ਹੈ ਤ� ਉਹ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲ�ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹ ਿਦੰਦੀ ਹੈ ਿਕ "ਤੁਸ� ਮੇਰਾ ਝੂਠ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਿਲਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਬੰਨਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਸ� ਕੁਝ ਨਹ� ਕਰ ਸਕਦੇ"। [52-ਡੀ, ਜੀ-ਐਚ; 53-ਏ] ਸੀਆਈਟੀ ਬਨਾਮ ਬਰਲੋਪ ਡੀਲਰਜ਼ ਿਲਿਮਟੇਡ, (1971) 79 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 609, ਸਮਝਾਇਆ ਿਗਆ। Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) एच. [1993] एस. पी.1 एससीआर।सुप्रीमन्यायालयरिपोर्ट 30 ए. राजस्वनेतर्कदियाकिएकनिर्धारितीकादायित्वनहींहै , "सहीऔरकेवलमूल्यांकनकेसमयबुनियादीयाप्राथमिकतथ्योंकाप्रकटीकरणकरनेकेलिएलेकिनऐसेबुनियादीतथ्योंकापूर्ण" प्रकटीकरणकरनेकेलिए, औरऐसाकरनेमेंचूक, आई. टी. ओ. कोएकनिष्कर्षितमूल्यांकनकोफिरसेखोलनेके; अधिकारक्षेत्रकेसाथपहनेगाऔरयहकियहप्रश्नकिपुनर्मूल्यांकनकेलिएआधारपर्याप्तहैंयानहीं बी. अदालतोंकोतबतकजांचकरनीचाहिएजबतककिआई. टी. ओ. काविश्वासप्रासंगिकसामग्रीपरआधारितहोऔरअन्यथाप्रामाणिकहो। , अपीलकोखारिजकरतेहुएयहन्यायालय सी. 1. आय-पकड़नाःकरअधिकारीनेठीकहीपुनर्मूल्यांकनशुरूकिया , , , बादकीजानकारीकेआधारपरकार्यवाहीजोविशिष्टप्रासंगिकऔरविश्वसनीयथीअपनेस्वयंकेविश्वासकेनिर्माणकेकारणोंकोदर्जकरनेकेबादकिमूलमूल्यांकनकार्यवाहीमेंनिर्धारितीनेभौतिकतथ्योंकोसहीमायनेमेंऔरपूरीतरहसेप्रकटनहीं, कियाथाऔरइसलिएकरलगानेमेंसक्षमआयशुल्कनिर्धारणसेबचगयाथा।इसलिएउन्होंनेसहीढंगसेआह्वानकिया डी. , 1961 कीधारा147 (ए) और148 [ 53 - बी-सी)आयकरअधिनियमकेप्रावधान। 2.1 .एकआय-करअधिकारीनेमूल्यांकनकोफिरसेखोलनेकेलिएअधिकारक्षेत्रप्राप्तकिया एसकेतहत।147 ( क) एस. एस. 148 1961 कीधारा149 सहपठित।औरआयकरअधिनियमजबदोशर्तोंकोपूराकरतीहै-आई. टी. ओ. केपासयहविश्वासकरनेकाकारणहोनाचाहिएकि(ए) करकेलिएप्रभार्यआय, लाभयालाभयातो(बी) मूल्यांकनकेतहतथेयामूल्यांकनसेबचगएथेऔरऐसापलायनयामूल्यांकनकेतहतमूल्यांकनकेलिएआवश्यकसभीभौतिकतथ्योंकोपूरीतरहसेऔरसहीमायनेमेंप्रकटकरनेमेंनिर्धारितीकीओरसेचूकयाविफलताकेकारणकियागयाथा।-. टी. ओ.आयकरअधिकारीकोन्यायशास्त्रकाअधिकारप्रदानकरनेकेलिएइनदोनोंशर्तोंकासहअस्तित्वहोनाचाहिए।आईएस. 148 केतहतकार्यवाहीशुरूकरनेसेपहलेबाध्यहै।मूल्यांकनकोफिरसेखोलनेकेलिएउनकेविश्वासकेगठनकेकारणोंकोदर्जकरनेकेलिएअधिनियम।वहयातोमूल्यांकनकीकार्यवाहीशुरूकरसकताहैक्योंकिकुछनएतथ्यसामनेआतेहैंजिनकापूर्वमेंखुलासानहींकियागयाथायापहलेप्रकटकिएगएतथ्योंकेसंबंधमेंकुछजानकारीउसकेपासआतीहैजोअसत्यकोउजागरकरतीहै। ई. एफ. जी. , उनतथ्योंकेबारेमें।ऐसीस्थितियोंमेंयहकेवलरायबदलनेयापहलेउपलब्धतथ्योंसेअलगनिष्कर्षनिकालनेकामामला, नहींहैबल्किनईजानकारीपरकार्यकरनाहै। [ 38 - जी, एच; 39-ए, बी; 51-जी, एच; 52-ए-बी] सी. आई. टीवी.टी. एस. पी. एल. पी. चिदंबरम, 80 (1971) आई. टी. आर. 467 परभरोसाकिया। एच. 31 .फूलचंदवी।आईटीओ 2.2 .-यहनहींकहाजासकताहैकिविवरणीमेंपरिलक्षितलेनदेनकीसच्चाईयाझूठकेबारेमेंप्रश्नकीजांचकेवलमूल, -मूलआकलनमूल्यांकनकार्यवाहीकेदौरानकीजासकतीहैनकिकिसीभीस्तरपरउपक्रममें।यहभीमायनेनहींरखताकिकरतेसमयआयकरअधिकारीआगेकीजांचयाजांचसेयहपतालगासकताथायानहींकिलेन-देनहुआथा।2 बी.147 असलीथायानहीं।प्रावधानोंकेउद्देश्यऔरइरादेपरगौरकरनेकीआवश्यकताहै।धाराकेउद्देश्योंमेंसेएकयहसुनिश्चितकरनाहैकिकोईपक्षमूलमूल्यांकनकेसमयजानबूझकरगलतयाअसत्यबयानदेकरबचनहींसकताहैऔरजबवहझूठ", ध्यानमेंआताहैतोयहकहनेकेलिएकिचूंकिआपनेमेरेझूठकोस्वीकारकरलियाहैअबआपकेहाथबंधेहुएहैंऔरआपकहतेहैंकि कुछनहींकरसकते।"[ 52 - D, G-H; 53-A] CIT v.बर्लोपडीलर्सलिमिटेड, (1971) 79 आई. टी. आर. 609 नेसमझाया।2.3 ., , चूंकिनिर्धारणकोफिरसेशुरूकरनेकाविश्वासआयकरअधिकारीकाहैइसलिएविश्वासबनानेकेलिएपर्याप्त, कारणन्यायालयकेलिएन्यायकरनेकेलिएनहींहैंलेकिनयहस्थापितकरनेकेलिएएकनिर्धारितीकेलिएखुलाहैकि, -वास्तवमेंकोईविश्वासनहींथायायहविश्वासबिल्कुलभीवास्तविकनहींथायाअस्पष्टअप्रासंगिकऔरगैरविशिष्टजानकारी, परआधारितथा।उससीमितसीमातकन्यायालयआयकरअधिकारीद्वारानिकालेगएनिष्कर्षपरविचारकरसकताहैऔरजांचकरसकताहैकिक्याइसपरकोईसामग्रीउपलब्धथी। -अभिलेखजिससेआयकरईअधिकारीद्वाराअपेक्षितविश्वासबनायाजासकताथाऔरआगेक्याउससामग्रीकाअपेक्षित[ 52 - बी-डी] 3.1विश्वासकेनिर्माणकेलिएकोईतर्कसंगतसंबंधयाएकसजीवसंबंधथा।।आजमगढ़मेंनिर्धारितीकेआचरणसेआई. टी. ओ. रुपयेकेनकदऋणकीवास्तविकताकेबारेमेंसंदेहकोउचितरूपसेदर्जकरसकताहै।50,000 एफद्वारा. टी. ओ. मूल्यांकनकार्यवाहियोंकोपूराकरनेकेबादकलकत्तामेंआईसेजांचकीजातीहै।जबकलकत्ताकेअधिकारक्षेत्रके आई. टी. ओ. नेआजमगढ़मेंआई. टी. ओ. कोवापसलिखाकिकलकत्ताकंपनीकेप्रबंधनिदेशकनेमूल्यांकनवर्षों1962-63,1963-64 और1964-65 केसंबंधमेंअपनीव्यावसायिकगतिविधियोंकेबारेमेंएकस्वीकारोक्तिकीथीऔरस्वीकार, कियाथाकिवहकेवलएकनामऋणदाताथेऔरउनमूल्यांकनवर्षोंकेदौरानकिसीभीपक्षकोकोईजीऋणनहींदियाथा. टी. ओ. तोआजमगढ़मेंआईनेप्रथमदृष्टयायहविश्वासबनायाकिनिर्धारितीनेमूल्यांकनकार्यवाहीकेदौरानऋणलेनदेनकेसंबंधमेंप्राथमिकतथ्योंको"पूरीतरहसेऔरसही" नहींबतायाथा।