Sabarkantha Zilla Kharid V. Sangh Ltd v. Commissioner Of Income Tax

Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) ਸਾਬਰਕੰਠਾ ਿਜਲਾ ਖਾਰੀਦ ਵੀ. ਸੰਘ ਿਲਿਮਟੇਡ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ 5 ਅਗਸਤ, 1993 [ਬੀ.ਪੀ. ਜੀਵਨ ਰੈਡੀ ਅਤੇ ਐਨ. ਵ�ਕਟਚਲਾ, ਜੇਜੇ.] ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961: ਸੈਕ�ਨ 66, 81(i)( ਡੀ),110-ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾਵ� ਦੀ ਆਮਦਨ-ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਸਮੇਤ ਆਮਦਨ ਿਜਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ, ਟਾਰ ਕੋ-ਆਪਰੇਿਟਵ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਿਨਰਧਾਰਨ ਜੋ । ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮ�ਬਰ� ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮ�ਬਰ� ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਕਰਨ� ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ-ਅਧੀਨ, ਸਿਹਕਾਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਪਣੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ �ੁੱਧ ਰਕਮ 'ਤੇ, ਭਾਵ, ਇਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ 'ਤੇ, ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਤ� ਕਟੌਤੀ ਜ� ਛੋਟ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜ�ਦੀ ਹੈ, ਨਹ� ਤ� ਉਸ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ-ਿਵਵਸਥਾ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਿਕ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਹੈ, ਨਾ ਿਕ ਇਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦੀ ਰਕਮ 'ਤੇ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ, ਇੱਕ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਆਪਣੇ ਮ�ਬਰ� ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੈਰ-ਮ�ਬਰ� ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ�� ਲਈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਿਤਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਦ�, ਬੀਜ�, ਪ�ੂਆਂ ਜ� ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਿਵੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਨ� 1964-65 ਤ� 1966-67 ਦੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ� ਲਈ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਿਰਟਰਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ, ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਐਕਟ 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 81(1) (ਡੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ� ਅਤੇ ਲਾਭ� 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤ� ਛੋਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਮ�ਬਰ� ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਹ� ਸੀ, ਪਰ ਿਸਰਫ਼ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ� ਦੇ ਅਿਜਹੇ ਿਹੱਸੇ 'ਤੇ ਸੀ ਜੋ ਧਾਰਾ 110 ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਸੀ ਿਕ�ਿਕ ਧਾਰਾ 81(1)(ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਤ� ਛੋਟ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਆਮਦਨ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਸੀ ਿਜਵ� ਿਕ ਿਨਰਧਾਿਰਤ 6 ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ�ਨਰ ਦੁਆਰਾ। ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਅਪੀਲ� ਦਾਇਰ ਕੀਤੀਆਂ ਿਜਸ ਨ� ਦੋ ਅਪੀਲ� ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਿਦੱਤੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤਾ। ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਕਿਹਣ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਵਾਿਲਆਂ ਦਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਿਵ�ੇ� ਛੁੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ ਅਪੀਲ� ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ� ਿਜਲਾ ਖਾਰੀਦ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ 1.1. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 66 ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਹਰੇਕ ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਸਾਰੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ �ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ ਿਜਸ 'ਤੇ ਅਿਧਆਇ VII ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਿਧਆਇ 81 (i) (ਡੀ) ਦੇ ਅਿਧਆਇ 81 ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਿਜਸ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ, ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਾਰਾ 110 ਦੁਆਰਾ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਵਸੂਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਦੀ ਰਕਮ ਤ� ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜ�ਦੀ ਹੈ, ਸਿਹਕਾਰਤਾ-ਸਬੰਧਤ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਆਮਦਨ-ਕਰ ਤ� ਕਟੌਤੀ ਜ� ਛੋਟ ਿਸਰਫ਼ ਇਸਦੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ 'ਤੇ, ਭਾਵ, ਇਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ 'ਤੇ, ਨਹ� ਤ� ਉਸ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣਨਾਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਹੈ, ਨਾ ਿਕ ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ ਰਕਮ 'ਤੇ। [490-ਐਫ-ਐਚ] 1.2 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧ ਸਪੱ�ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਿਵੱਚ ਿਵਚਾਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਛੋਟ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਿਵਧਾਿਨਕ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਿਕ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ, ਪਰ ਿਸਰਫ ਇਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦੀ ਰਕਮ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ�ਨ 110 ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੋੜ�ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਵਜ� ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣਨਾਯੋਗ। [491-ਏ-ਬੀ] 1.3 ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 81(1) (ਡੀ) ਦੀ ਲੋੜ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 66 ਅਤੇ 110 ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੜ�ੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਾਦੀ ਭਾ�ਾ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਸਪੱ�ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਿਕ ਿਕਸੇ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਲਈ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਿਹਤ ਪ�ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ 'ਆਮਦਨ-ਕਰ ਛੋਟ' ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਿਕਸੇ ਵੀ ਤਰ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਨਹ� ਹੈ। [494-ਐਫ-ਜੀ] ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ ਬਨਾਮ ਸਾਬਰਕ�ਠਾ ਿਜਲਾ ਖਰੀਦ ਵਚਨ ਸੰਘ ਿਲਿਮਟੇਡ, 107 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 447; ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ। ਿਡਸਟ�ੀਿਬਊਟਰਜ਼ (ਬੜੌਦਾ) ਪੀ. ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ 155 ਐਲ.ਟੀ.ਆਰ. 120 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ ਬਨਾਮ ਅਨਾਕਾਪੱਲੀ ਕੋਆਪਰੇਿਟਵ ਮਾਰਕੀਿਟੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀ, 175 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 584, ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਰਪੋਰਟ� [1993] ਪੂਰਕ 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) A SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD I'. COMMISSIONER OF INCOME TAX B AUGUST 5. 1993 [B.P . .JEEVAN REDDY AND N.VENKATACHALA, J.J.] Income Tax Act, I96I : Sections 66, SI(i)(d), !10-lncome of Co-operative Societies--Total inco111e including inconie on tvhich no tax is payable-De1e1111i11atio11 of lax-Co-operative Society engaged in supplying to C its 1nen1hers and nnn-nien1bers awicultural i1n11len1ents and other articles intended for afjliculiure-Exemption claimed from payment of Income tax on its profits and gains of its business'-Held, co-operative society becomes enticled to deduction or exemption from Income tax payable by it on its net anzount of profits and gains, i.e., on inco111e of its business othcnvise con1-putable for pwpose of charging Income Tax thereon and which is included D in its total income and not on the amount of its gross projits and gains of business. The appellant, a co-operative society, was engaged in purchase of agricultural implements, seeds, livestock or other articles intended for agriculture, for the purposes of suppl)ing them to its members as well as E non-members. It filed income tax returns, for the assessment years 1964-65 to 1966-67 claiming exemption from pa)ment of income tax on profits and gains of its business purportiug to be under Section 81(i) (d) of the Income Tax Act 1961.Thc Income-Tax Otlicer held that the exemption allowed to an assessee under Section 8l(i)(d) was not on the amount of gross profits F and gains of business "ith its members !Jut only on such portion of gross profits and gains of business inclutlib1e in computation of total inconte under Section 110 since. the income exempted from income-tax under Section 81 (i) ( d) was includible in total income of the asses see as required by Section 66. The assessee's appeals were dismissed hy the Appellant G Assistant Comn1issioner. 'fhe assessee filed further appeals before the Tribunal which allowed two appeals and dismissed the third. the refer-ences made at the instance of the revenue as well as the assessee \\'ere decided by the High Court against the assessee. Hence the appeals by special leave. E H Dismissing the appeals, this Court A HELD: 1.1. In view of Section 66 of the Income Tax Act, 1961 A con1putation of the total inccnne of every person is to be done by including all income on which no income-tax is payable under Chapter VII. There-fore, the income on which no income-tax is payable by a co-operative society under Section 81 (i) (d) falling in Chapter VII, has to be necessarily included in its total inco1ne and it becon1es entitled to a deduction from B the amount of income-tax chargeable on its total inco111e as envisaged by Section 110. Accordingly, the co-operative society concerned becomes en-titled to deduction or exemption from income-tax payable by it only on its net amount of profits and gains, i.e.,. on income of its business otherwise computable in accordance with the provisions of the Income Tax Act for the purpose of charging income-tax thereon and which is included in its C total income anti not on the amount of its gross profits and gains of business. [490-F-H] 1.2. The provisions of the Income Tax Act clearly envisage a legisla-tive scheme of giving income-tax exemption to a co-operative society car- D 11ing on its business contemplated in Section 8l(i) (d) of the Income Tax Act, not with respect to the amount of gross profits and gains of its business but only with respect to the amount of net profits and gains, i.e., inconie of its business otherwise computable according to the provisions of the Incon1e Tax Act for the purpose of charging income-tax as a part of the total income of the assessee, as rel)uired under Section 110 of the E Income Tax Act. [491-A-R] Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) / . सबरकन्थाजिलाखारीदवीसंघलिमिटेड 12. आयकरआयुक्त5 , 1993अगस्त / पी. जे. ई. वी. ए. एन. रेड्डीऔरN.VENKATACHALA, जे. जे.] , 1961:धारा66,81 (i) (घ), 110--आयकरअधिनियमसहकारीसमितियोंकीआयकुलआयजिसमेंवहआयभीशामिलहैजिसपर---कोईकरदेयनहींहैअपनेसदस्योंऔरगैरसदस्योंकोकृषिउपकरणोंऔरकृषिकेलिएअन्यउपकरणोंकीआपूर्तिकरनेमेंलगीकरसहकारीसमितिकानिर्धारणअपनेलाभऔरअपनेव्यवसायकेलाभपरआयकरकेभुगतानसेदावाकीगईछूट-सहकारीसमितिअपने, , लाभऔरलाभकीशुद्धराशिपरउसकेद्वारादेयआयकरसेकटौतीयाछूटकाहकदारहोजातीहैअर्थातअपनेव्यवसायकीआयपरजो, उसपरआयकरलगानेकेउद्देश्यसेअन्यथादेयहैऔरजोअपनीकुलआयमेंडीशामिलहैनकिअपनेसकललाभऔरलाभकीराशिपर। अपीलार्थी, एकसहकारीसमिति, अपनेसदस्योंकेसाथ-साथगैर-सदस्योंकोआपूर्तिकरनेकेउद्देश्यसेकृषिउपकरणों, बीजों, पशुधनया1961 कीधारा81 (i) (d) कृषिकेलिएअन्यवस्तुओंकीखरीदमेंलगीहुईथी।इसनेआयकरअधिनियमकेअंतर्गतअपनेव्यवसायके1964-65 से1966-67 ललाभऔरलाभपरआयकरकेभुगतानसेछूटकादावाकरतेहुएनिर्धारणवर्षोंकेलिएआयकरविवरणीदाखिधारा81 (i) (d) की।आयकरअधिकारीअनुज्ञातअभिनिर्धारितकियाकिकेअंतर्गतकिसीनिर्धारितीकोदीगईछूटसकललाभकीराशिF , केवलधारा110 औरउसकेसदस्योंकेसाथव्यवसायकेलाभपरनहींथीबल्किकेअंतर्गतकुलआयकीगणनामेंशामिलसकलधारा81 (i) (d) 66 लाभऔरव्यवसायकेलाभकेऐसेहिस्सेपरथीक्योंकिकेअंतर्गतआयकरसेछूटप्राप्तआयधाराद्वाराआवश्यकनिर्धारितीकीकुलआयमेंशामिलथी।निर्धारितीकीअपीलोंकोअपीलार्थीजीसहायकआयुक्तद्वाराखारिजकरदियागयाथा।निर्धारितीनेन्यायाधिकरणकेसमक्षआगेकीअपीलदायरकीजिसनेदोअपीलोंकोअनुज्ञातकरलियाऔरतीसरीकोखारिजकरदिया।राजस्वकेसाथ-साथनिर्धारितीकेआग्रहपरकिएगएनिर्देशउच्चन्यायालयद्वारानिर्धारितीकेखिलाफतयकिएगएथे।इसलिएविशेषअवकाशद्वाराअपीलकीजातीहै। / , अपीलोंकोखारिजकरतेहुएयहन्यायालय 484 जिलाखारीदबनामसी. आई. टी. / :1.1., 1961 कीधारा66 अभिनिर्धारितकियाआयकरअधिनियमकोध्यानमेंरखतेहुएप्रत्येकव्यक्तिकीकुलआयकीगणनाउनसभीVII , VII आयकोशामिलकरकेकीजानीहैजिनपरअध्यायकेअंतर्गतकोईआयकरदेयनहींहै।तत्पश्चातवहआयजिसपरअध्यायमेंआनेवालीधारा81 (i) (घ) -, केअंतर्गतकिसीसहकारीसमितिद्वाराकोईआयकरदेयनहींहैअनिवार्यरूपसेउसकीकुलआयमेंशामिलकीजानीचाहिएऔरवहधारा110 द्वारापरिकल्पितअपनीकुलआयपरप्रभार्यआय-करकीराशिसेकटौतीकाहकदारहोजाताहै।तदनुसार, संबंधितसहकारीसमितिकेवलअपनेलाभऔरलाभकीशुद्धराशिपरदेयआय-करसेकटौतीयाछूटकाहकदारबनजातीहै,, जोउसपरआय-अर्थातअपनेव्यवसायकीआयपरकरलगानेकेउद्देश्यसेआयकरअधिनियमकेप्रावधानोंकेअनुसारअन्यथासंगणनीय, पर।[490- एफ-एच]हैऔरजोउसकीसीकुलआयमेंशामिलहैनकिउसकेसकललाभऔरव्यवसायकेलाभकीराशि / 1.2., 81 आयकरअधिनियमकेप्रावधानोंमेंस्पष्टरूपसेएकविधायीयोजनाकीपरिकल्पनाकीगईहैजिसमेंआयकरअधिनियमकीधारा(i) (d) , मेंअपनेव्यवसायपरविचारकरनेवालीसहकारीसमितिकोआयकरछूटदेनेकीपरिकल्पनाकीगईहैनकिउसकेव्यवसायके, , सकललाभऔरलाभकीराशिकेसंबंधमेंबल्किकेवलशुद्धलाभऔरलाभकीराशिकेसंबंधमेंयानीउसकेव्यवसायकीआयजो , 110 आयकरअधिनियमकेप्रावधानोंकेअनुसारअन्यथासंगणनीयहैआयकरअधिनियमकीधाराकेअंतर्गतनिर्धारितीकीकुलआयके, [491-ए-बी]एकहिस्सेकेरूपमेंआयकरवसूलनेकेउद्देश्यसेजैसाकिआवश्यकहै। / / 1.3.81 (i) (d) , 66 और110 आयकरअधिनियमकीधाराकीआवश्यकताजिसेआयकरअधिनियमकीधाराकेसंयोजनमेंपढ़ाजाताहै, यहस्पष्टकरतीहैकिएकसहकारीसमितिकेलिएअपनेव्यवसायकेलाभऔरलाभकेसंबंधमेंआयकरअधिनियमकेअंतर्गतप्रदान[494- एफ-जी]कीगईआयकरछूटकीयोजनाकिसीभीतरहसेअलगनहींहै। / आयकरआयुक्तबनामसाबरकांठाजिलाखारीदवेचनसंघलिमिटेड, 107 आई. टी. आर. 447; बरकरार। / वितरक(बड़ौदा) पी. लिमिटेडबनामभारतसंघऔरअन्य, 155 आई. टी. आर. 120, परनिर्भरथे।आय-करआयुक्तबनामअनकापल्लीसहकारीविपणनसोसायटी, 175 आई. टी. आर. 584 कोमंजूरीदीगई। 486 सर्वोच्चन्यायालयरिपोर्ट[1993] एस. यू. पी. 1 एस. सी. आर ए2., 1961 कीधारा110 , 81 (i) (d) आयकरअधिनियमकेअंतर्गतकटौतीजिसकेलिएधाराकेअंतर्गतव्यवसायकरनेवालीएककाहकदारहोगी, , परसहकारीसमितिआयकरकीउसराशिजिसकेसाथवहअपनीकुलआयपरकरवसूलकरनेमेंसक्षमहैउसराशिआयकरकी'औसतदर' है, [495- ए-बी] बीपरगणनाकीगईआयकरकेबराबरराशिजिसपरकोईआयकरदेयनहींहै। 1977 . 793-95 (एनटी)।सिविलअपीलीयअधिकारिताकीसिविलअपीलसं में 1975 173 11.3.1977 केआयकरसंदर्भसंख्यामेंगुजरातउच्चन्यायालयकेनिर्णयऔरआदेशदिनांकसेप्रमाणपत्रद्वाराअपीलपर। अपीलार्थीकेलिएपी. एच. पारेखकेलिएहरीशएन. साल्वे, जे. एच. पारेख, एन. के. साहूऔरएस. उदयसागर। / . एस. पोती, बी. . प्रतिवादीकेलिएपीपार्थसारथीऔरपीपरमेस्वरन।