The Commissioner Of Income-Tax, West Bengal, Calcutta v. Raja Benoy Kumar Saras Roy

Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) Section: CONCLUSION S.C.R. SUPREME COURT REPORTS 101 THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA v. RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY (BHAGWATI, VENKATARAMA AYYAR and J.L. KAPUR JJ.) Income-tax-Exemption-Income from sale of forest trees, if .and when agricultural income-"Agriculture", Meaning of-Indian Income-tax Act (XI of 1922), ss. 2(1), 4(3) (viii). The question for decision in this appeal by the Commissioner ·of Income-tax was whether a sum of Rs. 51,978 shown by the assessee in his return as income from his forest land was agricul-tural income within the meaning of s. 2(1) of the Indian Income-tax Act and was as such exempt from taxation under s. 4(3)(viii) of the Act. The forest was of spontaneous growth, 150 years old, and consisted of sal and piyasal trees. It was in parts denuded of trees from time to time by destructive elements and the . assessee had to plant fresh trees in those parts. Considerable amount of human labour and skill lmd to be applied year after year for . maintaining the forest, protecting the offshoots from the stumps of the trees that had been cut and sold and in reviving its denuded parts by fresh plantation. The staff employed by the assessee performed such operations as· pruning, weeding, felling, clearing, cutting of channels, guarding the trees and sowing seeds by dig-ging the soil in the denuded areas. The Income-tax Officer rejected the assessee's claim of exemption an added a sum of Rs. 34,430 to the assessable income, allowing a sum of Rs. 17,548 as expend-iture. The Assistant Commissioner of Income-tax confirmed the assessment. The Appellate Tribunal held that the sowing of seeds were few and far between and the income, derived as it was from jungle products, was not agricultural income within the meaning of the Act. The High Court took a contrary view, held that tillage of the soil was not essential, and the income was agricul-tural income as human labour and skill had been expended on the land itself and answered the question in favour of the assessee. No attempt was, however, made by the Income-tax Authorities to ascertain the income actually derived from the trees planted by the assessee, nor were any materials placed on the record from which its exact amount could be ascertained, but having regard to the magnitude of the expenditure shown by the assessee as against the total income this Court held that a substantial portion of it must have been derived from the trees planted by the assessee. Held, that the income actually derived from the trees planted by the assessee was agricultural income within the meaning of s. 2(1) of the Indian Income-tax Act and no attempt having been 1957 May, 23 19S1 made to ascertain its exact amount and a fresh enquiry being The Commissioner u!'de~irable after such a long lapse of time, the appeal must be of Income-tax, d1sm1ssed. of Income-tax, d1sm1ssed. Wc!rc!::fal The term 'agriculture' in s. 2(l)(b)(i) of the Indian Income-tax •· Act connotes the entire and integrated activity of an agriculturist Raja Benoy Kumar performed on the land in order to raise its produce and consists of Sahas Roy such basic and essential operations, requiring human skill and labour on the land itself, as the tilling of the soil, sowing of the seeds, planting and similar operations on the land and such other subsequent operations, performed after the produce sprouts from the land, as weeding, digging of the soil around the growth, removal of undesirable under-growths, tending, pruning, cutting, harvesting and marketing. But these subsequent operations, if unconnected with the basic operations, cannot by themselves constitute agriculture. It is only when the land is subjected to such integrated activity, that it can be said to be used for 'agricultural purpose' and its income called agricultural income within the meaning of the Act. . Case-law discussed. Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਕਲਕੱਤਾ ਬਨਾਮ ਰਾਜਾ ਬੇਨੋਕੁਮਾਰ ਸਾਹਸ ਰਾਏ ਵੀ. (ਭਗਵਤੀ, ਵੈਂਕਟਾਰਮਾ ਅੱਯਾਰ ਅਤੇ ਜੇ. ਐਲ. ਕਪੂਰ ਜੇ. ਜੇ.) ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ-ਛੋਟ-ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਵਕਰੀ ਤੋਂ ਆਮਦਨ, ਜੇਕਰ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ", ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਐਕਟ (1922 ਦਾ XI), ਐਸਐਸ. 2(1), 4(3) (viii)। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਅਪੀਲ ਮਵੱਚ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਮਕ ਕੀ ਰੁ. 51,978 ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਮਰਟਰਨ ਮਵੱਚ ਮਦਖਾਇਆ ਮਗਆ ਹੈ ਮਕ ਉਸਦੀ ਜੰਗਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਸੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਸੀ। ਇੰਡੀਅਨ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ 2(1) ਅਤੇ ਐਸ ਦੇ ਤਮਹਤ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਛੋਟ ਮਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਐਕਟ ਦੀ 4(3)(viii)। ਜੰਗਲ 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ, ਸਵੈ-ਚਾਲਤ ਮਵਕਾਸ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਪਆਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਮਵਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹੱਮਸਆਂ ਮਵੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਉਨਹਾਂ ਮਹੱਮਸਆਂ ਮਵੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ, ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਵੇਚੇ ਗਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਟੁੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਬੂਟੇ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮਹੱਮਸਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਕਰਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਮਨਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਟਾਫ ਨੇ ਛਾਂਟੀ, ਨਦੀਨ, ਕਟਾਈ, ਕਲੀਅਮਰੰਗ ਵਰਗੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਨਾਮਲਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਖੇਤਰਾਂ ਮਵੱਚ ਮਮੱਟੀ ਪੁੱਟ ਕੇ ਬੀਜ ਬੀਜਣਾ। ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਛੋਟ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਮਦੱਤਾ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜੋੜੀ। ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗ ਆਮਦਨ ਨੂੰ 34,430, ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਦੰਦੇ ਹੋਏ। 17,548 ਖਰਚੇ ਵਜੋਂ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਅਪੀਲੀ ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਨੇ ਮਕਹਾ ਮਕ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਬਜਾਈ ਥੋੜਹੇ ਅਤੇ ਮਵਚਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਆਮਦਨ, ਜੋ ਮਕ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਐਕਟ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮਵਚਾਰ ਰੱਖਮਦਆਂ ਮਕਹਾ ਮਕ ਮਮੱਟੀ ਦੀ ਵਾਢੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਮਦਨੀ ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ ਸੀ ਮਕਉਂਮਕ ਮਨੁੱਖੀ ਮਕਰਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਹੀ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਹੱਕ ਮਵੱਚ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮਦੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਮਕ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦਰਖਤਾਂ ਤੋਂ ਅਸਲ ਮਵੱਚ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕੋਮਸ਼ਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਰਕਾਰਡ ਮਵੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਮਜਸ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਸਹੀ ਰਕਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮਵਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਮਿਆਨ ਮਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਖਰਚੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਕਹਾ ਮਕ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਹੱਸਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਲਆ ਮਗਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਇਹ ਮੰਮਨਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮਕ ਅਸਲ ਮਵੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਆਮਦਨ ਐਸ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਸੀ। ਇੰਡੀਅਨ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ 2(1) ਅਤੇ ਕੋਈ ਕੋਮਸ਼ਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸਦੀ ਸਹੀ ਰਕਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਂਚ ਅਣਚਾਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸ. ਮਵੱਚ 'ਖੇਤੀਬਾੜੀ' ਸ਼ਬਦ. ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦਾ 2(1)(ਬੀ)(i) ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਵਿਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਅਤੇ ਏਕੀਮਕਿਤ ਗਤੀਮਵਿੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਵੱਚ ਅਮਜਹੇ ਬੁਮਨਆਦੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਜਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਮਕਰਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਹੀ, ਮਮੱਟੀ ਦੀ ਵਾਢੀ, ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਬਜਾਈ, ਬੀਜਣ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਅਗਲੇ ਕਾਰਜ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉਪਜ ਦੇ ਪੁੰਗਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ, ਮਵਕਾਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਮਮੱਟੀ ਦੀ ਖੁਦਾਈ, ਅਣਚਾਹੇ ਅੰਡਰ-ਗਰੋਥ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ, ਸੰਭਾਲਣਾ, ਛਾਂਟਣਾ। ਕਟਾਈ, ਵਾਢੀ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ। ਪਰ ਇਹ ਪਰ ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ, ਜੇ ਬੁਮਨਆਦੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਅਮਜਹੀ ਏਕੀਮਕਿਤ ਗਤੀਮਵਿੀ ਦੇ ਅਿੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਕ ਇਸਨੂੰ 'ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦੇਸ਼' ਲਈ ਵਰਮਤਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਐਕਟ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਮਕਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕੇਸ-ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਜਹੀ ਖੇਤੀ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਖੇਤੀਬਾੜੀ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਘੇਰਾ ਮਸਰਫ ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉਨਹਾਂ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਮਜਨਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਉਪਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਖਪਤ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਲਈ। ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਬਾਗ, ਚਰਾਗਾਹਾਂ, ਸੁਪਾਰੀ, ਕੌਫੀ, ਚਾਹ, ਮਸਾਲੇ, ਤੰਬਾਕੂ ਆਮਦ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਫਸਲਾਂ ਮਜਵੇਂ ਕਪਾਹ, ਸਣ, ਜੂਟ, ਭੰਗ, ਨੀਲ ਆਮਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦ ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਲੱਕੜ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਪਆਸਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਕੈਸੁਰੀਨਾ ਦੇ ਪੌਦੇ, ਤੇਂਦੂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਹੋਰਨਟ ਆਮਦ ਇਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਮਵੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੁਰੁਗੇਸਾ ਚੇਤੀ ਮਵ. ਮਚਨਨਾਥੰਬੀ ਗੌਂਡਨ, (1901) ਆਈ.ਐਲ.ਆਰ. 24 ਮੈਡ, 421 ਅਤੇ ਵੈਂਕਟਮਗਰੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਵ. ਅਯੱਪਾ ਰੈਡੀ, (1913) ਐਲ.ਐਲ.ਆਰ. 38 ਪਾਗਲ. 738, ਨਾਮਨਜ਼ੂਰ। Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) एस. सी. आर. सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट आयआयोग-कर, 1957 , पश्चिमबंगालकलकत्ता मई, 23 वी. राजाबेनोयकुमारसाहासरॉय ( भगवती, वेंकटटरामाअय्यरऔर जे. एल. कपूरजे.) आय-कर--, आय-"", -भारतीयआय-(1922 काछूटटवनवृक्षोंकीबिक्रीसेआययदिऔरजबकृषिकृषिकाअर्थकरअधिनियम11), एस. एस.2 ( 1 ) , 4 ( 3 ) ( viii)।