[ 42 - डी-एफ] 3.2 .जानकारी, विशिष्टथीकिएच. सुपरन्यायालयरिपोर्ट[1993] एस. यू. पी. पी. द्वाराकोईधनउधारनहींदियागयाथा। 1 एससीआर। 32 Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) 2.3 ਿਕ�ਿਕ, ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਲ�ਣ ਦਾ ਿਵ�ਵਾਸ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦਾ ਹੈ, ਿਵ�ਵਾਸ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ� ਦੀ ਮੁਨਾਸਬਤਾ, ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਿਨਰਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹ� ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਮੁਲ�ਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਸਥਾਿਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁੱਲ�ਾ ਹੈ ਿਕ ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਿਵ�ਵਾਸ ਨਹ� ਸੀ ਜ� ਇਹ ਿਵ�ਵਾਸ ਿਬਲਕੁਲ ਸਹੀ ਨਹ� ਸੀ ਜ� ਅਸਪ�ਟ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਬੰਿਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਸੀਮਤ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਅਦਾਲਤ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚੇ ਿਸੱਟੇ ਦੀ ਜ�ਚ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ�ਚ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਿਕ ਕੀ ਿਰਕਾਰਡ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਿਜਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਸੀ ਿਜਸ ਤ� ਆਮਦਨ-ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜ�ਦਾ ਿਵ�ਵਾਸ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਉਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰਕਸੰਗਤ ਸੰਬੰਧ ਸੀ ਜ� ਲੋੜ�ਦੇ ਿਵ�ਵਾਸ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਲਾਈਵ ਿਲੰਕ ਸੀ। [52-ਬੀ-ਡੀ] 3.1 ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਆਚਰਣ ਤ� ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਆਜ਼ਮਗਰ ਿਵਖੇ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਦ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ �ੰਿਕਆਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨ�ਰੰਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 50,000 ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ, ਕਲਕੱਤਾ ਿਵਖੇ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਤ� ਪੁੱਛਿਗੱਛ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ� ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਕਲਕੱਤਾ ਿਵਖੇ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਿਲਿਖਆ। ਆਜ਼ਮਗੜ� ਿਵਖੇ ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੈਨ�ਿਜੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨ� ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ� 1962-63, 1963-64 ਅਤੇ 1964-65 ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਗਤੀਿਵਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਕਬਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਿਕ ਉਹ ਿਸਰਫ ਨਾਮ ਦਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨ� ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ� ਦੌਰਾਨ ਿਕਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹ� ਿਦੱਤਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਮਗੜ� ਿਵਖੇ ਪਿਹਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਇਹ ਿਵ�ਵਾਸ ਬਣ ਿਗਆ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ "ਪੂਰੀ ਤਰ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ" ਮੁੱਢਲੇ ਤੱਥ� ਨੂੰ ਿਬਆਨ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਸੀ। [42-ਡੀ-ਐ�ਫ] 3.2 ਜਾਣਕਾਰੀ, ਖਾਸ ਸੀ ਿਕ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਨਹ� ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਰਪੋਰਟ� [1993] ਪੂਰਕ 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 1962-63, 1963-64 ਅਤੇ 1964-65 ਦੌਰਾਨ ਿਕਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ। ਇਸ ਤਰ, ਿਜਸ ਸਮ� ਦੌਰਾਨ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨ� ਿਸਰਫ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਉਧਾਰ ਿਦੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਉਹ ਿਮਆਦ ਉਸ ਿਮਆਦ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖ�ਦੀ ਹੈ ਿਜਸ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਕਰਜ਼ਾ ਪ�ਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਤ� 50,000 ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਹਣਾ ਸਹੀ ਨਹ� ਹੈ ਿਕ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ। ਆਜ਼ਮਗੜ� ਸੁਭਾਅ ਿਵੱਚ ਅਸਪ�ਟ ਸੀ। [44-ਬੀ-ਸੀ] ਚੁਗਮਲ ਰਾਜਪਾਲ ਬਨਾਮ ਐਸਪੀ ਚਲੀਆ, (1971) 79 ਆਈਟੀਆਰ 603 ਅਤੇ ਆਈਟੀਓ ਬਨਾਮ ਲਖਮਣੀ ਮੇਵਾਲ ਦਾਸ, (1976) 103 ਆਈਟੀਆਰ 437, ਵੱਖਰਾ। 