न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा, जे. , वेंकटचालाचूंकिइनसभीअपीलोंकेलिएनिर्धारितीसामान्यहैइसलिएइससामान्यनिर्णयद्वाराउनकानिपटाराकियाजासकताहै। आई. / Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ ਬਨਾਮ ਸਾਬਰਕ�ਠਾ ਿਜਲਾ ਖਰੀਦ ਵਚਨ ਸੰਘ ਿਲਿਮਟੇਡ, 107 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 447; ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ। ਿਡਸਟ�ੀਿਬਊਟਰਜ਼ (ਬੜੌਦਾ) ਪੀ. ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ 155 ਐਲ.ਟੀ.ਆਰ. 120 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ ਬਨਾਮ ਅਨਾਕਾਪੱਲੀ ਕੋਆਪਰੇਿਟਵ ਮਾਰਕੀਿਟੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀ, 175 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 584, ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਰਪੋਰਟ� [1993] ਪੂਰਕ 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. 2. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 110 ਅਧੀਨ ਕਟੌਤੀ, ਿਜਸ ਲਈ ਸੈਕ�ਨ 81(i) (d) ਦੇ ਤਿਹਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੀ ਉਸ ਰਕਮ ਤ� ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗੀ ਿਜਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਵਸੂਲੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੀ 'ਔਸਤ ਦਰ' 'ਤੇ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਰਕਮ ਹੈ, ਜੋ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਭੁਗਤਾਨਯੋਗ ਰਕਮ ਨਹ� ਹੈ। [495-ਏ-ਬੀ] ਿਸਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ: 1977 ਦੀ ਿਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰ. 793-95 (ਐਨ.ਟੀ.)।1975 ਦੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਸੰਦਰਭ ਨੰਬਰ 173 ਿਵੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 11.3.1977 ਦੇ ਿਨਰਣੇ ਅਤੇ ਆਦੇ� ਤ� ਸਰਟੀਿਫਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ 'ਤੇ। ।ਹਰੀ� ਐਨ.ਸਾਲਵੇ, ਜੇ.ਐਚ. ਪਾਰੇਖ, ਐਨ.ਕੇ. ਸਾਹੂ ਅਤੇ ਸ.ਉਦੈ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪੀ.ਐਚ. ਪਾਰੇਖ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ ਪੀ.ਐ�ਸ. ਪੋਟੀ, ਬੀ. ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦਾਤਾ ਲਈ ਪੀ. ਪਰਮੇ�ਵਰਨ। ਵ�ਕਟਚਲਾ, ਜੇ. ਵੱਲ� ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਿਗਆ ਿਕ�ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਇਨ�� ਸਾਰੀਆਂ ਅਪੀਲ� ਲਈ ਸ�ਝਾ ਹੈ, ਇਹਨ� ਦਾ ਿਨਪਟਾਰਾ ਇਸ ਸ�ਝੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਿਸਵਲ ਅਪੀਲ� ਨੰ. 793-95 (ਐਨ.ਟੀ.) 1977 ਇਹ 107 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 447 ਿਵੱਚ ਿਰਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. ਨੰਬਰ 100, 1974 ਦੇ 24 ਅਤੇ 1974 ਦੇ 139 ਿਵੱਚ ਸ�ਝੇ ਫੈਸਲੇ ਤ� ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀਆਂ ਅਪੀਲ� ਹਨ। ਮੁਲ�ਕਣ, ਜੋ ਇਹਨ� । ਇਹ ਅਪੀਲ� ਿਵੱਚ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ, ਸਾਬਰਕ�ਠਾ ਿਹਮਚਨ ਿਜ਼ਲ�ਾ, ਿਲਮਿਟਡ, ਵੇਰਕਾੰਠਾ ਿਹਮਚਨਤ ਿਜ਼ਲ�ਾਇੱਕ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਿਤਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਦ�, ਬੀਜ�, ਪ�ੂਆਂ ਜ� ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਿਵੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹਨ� ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮ�ਬਰ� ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਗੈਰ-ਮ�ਬਰ� ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ। ਇਸ ਨ� ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ, 1961 ਦੇ ਤਿਹਤ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ� 1964-65, 1965-66 ਅਤੇ 1966-67 ਲਈ ਸਬੰਧਤ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਿਰਟਰਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ, ਆਈ.ਟੀ. ਐਕਟ. ਉਹਨ� ਿਰਟਰਨ� ਿਵੱਚ, ਇਸਨ� ਹਰ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭ� 'ਤੇ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤ� ਛੋਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਿਕ ਆਈ.ਟੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ, ਿਜਵ� ਿਕ ਉਦ� ਖੜ�ਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੇ ਮ�ਬਰ� ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਇਸਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾ�ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਐਲਟੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤ� ਛੋਟ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਿਜਲਾ ਖਾਰੀਦ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ [ਵ�ਕਟਚਲਾ, ਜੇ.] ਐਕਟ. ਪਰ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਨ� ਇਸ ਤਰ ਕੀਤੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹ� ਕੀਤਾ। ਉਸਨ� ਇਹ ਿਵਚਾਰ । ਐਕਟ ਿਲਆ ਿਕ ਐਲਟੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਇੱਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਨੂੰ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਛੋਟ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈਆਪਣੇ ਮ�ਬਰ� ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਹ� ਸੀ, ਪਰ ਿਸਰਫ਼ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਦੇ ਅਿਜਹੇ ਿਹੱਸੇ 'ਤੇ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਾ 110 ਅਧੀਨ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਸੀ, ਿਕ�ਿਕ ਧਾਰਾ 81 (i) (ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਤ� ਛੋਟ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਆਮਦਨ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਾ 6 ਦੁਆਰਾ ਲੋੜ�ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਸੀ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨ� ਸਾਰੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਆਦੇ� ਿਦੱਤੇ। ਅਪੀਲ-ਲੇਟ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ�ਨਰ, ਿਜਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ।ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਦੇ ਉਕਤ ਹੁਕਮ� ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਅਪੀਲ� ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਿਦੱਤੀ, ਨ� ਅਪੀਲ� ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤਾ।ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਅੱਗੇ ਅਗਲੀਆਂ ਅਪੀਲ� ਿਵੱਚ ਮਾਮਿਲਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਨ� ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਿਹਲੀਆਂ ਦੋ ਅਪੀਲ� ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਿਦੱਤੀ ਹੈ ਿਕ ਐਲ.ਟੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤ� ਛੋਟ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਐਕਟ ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ ਿਰਹਾ ਸੀ। ਹਾਲ�ਿਕ, ਇਸ ਨ� ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਦੇ ਆਦੇ� ਅਤੇ ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਿਮ�ਨਰ ਦੇ ਹੁਕਮ� ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਦਆਂ ਤੀਜੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤਾ। ਇਸ ਤ� ਬਾਅਦ, ਦੋ ਸਵਾਲ ਜੋ ਪਿਹਲੇ ਦੋ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਿਵਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ, ਮਾਲ ਦੇ ਕਿਹਣ 'ਤੇ, ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੁਆਰਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ।। ਪ ਇਨ�� ਿਵੱਚ� ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਦਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਮੁੜ ਜਵਾਬ ਿਦੱਤਾਨ, ਉਹਨ� ਿਵੱਚ� ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਿਤਆਰ ਕਰਨ ਤ� ਬਾਅਦ ਪੜ�ੋ: (1) ਕੀ, ਤੱਥ� ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਿਵੱਚ, ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੀ ਇਹ ਖੋਜ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਦਾ ਕੇਸ ਿਸਰਫ ਧਾਰਾ 81(1) (ਡੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ�ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 110 ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ�ੀ ਗਈ ਧਾਰਾ 66 ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਨੂੰ ਆਕਰਿ�ਤ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਿਵੱਚ ਗਲਤ ਹੈ? (2) ਕੀ ਤੱਥ� ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਿਵੱਚ, ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਕਾਨੂੰਨ ਿਵੱਚ ਇਹ ਮੰਨਣ ਿਵੱਚ ਸਹੀ ਸੀ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਕਮ �ਤੇ ਛੋਟ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ।ਅਨੁਪਾਤਕ ਓਵਰਹੈ�ਡ ਖਰਿਚਆਂ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਤ� ਿਬਨ�? Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) 1.3. The rel)uirement of Section 81(i) (d) of the Income Tax Act, on its plain language read in conjunction "ith Sections 66 and 110 of the Income Tax Act, makes it manifest that the scheme of 'income-tax exemption' provided for under the Income Tax Act for a co-operative society in relation to profits and gains of its business, is not in any way different. [494-F-G) F Conunissioner of lncon1c Tax v. Sabarkantha Zilla K11a1id Vechan Sangh Ltd., 107 l.T.R 447; upheld. G Disllibut01s (Baroda) P. Ltd. v. Union of India and 01s., 155 l.T.R. 120, relied on. Conunissioner of Inconze-tax v. Anakapalli Cooperative Ma'rketing Society, 175 I.T.R. 584, approved. H A A 2. The deduction under Section 110 of the Income Tax Act, 1961, to which a co-operative society doing the business under Section 81 (i) ( d) would be entitled from the amount of income tax with which it is charge-able on its total income is an amount equal to the income tax calculated at the 'average rate' of income·tax on the amount on which no income tax B is payable. [ 495-A-B] CIVIL APPELLATE JURISDICTION: Civil Appeal Nos. 793-95 (NT) of 1977. On Appeal by Certificate from the Judgment and Order dated C 11.3.1977 of the Gujarat High Court in Income Tax Reference No. 173 of 1975. Harish N. Salve, J.H. Parekh, N.K. Sahoo and S. UdaySagar for P.H. Parekh for the Appellant. D P.S. Poti, B. Parlhasarlhy and P. Parmcswaran for the Respondent. The Judgment of the Court was delivered by VENKATACHALA, J. As the assessec is common to all these appeals they could be disposed of by this common judgment. E CIVIL APPEALS NOS. 793-95(NT) OF 1977 These are assessee's appeals from the common judgment in !TR Nos. 100 of 1974, 24 of 1974 and 139 of 1974 of lhe Gujarat High Courl reported in 107 ITR 447. The assessee, who is the appellant in these. appeals, is F Sabarkantha Zilla Kharid Vechan Sangh Ltd., Himat Nagar. It is a co-operative society engaged in the purchase of agricultural implements, seeds, livestock or other articles intended for agriculture, for the purpose of supplying them to its members as well as to its non-members. It filed the income-tax returns before the concerned Income Tax officer for the assessment years 1964-65, 1965-66 and 1966-67 under the Income Tax Act, G 1961 - the I.T. Act. In those returns, it sought to claim exemption from . payment of income-tax on profits and gains of its business of every assess-ment year, purporting to be under section Sl(i) (d) of the I.T. Act, as stood then. According to it, arhount of profits and gains of the business carried on "(ith its members represented its income and that income in its totality H was exempt from payment of income-tax under section Sl(i) (d) of the LT. . ' f" Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) 1977 . 793-95 (एनटी)।सिविलअपीलीयअधिकारिताकीसिविलअपीलसं में 1975 173 11.3.1977 केआयकरसंदर्भसंख्यामेंगुजरातउच्चन्यायालयकेनिर्णयऔरआदेशदिनांकसेप्रमाणपत्रद्वाराअपीलपर। अपीलार्थीकेलिएपी. एच. पारेखकेलिएहरीशएन. साल्वे, जे. एच. पारेख, एन. के. साहूऔरएस. उदयसागर। / . एस. पोती, बी. . प्रतिवादीकेलिएपीपार्थसारथीऔरपीपरमेस्वरन।न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा, जे. , वेंकटचालाचूंकिइनसभीअपीलोंकेलिएनिर्धारितीसामान्यहैइसलिएइससामान्यनिर्णयद्वाराउनकानिपटाराकियाजासकताहै। आई. / 1977 का793-95 (एनटी)नागरिकआवेदनसंख्या। 3 येगुजरातउच्चन्यायालयके1974 केआई. टी. आर. सं. 100,1974 के24 और1974 के139 में107 आई. टी. आर. 447 में, , एफ. रिपोर्टकिएगएसामान्यनिर्णयसेनिर्धारितीकीअपीलेंहैं।निर्धारितीजोइनअपीलोंमेंअपीलार्थीहैसाबरकांठाजिलाखारीदवेचन , -साथअपनेगैर-संघलिमिटेडहिम्मतनगरहै।यहएकसहकारीसमितिहैजोअपनेसदस्योंकेसाथसदस्योंकोआपूर्तिकरनेकेउद्देश्यसेकृषिउपकरणों, बीजों, पशुधनयाकृषिकेलिएअन्यवस्तुओंकीखरीदमेंलगीहुईहै।इसनेआयकरअधिनियम, जी1961 औरआई. टी. 1964-65,1965-66 और1966-67 अधिनियमकेअंतर्गतनिर्धारणवर्षोंकेलिएसंबंधितआयकरअधिकारीकेसमक्षआयकर, विवरणीदाखिलकी।उनविवरणियोंमेंइसनेप्रत्येकनिर्धारणवर्षकेअपनेव्यवसायकेलाभऔरलाभपरआयकरकेभुगतानसेछूटकादावाकरनेकीमांगकी, जोआई. टी. अधिनियमकीधारा81 (आई) (डी) केअंतर्गतहोनेकातात्पर्यहै, जैसाकितबथा।इसकेअनुसार, अपनेसदस्योंकेसाथकिएगएव्यवसायकेलाभऔरलाभकीराशिउसकीआयकाप्रतिनिधित्वकरतीहैऔरइसकीसमग्रताएचमेंआयको1 कीधारा81 (i) (डी) .केअंतर्गतआयकरकेभुगतानसेछूटदीगईथी।टी आई. > आर एसजिलाखारीदबनामसी. आई. टी. (वेंकटचाला, जे.) 487 एक्टकरें।लेकिन, आयकरअधिकारीनेइसतरहकेदावेकोस्वीकारनहींकिया।उन्होंअनुज्ञातयहविचाररखाकिआई. टी. अधिनियमकीधारा81 (आई) (डी) केअंतर्गतकिसीनिर्धारितीकोदीगईआय-करछूटउसकेसदस्योंकेसाथव्यवसायकेसकललाभऔरलाभकी, , जोधारा110 राशिपरनहींथीबल्किकेवलसकललाभऔरव्यवसायकेलाभकेऐसेहिस्सेपरथीकेअंतर्गतकुलआयकीगणनामेंशामिलथी, क्योंकिबीधारा81 (आई) (डी) केअंतर्गतआय-करसेछूटप्राप्तआयनिर्धारितीकीकुलआयमेंशामिलथी, जैसाकिउसकीधारा66 द्वाराआवश्यकथी।आयकरअधिकारीनेसभीनिर्धारणवर्षोंकासम्मानकरतेहुएमूल्यांकनआदेशदिए।अपीलकेदिवंगतसहायक, , आयुक्तजिनकेसमक्षनिर्धारितीनेआयकरअधिकारीकेउक्तआदेशोंकेखिलाफअपीलोंकोप्राथमिकतादीनेअपीलोंकोखारिजकरदिया।निर्धारितीनेसीट्रिब्यूनलकेसमक्षआगेकीअपीलोंमेंमामलोंकोउठाया।न्यायाधिकरणनेनिर्धारितीकेइसदावेकोअनुज्ञातकरतेहुएपहलीदोअपीलोंकोअनुज्ञातकरलियाकिआई. टी. अधिनियमकीधारा81 (आई) (डी) केअंतर्गतप्रदानकीगईआयकरकेभुगतान, सेछूटउसकेसकललाभऔरलाभकासम्मानकररहीथी।हालांकिइसनेआयकरअधिकारीकेआदेशऔरअपीलीयसहायकडीआयुक्त, , केआदेशकोबरकराररखतेहुएतीसरीअपीलकोखारिजकरदिया।इसकेबादपहलेदोमामलोंमेंविवादसेसंबंधितदोप्रश्नराजस्वकेकहनेपर, न्यायाधिकरणद्वाराउच्चन्यायालयकोभेजेगएथे।इनमेंसेएकसवालकोउच्चन्यायालयद्वाराफिरसेतैयारकियागयाथा।उनमेंसेएककोफिरसेतैयारकरनेकेबादप्रश्नोंकोपढ़ागयाः( 1) , , 81 (i) (d) केक्यातथ्योंऔरमामलेकीपरिस्थितियोंमेंन्यायाधिकरणकायहनिष्कर्षकिनिर्धारितीकामामलाकेवलधारा110 66 , ?अंतर्गतआताहैऔरअधिनियमकीधाराकेसाथपठितधाराकेप्रावधानआकर्षितनहींहोतेहैंकानूनमेंगलतहै ( 2) , क्यातथ्योंऔरमामलेकीपरिस्थितियोंमेंन्यायाधिकरणनेविधि ीरूपसेयहअभिनिर्धारितकरनेमेंसहीथाकिनिर्धारितीआनुपातिकउपरिव्ययकीकटौतीकेबिनाअधिनियमकीधारा81 (i) (d) केअंतर्गतरुपयेकीलाभकीपूरीराशिपरछूटकाहकदारथा? उक्तप्रश्नोंकीजांचकरनेवालेउच्चन्यायालयनेनिर्धारितीकेखिलाफऔरराजस्वकेपक्षमेंउनकाउत्तरदिया।उसीविवादकोशामिलकरते, , हुएएकप्रश्नजिसेन्यायाधिकरणद्वारातीसरेमामलेमेंनिर्धारितीकेकहनेपरउच्चन्यायालयकोभेजागयाथापढ़ागयाः / , एच488चाहेतथ्योंपरऔरमामलेकीपरिस्थितियोंमें सर्वोच्चन्यायालयरिपोर्ट[1993] एस. यू. पी. 1 एस. सी. आर / 81 (i) (घ) , न्यायाधिकरणद्वारायहनिर्णयलियागयाकिनिर्धारितीअधिनियमकीधाराकेप्रावधानोंकोध्यानमेंरखतेहुएविधिमेंसही, 1968 ?तरीकेसेसदस्योंकोबिक्रीपरलाभपरछूटकाहकदारथाजैसाकिवहवर्षमेंसंशोधनसेपहलेथा बीउच्चन्यायालयनेउक्तप्रश्नपरविचारकरनेपरनिर्धारितीकेखिलाफऔरराजस्वकेपक्षमेंइसकाउत्तरदिया। उच्चन्यायालयनेशुरूमेंदिएगएअपनेसामान्यनिर्णयसेउक्ततीनोंमामलोंकानिपटाराकरदिया।