R. B. Seth Moolchand Suganchand v. The Commissioner Of Income-Tax, Delhi

Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) Section: CONCLUSION R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND v. THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI September 19, 1972 [P. JAGANMOHAN REDDY AND H. R. KHANNA, JJ.) Income tax Act (11 of 1922) s. 10 (2) (xv)-Amount paid for lease of mica mine already worked and /et for prospecting licence-Capital or .J~eve1u1e expenditure-TestJ. The assessee, a firm carrying on mining business, took on lease for 20 years certain areas which bad been worked previously by others, aull in which mica pillars had been exposed by those earlier minln• operations. Mica scrap was also lying on the surface. The assessee paid a sum of money, part di which was towards the- mica s~rap lying on the surface. The assessee also paid at Re. 1/- per acre per year as fee for prospecting Jicence. The assessee claimed the I/20th part of the money paid for the lease as well as the fee paid for the prospecting licence as revenue expen-diture for purposes of income tax. The Tribunal allowed the money paid for the mica scrap lying on the surface as revenue expenditure, but dis-.allowed. the other claims. The High Court also, on reference, held agz.i"'t the assessee (appellant). Dismissing the appeal to this Court, HELD : The expenditure incurred for the lease, as well as the f<c paid for the prospecting licence, were not allowable as revenue expenditure. [3~2G-H; 371Ci (I) The test for ascertaining whether the amount spent for the lease js of a capital nature, is whether it was spent for obtaining a right of an .enduring character, whcih, in the case of mining lease is to acquire rights over land for winning the mineral. Io other words, where the mineral is part of the land and some mining operations have lo ·be performed to extract it from the earth, the amount paid to acquire a right over, or in the land, to win that mineral, is of an endur-ing character, and hence, a capital expenditure. But where the mineral haa already been gotten and is on the surface, then the expenditure incurred for obtaining the right to acquire the raw material, that is, the mineral would be a revenue expenditure laid out for the acquisition of a stock-in-1rade. [36SA-B; 3680-HJ In the present case, the findings of the Tribunal are clear and consis-tent with those given by the Income-tax Officer and the Appellate Assistant Commissioner, in that, all of them distinguished between the raw-materials which had already been extracted and brought to the surface, and thoso that are still to be extracted. The mica pillars which had been exposed by the earlier mining operations had enhanced the value of the right which was leased to the appellant, but none the less, the appellant still had to -carry out some mining operations to extract the mineral from the pillars which were embedded in the land. The le"8e was for a long period and it conferred a right to excavate the mica. The amount paid was therefore for acquiring a right of an enduring nature toeextract and remove the mica, to bring it to the surface, grade it, and pay royalty to the Govern· meat in accordance with the quality of each grade of mica extracted. [368C-D, H; 369A-C; 370B-Di P;ng/.e Jn .. iustries Ltd. v. Con1111issioner of Jnconre-tax Hyderabad. Ml I.T.R. 67, followed. c D E F G H A (. n c D E f G ~ ~- H .Arther/en v. British Jnsu/aJ?d and He/sby Cables Ltd. [19161 A.C. 205, 213, Kauri Timber Co. Ltd. v, Commissioner of Taxes, [1913] A.C. 771, Golden Horse Shoe (New) Ltd. v:-Thurgood (H.M. Inspector of Taxes), . I 8T.C._ 280, Abdul ayoom v. Commissioner of Income Tax, 64 ITR 689 at 703, Mohan/al Hargovind v. C.l.T., 17 I.T.R. 473 and M.A. Jabbar Y .. Commissioner of Income Tax, 68 J.T.R. 493, referred to. -· Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) / आर. . बीसेठमूलकंदसुगानंद .वी आयआयोग-टैक्स, दिल्ली19 सितंबर, 1972 [ पी. गगनमोहनरेड्डीऔरएच. आर. खन्ना, जे. जे.] / आयकरअधिनियम(1922 का11)।10 ( 2 ) ( xv)-अभ्रकखदानकेपट्टेकेलिएभुगतानकीगईराशिऔरपूर्वेक्षणलाइसेंसकेलिएशुल्कपूंजीयाराजस्वव्-परीक्षण।खननव्यवसायकरनेवालीएकफर्म, निर्धारितीने20 वर्षोंकेलिएकुछक्षेत्रोंकोपट्टेपरलियाजोपहलेदूसरोंद्वाराकामकिएगएथे, औरजिनमेंउनपहलेकेखननकार्योंद्वाराअभ्रकस्तंभोंकोउजागरकियागयाथा।सतहपरअभ्रककाटुकड़ाभीपड़ाहुआथा।निर्धारितीनेराशिकाभुगतानकिया, जिसकाएकहिस्सासतहपरपड़ेअभ्रककेछर्रेकीओरथा।निर्धारितीनेभीरुपयेकाभुगतानकिया।1 / - प्रत्याशितलाइसेंसकेलिएशुल्ककेरूपमेंप्रतिएकड़प्रतिवर्ष।20 -निर्धारितीपट्टाकेलिएभुगतानकिएगएधनकेवेंहिस्सेकेसाथसाथआयकरकेउद्देश्योंकेलिएराजस्वव्केरूपमेंपूर्वेक्षणलाइसेंसकेलिएभुगतानकिएगएशुल्ककादावाकरताहै।न्यायाधिकरणनेराजस्वव्केरूपमेंसतहपरपड़ेअभ्रककबाड़केलिएभुगतानकिएगएधनकीअनुज्ञात, लेकिनइसकीअनुमतिनहींदीगई।अन्यदावे।उच्चन्यायालयनेभी,संदर्भपर, निर्धारिती(अपीलार्थी) केखिलाफनिर्णयदिया। / इसन्यायालयमेंअपीलकोखारिजकरतेहुए, HELD: -पट्टेकेलिएकिएगएखर्चकेसाथसाथशुल्क प्रत्याशितलाइसेंसकेलिएभुगतान, राजस्वव्केरूपमेंस्वीकार्यनहींथे।[ 362 जी-एच; 371सी{(1) पट्टाकेलिएखर्चकीगईराशिपूंजीगतप्रकृतिकीहैयानहीं, यहपतालगानेकेलिएपरीक्षणयहहैकिक्यायहएकस्थायीचरित्रकाअधिकारप्राप्तकरनेकेलिएखर्चकियागयाथा, जोकिखननपट्टाकेमामलेमेंखनिजजीतनेकेलिएभूमिपरईअधिकारप्राप्तकरनाहै।दूसरेशब्दोंमें, जहांखनिजभूमिकाहिस्साहैऔरइसेपृथ्वीसेनिकालनेकेलिएकुछखननकार्यकिएजानेहैं,भुगतानकीगईराशि उसखनिजकोजीतनेकेलिएभूमिपरअधिकारप्राप्तकरनाएकस्थायीचरित्रकाहै, औरइसलिए, एकपूंजीगतव्है।लेकिनजहांखनिजपहलेसेहीप्राप्तहोचुकाहैऔरसतहपरहै, तोकच्चेमालकोप्राप्तकरनेकाअधिकारप्राप्तकरनेकेलिएकियागयाखर्च, यानीखनिजएफ, एकस्टॉककेअधिग्रहणकेलिएनिर्धारितराजस्वव्होगा-व्यापारमें।[ 365 ए-बी; 368 जी-एच] वर्तमानमामलेमें, न्यायाधिकरणकेनिष्कर्षस्पष्टहैंऔरआयकरअधिकारीऔरअपीलीयसहायकआयुक्तद्वारादिएगएनिष्कर्षोंकेसाथसहमतहैं, जिसमेंउनसभीनेउनकच्चेमालकेबीचअंतरकियाहैजोपहलेहीनिकालेजाचुकेथेऔरसतहपरलाएगएथे, औरजोअभीभीनिकालेजानेहैं।अभ्रकस्तंभजोपहलेकेखननकार्योंद्वाराउजागरकिएगएथे, नेअपीलार्थीकोपट्टेपरदिएगएअधिकारकेमूल्यकोबढ़ादियाथा, लेकिनकमसेकम, अपीलार्थीकोअभीभीउनस्तंभोंसेखनिजनिकालनेकेलिएकुछखननकार्यकरनेथेजोभूमिमेंअंतर्निहितथे।पट्टाएकलंबीअवधिकेलिएथाऔरइसनेअभ्रककीखुदाईकरनेकाअधिकारप्रदानकिया।इसलिएभुगतानकीगईराशिअभ्रककोनिकालनेऔरहटाने, इसेसतहपरलाने, इसेश्रेणीबद्धकरनेऔरसरकारकोरॉयल्टीकाभुगतानकरनेकेलिएएकस्थायीप्रकृतिकाअधिकारप्राप्तकरनेकेलिएथी।निकालेगएअभ्रककेप्रत्येकग्रेडकीगुणवत्ताकेअनुसार। / / / ---[ 368 सीडी, एच; 369 एसी; 370 बीडी/ पिंगलेइंडस्ट्रीजलिमिटेडबनामआयकरआयुक्त-हैदराबाद।40 इसकेबादआई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. 67 आई. टी. आर. मूलकंदवी. सी. आई. टी. (जे. जगमोहनरेड्डी) 36.1 . एआर्थर्टनवी।ब्रिटिशइंसुलेटेडएंडहेल्सबीकेबल्सलिमिटेड[1926] ए. सी. 205,213, कौरीटिम्बरकंपनीलिमिटेडबनामकरआयुक्त, [1913] ए. सी. 771, गोल्डनहॉर्सशू(न्यू) लिमिटेडबनामथुरगुड(एच. एम. करनिरीक्षक),18 टी. सी.280, अब्दुलअयूमबनाम।आयकरआयुक्त, 703 पर64 आईटीआर689, मोहनलालहरगोविंदबनाम।सी. आई. टी., 17 आई. टी. आर. 473 औरएम. ए. जब्बारबनाम।आयकरआयुक्त, 68 आई. टी. आर. 493 काउल्लेखकियागयाहै। ( 2 ) 'प्रॉस्पेक्टिंगलाइसेंस' शब्दसेपताचलताहैकिखदाननेअभीतकऐसानहींकियाहै / खानकेरूपमेंकामकरनाशुरूकरदिया।अधिकारियोंऔरट्रिब्यूनलद्वारायहनिष्कर्षकिपूर्वेक्षणलाइसेंसकेलिएभुगतानकियागयाशुल्कखननकार्योंकोशुरूकरनेकेलिएभुगतानथा, एकतथ्यकीखोजथी।वास्तवमें, यहएकशुल्कथाजोप्राप्तखनिजोंकीमात्राकीपरवाहकिएबिनाभुगतानकियागयाथाजोदर्शाताहैकिभुगतानकाउद्देश्यव्यवसायशुरूकरनाथा।वहअवधिजिसकेलिएलाइसेंसप्राप्तकियागयाथा, अर्थात्एकवर्ष, इसेराजस्वभुगतानभीनहींबनाताहै।