4.1 ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਸਮ� ਮੁਲ�ਕਣ ਦੁਆਰਾ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਿਬਆਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਿਸੱਟੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਕੁਦਰਤ ਿਵੱਚ ਿਵ�ੇ� ਅਤੇ ਚਿਰੱਤਰ ਿਵੱਚ ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ�ਾਪਤ ਕਰਨਾ ਉਹਨ� ਤੱਥ� ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਤ� ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕੱਢਣ ਤ� ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਮ� ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਦੋਵ� ਸਿਥਤੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। [47-ਐ�ਚ-48-ਏ] 4.2 ਿਜੱਥੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਖੁਦ ਇੱਕ ਜਾਅਲੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਪਾਇਆ ਜ�ਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਮ� ਉਸ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਮਿਹਜ਼ ਖੁਲਾਸਾ, ਕੇਸ ਿਵੱਚ "ਸੱਚੇ" ਅਤੇ "ਪੂਰੇ" ਤੱਥ� ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹ� ਿਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਈਟੀਓ ਕੋਲ ਅਿਜਹੇ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਮੁੜ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੋਵੇਗਾ। [48-ਏ-ਬੀ] 4.3 ਤਤਕਾਲ ਮਾਮਲਾ ਉਹ ਨਹ� ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਨ� ਕੋਈ ਨਵ� ਅਨੁਮਾਨ ਕੱਢਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਸਮ� ਉਠਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਿਜਸ ਨੂੰ ਉਹ ਉਸ ਸਮ� ਕੱਢਣ ਿਵੱਚ ਅਸਫਲ ਿਰਹਾ ਸੀ। ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਆਜ਼ਮਗੜ�, ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ, ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਆਈ.ਟੀ.ਓ.. ਤ� ਜ�ਚ ਕਰਨ 'ਤੇ। ਕਲਕੱਤਾ ਿਵਖੇ, ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਿਕ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਿਜਸ ਤ� ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਲੋਡ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨ� ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਨਹ� ਿਦੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਿਸਰਫ ਉਸਦੇ ਨਾਮ, ਇੱਕ ਜਾਅਲੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਸੱਲੀ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 147 ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲ�ਕਣ ਪ�ਿਕਿਰਆ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ�ਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। [47-ਈ-ਐ�ਚ] ਸੀਆਈਟੀ ਬਨਾਮ ਬਰਲੋਪ ਡੀਲਰਜ਼ ਿਲਮਿਟਡ, (1971) 79 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ., ਿਵਆਿਖਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ। 4.4 ਬੇ�ੱਕ, ਮੁਲ�ਕਣ ਅਥਾਰਟੀ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ਫੂਲ ਚੰਦ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫ਼ਸਰ [ਡਾ. ਆਨੰਦ, ਜੇ.] ਅੱਗੇ ਦੀ ਜ�ਚ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜ�ਚ ਲਈ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ, ਪਰ ਅਿਜਹਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਉਸਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਉਸਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਬਾਅਦ ਿਵੱਚ ਸੂਚਨਾ ਪ�ਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 147 ਦੇ ਤਿਹਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਹ� ਹਟਾਏਗੀ। [48-ਬੀ-ਸੀ] ਏ.ਐਲ.ਏ. ਫਰਮ ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ, 189 (1991) ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 285, 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਬਨਾਮ ਬਰਲੋਪ ਡੀਲਰਸ ਿਲਿਮਟੇਡ, (1971) 79 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 609, ਿਵਆਿਖਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਿਸਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ: 1977 ਦੀ ਿਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰ. 1235। ਸੀ. ਿਵਿਭੰਨ ਿਵੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 24.11.76 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ� ਤ�। 1974 ਦੀ ਿਰੱਟ ਨੰ.1541।ਜੀ.ਸੀ. �ਰਮਾ, �ੀਮਤੀ ਇੰਦੂ ਗੋਸਵਾਮੀ, �ੀਮਤੀ ਪ�ੇਮਲਤਾ ਬ�ਸਲ, ਰਾਮ ਅਵਤਾਰ ਬ�ਸਲ, ਆਰ.ਕੇ. ਮਹੇ�ਵਰੀ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ� ਲਈ ਅਰਿਵੰਦ ਿਮਨ�ਚਾ Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) E F [38-G, H; 39-A, B; 51-G, H; 52-A-B] H CIT v. TS Pl.P. Chidambaram, 80 (1971) !TR 467, relied on. ' .. 