आय-करआयुक्तद्वाराइसअपीलमेंनिर्णयकेलिएप्रश्नयहथथाकिक्यारु।51,978 निर्धारितीद्वाराअपनीवापसीमेंअपनीवनभूमिसेआयकेरूपमेंएसकेअर्थमेंकृषिप्राकृतिकआयकेरूपमेंा।2 ( 1 ) ा।4 ( 3 ) ( (viii) दिखायागयाथथभारतीयआयकरअधिनियमऔरइसप्रकारएसकेतहतकराधानसेमुक्तथथ150 अधिनियमका।यहजंगलसालपुरानाथथाऔरइसमेंसालऔरप्यासलकेपेड़थथे।यहकुछहिस्सोंमेंविनाशकारीतत्वों-द्वारासमयसमयपरपेड़ोंसेभराहुआथथाऔरएनिर्धारितीकोउनहिस्सोंमेंताजेपेड़लगानेपड़तेथथे।सालदरसालकाफीा।मात्रामेंमानवश्रमऔरकौशलकाउपयोगकरनापड़ताथथ जंगलकोबनाएरखना, काटटकरबेचेगएपेड़ोंकेडंठलसेशाखाओंकीरक्षाकरनाऔरइसकेनष्टहोचुकेपेड़ोंकोपुनर्जीवितकरना। भागोंद्वाराताजावृक्षारोपणण।निर्धारितीद्वारानियोजितकर्मचारी कटटाई, निराई, कटटाई, सफाई, नालियोंकोकाटटना, पेड़ोंकीरक्षाकरनाऔरखुदाईकरकेबीजबोनाजैसेकार्यकिए। धँसा-धँसाक्षेत्रोंमेंमिट्टीकोकाटटें।आय-करअधिकारीनेकरग्राहीकेछूटटकेदावेकोखारिजकरदियाऔरएककरोड़रुपयेकीराशिजोड़दी।34,430 .निर्धारणणीयआयकेलिए, रुपयेकीराशिकीअनुमतिदेतेहुए।17,548 खर्चकेरूपमें।सहायकआयकरआयुक्तनेमूल्यांकनकीपुष्टिकी।अपीलीयन्यायाधिकरणणनेअभिनिर्धारितकियाकिबीजोंकीबुवाईबहुतकमहोतीहैऔरजंगलकेउत्पादोंसेहोनेवालीआयअर्थकेभीतरकृषिआयनहींहोतीहैअपनाया, अधिनियमसे।उच्चन्यायालयनेएकविपरीतदृष्टिकोणणजिसमेंकहागयाकिी, मिट्टीकीजुताईआवश्यकनहींथथऔरआयकृषिप्राकृतिकआयथथीक्योंकिमानवश्रमऔरकौशलकोभूमिपरहीखर्चकिया, गयाथथाऔरनिर्धारितीकेपक्षमेंप्रश्नकाउत्तरदियागयाथथा।हालाँकिआयकरअधिकारियोंद्वारानिर्धारितीद्वारालगाएगएपेड़ोंा, ीसेवास्तवमेंप्राप्तआयकापतालगानेकाकोईप्रयासनहींकियागयाथथऔरनहीरिकॉर्डपरऐसीकोईसामग्रीरखीगईथथकापतालगायाजासके, जिससेइसकीसटटीकराशिलेकिनध्यानमेंरखतेहुए आई। इसकानिर्धारितीद्वाराकुलआयकीतुलनामेंदिखाएगएव्ययकेपरिमाणणकेअनुसारइसन्यायालयनेअभिनिर्धारितकियाकिएकबड़ाहिस्साउनकेद्वारालगाएगएवृक्षोंसेप्राप्तहुआहोगा। मूल्यांकनकर्ता। मानाजाताहैकिआयवास्तवमेंलगाएगएपेड़ोंसेप्राप्तहोतीहै निर्धारितीद्वाराकृषिआयकेअर्थमें [1958]सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 1957 , इसकीसटटीकराशिकापतालगानेकेलिएकीगईऔरइतनेलंबेसमयकेबादएकनईजांचअवांछनीयहोनेकेकारणणअपीलआयुक्तकीहोनीचाहिए। आय-कर, खारिज। '' 2 ( 1 ) ( ख) (i) भारतीयआय-करपश्चिमबंगालमेंकृषिशब्दहै। कलकत्ताअधिनियमएककृषककीसंपूर्णऔरएकीकृतगतिविधिकोदर्शाताहै।राजाबिनॉयकुमारनेअपनीउपजबढ़ानेकेलिएभूमिपरप्रदर्शनकियाऔरइसमेंसाहसरायजैसेबुनियादीऔरआवश्यककार्य, , , , शामिलहैंजिनकेलिएभूमिपरहीमानवकौशलऔरश्रमकीआवश्यकताहोतीहैजैसेकिमिट्टीकीजुताईबीजोंकीबुवाई, , जैसेरोपणणऔरभूमिपरइसीतरहकेकार्यऔरऐसेअन्यबादकेकार्यजोभूमिसेउपजअंकुरितहोनेकेबादकिएजातेहैंखरपतवार, ,विकासकेआसपासमिट्टीकीखुदाई -, देखभाल, , , , अवांछनीयअल्पवृद्धिकोहटटानाछंटटाईकटटाईबारवेस्टिंगऔरविपणणन।लेकिनयेबादकेसंचालनयदिबुनियादीसंचालनसेअसंबद्धहैं, तोअपनेआपमेंकृषिकागठननहींकरसकतेहैं।यहतभीकहाजासकताहैजबभूमिइसतरहकीएकीकृतगतिविधिकेअधीनहो, किइसकाउपयोग'कृषिउद्देश्य' केलिएकियाजाताहैऔरइसकीआयकोकृषिआयकहाजाताहै। अधिनियमकेअर्थकेभीतर। मामला-कानूनपरचर्चाकीगई। '' ऐसीकृषिद्वाराजोकुछभीउत्पादितकियाजाताहैवहएककृषिप्राकृतिकउत्पादहोनाचाहिएऔरकृषिशब्दकादायरा, केउनसभीकेवलपुरुषोंऔरमवेशियोंकेलिएअनाजऔरभोजनकेउत्पादनतकहीसीमितनहींहोनाचाहिएबल्किभूमिउत्पादोंतकविस्तारितहोनाचाहिएजिनकीउपभोगयाव्यापारऔरवाणिज्यकेलिएकुछउपयोगिताहै।फलोंऔरसब्जियोंकेबागान, बगीचे, चरागाह, पान, कॉफी, चाय, मसाले, विलासिताकीवस्तुएँजैसेकितंबाकूआदियावाणिज्यिकफसलेंजैसेकपास, सन, जूटट, भांग, नीलआदिकेसाथथ-साथथवनउत्पादजैसेलकड़ी, सालऔरप्यासलकेपेड़, कैजुआरीनाकेबागान, , तेंदूकेपत्तेहोरनटटआदिइसकेदायरेमेंआसकतेहैं। मुरुगेसाचेट्टीबनाम।चिन्नाथथांबीगौंडन, (1901) आई. एल. आर. 24 मैड, 421 औरवेंकटटगिरीबनामकेराजा।अयप्पारेड्डी, (1913) आई. एल. आर. 38 मैड।738 , अस्वीकृत। '' , कृषिशब्दऔरइसकीप्रक्रियाओंऔरउत्पादोंकाऐसाविस्तारितअर्थकेवलतभीमान्यहोसकताहैजबखेतीहोजिसका, , अर्थहैबुनियादीसंचालनऔरउनसेकभीअलगनहींकियाजासकताहै।इसलिएइसकेआगेविस्तारकेलिएकोईवारंटटनहींहैताकिउनगतिविधियोंकोशामिलकियाजासकेजोकिसीतरहसेहैं , , डेयरी-खेती, भूमिसेसंबंधितयाउसपरनिर्भरजैसेकिपशुओंकाप्रजननऔरपालनमक्खनऔरपनीरबनानाऔर मुर्गीपालन-खेती। मूलजीसिकाएंडकंपनी, पुनः(1925) 10 टटी. सी. 