निर्धारितीनेउच्चन्यायालयकेउक्त, सामान्यनिर्णयकेखिलाफवर्तमानअपीलोंकोप्राथमिकतादीहैयहवेअपीलेंहैंजिनपरहमेंविचारकरनेकीआवश्यकताहै। एस. Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) (1) ਕੀ, ਤੱਥ� ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਿਵੱਚ, ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੀ ਇਹ ਖੋਜ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਦਾ ਕੇਸ ਿਸਰਫ ਧਾਰਾ 81(1) (ਡੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ�ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 110 ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ�ੀ ਗਈ ਧਾਰਾ 66 ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਨੂੰ ਆਕਰਿ�ਤ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਿਵੱਚ ਗਲਤ ਹੈ? (2) ਕੀ ਤੱਥ� ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਿਵੱਚ, ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਕਾਨੂੰਨ ਿਵੱਚ ਇਹ ਮੰਨਣ ਿਵੱਚ ਸਹੀ ਸੀ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਕਮ �ਤੇ ਛੋਟ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ।ਅਨੁਪਾਤਕ ਓਵਰਹੈ�ਡ ਖਰਿਚਆਂ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਤ� ਿਬਨ�? ਉਪਰੋਕਤ ਸਵਾਲ� ਦੀ ਜ�ਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਦੇ ਹੱਕ ਿਵੱਚ ਜਵਾਬ ਿਦੱਤੇ। ਉਸੇ ਿਵਵਾਦ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ, ਿਜਸ ਨੂੰ ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੁਆਰਾ ਤੀਜੇ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਕਿਹਣ 'ਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਭੇਿਜਆ ਿਗਆ ਸੀ, ਪੜ�ੋ: ਕੀ ਤੱਥ� 'ਤੇ ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤ� 'ਤੇ, ਡੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਰਪੋਰਟ� [1993] ਪੂਰਕ 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਿਟ�ਿਬਊਨਲ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 81 (i) (ਡੀ) ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਨੂੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਿਜਵ� ਿਕ ਇਹ ਸਾਲ 1968 ਿਵੱਚ ਸੋਧ ਤ� ਪਿਹਲ� ਖੜ�ਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮ�ਬਰ� ਨੂੰ ਿਵਕਰੀ 'ਤੇ ਲਾਭ 'ਤੇ ਛੋਟ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ? ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਉਕਤ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਦੇ ਹੱਕ ਿਵਚ ਿਦੱਤਾ। ।ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ� ਇਨ�� ਿਤੰਨ� ਮਾਮਿਲਆਂ ਦਾ ਿਨਪਟਾਰਾ ਆਪਣੇ ਸ�ਝੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ �ੁਰੂ ਿਵੱਚ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਨ� ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਉਕਤ ਸ�ਝੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ� ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਿਦੱਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਹ ।ਅਪੀਲ� ਹਨ ਿਜਨ�� 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਇਹਨ� ਅਪੀਲ� ਿਵੱਚ ਸਾਡੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਿਵਵਾਦ ਇੱਕ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਲਾਭ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਿਜਸ �ਤੇ ਆਈ.ਟੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ। ਐਕਟ, ਉਸ ਿਵਵਸਥਾ ਦੇ ਭੌਿਤਕ ਿਹੱਸੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਲੀਕਣਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋਵੇਗਾ: "81. ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾਵ� ਦੀ ਆਮਦਨ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਦਾ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। (i) ਇਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ। ਜੇ ਇਹ ਹੈ - (ਏ)………………………… (ਡੀ) ਆਪਣੇ ਮ�ਬਰ� ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਪਕਰਨ�, ਬੀਜ�, ਪ�ੂਆਂ, ਜ� ਖੇਤੀਬਾੜੀ ।" ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਿਵੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਉਪਰੋਕਤ ਉਪਬੰਧ, ਿਜਵ� ਿਕ ਇਸ ਤ� ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਿਬਨ� �ੱਕ ਇੱਕ ਐਸਸੀ ਕੋ-ਆਪਰੇਿਟਵ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਛੋਟ ਿਦੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਿਵੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾ�ਦੀ ਹੈ, ਅਿਜਹੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭ� 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤ�। ਪਰ ਿਵਵਾਦ, ਜੋ ਉਕਤ ਉਪਬੰਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਕੀ ਇਸ ਅਧੀਨ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹ� ਕੀਤਾ ਜ�ਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਗਣਨਾ ਜ� ਤ� ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਕਮ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਿਜਵ� ਿਕ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਤਰਫ� ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜ� ਸਿਹਕਾਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ �ੁੱਧ ਰਕਮ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ, ਕਾਰੋਬਾਰ-ਕਾਰੋਬਾਰ। ਿਜਲਾ ਖਾਰੀਦ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ [ਵ�ਕਟਚਲਾ, ਜੇ.] ਿਜਵ� ਿਕ ਆਈ.ਟੀ ਦੇ ਪ�ਬੰਧ� ਦੇ ਅਧੀਨ ਗਣਨਾਯੋਗ ਇਸ 'ਤੇ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ ਐਕਟ, ਿਜਵ� ਿਕ ਮਾਲ ਦੀ ਤਰਫ� ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਬੰਧਤ ਧਾਰਾਵ� ਆਈ.ਟੀ. ਅਿਜਹੇ ਿਵਅਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ "ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ" 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਸਮੇਤ ਿਕਸੇ ਿਵਅਕਤੀ ਤ� ਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦਰਸਾ�ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਇਹ �ੁੱਧ ਲਾਭ ਅਤੇ ਲਾਭ ਹੈ, ਭਾਵ, ਅਿਜਹੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਆਈ.ਟੀ. ਦੇ ਪ�ਬੰਧ� ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਿਗਿਣਆ ਜ�ਦਾ ਹੈ। ਐਕਟ, ਜੋ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਦੇ ਚਾਰਜ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਅਿਜਹੇ ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਿਸੱਟੇ ਵਜ�, "ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਲਾਭ" ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਿਜਸ ਲਈ LT ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਦੀ ਛੋਟ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਐਕਟ, �ੁੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਅਤੇ ਲਾਭ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਐਲ.ਟੀ. ਦੇ ਪ�ਬੰਧ� ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਿਗਿਣਆ ਜ�ਦਾ ਹੈ।। ਐਕਟ ਜੋ ਅਿਜਹੇ ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਲਈ �ਾਮਲ ਹੈਇਸ ਸਿਥਤੀ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਈ.ਟੀ. ਦੀਆਂ ਅਿਜਹੀਆਂ ਸੰਬੰਿਧਤ ਿਵਵਸਥਾਵ� ਦਾ ਇ�ਿਤਹਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਐਕਟ, ।