2.2. It cannot be said that the question regarding truthfulness or A falsehood of the transactions reflected in the return can only be examined during the original assessment proceedings and not at any stage sub-sequent thereto. It would also be immaterial whether the Income-Tax Officer at the time of making the original assessment could or, could not have found by further enquiry or,investigation, whether the transaction was genuine or not. The purpose and intent of the provisions need to be looked into. One of the purposes of Section 147, is to ensure that a party cannot get away by wilfully making a false or untrue statement at the time of original assessment and when that falsity comes to notice to turn around and say that since "you accepted my lie, now your hands are tied and you can do nothing". (52-D, G-H; 53-A] B c CIT v. Bur/op Dealers Ltd., (1971) 79 !TR 609, explained. 2.3. Since, the belief to re-open the assessment is that of the Income-tax Officer, the sufficiency of reasons for forming the belief, is not for the Court to judge but it is open to an assessee to establish that there in fact D existed no belief or that the belief was not at all a bonafide one or was based on vague, irrelevant and non-specific information. To that limited extent, the Court may look into the conclusion arrived at by the Income-tax Officer and examine whether there was any material available on the record from which the requisite belief could be formed by the Income-tax E Officer and further whether that material had any rational connection or a live link for the formation of the requisite belief. (52-B-D) 3.1. From the conduct of assessee the I.T.O. at Azamgar could justifiably entertain doubts about the genuiness of the cash loan of Rs. 50,000 leading to the making of enquiry from the ITO at Calcutta, after F completing the assessment proceedings. When the jurisdictional I.T.O. at Calcutta wrote back to the l.T.O. at Azamgarh that the Managing Director of the Calcutta company had made a confession about his business ac-tivities regarding the assessment years 1962-63, 1963-64 and 1964-65 and had confessed that he was only a name lender and had not advanced any G loan to any party during those assessment years, the I.T.O. at Azamgarh prima facie formed the belief that the assessee had not stated the primary facts regarding the loan transaction "fully and truly" during the assess-ment proceedings. [ 42-D-F] 3.2. The information, was specific that no money had been lent by H 32 SUPREME COURT REPORTS (1993] SUPP. 1 S.C.R. A A the Calcutta Company to any one during 1962-63, 1963-64 and 1964-65. Thus, the period during which the Calcutta company had only lent its name was specified. That period corresponded to the period during which the assessee had claimed to have received a cash loan of Rs. 50,000 from the Calcutta company. It is therefore not correct to say that the informa-tion available with the I.T.O. Azamgarh was vague in nature. [44-B-C] B Chhugmal Rajpal v. S.P. Chaliah, (1971) 79 ITR 603 and ITO v. Lakhmani Mewal Das, (1976) 103 ITR 437, distinguished. 4.1. Acquiring fresh information, specific in nature and reliable iu character, relating to the concluded assessment ooich goes to expose the c falsity of the statement made by the assessee at the time of original assessment is different from drawing a fresh inference from the same facts and materials which was available with the ITO at the time of original assessment proceedings. The two situations are distinct and diffe':"Cnt. [47-H-48-A] D 4.2. Where the transaction itself on the basis of subsequent informa· lion, is found to be a bogus transaction, the mere disclosure of that transaction at the time of original assessment proceedings, cannot be said to be a disclosure of the "true" and "full" facts in the case and the ITO would have the jurisdiction to reopen the conclude assessment in such a E case. [ 48-A·B] Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) 3.2 .जानकारी, विशिष्टथीकिएच. सुपरन्यायालयरिपोर्ट[1993] एस. यू. पी. पी. द्वाराकोईधनउधारनहींदियागयाथा। 1 एससीआर। 32 1962-63,1963-64 और1964-65 , केदौरानकिसीकोभीकलकत्ताकंपनी।इसप्रकारवहअवधिनिर्दिष्टकीगईथीजिसकेदौरानकलकत्ताकंपनीनेकेवलअपनानामदियाथा।