341 औरआयआयुक्त-करबनाम।के. ई. सुंदरामुदलियार, (1950) 18 आई. टटी. आर. 259, अस्वीकृत। Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) '' , कृषिशब्दऔरइसकीप्रक्रियाओंऔरउत्पादोंकाऐसाविस्तारितअर्थकेवलतभीमान्यहोसकताहैजबखेतीहोजिसका, , अर्थहैबुनियादीसंचालनऔरउनसेकभीअलगनहींकियाजासकताहै।इसलिएइसकेआगेविस्तारकेलिएकोईवारंटटनहींहैताकिउनगतिविधियोंकोशामिलकियाजासकेजोकिसीतरहसेहैं , , डेयरी-खेती, भूमिसेसंबंधितयाउसपरनिर्भरजैसेकिपशुओंकाप्रजननऔरपालनमक्खनऔरपनीरबनानाऔर मुर्गीपालन-खेती। मूलजीसिकाएंडकंपनी, पुनः(1925) 10 टटी. सी. 341 औरआयआयुक्त-करबनाम।के. ई. सुंदरामुदलियार, (1950) 18 आई. टटी. आर. 259, अस्वीकृत। हालाँकिमानवश्रमऔरकौशलदोनोंकीआवश्यकताहोतीहै बुनियादीऔरसाथथहीबादकेकार्योंकाप्रदर्शन, यहकेवलबुनियादीकार्योंकेमामलेमेंहीकहाजासकताहैकिइसतरहकेा, . कौशलऔरश्रमकोस्वयंभूमिपरखर्चकियागयाथथऔरयहअंतरमहत्वपूर्णहोजाताहैजहांवेअसंबद्धहोतेहैंऔरएससी. आर. करतेहैं। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट 103 , 1957 , यहएकएकीकृतगतिविधिनहींहैजैसाकिकेभूमिउत्पादोंकेमामलेमेंहोताहैजोसहजविकासकेहोतेहैंजहांमानवकौशलऔरश्रमहोतेहैं। , आयआयुक्तऐसेउत्पादोंकेविकाससंरक्षणणऔरपुनर्जननकोबढ़ावादेनेमेंहीखर्चकरतेहैं। ,पश्चिमबंगाल कलकत्ता -न्यायिकरायसर्वसम्मतहैकिजोउत्पादजंगलीउगतेहैं वी. , औरभूमिपरयासहजविकासकेहैंऔरभूमिपरकिसीभीराजाबिनॉयकुमारमानवकौशलयाश्रमकोशामिलनहींकरतेहैं-जोकुछभीनिर्धारितीकेपासहै।उनकेसंबंधमेंप्रदर्शनकरनेकेलिएसाहसरॉयकेवलउन्हेंएकत्रितकरनेकेलिएहै 's' 2 ( 1 ) राष्ट्रऔरविपणणनकृषिकेउत्पादनहींहैंऔरउनसेप्राप्तआयकेअर्थमेंकृषिआयनहींहै।अधिनियमसे। हालाँकि, जबनिर्धारितीभूमिकेइनउत्पादोंपरबादकेसंचालनकरताहै, तोउनसंचालनकीप्रकृतिकोऊपरबताएगएसिद्धांतोंकेआलोकमेंनिर्धारितकरनाहोगा। II 14 और19 उन्होंनेआगेकहाकिइसतर्ककाकोईआधारनहींहैकिसंविधानकीसातवींअनुसूचीकीसूचीकीप्रविष्टियोंमें-कृषिऔरवानिकीकोकानूनकेअलगअलगशीर्षोंकेरूपमेंसीमांकनकरनेसेउन्हेंपारस्परिकरूपसेअनन्यबनानेकाप्रभावपड़ताहै।वानिकीसेहोनेवालीआयकृषिकीपरिभाषाकेअंतर्गतआतीहै आय'2 ( 1 ) भारतीयआय-46 एसमेंनिहितहै।करअधिनियमकीप्रविष्टिकेतहतकृषिआयहोगीऔरइसप्रकारयह उसअधिनियमकीपरिधि। :सिविलअपीलीयक्षेत्राधिकारसिविलअपीलसं। 165 1954 का। 27 लाफअपील,मईकेफैसलेऔरआदेशकेखि 1953 , आय-करमेंकलकत्ताउच्चन्यायालयका 1952 . 35।कासंदर्भसं . एन. जोशीऔरआर. एच. ढेबर।अपीलार्थीकीओरसेजी . एन. ज्योतिशचंद्रपालऔरडीमुखर्जी उत्तरदाता। 1957. 23 ामई।न्यायालयकानिर्णयथथ भगवती, जे. द्वारादीगई-यहअपीलजे. भगवतीकेतहतफिटटनेसप्रमाणणपत्रकेसाथथकीगईहै।66भारतीयआय-करअधिनियम(का11) काए(2) 1922 ) केनिर्णयऔरआदेशकेखिलाफनिर्देशितकियाजाताहै कलकत्तामेंउच्चन्यायालयएकसंदर्भपर एसकेतहत।66 ( 1 ) अधिनियमसे। 6,000 प्रतिवादीकेपासएकड़वनक्षेत्रहै। भूमिराजस्वकेलिएनिर्धारितऔरसालकेसाथथउगाईगईभूमिऔर ा।प्यासलकेपेड़।जंगलमूलरूपसेस्वतःस्फूर्तथथ", मानवकौशलऔर104 [1958]विकाससर्वोच्चन्यायालयरिपोर्टोंकीसहायतासेनहींबढ़ा 1957 लाओबर"औरयहलगभग150 वर्षोंसेअस्तित्वमेंहै।-[आयुक्तवर्ष।आयकरकेनिर्धारितीद्वाराइसवनसेपेड़ोंकीबिक्रीसेकाफीआयप्राप्तहोतीहै।आकलनपश्चिमकलकत्तावर्षा]जिसमेंइसवनआयपरअंतिमकरलगायागयाथथ बंगाल, भारतीयआय-करअधिनियम1923-24 ालेकिनउसकेबादऔर1944-45 तकजोकिप्रश्नमेंनिर्धारणणवर्षहै, इसेहमेशाा।1944-45 ा, खातेसेबाहररखाजाताथथकेलिएमूल्यांकनभीपहलेकिसीभीवनआयमेंशामिलकिएबिनाकियागयाथथा।34. लेकिनमूल्यांकनकोएसकेतहतफिरसेखोलागयाथथएकेजवाबमें राजाबेनीकुमार साहासरॉय भगवतीजे। 22 ( 2 ) 34 , एसकेतहतनोटिस।एसकेसाथथपढ़ें।अधिनियमकेअनुसारप्रत्यर्थीनेसकलदर्शातेहुएएकविवरणणीप्रस्तुतकी51,978 , रुपयेकीरसीद।उक्तजंगलसे।हालाँकिएकदावाकियागयाथथाकिउक्तआयअधिनियमकेतहतआकलनयोग्यनहींथथीक्योंकियहकृषिआयथथी। ी।4 ( 3 ) ( (viii) औरएसकेतहतछूटटदीगईथथअधिनियमका।आयकरअधिकारीनेइसदावेकोखारिजकरदियाऔर34,430 रुपयेकीराशिजोड़दी।राशिकीअनुमतिदेनेकेबादवनसेप्राप्तआयकेरूपमेंनिर्धारणणीयआयकेलिए .17,548 रुखर्चकेरूपमें।अपीलीयसहायकआयुक्तनेमूल्यांकनकीपुष्टिकीऔर आय-ी, करअपीलीयन्यायाधिकरणणकीभीरायथथी।किउक्तआयकृषिआयनहींथथबल्किस्वाभाविकविकासकीजंगलीउपजकीबिक्रीसेप्राप्तआयथथीऔरइसप्रकारइसकेअंतर्गतनहींआतीथथी- एस.2 ( 1 ) 66 ( 1 ) अधिनियमसे।