ਜੋ ਿਵਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਿਵੱਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) f" Act. But, the Income Tax Officer did not accede to the claim so made. He A took the view that the income-tax exemption allowed to an assessee under section Sl(i) (d) of the l.T. Act was not on the amount of gross profits and gains of busines.; with its members but only on such portion of gross profits and gains of business includible in computation of total income under section 110 thereat; since the income exempted from income-tax under B s.ection 81 (i) '(d) thereof was includible in tbe total income uf the assessee as required by section 66 thereof. The Income Tax. Officer made the assessment orders, respecting all assessment. years accordingly. The Appel-late Assistant Commissioner, before whom the assessee preferred the appeals again,t the said orders of the Income Tax Officer, dismissed the appeals. The assessee took up the matters in further appeals before the c Tribunal. The Tribunal allowed the first !wo appeals acceding to the assessee's claim that the exemption from payment of income-tax provid~d for under section Sl(i) ( d) of the I.T. Act was respecting its gross profits and gains. However, it dismissed the third appeal by upholding the order of the Income Tax Officer and the order of the Appellate Assistant D Commissioner. Thereafter, two questions which related to the controversy in the first two cases were, at the instance ~f the Revenue, referred by the Tribunal to the High Court. One of the questions was reframed, by the High Court. The questions, after one of them was reframed read: B c ( l) Whether, on the facts and in the circumstances of the case, E the finding of the Tribunal that the case of the assessee is covered by section Sl(i) ( d) only and the provisions of section 66 read with section 110 of the Act are not attracted is erroneous in law? (2) Whether on the facts and in the circumstances of the case, F the Tribunal was correct in law in holding that the assessee was entitled to rebate under section Sl(i) (d) of thr, Act on the whole of the amount of profit of Rs. without deduction of proportionate overhead expenses? G The High Court which examined the said questions answered them against the assessce and in favour of the Revenue. A question covering the same controversy, which was referred by the Tribunal to the High Court, at the instance of the asscssee in the third case, read: SUPREME COURT REPORTS [1993] SUPP.1 S.C.R. A B decision reached by the Tribunal that the assessec was entitled to rebate on profit on sales to the members in the manner mdic.ated by it was correct in law, having regard to the provisionB11.secnon 81(i) ( d) of the Act, as it stood before the amendment in the year 1968? The High Court on consideration of the said question answered it against the assessee and in favour of the Revenue. The High Court disposed of all the said three cases, by its common judgment adverted to at the outset. The assessee having preferred the C present appeals against the said common judgment of the High Court, it is these appeals which need our consideration. The main controversy requiring our decision in these appeals since relates to "profits and; gains" of business carried on by a co-operative society on which no income-tax is payable under section 81(i) (d) of the D LT. Act, it would be advantageous to excerpt the material portion of that provision, here itself: E "81. Income of co-operative societies - Income-tax shall not be payable by a co-operative society - (i) in respect of the profits and gains of-business carried on by its. if it is - F (a) ······························ ( d) a society engaged in the purchase of agricultural imple-ments, s°'eds, livestock, or other articles intended for agriculture' for the purpose of supplying them to its mem-bers.11 Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) / 81 (i) (घ) , न्यायाधिकरणद्वारायहनिर्णयलियागयाकिनिर्धारितीअधिनियमकीधाराकेप्रावधानोंकोध्यानमेंरखतेहुएविधिमेंसही, 1968 ?तरीकेसेसदस्योंकोबिक्रीपरलाभपरछूटकाहकदारथाजैसाकिवहवर्षमेंसंशोधनसेपहलेथा बीउच्चन्यायालयनेउक्तप्रश्नपरविचारकरनेपरनिर्धारितीकेखिलाफऔरराजस्वकेपक्षमेंइसकाउत्तरदिया। उच्चन्यायालयनेशुरूमेंदिएगएअपनेसामान्यनिर्णयसेउक्ततीनोंमामलोंकानिपटाराकरदिया।निर्धारितीनेउच्चन्यायालयकेउक्त, सामान्यनिर्णयकेखिलाफवर्तमानअपीलोंकोप्राथमिकतादीहैयहवेअपीलेंहैंजिनपरहमेंविचारकरनेकीआवश्यकताहै। एस. इनअपीलोंमेंहमारेनिर्णयकीआवश्यकतावालामुख्यविवादचूंकिएकसहकारीसमितिद्वाराकिएगएव्यवसायके"लाभऔरलाभ" सेसंबंधितहै, जिसपरडी. आई. टी. अधिनियमकीधारा81 (आई) (डी) केअंतर्गतकोईआयकरदेयनहींहै, इसलिएउसप्रावधानके, भौतिकहिस्सेकोउद्धृतकरनाफायदेमंदहोगायहाँस्वयंः "81. -आय--सहकारीसमितियोंकीआयकरकिसीसहकारीसमितिद्वारादेयनहींहोगा ई[1] -( (i) इसकेद्वाराकिएगएव्यवसायकेलाभऔरलाभकेसंबंधमें।अगरऐसाहै ( अ) / ( घ) एकऐसासमाजजोकृषिकेलिएकृषिउत्पाद, बीज, पशुधन, याअन्यवस्तुओंकीखरीदमेंलगाहुआहै, ताकिउन्हेंअपनेसदस्योंकोआपूर्तिकीजासके।, सेसीएमसहकारीसमितिजोऐसेव्यवसायकेलाभऔरलाभपरआयकरकेभुगतानसेउसमेंपरिकल्पितव्यवसायजीकोचलातीहै।, , , केलेकिनविवादजोउक्तप्रावधानसेसंबंधितहैयहहैकिक्याआयकरउसकेतहतदेयनहींहैइसकीगणनायातोसहकारीसमिति, व्यवसायकेलाभऔरलाभकीपूरीराशिकेसंदर्भमेंकीजानीचाहिएजैसाकिनिर्धारितीकीओरसेतर्कदियागयाहैयासहकारीसमिति,केव्यवसायकेलाभऔरलाभकीशुद्धराशिकेसंदर्भमेंएचकेसंदर्भमें उक्तप्रावधान, जैसाकिउससेदेखागयाहै, निस्संदेहइसेजिलाखारीदबनामसी. आई. टी. [वेंकटचाला, जे.] केरूपमेंहटादेताहै। 489 , उसपरआय-. टी. जैसाकिराजस्वकीओरसेप्रतिवादकियागयाहैकरलगानेकेउद्देश्यकेलिएआईअधिनियमकेप्रावधानोंकेअंतर्गतअन्यथासंगणनीयहै।यदिकिसीव्यक्तिकेव्यवसायके"लाभऔरलाभ" परकिसीसहकारीसमितिसहितकिसीव्यक्तिसेआयकरवसूलनेकाप्रावधानकरनेवालेआई. टी. अधिनियमकेप्रासंगिकप्रावधानोंसेपताचलताहैकियहशुद्धलाभऔरलाभहै, अर्थात, आई. टी. , अधिनियमकेप्रावधानोंबीकेअनुसारसंगणितऐसेव्यवसायकीआयजोआयकरकेप्रभारकेलिएउत्तरदायीऐसेव्यक्तिकीकुलआयमें, "लाभऔरलाभ" . टी. शामिलहैतोयहएकआवश्यकपरिणामकेरूपमेंवहाँसेप्रवाहितहोनीचाहिएकिजिसकेलिएआईअधिनियमकीधारा81 (आई) (डी) केअंतर्गतआयकरकीछूटकीपरिकल्पनाकीगईहै, शुद्धलाभऔरलाभहोनाचाहिए, यानीव्यवसायकीआय।इस. टी. , स्थितिकेलिएहमेंआईअधिनियमकेऐसेप्रासंगिकप्रावधानोंकाविज्ञापनकरनेकीआवश्यकताहैजोविवादकोहलकरनेमेंहमारीसहायताकरसकतेहैं। -14 'डी' व्यवसायकेलाभऔरलाभआयकरकेप्रभारकेउद्देश्यसेऔरकुलआयकीगणनाकेलिएधारामेंडीशीर्षकेअंतर्गतवर्गीकृतएकआयहै, जैसाकिअन्यथाइसकेअंतर्गतप्रदानकियागयाहै।धारा28 सेस्पष्टहोजाताहैकि"व्यवसाययापेशेकेलाभऔरलाभ" -, धारा29 धारा28 30 सेशीर्षकेअंतर्गतआयकरकेलिएप्रभार्यआयक्याहै।फिरयहअपेक्षाकरतीहैकिमेंनिर्दिष्टआयकीगणनाधाराई43सीमेंनिहितप्रावधानोंकेअनुसारकीजाएगी।धारा30 से43 केसमूहमेंपाईजानेवालीधारा37 एकसामान्यप्रावधानहैजो"लाभऔरलाभ" (धारा30 से36 व्यवसायकेशीर्षकेअंतर्गतप्रभार्यआयकीगणनाकरतेसमयकिसीभीव्ययमेंवर्णितप्रकृतिकाव्यय) नहींहैऔरपूंजीगतव्यययानिर्धारितीकेव्यक्तिगतव्ययकीप्रकृतिमेंनहींहैकोपूरीतरहसेऔरविशेषरूपसेव्यवसाययाएफपेशेके, उद्देश्योंकेलिएनिर्धारितयाव्ययकरनेकाप्रावधानकरताहै।इसप्रकारउक्तधारायहस्पष्टकरतीहैकिजोव्यावसायिकव्ययपूर्र्तीधारा30 से36 , 38 से43मेंशामिलनहींहैउसेलाभऔरव्यवसायकेलाभोंकीगणनामेंघटायाजासकताहै।धारासीमेंव्ययकीविशिष्टमदें"लाभऔरलाभ" 4 (1) शामिलहैंजोव्यवसायकेशीर्षकेअंतर्गतआयकीगणनामेंकटौतीयोग्यनहींहैं।धाराजिसेजीसंदर्भमेंमहत्वपूर्णमानताहै, वहइसप्रकारहैः " 4 ( 1)--करजहांकोईकेंद्रीयअधिनियमयहअधिनियमितकरताहैकिकिसीभीनिर्धारणवर्षकेलिएकिसीभीदरयादरोंपरआयलगायाजाएगा, उसदरपरआय-490 करयावेदरेंउसवर्षकेलिएएचमेंलीजाएंगी। सर्वोच्चन्यायालयरिपोर्ट[1993] एस. यू. पी. 1 एस. सी. आर / , जैसाभीमामलाहो, प्रत्येकव्यक्तिकीपिछलेवर्षयापिछलेवर्षोंकीकुलआयकेसंबंधमेंइसअधिनियमकेप्रावधानोंकेअनुसारऔरउनकेअधीनरहतेहुए। 5 , , फिरधाराबतातीहैकिकिसीव्यक्तिकीकिसीभीपिछलेवर्षकीकुलआयमेंनिवासकेकारककेअनुसारनिश्चितरूपसेभिन्नकिसीभीस्रोतसेप्राप्तसभीआयशामिलहोतीहै। / एस. जबहमधारा66 , , परआतेहैंतोयहअपेक्षाकीजातीहैकिकिसीनिर्धारितीकीकुलआयकीगणनाकरनेमेंवहसभीआयशामिलकीVII -धारा2 काखंड(45) जाएगीजिसपरउसकेअध्यायकेअंतर्गतकोईआयकरदेयनहींहै।यहाँयहध्यानदेनेकीआवश्यकताहैकि'कुलआय' कोआई. टी. अधिनियममेंनिर्धारिततरीकेसेगणनाकीगईधारा5 मेंनिर्दिष्टआयकीकुलराशिकेरूपमेंपरिभाषितकरताहै।110 फिरधाराआतीहै।यहउनमामलोंमेंकरकीगणनाकरनेकातरीकाप्रदानकरताहैजहांछूटप्राप्तआयकुलआयमेंशामिलहै।