वहअवधिउसअवधिकेअनुरूपथीजिसकेदौराननिर्धारितीनेरुपयेकानकदऋणप्राप्तकरनेकादावाकियाथा।50,000 कलकत्ताकंपनीसे।इसलिएयहकहनासहीनहींहैकिआई. टी. ओ. [ 44 - बी-सी]आजमगढ़केपासउपलब्धजानकारीअस्पष्टथी। बी. चुगमलराजपालबनाम।एस. पी. चालिया, (1971) 79 आई. टी. आर. 603 औरआई. टी. ओ. बनाम।लखमनीमेवालदास, (1976) 103 आई. टी. आर. 437, विशिष्ट। 4.1 .निष्कर्षितमूल्यांकनसेसंबंधितप्रकृतिमेंविशिष्टऔरचरित्रमेंविश्वसनीयनईजानकारीप्राप्तकरना, जोखुलासाकरनेकेलिएजाताहै एस. मूलमूल्यांकनकेसमयनिर्धारितीद्वारादिएगएबयानकीअसत्यताउनतथ्योंऔरसामग्रियोंसेएकनयानिष्कर्षनिकालनेसे. टी. ओ. [ 47 - अलगहैजोमूलमूल्यांकनकार्यवाहीकेसमयआईकेपासउपलब्धथे।दोनोंस्थितियाँअलगऔरअलगहैं।एच-48-ए] डी. 4.2 .जहांबादकीसूचनाकेआधारपरलेन-देनस्वयंएकफर्जीलेन-देनपायाजाताहै, मूलमूल्यांकनकार्यवाहीकेसमयउसलेन-देनकाकेवलखुलासा, मामलेमें"सही" और"पूर्ण" तथ्योंकाखुलासानहींकहाजासकताहैऔरआई. टी. ओ. केपास[ 48 - ए-बी]ऐसेईमामलेमेंनिष्कर्षमूल्यांकनकोफिरसेखोलनेकाअधिकारक्षेत्रहोगा। 4.3 ., तत्कालमामलावहनहींहैजिसमेंआयकरअधिकारीनेकोईनयानिष्कर्षनिकालनेकीमांगकीहोजिसेमूलमूल्यांकन, केसमयनिर्धारितीद्वाराऋणसेसंबंधितउसकेसमक्षरखीगईसामग्रीकेआधारपरउठायाजासकताथाजिसेवहउससमयनिकालनेमेंविफलरहाथा। एफ. आई. टी. ओ. आजमगढ़नेमूलमूल्यांकनकार्यवाहियोंकेपूराहोनेकेबाद, कालकट्टामेंअधिकारक्षेत्रवालीआई. टी. ओ. से, पूछताछकरनेपरपताचलाकिजिसकलकत्ताकंपनीसेनिर्धारितीनेभारउधारलेनेकादावाकियाथाउसनेवास्तवमेंकोई, , पैसानहींदियाथाबल्किकेवलउसकानामलियाथाताकिएकफर्जीलेनदेनकोछिपायाजासकेऔरअपनीसंतुष्टिदर्जकीजासके। 147 [ 47 -अधिनियमकीधाराकेप्रावधानोंसेप्रभावितहोकरमूल्यांकनकार्यवाहीकोफिरसेखोलनेकाप्रस्तावरखागयाहै।-ईएच] सी. आई. टीवी.बर्लॉपडीलर्सलिमिटेड, (1971) 79 आई. टी. आर. नेसमझायाऔरअनुमानलगाया। 4.4 .बेशक, PHOOL CHAND v मूल्यांकनप्राधिकरणकोस्थगितकरसकताथा। एच. , आगेकीजांचकेलिएमूलमूल्यांकनकार्यवाहीकोपूराकरनाऔरऋणलेनदेनकीवास्तविकताकीजांचलेकिनऐसाकरनेऔरमूलमूल्यांकनकार्यवाहीकोपूराकरनेमेंउनकीविफलताबादमेंजानकारीप्राप्तहोनेपरअधिनियमकीधारा147 केतहत[ 48 - बी-सी]कार्यकरनेकेउनकेअधिकारक्षेत्रकोनहींखोएगी। ए. एल. ए. फिम्मबनामसी. आई. टी., 189 (1991) आई. टी. आर. 285, परनिर्भरथा।सी. आई. टी. वी.बर्लोपडीलर्सलिमिटेड, (1971)) 79 आई. टी. आर. 609 नेसमझाया।सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं. 1235 1977 . एस. C.Misc 24.11.76 1974 काNo.1541 मेंइलाहाबादउच्चन्यायालयकेदिनांकितनिर्णयऔरआदेशसे।लिखें।. सी. , , , रामअवतारबंसल, आर. के. अपीलार्थियोंकेलिएजीशर्माश्रीमतीइंदुगोस्वामीसुश्रीप्रेमलताबंसलमाहेश्वरीऔरअरविंदमिनोचा डी. . सी. मनचंदा, के. पी. भटनागर, एस. . उत्तरदाताओंकेलिएएसराजप्पाऔरपीपरमेश्वरन। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा ई. डॉ.आनंद, जे. यहअपील, 133 भारतकेसंविधानकेअनुच्छेदकेतहतउच्चन्यायालयद्वारादिएगएयोग्यताप्रमाणपत्रपरनिर्देशितहै। 1974 1541, 24.11.1976 परसिविलविविधमेंनिर्णयकेविरुद्ध।कीरिटयाचिकासंख्याइलाहाबादउच्चन्यायालयद्वारानिर्णयलियागयाऔरनिम्नलिखितपरिस्थितियोंमेंउत्पन्नहोतीहैः एफ. अपीलार्थीएकऐसीफर्महैजिसकाआकलनआजमगढ़(यू. पी.) मेंआय-करकेरूपमेंकियागयाथा।निर्धारणवर्ष1963-64, 50,000 () केलिएआयकरविवरणीमेंनिर्धारितीनेदावाकियाकिउसनेरु।मेसर्सजैनफाइनेंसडिस्ट्रीब्यूटरइंडियाप्राइवेटलिमिटेड, कलकत्ता(इसकेबाद)-) 19.5.1962 जिसेकलकत्ताकंपनीकहाजाताहैपर।निर्धारितीद्वाराअपनीलेखापुस्तकोंकेसाथसाथदेयताकेरूपमें25.5.1962 तुलनपत्रमेंउसओरसेदिनांकितकीप्रविष्टिकीगईथी।कहागयाथाकिऋणनकदमेंउठायागयाथाऔरयहभीदावाकियागयाथाकिइसे1968 मेंनकदमेंवापसकरदियागयाथा, हालांकिऋणपरब्याजकाभुगतान1968 में/, आय-पुनर्भुगतानतकचेकबैंकड्राफ्टद्वाराकियागयाथा।निर्धारणप्रक्रियाकेदौरानकरअधिकारी निर्धारितीकोकलकत्ताकंपनीएच. सुपरन्यायालयरिपोर्ट[1993] एस. यू. पी. केखातेकीएकप्रतिदाखिलकरनेकानिर्देशदिया। एससीआर। 1 34 ऋणलेन-15 11..1963 देनकासमर्थनकरनेकेलिएए।निर्धारितीनेतारीखकाएकपुष्टिकरणपत्रप्रस्तुतकिया।कलकत्ताकंपनीसे, 50,000 . टी. ओ. रुपयेकेऋणकेभुगतानकीपुष्टि।निर्धारितीको।आईकेसमक्षनिर्धारितीकामामलायहथाकिउसकेभागीदारोंमेंसेएक, बजरंगलाल, (मृतहोनेकेबादसे) 13 मई, 1962 कोरुपयेकेमसौदेकेसाथकलकत्तागएथे।31,000 .151 औररुकलकत्तामेंबकायाकाभुगतानकरनेकेलिएनकदमें।केलिए Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) ਏ.ਐਲ.ਏ. ਫਰਮ ਬਨਾਮ ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ, 189 (1991) ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 285, 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਸੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਬਨਾਮ ਬਰਲੋਪ ਡੀਲਰਸ ਿਲਿਮਟੇਡ, (1971) 79 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 609, ਿਵਆਿਖਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਿਸਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ: 1977 ਦੀ ਿਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰ. 