निर्धारितीकेकहनेपरन्यायाधिकरणणनेएसकेतहतउच्चन्यायालयकोसंदर्भितकिया।,अधिनियमकेआदेशसेउत्पन्नहोनेवालेकानूनकेदोप्रश्न ाःजिनमेंसेएकथथ " , 34,430 "आय" -चाहेतथ्योंपरऔरइसमामलेकीपरिस्थितियोंमेंरुपयेकीराशि।कृषिहैऔरइसप्रकारभारतीयआयकरकीधारा4 (3) (viii) है।केतहतकरकेभुगतानसेछूटट स्थथापितः " ( i) 6,000 है।वनोंसेआच्छादितक्षेत्रलगभग एकड़मेंउगनेवालेपेड़सालऔरपियसालहैं। ( (ii) लगभग150 है।इसकीस्वतःस्फूर्तवृद्धि बरसोंपुराना।यहजंगलनहींहैजिसकीसहायतासेउगायाजाताहै Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) ਮੁਰੁਗੇਸਾ ਚੇਤੀ ਮਵ. ਮਚਨਨਾਥੰਬੀ ਗੌਂਡਨ, (1901) ਆਈ.ਐਲ.ਆਰ. 24 ਮੈਡ, 421 ਅਤੇ ਵੈਂਕਟਮਗਰੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਵ. ਅਯੱਪਾ ਰੈਡੀ, (1913) ਐਲ.ਐਲ.ਆਰ. 38 ਪਾਗਲ. 738, ਨਾਮਨਜ਼ੂਰ। 'ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਿਮਕਮਰਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਮਜਹੇ ਮਵਸਮਤਿਤ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਮਜੱਥੇ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਜਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬੁਮਨਆਦੀ ਸੰਚਾਲਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਮਵਸਥਾਰ ਲਈ ਕੋਈ ਵਾਰੰਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਮਜਹੀਆਂ ਗਤੀਮਵਿੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਮਕਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਾਂ ਮਨਰਭਰ ਹਨ, ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਪਿਜਨਨ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਡੇਅਰੀ-ਫਾਰਮਮੰਗ, ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੋਲਟਰੀ-ਫਾਰਮਮੰਗ। ਮੂਲਜੀ ਮਸੱਕਾ ਐਡ ਕੰਪਨੀ, ਇਨ ਰੀ, (1925) 10 ਟੀ.ਸੀ. 341 ਅਤੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਬਨਾਮ ਕੇ.ਈ. ਸੁੰਦਰਾ ਮੁਦਲੀਆਰ, (1950) 18 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 259, ਨਾਮਨਜ਼ੂਰ। ਹਾਲਾਂਮਕ ਮਨੁੱਖੀ ਮਕਰਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਮੁਢਲੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੋਵਾਂ ਮਵੱਚ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੇਵਲ ਬੁਮਨਆਦੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਮਵੱਚ ਹੀ ਮਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮਕ ਅਮਜਹੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਮਕਰਤ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭੇਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮਜੱਥੇ ਉਹ ਅਸੰਬੰਮਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਏਕੀਮਕਿਤ ਗਤੀਮਵਿੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਮਵੱਚ ਜੋ ਸਵੈ-ਚਾਲਤ ਮਵਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਮਜੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਮਕਰਤ ਅਮਜਹੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਮਵਕਾਸ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਮਵੱਚ ਮਸਰਫ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨਆਂਇਕ ਰਾਏ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਹੈ ਮਕ ਉਹ ਉਤਪਾਦ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ ਜਾਂ ਮਕਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਿ ਮਵਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮਸਰਫ ਖਪਤ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਮਟੰਗ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਆਮਦਨ ਐਸ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਕਟ ਦੇ 2(1)। ਜਦੋਂ, ਹਾਲਾਂਮਕ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪਿਮਕਰਤੀ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਮਸਿਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਵੱਚ ਮਨਰਿਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਮਕਹਾ ਮਕ ਇਸ ਦਲੀਲ ਦਾ ਕੋਈ ਆਿਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਕ ਸੰਮਵਿਾਨ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੀ ਸੂਚੀ II ਦੀਆਂ ਐਟਰੀਆਂ 14 ਅਤੇ 19 ਮਵੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਜੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪਿਭਾਵ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਤ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦਾ 2(1) ਐਟਰੀ 46 ਦੇ ਤਮਹਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਉਸ ਐਕਟ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਮਵੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਸਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਮਿਕਾਰ ਖੇਤਰ: 1954 ਦੀ ਮਸਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰ. 