इसमेंलिखाहैः / Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਅਤੇ ਲਾਭ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਚਾਰਜ ਦੇ ਉਦੇ� ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ� ।ਲਈ ਧਾਰਾ 14 ਿਵੱਚ ਿਸਰ 'ਡੀ' ਦੇ ਅਧੀਨ �ੇਣੀਬੱਧ ਆਮਦਨ ਹੈ, ਿਜਵ� ਿਕ ਇਸ ਅਧੀਨ ਪ�ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ"ਕਾਰੋਬਾਰ ਜ� ਪੇ�ੇ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਲਾਭ" ਿਸਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਆਮਦਨੀ ਟੈਕਸ ਲਈ ਚਾਰਜਯੋਗ ਆਮਦਨ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਧਾਰਾ 28 ਤ� ਸਪੱ�ਟ ਹੋ ਜ�ਦੀ ਹੈ। ਿਫਰ, ਧਾਰਾ 29 ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਿਕ ਧਾਰਾ 28 ਿਵੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਧਾਰਾ 30 ਤ� 43 ਸੀ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਸੈਕ�ਨ 30 ਤ� 43 ਦੇ ਸਮੂਹ ਿਵੱਚ ਪਾਇਆ ਿਗਆ ਸੈਕ�ਨ 37, ਇੱਕ ਆਮ ਿਵਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਿਕਸੇ ਵੀ ਖਰਚੇ (ਧਾਰਾ 30 ਤ� 36 ਿਵੱਚ ਵਰਿਣਤ ਪ�ਿਕਰਤੀ ਦਾ ਖਰਚਾ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਗਤ ਖਰਚੇ ਜ� ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਿਨ�ਜੀ ਖਰਿਚਆਂ ਦੀ ਪ�ਿਕਰਤੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਹੋਣ) ਦਾ ਭੱਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਿਵਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ� ਿਕ ਪੂਰੀ ਤਰ ਜ� ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਉਦੇ�� ਲਈ ਿਨਰਧਾਿਰਤ ਜ� ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜ�ਦਾ ਹੈ। "ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਲਾਭ" ਿਸਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਆਮਦਨ ਚਾਰਜਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ, ਉਪਰੋਕਤ ਸੈਕ�ਨ ਇਹ ਸਪੱ�ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਿਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਖਰਚੇ ਿਪਛਲੀਆਂ ਧਾਰਾਵ� 30 ਤ� 36 ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਨਹ� ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ� ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੈਕ�ਨ 38 ਤ� 43ਸੀ ਖਰਿਚਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਦੇ ਿਸਰਲੇਖ ਦੇ ਲਾਭ ਿਵੱਚ ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ। ਸੈਕ�ਨ 4(1) ਜੋ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪੜ�ਦਾ ਹੈ: "4(1) ਿਜੱਥੇ ਕੋਈ ਕ�ਦਰੀ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਿਕਸੇ ਵੀ ਮੁਲ�ਕਣ ਸਾਲ ਲਈ ਿਕਸੇ ਵੀ ਦਰ ਜ� ।ਦਰ� 'ਤੇ ਵਸੂਿਲਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਜ� ਉਹ ਦਰ� ਉਸ ਸਾਲ ਲਈ ਚਾਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਰਪੋਰਟ� [1993] ਪੂਰਕ 1 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਿਪਛਲੇ ਸਾਲ ਜ� ਿਪਛਲੇ ਸਾਲ� ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਅਧੀਨ, ਿਜਵ� ਿਕ ਹਰ ਿਵਅਕਤੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਿਫਰ ਸੈਕ�ਨ 5 ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਿਕ ਿਕਸੇ ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਪਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸਰੋਤ ।ਪ�ਾਪਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਤ� ਸਾਰੀ ਆਮਦਨ �ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੋਰਸ, ਿਨਵਾਸ ਦੇ ਕਾਰਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦ� ਅਸ� ਸੈਕ�ਨ 66 'ਤੇ ਆ�ਦੇ ਹ�, ਤ� ਇਹ ਲੋੜ�ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਿਕਸੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਆਮਦਨ �ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਿਜਸ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਿਧਆਇ VII ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਧਾਰਾ 2 ਦੀ ਧਾਰਾ (45) 'ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ' ਨੂੰ ਧਾਰਾ 5 ਿਵੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਆਮਦਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ ਵਜ� ਪਿਰਭਾਿ�ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਿਜਸ ਦੀ ਗਣਨਾ ਆਈ.ਟੀ. ਐਕਟ. ਿਫਰ ਸੈਕ�ਨ 110 ਆ�ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨ� ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਟੈਕਸ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਿਵਧੀ ਪ�ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਛੋਟ ਪ�ਾਪਤ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜ�ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੜ�ਦਾ ਹੈ: 'ਿਜੱਥੇ ਿਕਸੇ ਮੁਲ�ਕਣ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਆਮਦਨ �ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਿਜਸ 'ਤੇ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਤਿਹਤ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ, ਤ� ਮੁਲ�ਕਣ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੀ ਰਕਮ ਤ� ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਿਜਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਚਾਰਜਯੋਗ ਹੈ, ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੀ ਔਸਤ ਦਰ 'ਤੇ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਕਮ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ ਜਦ� ਧਾਰਾ 66 ਆਈ.ਟੀ. ਐਕਟ. ਅਿਧਆਇ VII ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ, ਉਹ ਆਮਦਨ ਿਜਸ 'ਤੇ ਅਿਧਆਇ VII ਦੇ ਅਧੀਨ ਧਾਰਾ 81(i) (d) ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹ� ਹੈ, ਨੂੰ �ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਹਰੇਕ ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਧਾਰਾ 110 ਿਫਰ ਇਸਦੇ �ੁਰੂਆਤੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ �ਬਦ� ਕਾਰਨ ਆਕਰਿ�ਤ ਕੀਤੀ ਜ�ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ� ਮੁਲ�ਕਣ-ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜ�ਦਾ ਹੈ, ਤ� ਇਹ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਚਾਰਜਯੋਗ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਦੀ ਰਕਮ ਤ� ਕਟੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜ�ਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ, ਸਬੰਧਤ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਿਸਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਅਤੇ ਮੁਨਾਿਫ਼ਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ, ਭਾਵ, ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ 'ਤੇ, ਨਹ� ਤ� ਆਈ.ਟੀ. ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣਨਾਯੋਗ ਹੈ, 'ਤੇ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਤ� ਕਟੌਤੀ ਜ� ਛੋਟ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜ�ਦੀ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ ਐਕਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੋ ਿਕ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਿਵੱਚ �ਾਮਲ ਹੈ, ਨਾ ਿਕ ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ। ਿਜਲਾ ਖਾਰੀਦ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਿਮ�ਨਰ [ਵ�ਕਟਚਲਾ, ਜੇ.] ਇਸ ਤਰ, ਦੀਆਂ ਉਕਤ ਧਾਰਾਵ� ਆਈ.ਟੀ. ਐਕਟ, ਸਾਡੇ ਿਦਟੀਕੋਣ ਿਵੱਚ, ਐਲਟੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 81(i) (ਡੀ) ਿਵੱਚ ਿਵਚਾਰੀ ਗਈ ਇੱਕ ਸਿਹਕਾਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਿਵੱਚ ਛੋਟ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਿਵਧਾਿਨਕ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਸਪ�ਟ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਕਟ, ਇਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਨਹ�, ਬਲਿਕ ਿਸਰਫ �ੁੱਧ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਲਾਭ� ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ, ਭਾਵ, ਇਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨਹ� ਤ� ਐਲ.ਟੀ. ਦੇ ਉਪਬੰਧ� ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣਨਾਯੋਗ ਹੈ। ਆਈ.ਟੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 110 ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੋੜ�ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਲ�ਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਵਜ� ਆਮਦਨ-ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਉਦੇ� ਲਈ ਐਕਟ. ਐਕਟ. Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) E "81. Income of co-operative societies - Income-tax shall not be payable by a co-operative society - (i) in respect of the profits and gains of-business carried on by its. if it is - F (a) ······························ ( d) a society engaged in the purchase of agricultural imple-ments, s°'eds, livestock, or other articles intended for agriculture' for the purpose of supplying them to its mem-bers.11 The said provision, as seen therefrom, undoubtedly exempts an as~ sessee - co-operative society, \\i'hich carries on the business envisaged G th~rcin, from pay1nent ?f incon1c-tax on profits and gains of such business. But the controversy, wfiich relates to the said provision is, whether the income-tax not payable thereunder, calls to be calculated either with reference to the full amount of profits and gains of the co-operative society's business as contended on behalf of the assessee or with reference H to the net amount of profits and gains of the co-operative society's business, as otherwise computable under the provisions of the I.T. Act for the purpose of charging income-tax thereon, as contended on behalf of the Revenue. If the relevant provisions of the I.T. Act providing for charging a person including a co- operative society with income-tax on 11profits and gains11 of such person's business show that it is the net profits and gains, i.e., income of such business computed in accordance with the provisions of the I.T. Act, which is includible in such person's total income liable to charge of income-tax, it must flow therefrom, as a necessary corollary thereof that the "profits and gains" for which exemption of income-tax is envisaged under section Sl(i) ( d) of the l.T. Act, ought to be net profits and gains, i.e., income of business computed in accordance with the provisions of the I.T. Act which is includible in such person's total income for charging income-tax thereon. This situation requires us to advert to such of the relevant provisions of the I.T. Act, which could be of assistance to us in resolving the controversy. A B c Profits and gains of business is an income classified under the head D 'D' in section 14 for the purpose of charge of income-tax and for computa-tion of total income, save as otherwise provided thereunder. What is the income which is chargeable for income-tax under the head ''Profits and gains of business or profession", becomes clear from section 28. Then, section 29 requires that the income referred to in section 28 shall be computed in accordance with the provisions contained in sections 30 to E 43C. Section 37 found in the group of sections 30 to 43, is a general provision which provides for giving allowance of any expenditure (not being expenditure of the nature described in sections 30 to 36 and not being in the nature of capital expenditure or personal expenses of the assessee) laid out or expended wholly and exclusively for the purposes of the business or F profession, while computing the income chargeable under the head "Profits and gains" of business. Thus, the said section makes it clear, that the business expenditure not covered by the preceding sections 30 to 36, could be deducted in computing profits and gains of business. Sections 38 to 43C covers specific items of expenditure not deductible in computation of the income under the head "profits and gains"of business. Section 4(1) which G assumes importance in the context, rcadS: "4(1) - Where any Central Act enacts that income-tax shall be charged for any assessment year at any rate or rates, income-tax at that rate or those rates shall be charged for that year in H A accordance with and subject to the provisions of this Act in respect of the total income of the previous year or previous years, as the case may be of every person.Tl Then section 5 tells that the total income of any previous year of a person includes all income from whatever source derived, varying, of B course, according to the factor of residence. Case: SABARKANTHA ZILLA KHARID V. SANGH LTD versus COMMISSIONER OF INCOME TAX [[1993] SUPP. 1 S.C.R. 484] (1993) / एस. जबहमधारा66 , , परआतेहैंतोयहअपेक्षाकीजातीहैकिकिसीनिर्धारितीकीकुलआयकीगणनाकरनेमेंवहसभीआयशामिलकीVII -धारा2 काखंड(45) जाएगीजिसपरउसकेअध्यायकेअंतर्गतकोईआयकरदेयनहींहै।यहाँयहध्यानदेनेकीआवश्यकताहैकि'कुलआय' कोआई. टी. अधिनियममेंनिर्धारिततरीकेसेगणनाकीगईधारा5 मेंनिर्दिष्टआयकीकुलराशिकेरूपमेंपरिभाषितकरताहै।110 फिरधाराआतीहै।यहउनमामलोंमेंकरकीगणनाकरनेकातरीकाप्रदानकरताहैजहांछूटप्राप्तआयकुलआयमेंशामिलहै।इसमेंलिखाहैः / " -जहांकिसीनिर्धारितीकीकुलआयमेंऐसीकोईआयशामिलहैजिसपरइसअधिनियमकेप्रावधानोंकेअंतर्गतकोईआयकरदेयनहींहै, -सेकटौतीकाहकदारहोगा, , परआय-करवहांनिर्धारितीउसआयकरकीराशिजिससेवहअपनीकुलआयपरप्रभार्यहैजोउसराशिकीऔसतदरपरगणनाकीगईआय-करकेबराबरहै, जिसपरकोईआय-करदेयनहींहै। / इसप्रकार, जबआई. टी. अधिनियमकीधारा66 प्रत्येकव्यक्तिकीकुलआयकीगणनाउनसभीआयकोशामिलकरकेकरनेकीअपेक्षाVII -, VII 81 (i) (d) केकरतीहैजिनपरअध्यायकेअंतर्गतकोईआयकरदेयनहींहैतोवहआयजिसपरअध्यायमेंआनेवालीधारा-, अंतर्गतकिसीसहकारीसमितिद्वाराकोईआयकरदेयनहींहैअनिवार्यरूपसेउसकीकुलआयमेंशामिलकीजानीचाहिए।उपरोक्तधारा110 , -तबइसकेप्रारंभिकखंडकेशब्दोंकेकारणआकर्षितहोतीहै।इसलिएजबनिर्धारितीसहकारीसमितिकीआयकोउसकीकुलआयमें, शामिलकियाजाताहैतोवहअपनीकुलआयपरप्रभार्यआयकरकीराशिसेकटौतीकाहकदारहोजाताहै।इसकामतलबहैकिसंबंधितपरदेयआय-करसेकटौतीयाउदाहरणकाहकदारहोजातीहै, यानीअपनेजीसहकारीसमितिकेवलअपनेलाभऔरलाभकीशुद्धराशि-. टी. व्यवसायकीआयपरजोउसपरआयकरलगानेकेउद्देश्यसेआईअधिनियमकेप्रावधानोंकेअनुसारअन्यथागणनायोग्यहैऔरजो, एचपर।उसकीकुलआयमेंशामिलहैनकिउसकेसकललाभऔरव्यवसायकेलाभकीराशि जिलाखारीदबनामसी. आई. टी. [वेंकटचला, जे.] 491 इसप्रकार, हमारेविचारमें, आई. टी. अधिनियमकेउक्तप्रावधानोंमेंस्पष्टरूपसेआई. टी. अधिनियमकीधारा81 (आई) (डी) मेंअपनेकोआय-, व्यवसायकोचलानेवालीसहकारीसमितिकरछूटदेनेकीएकविधायीयोजनाकीपरिकल्पनाकीगईहैजोउसकेव्यवसायके, , . टी. बी. सकललाभऔरलाभकीराशिकेसंबंधमेंनहींहैबल्किकेवलशुद्धलाभऔरलाभकीराशिकेसंबंधमेंहैअर्थातआईअधिनियमकेप्रावधानोंकेअनुसारअन्यथासंगणनीयउसकेव्यवसायकीआय, जोआई. टी. अधिनियमकीधारा110 केअंतर्गत-निर्धारितीकीकुलआयकेएकहिस्सेकेरूपमेंआयकरवसूलनेकेउद्देश्यसेहै। चूंकिआई. टी. अधिनियमकीधारा81 (आई) (डी) केअंतर्गतदीगईआय-करछूटपरहमाराउपरोक्तदृष्टिकोणआई. टी. अधिनियममें, व्यक्तप्रावधानोंकेलागूहोअनुज्ञातपरआधारितहैइसलिएयहसीकेलिएदोतयकिएगएमामलोंकाउल्लेखकरअनुज्ञातकेलिएपर्याप्तहोगा-एकआंध्रप्रदेशउच्चन्यायालयकाआयकरआयुक्तबनामअनकापल्लीसहकारीविपणनसोसायटी, 175 आई. टी. आर. 584 मेंऔर दूसराइसन्यायालयकावितरक(बड़ौदा) पी. लिमिटेडबनाम.भारतसंघऔरअन्य, 155 आई. टी. आर. 120, जोसीधेविवादपरअसर/डालतेहैं। अनकापल्लीको-ऑपरेटिवमार्केटिंगसोसाइटीकेमामले(उपरोक्त) में, आई. टी. अधिनियमकीधारा256 (1) केअंतर्गतआंध्रप्रदेशउच्चन्यायालयकेनिर्णयकेलिएनिर्दिष्टप्रश्नथाः" क्या, तथ्योंऔरमामलेकीपरिस्थितियोंकेआधारपर, ई-अपीलीयन्यायाधिकरणनेयहअभिनिर्धारितकरनाउचितठहरायाथाकिरु. 80पी(2) इसकेसदस्योंकीकृषिउपजकेविपणनऔरइसकेसदस्योंकोदिएगएऋणपरब्याजसेसंबंधितआयकरअधिनियमकीधारा(ए) , 73, 720 केअंतर्गतकटौतीकीअनुज्ञातजानीचाहिएनकिरु।केवलउनगतिविधियोंकेलिएसंदर्भितआनुपातिकशुद्धलाभके?"एफ.संदर्भमेंधारा80 पी, जोएकसहकारीसमितिकोआयकरकेभुगतानसेछूटप्रदानकरतीहै, कोधारा81 कोहटाकरआई. टी. अधिनियममें, 80शामिलकियागयाथा