1235। ਸੀ. ਿਵਿਭੰਨ ਿਵੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 24.11.76 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ� ਤ�। 1974 ਦੀ ਿਰੱਟ ਨੰ.1541।ਜੀ.ਸੀ. �ਰਮਾ, �ੀਮਤੀ ਇੰਦੂ ਗੋਸਵਾਮੀ, �ੀਮਤੀ ਪ�ੇਮਲਤਾ ਬ�ਸਲ, ਰਾਮ ਅਵਤਾਰ ਬ�ਸਲ, ਆਰ.ਕੇ. ਮਹੇ�ਵਰੀ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ� ਲਈ ਅਰਿਵੰਦ ਿਮਨ�ਚਾ ਐਸ.ਸੀ.ਮਨਚੰਦਾ, ਕੇ.ਪੀ. ਭਟਨਾਗਰ, ਐਸ. ਰਾਜੱਪਾ ਅਤੇ �ਤਰਦਾਤਾਵ� ਲਈ ਪੀ. ਪਰਮੇ�ਵਰਨ। ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਡਾ. ਆਨੰਦ, ਜੇ. ਦੁਆਰਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ। ਇਹ ਅਪੀਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 133 ਦੇ ਤਿਹਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪ�ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇ ਪ�ਮਾਣ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਿਸਵਲ ਿਵਿਭੰਨਤਾ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਿਨਰਦੇਿ�ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 24.11.1976 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ 1974 ਦੀ ਿਰੱਟ ਪਟੀ�ਨ ਨੰਬਰ 1541 ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਅਤੇ ਹੇਠ ਿਲਖੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਿਵੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਇੱਕ ਫਰਮ ਹੈ ਿਜਸਦਾ ਮੁਲ�ਕਣ ਆਜ਼ਮ-ਗੜ� (ਯੂ.ਪੀ.) ਿਵਖੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਲਈ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ 1963-64 ਲਈ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਿਰਟਰਨ� ਿਵੱਚ, ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਿਕ ਉਸਨ� ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਉਧਾਰ ਲਈ ਸੀ। 19.5.1962 ਨੂੰ ਮੈਸਰਜ਼ ਜੈਨ ਫਾਈਨ�ਸ ਿਡਸਟ�ੀਿਬਊਟਰ (ਇੰਡੀਆ) ਪ�ਾਈਵੇਟ ਿਲਮਿਟਡ, ਕਲਕੱਤਾ (ਇਸ ਤ� ਬਾਅਦ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਿਕਹਾ ਜ�ਦਾ ਹੈ) ਤ� 50,000। ਉਸ ਲਈ 25.5.1962 ਦੀ ਇੱਕ ਐਟਰੀ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਦੀਆਂ ਿਕਤਾਬ� ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਣਦਾਰੀ ਵਜ� ਬੈਲ�ਸ �ੀਟ ਿਵੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਕਰਜ਼ਾ ਨਕਦ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਿਲਆ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 1968 ਿਵੱਚ ਨਕਦ ਿਵੱਚ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਹਾਲ�ਿਕ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਿਵਆਜ 1968 ਿਵੱਚ ਮੁੜ ਅਦਾਇਗੀ ਤੱਕ ਚੈ�ਕ/ਬ�ਕ ਡਰਾਫਟ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਦੱਿਸਆ ਿਗਆ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਰਪੋਰਟ� [1993] ਪੂਰਕ 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਤ� ਿਮਤੀ 15.11..1963 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁ�ਟੀ ਪੱਤਰ ਪੇ� ਕੀਤਾ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੀ ਪੁ�ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ 50,000. ਆਈ.ਟੀ.ਓ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਇਹ ਸੀ ਿਕ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ, ਅਰਥਾਤ ਬਜਰੰਗ ਲਾਲ, (ਮੌਤ ਤ� ਬਾਅਦ) 13 ਮਈ, 1962 ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰੜਾ ਲੈ ਕੇ ਕਲਕੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। 31,000 ਅਤੇ ਰੁ. ਕਲਕੱਤਾ ਿਵਖੇ ਬਕਾਇਆ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ 151 ਨਕਦ। ਕਪੜੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਰੀਦ� ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਹੋਰ ਬਕਾਇਆ ਭੁਗਤਾਨ ਲਈ, ਉਕਤ ਸਾਥੀ ਨ� ਕਲਕੱਤਾ ਿਵੱਚ ਰਿਹੰਦੇ ਹੋਏ, ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਕਰਜ਼ਾ ਿਲਆ। ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਤ� 50,000 ਅਤੇ 25 ਮਈ, 1962 ਨੂੰ ਆਜ਼ਮਗੜ� ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਖਾਤੇ ਦੀਆਂ ਿਕਤਾਬ� ਿਵਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਟਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਿਜਸ ਿਵਚ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰੈਿਡਟ ਿਦਖਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ। 50,000 ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਤ� ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਨਕਦ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ। ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਨ� ਿਰਟਰਨ ਨੂੰ ਅੰਿਤਮ ਰੂਪ ਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ 1963/64 ਤ� 1968/69 ਲਈ, ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਨ� ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਵਆਜ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਿਦੱਤੀ। ਿਰਕਾਰਡ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਤ� ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਿਕ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਨ� ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ �ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨ� ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ, ਿਜ਼ਲ�ਾ ਕੰਪਨੀਆਂ (III)-196/ਜੇ/1, ਸ�ਟਰਲ ਰੈਵੇਿਨਊ ਿਬਲਿਡੰਗ, ਕਲਕੱਤਾ ਨੂੰ 19 ਮਈ, 1970 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਿਲਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਗੱਛ ਕੀਤੀ ਿਕ ਕੀ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ ਜ� ਨਹ�। ਆਈਟੀਓ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਪੱਤਰ ਿਵੱਚ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕੇਸ ਿਰਕਾਰਡ ਤ� ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਵਾਬ ਿਵੱਚ 7.7.70 ਨੂੰ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਕਲਕੱਤਾ ਨ� ਆਈ.ਟੀ.ਓ. ਆਜ਼ਮਗੜ� ਨੂੰ ਹੇਠ ਿਲਖੀ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜੀ: "ਗੁਪਤ ਰਿਜ. ਪੋਸਟ ਏ/ਡੀ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦਾ ਦਫਤਰ, "ਕੇ" ਵਾਰਡ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਿਜਲਾ. III P/7, ਚੌਿਰੰਗਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਕਲਕੱਤਾ ਨੰਬਰ ਸੀ-III/ਜੇ-46/ਕੇ/606 ਿਮਤੀ 7.7.70 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ, (ਨਾਮ ਦੁਆਰਾ) ਏ ਵਾਰਡ, ਆਜ਼ਮਗੜ�, ਿਵ�ਾ: ਮੈਸਰਜ਼ ਜੈਨ ਫਾਈਨ�ਸ ਿਡਸਟ�ੀਿਬਊਟਰਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) ਪ�ਾਈਵੇਟ ਿਲਮਿਟਡ, 34/ਆਈਬੀ, ਸੁਧੀਰ ਚੈਟਰਜੀ ਸ�ਟ, ਕਲਕੱਤਾ। ਹਵਾਲਾ: ਤੁਹਾਡਾ ਪੱਤਰ ਨੰਬਰ P306/ਏ, ਡੀt. 19.5.70 ਆਈ.ਟੀ.ਓ. "I" ਵਾਰਡ ਨੂੰ ਸੰਬੋਿਧਤ ਕੀਤਾ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਿਜਲਾ. III, ਕਲਕੱਤਾ। ਫੂਲ ਚੰਦ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫ਼ਸਰ [ਡਾ. ਆਨੰਦ, ਜੇ.] Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) [47-H-48-A] D 4.2. Where the transaction itself on the basis of subsequent informa· lion, is found to be a bogus transaction, the mere disclosure of that transaction at the time of original assessment proceedings, cannot be said to be a disclosure of the "true" and "full" facts in the case and the ITO would have the jurisdiction to reopen the conclude assessment in such a E case. [ 48-A·B] 43. The instant case is not the one where the Income Tax Officer sought to draw any fresh inference, which could have been raised at the time of original assessment on the basis of the material placed before him by the assessee relating to the loan, which he failed to draw at the time. F The I.T.O. Azamgarh, subsequent to completion of the original assessment proceedings, on making an enquiry from the jurisdictional I.T.O. at Cal· cutta, learnt that the Calcutta company from whom the assessee claimed to have borrowed the load had not really lent any money but only its name, to cover up a bogus transaction and after recording his satisfaction as G required by the provisions of Section 147 of the Act proposed to reopen the assessment proceedings. [47-E-H] CIT v. Bur/op Deale" Ltd., (1971) 79 ITR, explained and distin- guished. H 4.4. Of course, the assessing authority could have deferred the completion of the original assessment proceedings for further enquiry and A investigation into the genuiness to loan transaction, but his failure to do so and complete the original assessment proceedings would not take away his jurisdiction to act under Section 147 of the Act on receipt of the information subsequently. (48-B-C] A.LA. Fimi v. CIT, 189 (1991) ITR 285, relied on. B C.J. T v. Bur/op Deale1~ Ltd., (1971) 79 !TR 609, explained. CIVIL APPELLATE JURISDICTION : Civil Appeal No. 1235 of 1977. c From the Judgment and Order dated 24.11.76 of the Allahabad High Court in C.Misc. Writ No.1541 of 1974. G.C. Sharma, Mrs. Indu Goswami, Ms. Premlata Bansal, Ram Avtar Bansal, R.K. Maheshwari and Arvind Minocha for the Appellants D S.C. Manchanda, KP. Bhatnagar, S. Rajappa and P. Parmeswaran for the Respondents. The Judgment of the Court was delivered by E DR. ANAND, J. This appeal, on a certificate of fitness granted by the High Court under Article 133 of the Constitution of India is directed against the judgment in Civil Misc. Writ Petition No. 1541 of 1974 decided