पृथ्वीसेअयस्कनिकालनेकेव्यवसायकेसंचालनकेउद्देश्यसेखनिजकोकरने, जांचकरने, खोजनेऔरखोजनेकेलिएलाइसेंसप्राप्तकरनेकेलिएभुगतानकियागयाशुल्क, व्यवसायकोइंगितकरनेकेलिएभुगतानकियागयाशुल्कहैऔरइसलिए, यहपूंजीगतप्रकृतिकाहैऔरइसेस्टॉक----इनट्रेडकेउद्देश्योंकेलिएभुगतानकेबराबरनहींमानाजासकताहै।[ 370 डीएच; 371 एबी] Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) ਆਰ. ਬੀ. ਸੇਠ ਮੂਲਚੰਦ ਸੁਗਨਚੰਦ ਬਨਾਮ ਕਿਮ6ਨਰ ਆਮਦਨ -ਟੈਕਸ, ਿਦੱਲੀ 19 ਸਤੰਬਰ 1972 [ ਪੀ. ਗਗਨਮੋਹਨ ਰੈEਡੀ ਅਤੇ ਐEਚ. ਆਰ. ਖੰਨਾ, ਜੇ. ਜੇ.] ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਐਕਟ (1922 ਦਾ 11) ਸੈਕ6ਨ 10(2) (xv)-ਅਭRਕ ਖਾਨ ਦੀ ਲੀਜ਼ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਪਿਹਲU ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਾਇਸXਸ ਲਈ ਫੀਸ-ਪੂੰਜੀ ਜU ਮਾਲੀਆ ਖਰਚ-ਟੈਸਟ। ਖਣਨ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਰਮ ਨ\ 20 ਸਾਲU ਲਈ ਕੁਝ ਖੇਤਰU ਨੂੰ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਿਲਆ ਜੋ ਪਿਹਲU ਦੂਿਜਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਿਜਨa U ਿਵੱਚ ਮਾਈਕਾ ਥੰਮaU ਨੂੰ ਉਨa U ਪੁਰਾਣੇ ਖਣਨ ਕਾਰਜU ਦੁਆਰਾ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਸਤਹ dਤੇ ਅਭRਕ ਦਾ ਸਕRੈਪ ਵੀ ਿਪਆ ਸੀ। ਮੁੱਲUਕਣਕਰਤਾ ਨ\ ਇੱਕ ਰਕਮ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ, ਿਜਸ ਦਾ ਇੱਕ ਿਹੱਸਾ ਸਤਹ dਤੇ ਪਏ ਮਾਈਕਾ ਸਕRੈਪ ਵੱਲ ਸੀ। ਕਰਦਾਿਤ ਨ\ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। 1/- ਿਜਸXਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਈ ਫੀਸ ਵਜf ਪRਤੀ ਏਕg ਪRਤੀ ਸਾਲ। ਕਰਦਾਿਤ ਨ\ ਲੀਜ਼ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਪੈਸੇ ਦੇ 20ਵh ਿਹੱਸੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੇ ਉਦੇ6U ਲਈ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਵਜf ਸੰਭਾਿਵਤ ਲਾਇਸXਸ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਫੀਸ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਿਟRਿਬਊਨਲ ਨ\ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਏ ਮਾਈਕਾ ਸਕRੈਪ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਵਜf ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਿਲਆ, ਪਰ ਹੋਰ ਦਾਅਿਵਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹj ਕੀਤਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ\ ਵੀ, ਹਵਾਲੇ dਤੇ, ਕਰਦਾਿਤ (ਅਪੀਲਕਰਤਾ) ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਿਵੱਚ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰੱਿਖਆ : ਲੀਜ਼ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਰਚੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੀਸ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਿਖਆ। ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਾਇਸXਸ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ, ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਵਜf ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹj ਸਨ। [ 362ਜੀ-ਐਚ; 371ਸੀ] (1) ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਟੈਸਟ ਿਕ ਕੀ ਲੀਜ਼ ਲਈ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਪੂੰਜੀ ਪRਿਕਰਤੀ ਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਚਿਰੱਤਰ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਿਕ ਮਾਈਿਨੰਗ ਲੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਖਿਣਜ ਿਜੱਤਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ dਤੇ ਈ ਅਿਧਕਾਰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ 6ਬਦU ਿਵੱਚ, ਿਜੱਥੇ ਖਿਣਜ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਿਹੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਈਿਨੰਗ ਕਾਰਜ ਹਨ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤf ਕੱਢਣ ਲਈ, ਉਸ ਖਿਣਜ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ dਤੇ ਜU ਜ਼ਮੀਨ ਿਵੱਚ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਚਿਰੱਤਰ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਪੂੰਜੀਗਤ ਖਰਚ ਹੈ। ਪਰ ਿਜੱਥੇ ਖਿਣਜ ਪਿਹਲU ਹੀ ਪRਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਹ dਤੇ ਹੈ, dਥੇ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਖਰਚਾ, ਅਰਥਾਤ ਖਿਣਜ ਐEਫ, ਇੱਕ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ ਦੀ ਪRਾਪਤੀ ਲਈ ਿਨਰਧਾਰਤ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚਾ ਹੋਵੇਗਾ। [365ਏ-ਬੀ; 368ਜੀ-ਐEਚ] ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਟRਿਬਊਨਲ ਦੀਆਂ ਲੱਭਤU ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ6ਨਰ ਵੱਲf ਿਦੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੱਭਤU ਨਾਲ ਸਪੱ6ਟ ਅਤੇ ਮੇਲ ਖUਦੀਆਂ ਹਨ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ, ਜੋ ਪਿਹਲU ਹੀ ਕੱਢੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਤਹ dਤੇ ਿਲਆਂਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਿਜਨa U ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਿਵੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਈਕਾ ਥੰਮaU ਿਜਨa U ਦਾ ਪਿਹਲU ਦੇ ਮਾਈਿਨੰਗ ਕਾਰਜU ਦੁਆਰਾ ਪਰਦਾਫਾ6 ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਨ\ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੂੰ ਪੱਟੇ 'ਤੇ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਅਿਧਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾ ਿਦੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨੂੰ ਿਫਰ ਵੀ ਥੰਮaU ਤf ਖਿਣਜ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੁਝ ਮਾਈਿਨੰਗ ਕਾਰਜ ਕਰਨ\ ਪਏ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਿਵੱਚ ਜੁgੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਲੀਜ਼ ਲੰਬੇ ਸਮh ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨ\ ਅਭRਕ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਿਦੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪRਿਕਰਤੀ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ ਮਾਈਕਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਹ 'ਤੇ ਿਲਆਉਣ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਗRੇਡ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਕੱਢੇ ਗਏ ਮਾਈਕਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਗRੇਡ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਇਲਟੀ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰੋ। [368C- ਡੀ, ਐEਚ; 369 ਏ-ਸੀ; 370 ਬੀ-ਡੀ] ਆਰਥਰਟਨ ਵੀ. ਿਬRਿਟ6 ਇੰਸੂਲੇਿਟਡ ਅਤੇ ਹੇਲਸਬੀ ਕੇਬਲਜ਼ ਿਲਮਿਟਡ [1926] ਏ. ਸੀ. 205,213, ਕੌਰੀ ਿਟੰਬਰ ਕੰਪਨੀ ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ6ਨਰ, [1913] ਏ. ਸੀ. 771, ਗੋਲਡਨ ਹਾਰਸ ਜੁੱਤੀ (ਿਨਊ) ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਥੁਰਗੁਡ (ਐਚ. ਐਮ. ਟੈਕਸU ਦਾ ਇੰਸਪੈਕਟਰ), 18 ਟੀ.ਸੀ. 280, ਅਬਦੁਲ ਅਯੂਮ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਿਮ6ਨਰ, 64 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 689 703, ਮੋਹਨਲਾਲ ਹਰਗੋਿਵੰਦ ਬਨਾਮ। ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ., 17 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 473 ਅਤੇ ਐਮ. ਏ. ਜੱਬਰ ਬਨਾਮ. ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਿਮ6ਨਰ, 68 ਆਈ. ਟੀ. ਆਰ. 493 ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ। (2) 'ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਾਇਸXਸ' 6ਬਦ ਦਰਸਾwਦਾ ਹੈ ਿਕ ਖਾਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹj ਹੈ। ਇੱਕ ਖਾਨ ਵਜf ਕੰਮ ਕਰਨਾ 6ੁਰੂ ਕਰ ਿਦੱਤਾ। ਅਿਧਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਿਟRਿਬਊਨਲ ਵੱਲf ਇਹ ਿਸੱਟਾ ਿਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਾਇਸXਸ ਲਈ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫੀਸ ਮਾਈਿਨੰਗ ਕਾਰਜU ਨੂੰ 6ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਸੀ, ਇੱਕ ਤੱਥ ਦੀ ਖੋਜ ਸੀ। ਅਸਲ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਫੀਸ ਸੀ ਜੋ ਪRਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਿਣਜU ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਿਬਨU ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਦਰਸਾwਦੀ ਹੈ ਿਕ ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਉਦੇ6 ਕਾਰੋਬਾਰ 6ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮU ਿਜਸ ਲਈ ਲਾਇਸXਸ ਪRਾਪਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਸਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਨਹj ਬਣਾwਦਾ। ਧਰਤੀ ਤf ਧਾਤੂ ਕੱਢਣ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇ6 ਨਾਲ ਖਿਣਜ ਦੀ ਜUਚ ਕਰਨ, ਖੋਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਲਈ ਲਾਇਸXਸ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫੀਸ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫੀਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪੂੰਜੀਗਤ ਪRਿਕਰਤੀ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਵਪਾਰ ਦੇ ਉਦੇ6U ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹj ਮੰਿਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। [ 370ਡੀ-ਐਚ; 371 ਏ-ਬੀ] ਿਸਵਲ ਅਪੀਲ ਿਨਆਂਇਕ ਫੈਸਲਾਃ 1972 ਦਾ ਸੀ. ਏ. ਨੰਬਰ 2020। ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਿਮਤੀ ਦੇ ਆਦੇ6 ਤf ਸਰਟੀਿਫਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ 28 ਮਾਰਚ, 1968 ਨੂੰ ਜੋਧਪੁਰ ਿਵਖੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ\ ਆਮਦਨ-1963 ਦਾ ਟੈਕਸ ਹਵਾਲਾ ਨੰਬਰ 11. ਐEਨ. ਡੀ. ਕਰਖਾਨੀਸ ਅਤੇ ਏ. ਰਤਨਾਪਾਰਖੀ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) सिविलअपीलीयअधिकारिता1972 कासी. ए. सं. 2020। निर्णयऔरदिनांकितआदेशसेप्रमाणपत्रद्वाराअपील 28 मार्च, 1968 कोजोधपुरमेंराजस्थानउच्चन्यायालयने / आय-1963 . 11।काकरसंदर्भसं . . . . अपीलार्थीकीओरसेएनडीकारखानीसऔरएजीरत्नपर्खी। प्रतिवादीकेलिएएस. सी. मनचंदा, पी. एल. जुनेजा, एस. पी. नायरऔरआर. एन. सचथे। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा जे. गगनमोहनरेड्डी, यहअपीलआय-करमेंराजस्थानउच्चन्यायालयकेनिर्णयकेखिलाफविशेषअनुमतिद्वाराहै। एसकेअंतर्गतसंदर्भ।66 ( 1 ) जिसकेद्वाराउसनेनकारात्मकमेंसंदर्भितदोप्रश्नोंकाउत्तरदिया।इसअपीलकोदायरकरनेसेपहले, अपीलसं. 1238/1969 एकप्रमाणपत्रपरदायरकियागयाथालेकिनवह बिनाकिसीलागतकेखारिजकरदियाजाताहैक्योंकिइसन्यायालयनेकईमामलोंमेंयहअभिनिर्धारितकियाथाकिआयकरसंदर्भोंमेंयदिउच्चन्यायालयऐसानहींकरताहै प्रमाणपत्र, प्रमाणपत्रदेतेसमयकोईभीकारणदें। निरस्तकियाजासकताहै। निर्धारिती, उदयपुरमेंखननव्यवसायकरनेवालीएकफर्म मंडलमेंएकशाखाकेसाथ, नियमोंऔरशर्तोंकेअनुसारअभ्रकखननकेलिएनिविदाकेनिमंत्रणकेअनुसारथाखनिजरियायतनियमोंमेंनिर्धारितजी, कुछक्षेत्रोंकेलिएरु।1,57,150 / - जिसमेंसेरु.3,360 / - देयथासतहपरपड़ेअभ्रकस्क्रैपकीओर।लीजकेलिएथा।20 जिनवर्षोंऔरक्षेत्रोंकीपेशकशकीगईथी, उनकेद्वाराकार्यकियागयाथा 15 वर्षोंकेलिएअन्यनिजीकंपनियाँ।अपीलार्थीकेइसप्रस्तावकोस्वीकारकरलियागयाऔरउसेपट्टादियागया।संबंधितमें · एचमूल्यांकनवर्ष1952-53 जिसकेलिएमुख्यकार्यालयकेलिएपिछलावर्ष30 अक्टूबर, 1951 कोसमाप्तहुआऔरशाखाकेलिए1 अक्टूबर, 1951 कोसमाप्तहुआ। [ 1973 ] 2 एससीआर। 362 / 30 मार्च, 1952 कोअपीलार्थीनेरुपयेकादावाकिया।7,857 / - उसवर्षकेदौरानकिएगएराजस्वव्केरूपमें20-उसनिविदाराशिकावांहिस्साहोना।आयकरअधिकारीनेनिर्धारितीकेदावेकोइसआधारपरखारिजकरदियाकिभूमिकेमूल्यकेलिएधनकाभुगतानकियागयाथाजिसेउसनेअधिग्रहितकियाथाक्योंकिनिर्धारितीकोदीगईखदानपरपहलेसेहीनिजीकंपनियोंद्वाराकामकियाजाचुकाथा।इसआदेशकेखिलाफएकअपीलमें, अपीलीयसहायकआयुक्तनेव्कीअस्वीकृतिकीपुष्टिकीक्योंकिउनकेविचारमें, यहएकपूंजीगतसंपत्तिकेअधिग्रहणकेलिएखर्चकीगईपूंजीप्रकृतिथी।इसआदेशकेखिलाफअपीलीयन्यायाधिकरणमेंएकअपीलदायरकीगईथी।हालांकिन्यायाधिकरणनेरुपयेकीअनुज्ञात--।3,360 / सतहपरपड़ेअभ्रककबाड़केलिएस्टॉकइनट्रेडकेअधिग्रहणमेंकिएगएराजस्वव्केरूपमेंभुगतानकियाजाताथा, लेकिनरुपयेकीशेषराशिकेलिएदावेकीअनुमतिनहींदीजातीथी।1,53,800 / - जिसकाभुगताननिविदाकेअंतर्गतपूंजीगतव्केरूपमेंकियागयाथा। निर्धारितीनेभीरुपयेकादावाकियाथा।3,200 रुपयेकीदरसेउसकेद्वाराभुगतानकिएगएशुल्ककेरूपमें।1.- पूर्वेक्षण-अनुज्ञप्तिकेलिएप्रतिएकड़प्रतिवर्ष।आयकरअधिकारीनेएसकेअंतर्गतइसराशिकीअनुमतिनहींदी।10 ( 2 ) ( xv) भारतीयआय-करअधिनियम, 1922 (जिसेइसकेबाद'अधिनियम' कहागयाहै) काइसआधारपरकिअनुज्ञप्तिनिर्धारितीद्वाराकेवलउसीवर्षप्राप्तकियागयाथा, किशुल्ककाभुगतानखुदाईऔरबेचेगएपन्नेकेमूल्यपरदेयरॉयल्टीकेअतिरिक्तकियागयाथाऔरयहकियहखानोंकासम्मानकरनेकाअधिकारप्राप्तकरनेकेलिएएकप्रारंभिकव्था।अपीलीयसहायकआयुक्तनेनिर्धारितीकीएकअपीलमेंईआधारपरदावेकोअस्वीकारकरदियाकिउसलाइसेंसकेअंतर्गतनिर्धारितीकोखनिजोंकोजीतनेऔरव्यावसायिकरूपसेदोहनकरनेकाअधिकारथाजिसेनिर्धारितीनेवास्तवमेंकिया!था।न्यायाधिकरणनेअपीलकोखारिजकरतेहुएअपीलीयसहायकआयुक्तकेआदेशकेखिलाफदायरयाचिकामेंकहागयाहै--किपूर्वेक्षणलाइसेंसशुल्ककोस्टॉकइनट्रेडकीखरीदकेलिएकिएगएभुगतानकेबराबरनहींमानाजासकताहै, कियह"खनिजोंकीकिसीभीमात्रापरआधारितनहींथा, किखनिजोंकोपृथ्वीसेप्राप्तऔरनिकालाजानाथाऔरपूर्वेक्षण" लाइसेंसशब्दसेपताचलताहैकिखदाननेअभीतकखदानकेरूपमेंकामकरनाशुरूनहींकियाथाऔरभुगतानव्यवसायशुरूकरनेकेलिएथा।इसनेयहभीमानाकिएकवर्षकीअवधिजिसकेलिएलाइसेंसप्राप्तकियागयाथा भुगतानकिएगएशुल्ककोराजस्वव्केरूपमेंउचितनहींठहरासकते।इसकेबादनिर्धारितीनेएसकेअंतर्गतआवेदनदायरकिया।66 ( 1 ) अधिनियमकेसंबंधमेंऔरजैसाकिउसकीरायमेंविधिकाएकप्रश्नउत्पन्नहुआथा, न्यायाधिकरणनेअपनीरायकेलिएदोप्रश्न ोंकोउच्चन्यायालयकोभेजाः / 1. चाहेतथ्योंपरहोयापरिस्थितियोंपर मामलेमें, रुपयेकापूर्वेक्षणलाइसेंसशुल्क।3.200 / क्याराजस्वव्केरूपमेंस्वीकार्यहै? 1 / ( 2. चाहेतथ्योंपरहोयापरिस्थितियोंपर मामलेका, रुपयेकाउपयुक्तभाग।1, 53.800 / - क्याराजस्वव्केरूपमेंस्वीकार्यथा? अल। 363 मूलकंदवी. सी. आई. टी. (जे. जगमोहनरेड्डी) / पहलेदूसरेप्रश्नकोलेतेहुए, अपीलार्थीकेविद्वानअधिवक्ताद्वाराहमारेसमक्षयहतर्कदियाजाताहैकिरु।1,53,800 / - अन्यनिजीकंपनियोंद्वाराकामकरनेकेबादपट्टेपरदीगईभूमिमेंखड़ेअभ्रककेस्तंभोंकेलिएभुगतानकियागयायहएकराजस्वव्था क्योंकिजोनिविदादीगईथीऔरस्वीकारकीगईथी, वहखानोंमेंअभ्रककीएकविशिष्टमात्राकेलिएभारतीयखननहस्तपुस्तिकामेंगणनाकेआधारपरथी, जोव्यापारमेंनिर्धारितीकास्टॉकथा।राजस्वहालांकिप्रस्तुतकरताहैकिराशि / Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) I.T.R. 67, followed. c D E F G H A (. n c D E f G ~ ~- H .Arther/en v. British Jnsu/aJ?d and He/sby Cables Ltd. [19161 A.C. 205, 213, Kauri Timber Co. Ltd. v, Commissioner of Taxes, [1913] A.C. 771, Golden Horse Shoe (New) Ltd. v:-Thurgood (H.M. Inspector of Taxes), . I 8T.C._ 280, Abdul ayoom v. Commissioner of Income Tax, 64 ITR 689 at 703, Mohan/al Hargovind v. C.l.T., 17 I.T.R. 473 and M.A. Jabbar Y .. Commissioner of Income Tax, 68 J.T.R. 493, referred to. -· (2) The term 'prospecting licence' shows that the mine has riot yet started working as a mine. The finding by the authorities and· the Tribu-nal that the fee paid for the prospect;ng licence was a payment for initiat-ing the mining operatiOns was a finding of a fact. It was, in- fact, a fee paid irrespective of the quantity of- minerals obtained sho\ving that the object Of the payment was to initiate the business. The period for \vhich the licence was·obtained, namely one year, does not also make it a revenu:! payment. The 'fee paid to obtain -the licence to carry out, investigate, search· and find· the mineral with the object- of conducting the business of cx"tracting ore from the earth, is a -fee paid for indicating the business and therefore, is of a capital nature and could not be equated to a pay-ment for the purposes of stock-in-trade. [370D-H; 371A-B] · CIVIL APPELLATE JURISDICTION : c. A. No. 2020 of 1972; Appeal by certificate from the judgment and order dated March 28, 1968 of the Rajasthan High Court at Jodhpur · in Income-tax Reference No. 11 of 1963. N. D. Karkhanis and A. G. Ratnaparkhi, for the appellant. S. C. Manchanda, P. L. Juneja, s.'P. Nayar arid R. N. Sachtlzey, for the respondent. · The Judgment of tho~ Court was delivered by JAGANMOHAN REDDY, J. This appeal is by special leave against the judgment of the High Court of Rajasthan in an income~tax reference under s. 66 (1) ·by which it answered the two questions referred to it in the. negative. Before this appeal was filed, Appeal No. 1238/1969 had reen filed on a certificate but that is dismissed without costs because this Court had in several cases held that in Income-tax references if the High Court dcr..s not "give any reasons while granting. the certificate, the ' certificate can be revoked. The assessee, a firm carrying on mining business at Udaipur with a branch at Manda!, had pursuant to an invitation to tend~ for mica mining in accordance with the terms and conditions prescribed in the Mineral Concession Rules, tendered for certain areas for Rs. 1,57,150/- of which Rs. 3,360/-was payable towards the mica scrap lying on the surface. The lease was for · 20 years and the areas which were offered had !J.