by the Allahabad High Court on 24.11.1976 and arises in the following circumstances: F The appellant is a firm which was assessed to income-tax at Azam· garb (U.P.). In the Income Tax Returns for the assessment year 1963-64, the assessee claimed that it had borrowed a sum of Rs. 50,000 from M/s Jain Finance Distributor (India) Private Limited, Calcutta (hereinafter called the Calcutta company) on 19.5.1962. An entry dated 25.5.1962 in that behalf was made by the assessee in it' books of account as well as in the G balance sheet as liability. The loan was stated to have been raised in cash and it was also claimed to have been returned in cash in 1968, though the interest on loan was stated to be paid by cheque/bank drafts till repayment in 1968. During the assessment proceeding, the Income-tax Officer directed the assessee to file a copy of the account of the Calcutta company H SUPREME COURT REPORTS (1993] SUPP. 1 S.C.R. Case: PHOOL CHAND BAJRANG LAL AND ANR. versus INCOME TAX OFFICER AND ANR. [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 28] (1993) निर्धारितीकोकलकत्ताकंपनीएच. सुपरन्यायालयरिपोर्ट[1993] एस. यू. पी. केखातेकीएकप्रतिदाखिलकरनेकानिर्देशदिया। एससीआर। 1 34 ऋणलेन-15 11..1963 देनकासमर्थनकरनेकेलिएए।निर्धारितीनेतारीखकाएकपुष्टिकरणपत्रप्रस्तुतकिया।कलकत्ताकंपनीसे, 50,000 . टी. ओ. रुपयेकेऋणकेभुगतानकीपुष्टि।निर्धारितीको।आईकेसमक्षनिर्धारितीकामामलायहथाकिउसकेभागीदारोंमेंसेएक, बजरंगलाल, (मृतहोनेकेबादसे) 13 मई, 1962 कोरुपयेकेमसौदेकेसाथकलकत्तागएथे।31,000 .151 औररुकलकत्तामेंबकायाकाभुगतानकरनेकेलिएनकदमें।केलिए लाफ, 50,000 निर्धारितीकेखिउक्तभागीदारनेकलकत्तामेंरहतेहुएरुपयेकानकदऋणजुटाया।कलकत्ताकंपनीसेऔर25 मई, 1962 कोआजमगढ़लौटनेपरनिर्धारितीकीलेखापुस्तकोंमेंआवश्यकप्रविष्टियांकीगईं, जिसमेंरु।50,000 . टी. ओ. कलकत्ताकंपनीसेनिर्धारितीकोनकदऋणकेरूपमें।आईनेविवरणीकोअंतिमरूपदियाऔरप्रत्येकमूल्यांकनवर्ष1963/64 से1968/69 केलिए, आई. टी. ओ. नेनिर्धारितीद्वाराकलकत्ताकंपनीकोभुगतानकिएजानेकादावाकिएगएब्याजकीकटौतीकीअनुमतिदी।अभिलेखकेअवलोकनसेयहप्रतीतहोताहैकिआयकरअधिकारी ऋणलेन-, देनकीवास्तविकताकेबारेमेंकुछसंदेहोंकोध्यानमेंरखतेहुएउन्होंनेआयकरअधिकारीजिलाकोएकपत्रलिखा डी. कंपनी(III)-196/जे/1, केंद्रीयराजस्वभवन, कलकत्ता19 मई, 1970 कोयहपूछताछकरतेहुएकिक्याकलकत्ताकंपनी. टी. ओ. इसकेक्षेत्राधिकारमेंआतीहै।आईनेउसपत्रमेंकहाथाकिवहकलकत्ताकंपनीकेमामलेकेरिकॉर्डसेकुछजानकारीएकत्रकरनाचाहतेहैं।जवाबमेंआई. टी. ओ. कलकत्ताने7.7.70 परआई. टी. ओ. आजमगढ़कोनिम्नलिखितसंदेशभेजाः ई. " गोपनीय रेग./डीपोस्टए, "के" आदेश,आयकरअधिकारीकाकार्यालयIII पी/7, कम्पनीजिला।चौरिंगरीस्क्वायर एफ. कल्कुट्टा7.7.70तिथि-III/जे-46/के/606नहीं।सी > ,आयकरअधिकारी, ,एवार्डआजमगढ़( नामसे) जी. सबःएम/एस।जैनफाइनेंसडिस्ट्रीब्यूटर्स(इंडिया) प्राइवेटलिमिटेड, 34/आईबी, सुधीरचटर्जीसेंट, कलकत्ता।संदर्भःआपकापत्रसं।पी306/ए, डीटी।19.5.70 आई. टी. ओ. "आई" वार्ड, कंपनीजजिलाकोसंबोधित।III, कलकत्ता। एच. फूलचंदवी.आईटीओ. (डॉ।आनंद, जे.] 35 , कृपयाजैनफाइनेंसडिस्ट्रीब्यूटर्सइंडियाप्राइवेटलिमिटेडकेबारेमेंकुछजानकारीमांगनेवालेअपनेउपरोक्तपत्रएकोदेखें, इसकंपनीपरअबमेरेवार्डमेंकरलगायाजाताहै।हालाँकिमुझेआपकोयहसूचितकरनाहैकिश्रीताराचंदसुरानाएमजीकीस्वीकारोक्तिकेअनुसार।कंपनीकेनिदेशककोलगताहैकियहतथाकथितकंपनीवास्तवमेंश्रीसुरानाकीएकनकलीकंपनीहै।कंपनीबीनेवास्तवमेंकभीभीकिसीव्यक्तिकोकोईऋणनहींदियाऔरश्रीसुरानाकीस्वीकारोक्तिकेअनुसारकंपनीका-() व्यवसायपूरीतरहसेनामऋणदेनाथा।कंपनीनेअपनानामजैनफाइनेंसडिस्ट्रीब्यूटर्सइंडियाप्राइवेटसेऋणकीआड़में इसस्थितिकोमूल्यांकनमेंस्वीकारकियागयाहै 1962-63,1963-64 और1964-65 केलिएकंपनी।इनपरिस्थितियोंमेंआपसेअनुरोधकियाजाताहैकिइससंस्थाकेसाथकिसीभीलेनदेनकोडीकेरूपमेंनलें। -वास्तविक।अगरआपनेमुझेउनलेनदेनोंकापूराविवरणभेजाहैजिनकेबारेमेंआपपूछताछकररहेहैंतोमैंआपकोऔरजानकारीदेसकताहूं।एस. डी/- (ए. आर. दासगुप्ता) ई. 'के' (III, कैल।) ", 26.8.1971आयकरअधिकारीवार्डकंपनीजिला।उपरोक्तसंचारकीप्राप्तिकेबादमूल्यांकनप्राधिकरणने50,000 यहपरनिर्धारितीकोएकनोटिसजारीकियाजिसमेंकहागयाथाकिवहप्रथमदृष्टयासंतुष्टथाकिऋणलेनदेनरु।वास्तविकनहींथाऔरएफकिचूंकिनिर्धारितीवर्षकेलिएमूल्यांकनकेलिएआवश्यकसभीभौतिकतथ्योंकोपूरीतरहसे, औरसहीमायनेमेंप्रकटकरनेमेंविफलरहाथाइसलिएकरकेलिएप्रभार्यआयमूल्यांकनसेबचगईथीऔरइसलिएउसने, 1961 () कीधारा147 (ए) भारतीयआयकरअधिनियमजिसेइसकेबादअधिनियमकहाजाताहैकेतहतनिर्धारणवर्षके1 , लिएमामलेकोफिरसेखोलनेकाप्रस्तावरखा।निर्धारितीसेआपत्तियाँआमंत्रितकीगईं।अपनेदिनांककेजवाबमेंनिर्धारितीनेतर्कदियाकिऋणकेसंबंधमेंउसकीओरसेकोईखुलासानहींकियागयाथा 50,000 रुपयेकालेनद