~en worked by other private companies for 15 years. This offer of the appellant was accepted and the lease was granted to it. In the relevant assessment year 1952-53 for which the previous year for the head office ended on October 30, 1951 and for the branch ended A on ~arch 30, 1952, the appellant claimed Rs. 71857/- being the l/20th of the tend·~r money as revenue expenditure incurred during that year. The claim of the assessee was rejected by the Income-tax Officer on the ground that the money was paid for the ''alue of the land which it had acquired because the mine granted to the assessee had already been worked by the private companies. In an appeal against this order, the Appelia'te Assis-tant Commissioner confirmed the disallowance of the expenditure as in his view, it was a capital nature expended for the acquisition of a capital asset. Against this order, an appeal was filed to the Appellate Tribunal. The Tribunal however allowed Rs. 3,360/· paid for mica scrap lying on the surface as a re\~nue expenditure incurred in the acquisition of stock-in-trade, but disallowed the claim for the balance of Rs. 1,53,800/- which was paid under the tender as a capital expenditure. B c Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) ਿਸਵਲ ਅਪੀਲ ਿਨਆਂਇਕ ਫੈਸਲਾਃ 1972 ਦਾ ਸੀ. ਏ. ਨੰਬਰ 2020। ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਿਮਤੀ ਦੇ ਆਦੇ6 ਤf ਸਰਟੀਿਫਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ 28 ਮਾਰਚ, 1968 ਨੂੰ ਜੋਧਪੁਰ ਿਵਖੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ\ ਆਮਦਨ-1963 ਦਾ ਟੈਕਸ ਹਵਾਲਾ ਨੰਬਰ 11. ਐEਨ. ਡੀ. ਕਰਖਾਨੀਸ ਅਤੇ ਏ. ਰਤਨਾਪਾਰਖੀ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। ਜਵਾਬਦੇਹ ਲਈ ਐਸ. ਸੀ. ਮਨਚੰਦਾ, ਪੀ. ਐਲ. ਜੁਨ\ ਜਾ, ਐਸ. ਪੀ. ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਆਰ. ਐਨ. ਸਚਥੇ। ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਗਗਨਮੋਹਨ ਰੈEਡੀ, ਜੇ. ਇਹ ਅਪੀਲ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਿਵਰੁੱਧ ਿਵ6ੇ6 ਛੁੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਸੈਕ6ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਵਾਲਾ. 66(1) ਿਜਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨ\ ਉਹਨU ਦੋ ਪR6ਨU ਦੇ ਜਵਾਬ ਨUਹ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੇ। ਇਸ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਤf ਪਿਹਲU, ਅਪੀਲ ਨੰ. 1238/1969 ਇੱਕ ਸਰਟੀਿਫਕੇਟ dਤੇ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹਿਬਨU ਿਕਸੇ ਖਰਚੇ ਦੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਜUਦਾ ਹੈ ਿਕwਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ\ ਕਈ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਿਕਹਾ ਸੀ ਿਕ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਹਵਾਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਜੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨਹj ਕਰਦੀ ਸਰਟੀਿਫਕੇਟ ਿਦੰਦੇ ਸਮh ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਸਰਟੀਿਫਕੇਟ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਿਵਖੇ ਇੱਕ 6ਾਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਦੈਪੁਰ ਿਵਖੇ ਮਾਈਿਨੰਗ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਰਮ ਨ\ ਖਿਣਜ ਿਰਆਇਤ ਿਨਯਮU ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਨਯਮU ਅਤੇ 6ਰਤU ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭRਕ ਮਾਈਿਨੰਗ ਲਈ ਟXਡਰ ਦੇਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁੱਝ ਖੇਤਰU ਲਈ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਿਵੱਚ ਟXਡਰ ਿਦੱਤਾ ਸੀ। 1,57,150/- ਿਜਸ ਿਵੱਚf ਰੁ. 3,360/- ਭੁਗਤਾਨਯੋਗ ਸਤਹ dਤੇ ਪਏ ਮਾਈਕਾ ਸਕRੈਪ ਵੱਲ। ਲੀਜ਼ ਲਈ ਸੀ। 20 ਸਾਲ ਅਤੇ ਿਜਨa U ਖੇਤਰU ਦੀ ਪੇ6ਕ6 ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਨa U ਨੂੰ ਹੋਰ ਪRਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨ\ 15 ਸਾਲU ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੀ ਇਸ ਪੇ6ਕ6 ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਿਲਆ ਿਗਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੀਜ਼ ਿਦੱਤੀ ਗਈ। ਸਬੰਧਤ ਐਚ ਮੁੱਲUਕਣ ਸਾਲ 1952-53 ਿਜਸ ਲਈ ਿਪਛਲੇ ਸਾਲ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਲਈ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1951 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 6ਾਖਾ ਲਈ ਖਤਮ ਹੋਇਆ 30 ਮਾਰਚ, 1952 ਨੂੰ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨ\ ਇੱਕ ਕਰੋg ਰੁਪਏ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। 7,857/- ਉਸ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਟXਡਰ ਦੀ ਰਕਮ ਦਾ 20ਵU ਿਹੱਸਾ ਹੋਣਾ। ਕਰਦਾਿਤਆਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਨ\ ਇਸ ਆਧਾਰ dਤੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਸੀ ਿਕ ਉਸ ਨ\ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨ\ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਿਕwਿਕ ਕਰਦਾਿਤਆਂ ਨੂੰ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਖਾਨ ਪਿਹਲU ਹੀ ਿਨEਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਆਦੇ6 ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ, ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ6ਨਰ ਨ\ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੁ6ਟੀ ਕੀਤੀ ਿਕwਿਕ ਉਨa U ਦੇ ਿਵਚਾਰ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਪੂੰਜੀ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਪRਾਪਤੀ ਲਈ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੂੰਜੀ ਸੀ। ਇਸ ਆਦੇ6 ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਅਪੀਲ ਿਟRਿਬਊਨਲ ਿਵੱਚ ਅਪੀਲ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਿਟRਿਬਊਨਲ ਨ\ ਹਾਲUਿਕ ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਿਗਆ ਿਦੱਤੀ। 3,360/ - ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ ਦੀ ਪRਾਪਤੀ ਿਵੱਚ ਹੋਏ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਸਤਹ dਤੇ ਪਏ ਮਾਈਕਾ ਸਕRੈਪ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਿਗਆ, ਪਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਆਿਗਆ ਨਹj ਿਦੱਤੀ ਗਈ। 1,53,800 / - ਿਜਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਟXਡਰ ਦੇ ਤਿਹਤ ਪੂੰਜੀਗਤ ਖਰਚੇ ਵਜf ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਕਰਦਾਿਤ ਨ\ ਇੱਕ ਕਰੋg ਰੁਪਏ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। 3,200 ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਰੁਪਏ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫੀਸ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ। 1, - ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਾਇਸXਸ ਲਈ ਪRਤੀ ਏਕg ਪRਤੀ ਸਾਲ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਨ\ ਇਸ ਰਕਮ ਨੂੰ ਐEਸ. ਦੇ ਤਿਹਤ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹj ਕੀਤਾ। 10(2)( ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਐਕਟ, 1922 (ਿਜਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤf ਬਾਅਦ 'ਐਕਟ' ਿਕਹਾ ਜUਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਧਾਰਾ xv) ਇਸ ਆਧਾਰ dਤੇ ਿਕ ਲਾਇਸXਸ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਸਾਲ ਪRਾਪਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਿਕ ਫੀਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਖੁਦਾਈ ਅਤੇ ਵੇਚੇ ਗਏ ਪੰਨ\ ਦੇ ਮੁੱਲ dਤੇ ਭੁਗਤਾਨਯੋਗ ਰਾਇਲਟੀ ਤf ਇਲਾਵਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਿਕ ਇਹ ਖਾਣU ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 6ੁਰੂਆਤੀ ਖਰਚਾ ਸੀ। ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ6ਨਰ ਨ\ ਮੁੱਲUਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਿਦੱਤਾ ਇਸ ਆਧਾਰ dਤੇ ਿਕ ਉਸ ਲਾਇਸXਸ ਦੇ ਤਿਹਤ ਮੁੱਲUਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਖਿਣਜU ਨੂੰ ਿਜੱਤਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ dਤੇ 6ੋ6ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਲUਕਣਕਰਤਾ ਨ\ ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਿਟRਿਬਊਨਲ ਨ\ ਐਿਪਆ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ! ਅਪੀਲ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ6ਨਰ ਦੇ ਆਦੇ6 ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਦਾਇਰ ਪਟੀ6ਨ ਿਵੱਚ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਸੰਭਾਿਵਤ ਲਾਇਸXਸ ਫੀਸ ਨੂੰ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹj ਮੰਿਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਿਕ ਇਹ ਖਿਣਜU ਦੀ ਿਕਸੇ ਵੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨਹj ਸੀ, ਿਕ ਖਿਣਜU ਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਧਰਤੀ ਤf ਿਜੱਿਤਆ ਅਤੇ ਕੱਿਢਆ ਿਗਆ ਅਤੇ "ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਾਇਸXਸ" 6ਬਦ ਦਰਸਾwਦਾ ਹੈ ਿਕ ਖਾਨ ਨ\ ਅਜੇ ਇੱਕ ਖਾਨ ਵਜf ਕੰਮ ਕਰਨਾ 6ੁਰੂ ਨਹj ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਾਰੋਬਾਰ 6ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਨ\ ਇਹ ਵੀ ਿਕਹਾ ਿਕ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਿਮਆਦ ਿਜਸ ਲਈ ਲਾਇਸXਸ ਪRਾਪਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਫੀਸ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਵਜf ਜਾਇਜ਼ ਨਹj ਠਿਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤf ਬਾਅਦ ਮੁਲUਕਣਕਰਤਾ ਨ\ ਐEਸ. ਦੇ ਤਿਹਤ ਅਰਜ਼ੀ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। 66 ( 1 ) ਿਟRਿਬਊਨਲ ਨ\ ਐਕਟ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਾਏ ਿਵੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ dਿਠਆ, ਿਟRਿਬਊਨਲ ਨ\ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਦੋ ਸਵਾਲU ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਲਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਭੇਜ ਿਦੱਤਾ। - 1. ਭਾਵh ਤੱਥU dਤੇ ਹੋਵੇ ਜU ਹਾਲਾਤU dਤੇ। ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਾਇਸXਸ ਫੀਸ ਰੁਪਏ ਹੈ। 3.200 / - ਕੀ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਵਜf ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ? 2. ਭਾਵh ਤੱਥU dਤੇ ਹੋਵੇ ਜU ਹਾਲਾਤU dਤੇ। ਕੇਸ ਦਾ, ਰੁਪਏ ਦਾ ਢੁਕਵU ਿਹੱਸਾ। 1, 53.800 / - ਕੀ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਵਜf ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ? Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) 1. ਭਾਵh ਤੱਥU dਤੇ ਹੋਵੇ ਜU ਹਾਲਾਤU dਤੇ। ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਾਇਸXਸ ਫੀਸ ਰੁਪਏ ਹੈ। 3.200 / - ਕੀ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਵਜf ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ? 2. ਭਾਵh ਤੱਥU dਤੇ ਹੋਵੇ ਜU ਹਾਲਾਤU dਤੇ। ਕੇਸ ਦਾ, ਰੁਪਏ ਦਾ ਢੁਕਵU ਿਹੱਸਾ। 1, 53.800 / - ਕੀ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚੇ ਵਜf ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ? ਦੂਜੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਪਿਹਲU ਲXਦੇ ਹੋਏ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਿਵਦਵਾਨ ਵਕੀਲ ਨ\ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਹੈ ਿਕ ਰੁਪਏ। 1,53,800 / - ਹੋਰ ਿਨEਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤf ਬਾਅਦ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਜ਼ਮੀਨ ਿਵੱਚ ਖgaੇ ਅਭRਕ ਦੇ ਥੰਮaU ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਇਹ ਇੱਕ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚਾ ਸੀ। ਿਕwਿਕ ਜੋ ਟXਡਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਉਹ ਖਾਣU ਿਵੱਚ ਅਭRਕ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਾਤਰਾ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਮਾਈਿਨੰਗ ਹXਡ ਬੁੱਕ ਿਵੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗਣਨਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਿਕ ਮੁੱਲUਕਣਕਰਤਾ ਦਾ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ ਸੀ। ਮਾਲੀਆ ਹਾਲUਿਕ ਪੇ6 ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਰਕਮ ਅਤੇ ਇਹ ਿਕ ਅਭRਕ ਦੇ ਥੰਮaU ਦਾ ਵਪਾਰ ਉਦf ਤੱਕ ਨਹj ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਦf ਤੱਕ ਅਭRਕ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨਹj ਕੀਤੀ ਜUਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਹ dਤੇ ਨਹj ਿਲਆਂਦਾ ਜUਦਾ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇਸ ਦੇ6 ਅਤੇ ਇੰਗਲXਡ ਿਵੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਿਵਿ6ਆਂ ਨਾਲ ਨਿਜੱਠਣ ਵਾਲੇ ਕੇਸU ਦੀ ਿਗਣਤੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਲੀਲU ਨੂੰ ਸੰਬੋਿਧਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਜੋ ਿਕਸੇ ਨਾ ਿਕਸੇ ਿਕਸਮ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵU, ਤhਦੂ ਪੱਤੇ, ਅੰਬ, ਸੇਬ, ਰੇਤ, ਇੱਟU, ਚੂਨ\ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤU ਨਾਲ ਨਿਜੱਠਦੀਆਂ ਹਨ ਤU ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਿਕ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਿਵ6ੇ6 ਤੱਥU 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਹੀ ਟੈਸਟ ਕੇਸ. ਹਾਲUਿਕ ਅਸj ਵੱਖ-ਵੱਖ ਿਵਿ6ਆਂ ਨਾਲ ਨਿਜੱਠਣ ਵਾਲੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦਾ ਪRਸਤਾਵ ਨਹj ਿਦੰਦੇ ਹU ਿਸਵਾਏ 6ਾਇਦ ਇਸ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਕਰਦਾਿਤਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਖਰਚਾ। ਿਪੰਗਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਿਵੱਚ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਿਮ6ਨਰ ਆਮਦਨ-ਕਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ (1) ਕੋਲ ਇਹ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਿਕ ਪੂੰਜੀਗਤ ਖਰਚ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚ ਕੀ ਹੈ, ਸਬੰਧਤ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਮਿਲਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜUਚ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਮਾਈਿਨੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਸੀ ਿਜੱਥੇ ਕਰਦਾਿਤਆਂ ਨ\ 12 ਸਾਲU ਦੀ ਿਮਆਦ ਲਈ 6ਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰU ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪੱਟੇ ਪRਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਭੁਗਤਾਨ। 28,000 ਇਸ 'ਤੇ ਸਿਹਮਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਬਹੁ-ਿਗਣਤੀ ਜੱਜU ਿਵੱਚf ਕਪੂਰ, ਜੇ. ਅਤੇ ਿਹਦਾਇਤdਲਾ, ਜੇ. (ਿਜਵh ਿਕ ਉਹ ਉਦf ਸਨ) (ਐEਸ. ਕੇ. ਦਾਸ, ਜੇ. ਅਸਿਹਮਤੀ) ਨ\ ਮੰਿਨਆ ਿਕ ਕਰਦਾਿਤ ਨ\ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮh ਦੇ ਲੀਜ਼ dਤੇ ਪੱਥਰ ਿਜੱਤਣ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪRਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਿਕ ਸਥਾਨ ਿਵੱਚ ਪੱਥਰ ਵਪਾਰਕ ਅਰਥU ਿਵੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ ਨਹj ਸਨ, ਬਲਿਕ ਇੱਕ ਪੂੰਜੀ ਸੰਪਤੀ ਸੀ ਿਜਸ ਤf ਕੱਢਣ ਤf ਬਾਅਦ ਇਸ ਨ\ ਪੱਥਰU ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ ਿਵੱਚ ਬਦਲ ਿਦੱਤਾ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾ ਤU ਿਕਰਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਾਇਲਟੀ, ਬਲਿਕ ਇਸ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਸਥਾਈ ਲਾਭ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਸੰਪਤੀ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਿਕ6ਤU ਿਵੱਚ ਇੱਕਮੁ6ਤ ਭੁਗਤਾਨ ਸੀ; ਪੂੰਜੀ ਖਾਤੇ ਿਵੱਚ ਖਰਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ6ੁਦਾ ਕਟੌਤੀਆਂ ਨਹj ਸਨ। ਲਾਰਡ ਕੇਵ ਦੁਆਰਾ ਅਥਰਟਨ ਬਨਾਮ ਿਵੱਚ ਯੋਗਤਾ ਪRਾਪਤ ਪRਸਤਾਵ। ਿਬRਿਟ6ਇੰਸੂਲੇਿਟਡ ਅਤੇ ਹੇਲਸਬੀ ਕੇਬਲਜ਼ ਿਲਮਿਟਡ (2) ਿਕ ਿਕਸੇ ਵੀ ਜੀ ਿਵ6ੇ6 ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਅਣਹfਦ ਿਵੱਚ, ਜੋ ਉਲਟ ਿਸੱਟੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜUਦਾ ਹੈ, ਜਦf ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਕੀਤਾ ਜUਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਿਸਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਤੇ ਹਮੇ6ਾ ਲਈ, ਬਲਿਕ ਇਸ ਨੂੰ ਹfਦ ਿਵੱਚ ਿਲਆਉਣ ਦੇ ਿਦR6ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਪਤੀ ਜU ਲਾਭ ਇੱਕ ਵਪਾਰ ਦੇ ਸਥਾਈ ਲਾਭ ਲਈ, ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਸਮh-ਸਮh 'ਤੇ ਿਵ6ੇ6 ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤU ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਅਤੇ ਬਦਿਲਆ ਜUਦਾ ਹੈ। ਇਨa U ਿਸਧUਤU ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨa U ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਅਦਾਲਤU ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਿਸੱਟੇ ਕੱਢੇ ਜUਦੇ ਹਨ ਇਹ ਅਸੰਤੁ6ਟ ਨਤੀਿਜਆਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜUਦਾ ਹੈ। ਅਿਜਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਿਕwਿਕ ਇਹ ਿਵ6ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਮੁ6ਕਲ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਿਸਧUਤU ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮੁ6ਕਲ ਨਹj ਬਣਾਇਆ ਿਗਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇ6ਾ ਅਸਾਨ ਨਹj ਹੁੰਦਾ "। ਗੋਲਡਨ ਹਾਰਸ ਜੁੱਤੀ (ਿਨਊ) ਿਲਮਿਟਡ ਿਵੱਚ ਰੋਮਰ, ਐਲ. ਜੇ. ਦਾ ਿਨਰੀਖਣ ਕੀਤਾ। ਥੁਰਗੁਡ (ਐਚ. ਐਮ. ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਸਜ਼ (1) "ਇਹ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਿਕ ਕੀ ਕੋਈ ਿਵ6ੇ6 ਸੰਪਤੀ ਇੱਕ 6Rੇਣੀ ਜU ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ" ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਿਕਸੇ ਵੀ ਤਰaU ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜU ਕਾਨੂੰਨ ਿਵੱਚ ਬੀ "। ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਅਦਾਲਤ ਿਵੱਚ ਇਸ ਮੁ6ਕਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਪੇ6 ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਸੇਲੀ, ਜੇ ਅਸj ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਅਿਜਹਾ ਕਿਹ ਸਕਦੇ ਹU, ਿਹਦਾਇਤdਲਾ ਦੁਆਰਾ, ਜੇ. (ਿਜਵh ਿਕ ਉਹ ਉਦf ਸੀ) ਅਬਦੁਲ ਕਯੂਮ ਿਵੱਚ। ਆਮਦਨ ਕਿਮ6ਨਰ-ਟੈਕਸ (") ਜਦf ਉਨa U ਨ\ ਿਕਹਾਃ Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) अल। 363 मूलकंदवी. सी. आई. टी. (जे. जगमोहनरेड्डी) / पहलेदूसरेप्रश्नकोलेतेहुए, अपीलार्थीकेविद्वानअधिवक्ताद्वाराहमारेसमक्षयहतर्कदियाजाताहैकिरु।1,53,800 / - अन्यनिजीकंपनियोंद्वाराकामकरनेकेबादपट्टेपरदीगईभूमिमेंखड़ेअभ्रककेस्तंभोंकेलिएभुगतानकियागयायहएकराजस्वव्था क्योंकिजोनिविदादीगईथीऔरस्वीकारकीगईथी, वहखानोंमेंअभ्रककीएकविशिष्टमात्राकेलिएभारतीयखननहस्तपुस्तिकामेंगणनाकेआधारपरथी, जोव्यापारमेंनिर्धारितीकास्टॉकथा।राजस्वहालांकिप्रस्तुतकरताहैकिराशि / पट्टाव्यवसायकीशुरुआतकेलिएकियागयाएकपूंजीगतपरिव्था। औरयहकिअभ्रककेस्तंभोंकाव्यापारतबतकनहींकियाजासकताजबतककिअभ्रककीखुदाईनहींकीजातीऔरउसेसतहपरनहींलायाजाता।एकबड़ाइसदेशऔरइंग्लैंडमेंविभिन्नविषयोंसेनिपटनेवालेमामलोंकीसंख्याकोसंदर्भितकियागयाथाऔरहमारेसामनेएकयादूसरेप्रकारकीकईसमानताओं, तेंदूकेपत्ते, आम, सेब, रेत, ईंट, चूनेऔरअन्यवस्तुओंसेसंबंधिततर्कोंकोसंबोधितकियागयाथाताकिहमेंयहपतालगानेकेलिएराजीकियाजासकेकिक्याहै एस. इसकेविशेषतथ्योंपरलागूहोनेवालीवास्तविकपरीक्षा मामला।हालाँकिहमनिर्धारितीद्वाराइसमामलेमेंकिएगएव्कीप्रकृतिकोनिर्धारितकरनेकेअलावाविभिन्नविषयोंसेसंबंधितमामलोंकाउल्लेखकरनेकाप्रस्तावनहींकरतेहैं। पिंगलइंडस्ट्रीजलिमिटेडबनाममेंयहन्यायालयकेआयुक्त -आयकर, हैदराबाद(1) केपासयहनिर्धारितकरनेकेलिएप्रासंगिकभारतीयऔरअंग्रेजीमामलोंकीपूरीतरहसेजांचकरनेकाअवसरथाकिपूंजीगतव्क्याहैऔरराजस्वव्क्याहै।ईखननकाभीएकमामलाथाजिसमेंनिर्धारितीने12 सालकीअवधिकेलिएशाहाबादपत्थरोंकोहटानेकेलिएपट्टेप्राप्तकिएथे, जिसकेलिए रुपयेकावार्षिकभुगतान।28,000 सहमतिबनगई।न्यायाधीशों, कपूर, जे. औरहिदायतुल्ला, जे. (जैसाकिवेउससमयथे)(एस. के. दास, जे. असहमतिजतातेहुए) केबहुमतकामाननाथाकिनिर्धारितीनेअपनेदीर्घकालिकपट्टेसेपत्थरजीतनेका--अधिकारहासिलकरलियाथा, किमूलस्थानपरपत्थरव्यावसायिकअर्थोंमेंइसकास्टॉकइनट्रेडनहींथे, बल्किएक--पूंजीगतसंपत्तिथी, जिससेपत्थरोंकोनिकालनेकेबादउन्होंनेपत्थरोंकोअपनेस्टॉकइनट्रेडमेंबदलदिया।यहभीमानागयाकिभुगताननतोकिरायाथाऔरनहीरॉयल्टी। लेकिनअपनेव्यापारकेलिएस्थायीलाभकीपूंजीसंपत्तिप्राप्तकरनेकेलिएकिश्तोंमेंएकमुश्तभुगतान; जोराशिपूंजीखातेमेंखर्चकीजातीहै, इसलिएस्वीकार्यकटौतीनहींथी।एथर्टनबनाममेंलॉर्डकेवद्वारायोग्यप्रस्ताव।ब्रिटिश इन्सुलेटेडऔरहेल्सबीकेबल्सलिमिटेड(2) किविपरीतनिष्कर्षकीओरलेजानेवालीकिसीभीजीविशेषपरिस्थितियोंकेअभावमें, जबकोईव्कियाजाताहै, तोनकेवलएकबारऔरहमेशाकेलिए, बल्किइसेअस्तित्वमेंलानेकीदृष्टिसेएकव्यापारकेस्थायीलाभकेलिएएकसंपत्तियालाभलागूकियागयाहै।विशेषमामलेकीपरिस्थितियोंकीआवश्यकताके-अनुसारसमयसमयपरसमझायाऔरबदलाजाताहै।विभिन्नमामलोंमेंइनसिद्धांतोंकाअनुप्रयोगऔरउनमामलोंमेंअदालतोंद्वाराअक्सरकिएगएनिष्कर्ष / ( 2 ) [ 1926 ] ए. सी. 205,213। ( 1 ) 40 आई. टी. आर. 67 6 - L498SupCI/73 364 [ 1973 ] 2 एससीआर। / / यहअपरिवर्तनीयपरिणामोंकीओरलेजाताहै।ऐसाइसलिएहैक्योंकिविषयस्वयंएकहै परेशानकरनेवालाऔरसिद्धांतोंकासहारालेनेसेकममुश्किलनहींहोताहै।रोमर, एल. जे. नेगोल्डनहॉर्सशू(न्यू) लिमिटेडबनाममेंकहाकियहहमेशाआसाननहींहोताहै।थुरगुड(एच. एम. करनिरीक्षक(1) "यहनिर्धारितकरनेकेलिए" किक्याकोईविशेषसंपत्तिएकश्रेणीयादूसरीसेसंबंधितहैऔरनहीयहकिसीभीतरहसेइसबातपरनिर्भरकरताहैकिवास्तवमेंसंपत्तिकीप्रकृतियाविधिमेंबीक्याहोसकतीहै।हमारेअपनेन्यायालयमेंइसकठिनाईकोबहुतअधिकरखागयाहै। यदिहमसम्मानकेसाथऐसाकहसकतेहैं, तोहिदायतुल्ला, जे. (जैसाकिवेउससमयथे) नेअब्दुलकयूमबनाममेंलिखा-है।आयआयुक्तशिथिल(2) जबउन्होंनेकहाः / .परीक्षणोंमेंसेकोईभीयातोसंपूर्णयाएक-विपरीतनहींहै।प्रत्येकमामलाअपनेस्वयंकेतथ्योंपरनिर्भरकरताहै, औरएकमामलेऔरदूसरेमामलेकेबीचएककरीबीसमानतापर्याप्तनहींहै, क्योंकिएकभीमहत्वपूर्णविवरणपूरेपहलूकोबदलसकताहै।ऐसेमामलोंमेंनिर्णयलेनेकेप्रलोभनसेबचनाचाहिए• मामले(जैसाकिकॉर्डोजोनेकहान्यायिकप्रक्रियाकीप्रकृति, पी।20) एककेसकेरंगकादूसरेकेसकेरंगसेमिलानकरके।इसलिए, यहतयकरनेकेलिएकिकोईमामलारेखाकेकिसतरफपड़ताहै, इसकीदूसरेमामलेसेव्यापकसमानताबिल्कुलभीनिर्णायकनहींहै।जोनिर्णायकहैवहव्यवसायकीप्रकृति, व्कीप्रकृति, अर्जितअधिकारकीप्रकृतिऔरउनकेबीचकासंबंधहैऔरसामान्यसिद्धांतोंकेआलोकमेंमुद्देकोहलकरनेकीयहीएकमात्रकुंजीहै, जिनकाऐसेमामलोंमेंपालनकियाजाताहै। / / Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) B c The assessee had also claimed Rs. 3,200 as the fee paid by it a.t the rate of Re. 1 ,"- per acre per year for prosRecting licence. The Income-tax Officer disallowed this amount under s. 10(2) (xv) of the Indian Income-tax Act, 1922 (hereinafter called the 'Act') on the ground that 'the licence was obtained by the assessee only that year, that the fee was paid in addition to the royalty payable on the value of the emeralds excavated and sold and tha't it was an initial expenditure for procuring a right to respect mines. The Appellate Assistant Cominis~ioner in an appeal by the assessee negatived 'the claim on the E _ ground that under that licence the assessee had a right to win and commercially exploit the minerals which the assessee actually carried out. The Tribunal while dismissing the appeal filed against the order of the Appeliate Assistant Commissioner obrerved that the prospecting licence fee cannot be equated to a payment made for the purchase of stock-in-trade, that it was not F based on any quantity of minerals, that the minerals had to be won and ·~xtracted from the earth and the tm'm "prospeoting licence" shows that the mine had not yet started working as a mine and that the payment was to initiate the business. "It also ~eld that the period of 01:·~ year for which the licence was obtai:1ed cannot iu~tifv .the fee paid as a revenue expenditure. The as~ess.ee thereafter filed application under s. 66 (1) of the Act and 11s m its G opinion a a_uestion of law .did ~rise., the Tribu.nal re.fe;red the fol-lowing two questions to the H1.2h Court for its op1mon :- I) G 1. Whether on the facts and iii the circumstances of the case, the prospecting licence fee of Rs. 3.200/-is allowable as revenue expenditure·? · H 2. WheJther .on the facts and in the circumstances of the case, th~ appropriate part of Rs. 1,53.000/- was allowable as revenue expenditure ? A B c D E F G H Taking the second question first, it is contended before us by t&~ l:arned ad~oca:te for the appellant that Rs. 1,53,800/- paid for pillars of mica standing in the land leased out after the other private companies had worked it was a revenue expenditure b~cause the tender which was given and accepted was on the basis of the calculations in the Indian Mining Hand Book for a specific quantity of mica in the mines which was the assessee's stock-in-trade. The revenue howewr submits ·that the amount of the lease was a capital outlay incurred for the initiation of the busi-ness, and that lhe pillars of mica cannot be stock-in-trade unless the mica was excavated and brought to the surface. A large number of cases decided in this country and in England, dealing with different topics were referred and arguments addres,ed before us dealing with many analogies of one kind or other, tendu leaves. mangoes, apples, sand, brickearth, lime and other commodities all with a view to persuade us to ascertain what is the true test to be applied to the particular facts of this case. We do not however propose to refer to cases dealing with variety of topics except perhaps to determine th·~ nature of the expenditure incurred in this case by the assess-~e. Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) / / निर्धारणकारककाफीहदतकउसव्यापारकीप्रकृतिपरनिर्भरकरेगाजिसमेंपरिसंपत्तिकाउपयोगकियाजाताहै।कईमामलेजोखननपट्टोंसेसंबंधितनहींहैं, लेकिनअलग-अलगपरिसंपत्तियोंसेसंबंधितहैं, उसीतरहसेबहुतकममददकरतेहैंजैसेमोहनलालहरगोविंदबनाम।सी. आई. टी. (), खननखदानोंकीखरीदयापट्टेसेसंबंधितमामलों, ईंटकीमिट्टीकेजमाकोप्रिवीकाउंसिलद्वारातेंदूकेपत्तोंकोइकट्ठाकरनेऔरहटानेकेअनुबंधकेमामलेमेंसहायताकाविषयनहींमानाजाताथा।व्कीप्रकृतिनिर्धारितकरनेकेलिएप्रतिपादितसिद्धांतोंकोप्रत्येकमामलेकेतथ्योंपरउत्पन्नहोनेवालीविभिन्नस्थितियोंपरलागूकरनेकीकोशिशकीगईहै, लेकिनउन्हेंप्रतीतहोनेवालीअपरिवर्तनीयताकेसाथमिलानकरनेमेंकठिनाईशायदकेवलइसआधारपरस्पष्टहैकिकिसीविशेषमामलेमेंनिर्धारणअनुभागकर्तापरनिर्भरहै। / / पट्टायासमझौते, परिसंपत्तिकीप्रकृति, जिसउद्देश्यकेलिएव्कियागयाथाऔरऐसेअन्यकारकजोउसमामलेकेतथ्योंऔरपरिस्थितियोंमेंइंगितकरेंगे।यदिहमअपनाध्यानखननपट्टोंतकहीसीमितरखतेहैं, तोहमेंक्यालगताहै(2) 64 आई. टी. आर. 689 703 पर। एच3 ( 1 ) 18 टी. सी. 280 ( 3 ) 17 आईटीआर473। मूलकंदवी. सी. आई. टी. (जे. जगमोहनरेड्डी) 365 एकअनुभवजन्यपरीक्षणयहहैकिजहांखनिजोंकोप्राप्तकरनाहै, निकालनाहैऔरखननकार्योंद्वारासतहपरलानाहै, वहांइसतरहकेअधिकारकोप्राप्तकरनेकेलिएकियागयापूर्वलंबितपूंजीगतप्रकृतिकाहोगा।लेकिनजहांखनिजपहलेसेहीप्राप्तहोचुकाहैऔरसतहपरहै, तोकच्चेमालयानीखनिजकोप्राप्तकरनेकाअधिकारप्राप्तकरनेकेलिएकियागयाखर्च, बीस्टॉककेअधिग्रहणकेलिएनिर्धारितएकराजस्वव्होगा-व्यापारमें।नदीकेतलकीसतहसेरेतलेनेका. अधिकारप्राप्तकरनेकेलिएकिएगएखर्चकोइसतरहमानागयाहैजैसेकिरेतव्यापारमेंभंडारथी।एजब्बारबनाममोहनलालहरगोविंदकेमामलेमेंप्रिवीकाउंसिलनेआयकरआयुक्त(1) केसाथतेंदूलीवकीतरहहीव्यवहारकियाहै।में . जेभार्गवनेकईकारकोंकासंकेतदियाजिनकेकारणयहनिष्कर्षनिकलाकिपट्टाप्राप्तकरनेमेंनिर्धारितीद्वाराकियागयाव्स्टॉक-इन-ट्रेडप्राप्तकरनेकेउद्देश्यसेकियागयाराजस्वव्थानकिपूंजीगतव्जोथा(1) पट्टाकेवल11 महीनेकीबहुतकमअवधिकेलिएथा; (2) पट्टाविलेखकेअंतर्गतनिर्धारितीद्वाराअधिग्रहितएकमात्रअधिकाररेतकोनिकालनाथा। / पट्टेपरदीगईभूमिकीसतहपरजहांइसेप्राप्तकरनेसेपहलेरेतकोउठाने, खोदनेयाखुदाईकरनेकाकोईप्रश्नहीनहीं"था।दूसरेशब्दोंमें, जमीनपरहीकोईऑपरेशननहींकियाजानाथाऔरऐसाकोईमामलानहींहैजहांबजरीकिसीभीसहीअर्थमेंहो" जैसाकिगोल्डनहॉर्सशू(न्यू) लिमिटेडकेमामलेमेंकहागयाहै"मिट्टीसेजीतागयाथा. यहकेवलवहां"परबेलचाहैजहांयहईस्थितहै।बादकेमामलेमेंप्रिवीकाउंसिलनेकहाकितेंदूपत्तियोंकोइकट्ठाकरनेऔरहटानेकेअधिकारकेलिएपट्टे, जिसकेअंतर्गतउसअधिकारकेअनुदानकेलिएएकनिश्चितराशिकिश्तोंद्वारादेयथी, एकराजस्वव्था।इसनेबतायाकिअनुबंधअल्पकालिकअनुबंधथे, किपत्तियोंकोचुननाएकबारमेंयाव्यावहारिकरूपसेएकबारमेंशुरूकरनाथाऔरलगातारएफकोआगेबढ़ानाथाऔरअनुबंधकेअंतर्गतयहतेंदूकेपत्तेहैंऔरतेंदूकेपत्तोंकेअलावा478 कुछनहींजोअधिग्रहितकिएजातेहैं।पृष्ठपरउसमामलेकीतुलनाकौरीटिम्बरकंपनीलिमिटेडकेमामलेसेकरतेहुए।करआयुक्त(2) जहांकंपनीकाव्यवसायलकड़ीकाटनेऔरनिपटानमेंहोताहैऔरउसनेकुछमामलोंमेंलकड़ीवालीभूमिकाअधिग्रहणकियाथाऔरअन्यमामलोंमेंउसनेजीखड़ीलकड़ीखरीदीथी, जोपट्टेपर99 वर्षोंकेलिएथी, वहांप्रिवी " वर्तमानमामलेमेंपेड़ोंकाअधिग्रहणनहींकियागयाथाःनहीपत्तियोंकोतबतकप्राप्तकियागयाजबतककिउन्हेंअपनेकब्जेऔरस्वामित्वमेंवापसनहींलेआए। अपीलकर्ता 'उन्हेंचुनकर।दोनोंमामलेअपनेलॉर्डशॉपमेंहोसकतेहैं / रायकोकिसीभीमायनेमेंतुलनीयनहींमानाजानाचाहिए। अगरतेंदूकेपत्तोंकोएकमेंसंग्रहीतकियागयाथा ( 2 ) [ 1913 ] ए. सी. 771 ( 1 ) 68 आई. टी. आर. 493 366 * / [ 1973 ] 2 एससीआर। / व्यापारीकेगोदामऔरअपीलकर्ताओंनेजाकरउन्हेंलानेकाअधिकारखरीदलियाथाऔरइसलिएउन्हेंअपनेकब्जेऔरस्वामित्वमेंकमकरदियाथा, यहशायदहीसुझावदियाजासकताथाकिखरीदमूल्यपूंजीगतव्था।उनकेप्रभुत्त्वोंकोवर्तमानमामलेकोकथितमामलेसेअलगकरनेकाकोईआधारयाकारणनहींदिखताहै। .वी उपरोक्तपरिच्छेदमेंउल्लिखितसादृश्यकोइसमामलेकेतथ्योंपरलागूकरनेकीकोशिशकीजातीहै, लेकिनहमारेविचारमेंऐसाशायदहीहो। न्यायाधिकरणऔरआयकरप्राधिकरणोंकेनिष्कर्षोंकोध्यानमेंरखतेहुएइसतरहकेनिष्कर्षकेलिएऔचित्य। निर्धारितीकेविद्वानअधिवक्ताकातर्कहैकिआयकरअधिकारी, अपीलार्थीसहायकआयुक्तऔरन्यायाधिकरण, उनमेंसेप्रत्येकनेइसनिष्कर्षपरपहुंचनेकेलिएअलग-अलगनिष्कर्षदिएथेकिव्पूंजीगतप्रकृतिकाथा, जबकिउच्चन्यायालयनेनिर्धारितीकेखिलाफप्रश्नोंकाउत्तरदेनेकेलिएएकऔरकारणदियाथा।चूंकिआदेशकीशुद्धतायाअन्यथाइसबातपरनिर्भरकरताहैकिक्यापायागयाहै। इसमामलेकेतथ्योंकेरूपमें, संबंधितआदेशोंकीजांचकरनाउपयोगीहोगा। -आयकरअधिकारी, जैसाकिहमनेपहलेकहाहै, नेकहाकिउसभूमिकेमूल्यकेलिएधनकाभुगतानकियागयाथाजिसेनिर्धारितीनेअधिग्रहितकियाथाक्योंकिनिर्धारितीकोदीगईखदानपरपहलेसेहीअन्यनिजीकंपनियोंद्वाराकामकियाजाचुकाथा।यह / Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) (ਿਨਊ) ਿਲਮਿਟਡ ਿਵੱਚ ਰੋਮਰ, ਐਲ. ਜੇ. ਦਾ ਿਨਰੀਖਣ ਕੀਤਾ। ਥੁਰਗੁਡ (ਐਚ. ਐਮ. ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਸਜ਼ (1) "ਇਹ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਿਕ ਕੀ ਕੋਈ ਿਵ6ੇ6 ਸੰਪਤੀ ਇੱਕ 6Rੇਣੀ ਜU ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ" ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਿਕਸੇ ਵੀ ਤਰaU ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜU ਕਾਨੂੰਨ ਿਵੱਚ ਬੀ "। ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਅਦਾਲਤ ਿਵੱਚ ਇਸ ਮੁ6ਕਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਪੇ6 ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਸੇਲੀ, ਜੇ ਅਸj ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਅਿਜਹਾ ਕਿਹ ਸਕਦੇ ਹU, ਿਹਦਾਇਤdਲਾ ਦੁਆਰਾ, ਜੇ. (ਿਜਵh ਿਕ ਉਹ ਉਦf ਸੀ) ਅਬਦੁਲ ਕਯੂਮ ਿਵੱਚ। ਆਮਦਨ ਕਿਮ6ਨਰ-ਟੈਕਸ (") ਜਦf ਉਨa U ਨ\ ਿਕਹਾਃ " ........ਕੋਈ ਵੀ ਟੈਸਟ ਜU ਤU ਸੰਪੂਰਨ ਜU ਏਕੀਿਕRਤ ਨਹj ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਆਪਣੇ ਤੱਥU 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹj ਹੈ, ਿਕwਿਕ ਇੱਕ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੇਰਵਾ ਪੂਰੇ ਪਿਹਲੂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਿਜਹੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ, ਿਕਸੇ ਨੂੰ ਕੇਸU ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਤf ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਿਜਵh ਿਕ ਕੋਰਡੋਜੋ ਦੁਆਰਾ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਹੈ-ਿਨਆਂਇਕ ਪRਿਕਿਰਆ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ, ਪੀ. 20 ) ਇੱਕ ਕੇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਦੂਜੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਿਮਲਾ ਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਿਕ ਲਾਈਨ ਦੇ ਿਕਸ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਿਵਆਪਕ ਸਮਾਨਤਾ ਿਬਲਕੁਲ ਵੀ ਿਨਰਣਾਇਕ ਨਹj ਹੈ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ, ਖਰਚੇ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ, ਪRਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਿਧਕਾਰ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨU ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਿਨਰਣਾਇਕ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਿਸਧUਤU ਦੀ ਰੋ6ਨੀ ਿਵੱਚ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਕੁੰਜੀ ਹੈ, ਿਜਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜUਦੀ ਹੈ। ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸ ਵਪਾਰ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ' ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਜUਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਜੋ ਮਾਈਿਨੰਗ ਪੱਟੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹj ਹਨ ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰaU ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਿਜਵh ਿਕ ਮੋਹਨਲਾਲ ਹਿਰੰਦ ਬਨਾਮ ਿਵੱਚ ਹੈ। ਸੀ. ਆਈ. ਟੀ. (3), ਮਾਈਿਨੰਗ ਖੱਡU ਦੀ ਖਰੀਦ ਜU ਲੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਿਲਆਂ, ਇੱਟU ਦੀ ਿਮੱਟੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰU ਨੂੰ ਿਪRਵੀ ਕ•ਸਲ ਦੁਆਰਾ ਤhਦੂ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠ\ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹj ਮੰਿਨਆ ਜUਦਾ ਸੀ। ਖਰਿਚਆਂ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਿਸਧUਤU ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥU dਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਥਤੀਆਂ dਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਿ66 ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨU ਨੂੰ ਪRਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਅਸਿਹਮਤੀ ਨਾਲ ਿਮਲਾਉਣ ਿਵੱਚ ਮੁ6ਕਲ 6ਾਇਦ ਇਸ ਆਧਾਰ dਤੇ ਸਪੱ6ਟ ਹੈ ਿਕ ਿਕਸੇ ਵੀ ਖਾਸ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਣ ਕੁਲਪਤੀ dਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੀਜ਼ ਜU ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ, ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਪRਿਕਰਤੀ, ਿਜਸ ਉਦੇ6 ਲਈ ਖਰਚਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਿਜਹੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਿਜਵh ਿਕ ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥU ਅਤੇ ਹਾਲਤU ਿਵੱਚ ਦਰਸਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਜੇ ਅਸj ਆਪਣਾ ਿਧਆਨ ਮਾਈਿਨੰਗ ਲੀਜ਼ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਦੇ ਹU, ਤU ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਿਦਖਾਈ ਿਦੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਪਰੀਿਖਆ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਿਜੱਥੇ ਖਿਣਜU ਨੂੰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਮਾਈਿਨੰਗ ਕਾਰਜU ਦੁਆਰਾ ਸਤਹ 'ਤੇ ਿਲਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, dਥੇ ਇਸ ਤਰaU ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਨੂੰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਖਰਚ ਪੂੰਜੀਗਤ ਪRਿਕਰਤੀ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਿਜੱਥੇ ਖਿਣਜ ਪਿਹਲU ਹੀ ਪRਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਹ dਤੇ ਹੈ, dਥੇ ਕੱਚਾ ਮਾਲ-ਯਾਨੀ ਖਿਣਜ-ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਖਰਚਾ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ ਦੀ ਪRਾਪਤੀ ਲਈ ਿਨਰਧਾਰਤ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਦੀ ਦੇ ਿਕਨਾਿਰਆਂ ਦੀ ਸਤਹ ਤf ਰੇਤ ਕੱਢਣ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰaU ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਜਵh ਿਕ ਰੇਤ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ,-ਐEਮ ਸੀ। ਏ. ਜੱਬਰ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਿਮ6ਨਰ-ਟੈਕਸ (2)-ਮੋਹਨਲਾਲ ਹਰਗੋਿਵੰਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਪRਵੀ ਕ•ਸਲ ਦੁਆਰਾ ਤhਦੂ ਪੱਿਤਆਂ ਵUਗ ਹੀ ਿਵਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਿਵੱਚ ਪਿਹਲੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ, ਜੇ. ਭਾਰਗਵ ਨ\ ਕਈ ਕਾਰਕU ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਿਦੱਤਾ ਿਜਸ ਨਾਲ ਇਹ ਿਸੱਟਾ ਕੱਿਢਆ ਿਗਆ ਿਕ ਲੀਜ਼ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਕਰਦਾਿਤਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਖਰਚਾ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟRੇਡ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ6 ਲਈ ਮਾਲੀਆ ਖਰਚ ਸੀ ਨਾ ਿਕ ਪੂੰਜੀਗਤ ਖਰਚ ਜੋ ਸਨਃ (1) ਿਕ ਲੀਜ਼ ਿਸਰਫ਼ 11 ਮਹੀਿਨਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਿਮਆਦ ਲਈ ਸੀ; (2) ਿਕ ਲੀਜ਼ ਡੀਡ ਦੇ ਤਿਹਤ ਕਰਦਾਿਤਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪRਾਪਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਿਧਕਾਰ ਲੀਜ਼ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਤਹ dਤੇ ਪਈ ਰੇਤ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਸੀ ਿਜੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪRਾਪਤ ਕਰਨ ਤf ਪਿਹਲU ਰੇਤ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ, ਪੁੱਟਣ ਜU ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹj ਸੀ। ਦੂਜੇ 6ਬਦU ਿਵੱਚ, ਜ਼ਮੀਨ dਤੇ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹj ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ ਅਤੇ "ਅਿਜਹਾ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਨਹj ਹੈ ਿਜੱਥੇ Case: R. B. SETH MOOLCHAND SUGANCHAND versus THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, DELHI [[1973] 2 S.C.R. 360] (1973) This Court in Ping/e Industries Ltd. v. Commissioner 9f Income-tax, Hyderabad(') had occasion to examine exhaustively the televant Indian and English cases for determining what is a capital expenditure and what is a reV>~nue expenditure. That was also a case of mining where the assessee obtained leases for ·~xca­vating Shahabad stones for a period of 12 years for which an annual payment of Rs. 28 ,000 was agreed upon. The majority of Judges, Kapur, J. and Hidayatullah, J. (as he then was) (S. K. Das, J. dissenting) held that the assessee acquired by his long teIT.l Iea>e t!J.~ right to win stones, that the stones in situ were not its stock-in-trade in ~. business sense but a capital asset from which after extraction it converted the stones into its stock-in-trade. It was also held that the payment was neither rent nor royalty but a lump payment in instalments for acquiring a· capital as~t of enduring benefit to its trade; the amounts being outgoings on capital account, were therefore not allowable d·~ductions. The proposition as qualified by Lord Cave in Atherton v. British Insulated and Hclsby Cables Ltd.(') that in the absence of any special circumstances leading to the opposite conclusion. wh~n an expenditure is made, not only once and for all. but with a view to bringing it into existence an asset or advantage for the endurin~ benefit of a trade, has heen applied. explained and varied from time ta time as the circumstances of the particular case required. The application of these principles .to the various ca5e5 and the conclu<ions reached by courts in those cases 0ften If\ 40 l.T.R. 67. (2) [19261 A. C. 205,213. 6-L498SupCI/73 lead to irreco!)ciliable r~sults. It is because the topic itself is a troublesome one and is not rendered any the Jess difficult by resorting to principles. "It is not always easy". obS'~rved Romer, L.J. in Golden Horse Shoe (New) Ltd. v. Thurgood (H. M. Inspector of Taxes(1) "to determine whether a particular as&~t belongs to one category or the other" nor does it depend in any way "on wha't may be the nature of the asset in fact or in law." In our own Court this difficulty has !Jeen put very ter-sely, if we may say so with r~spect, by Hidayatullah, J. (as he then was) in Abdul Kayoom v. Commissioner of lllcome-tax(') when he said : " ...... none of the [1]tests is either exhaustive or uni-versal. Each case depends on its own facts, and a close similarity between one case and another is not enough, because even 11 single significant detail may alter the entire aspecit. In deciding such cases, one should avoid th>~ temptation to decide •.cases (as said by Cordozo-The nature of the Judicial Process, p. 20) by matching the colour of one case against the colour of another. To decide, therefore, on which sid·~ of the line a case falls, its broad resemblance to another case is not at all decisive. What is decisive is the nature of the business, the nature of the expenditure, the nature of the right acquired, and thei