165। 1952 ਦੇ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਹਵਾਲਾ ਨੰਬਰ 35 ਮਵੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 27 ਮਈ, 1953 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਪੀਲ। ਜੀ.ਐਨ. ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਰ.ਐਚ. ਢੇਬਰ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਲਈ ਜੋਮਤਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਲ ਅਤੇ ਡੀ.ਐਨ. ਮੁਖਰਜੀ। 1957. ਮਈ 23. ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਦੁਆਰਾ ਮਦੱਤਾ ਮਗਆ ਸੀ ਭਾਗਵਤੀ, ਜੇ.-ਸ ਦੇ ਅਿੀਨ ਮਫਟਨੈਸ ਸਰਟੀਮਫਕੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅਪੀਲ. ਇੰਡੀਅਨ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ (1922 ਦਾ XI) ਦਾ 66ਏ(2) ਕਲਕੱਤਾ ਮਵਖੇ ਮਨਆਂਇਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਵਰੁੱਿ ਹੈ। ਐਕਟ ਦੀ 66(1)। ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਕੋਲ 6,000 ਏਕੜ ਜੰਗਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਮਜਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਏ ਲਈ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਪਆਸਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਗਾਇਆ ਮਗਆ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਅਸਲ ਮਵੱਚ ਸਵੈ-ਚਾਲਤ ਮਵਕਾਸ ਦਾ ਸੀ, "ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਮਿਆ ਅਤੇ ਲਾਓਬਰ" ਅਤੇ ਇਹ ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਮਵੱਚ ਹੈ। ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਮਵਕਰੀ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਆਮਦਨ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਿੀਨ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1923- ਸੀ। 24 ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ 1944-45 ਤੱਕ, ਜੋ ਮਕ ਪਿਸ਼ਨ ਮਵੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਮਖਆ ਮਗਆ ਸੀ, 1944-45 ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵੀ ਪਮਹਲਾਂ ਮਕਸੇ ਵੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਆਮਦਨ ਮਵੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਮਬਨਾਂ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਪ ਸੀ। - 34 ਦੇ ਅਿੀਨ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਮਲਹਆ ਮਗਆ ਹਾਲਾਂਮਕ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਸੀ ਮਕ ਇਹ ਆਮਦਨੀ ਐਕਟ ਦੇ ਅਿੀਨ ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਐਕਟ ਦੇ 4(3) (viii) ਦੇ ਤਮਹਤ ਛੋਟ ਮਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਕਮ ਜੋੜ ਮਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ 34,430 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਆਮਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਮਵੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗ ਆਮਦਨ ਲਈ। ਖਰਚੇ ਵਜੋਂ 17,548. ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਮਮਸ਼ਨਰ ਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਪੀਲੀ ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਦੀ ਵੀ ਰਾਏ ਸੀ ਮਕ ਉਕਤ ਆਮਦਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਵਕਾਸ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਉਪਜ ਦੀ ਮਵਕਰੀ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਆਮਦਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਐਸ. ਐਕਟ ਦੇ 2(1)। ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਕਮਹਣ 'ਤੇ ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਐੱਸ. ਐਕਟ ਦੇ 66(1) ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦੋ ਸਵਾਲ। ਮਜਸ ਮਵੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ: "ਕੀ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਮਵੱਚ। ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ, 34,430 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ "ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ" ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਦੀ ਿਾਰਾ 4 (3) (viii) ਦੇ ਤਮਹਤ ਟੈਕਸ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਛੋਟ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ? Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) Case-law discussed. Whatever is produced by such agriculture must be an agricul-tural product and the ambit of the term 'agriculture' cannot be confined merely to the production of grain and food for men and cattle but must extend to all products of the land that have some utility either for consumption or trade and commerce. Fruit and vegetable plantations, groves, pastures, articles of luxury such as betel, coffee, tea, spices, tobacco etc. or commercial crops like cotton, flax, jute, hemp, indigo etc. as also forest products such as timber, sol and piyasal trees, casuarina plantations, tendu leaves,. horranuts etc. can come within its ambit. Murugesa Chetti v. Chinnathambi Goundan, (1901) I.LR. 24 Mad. 421 and Raja of Venkatagiri v. Ayyappa Reddy, (1913) I.LR. 38 Mad. 738, disapproved. Such an extended meaning of the term 'agriculture' and it& processes and products can be tenable only where there is cultiva-tion, which means the basic operations, and can never be disso-ciated from them. There is, therefore, no warrc1.nt for its further extension so as to include activities which are in some way connected with or dependent on land, such as breeding and rear-ing of livestock, dairy-farming, butter and cheese making and poultry-farming. Moo/ji Sicko & Co., In re, (1925) 10 T.C. 341 and Commissioner of Income-tax v. K. E. Sundara Mudaliar, (1950) 18 l.T.R. 259, disapproved. Although human labour and skill are required both in the performance of the basic as well as the subsequent operati~ns, it is only in the case of the basic operations alone that such skill and labour can be said to have been spent on the land itcself, and this distinction becomes important where they arc disjointed and do S.C.R. SUPREME COURT REPORTS not form an integrated activity, as in the case of products of land that are of spontaneous growth where hunian skill and labour are spent merely in fostering the growth, preservation and regenera-tion of such products. 1957 The Commissioner·of Income-tax, West Bengal, Calcutta v. -Judicial opinion is unanimous that products which grow wild on the land or are of spontaneous growth and do not involve any Raja Benoy Kumar human skill or labour on the land, and all that the assessee has. Sahas Roy to perform in respect of them is only to collect them for consump--tion and marketing, are not products of agriculture and the income derived from them is not agricultural income within the meaning of s. 2(1) of the Act. When, however, the assessee performs subsequent operations on these products of land, the nature of those operations will have to be determined in the light of the principles enunciated above. Held.further, that there is no basis for the argument that the· demarcation of- agriculture and forestry as separate head~ of legis-lation in Entries 14 and 19 of List II of the Seventh Schedule to the Constitution has the effect of making them mutually exclusive. Income from forestry coming within the definition of 'agricultural income' contained in s. 2(1) of the Indian Income-tax Act will be agricultural income under Entry 46 and thus fall within the purview of that Act. . CIVIL APPELLATE JURISDICTION : Civil Appeal No. 165of1954. Appeal from the judgment and order dated May 27, 1953, of the Calcutta High Court in Income-tax Reference No. 35 of 1952. G. N. Joshi and R.H. Dhebar, for the appellant. Jyotish Chandra Pal and D. N. Mukherjee, for the respondent. 1957. May 23. The Judgment of the Court was delivered by BHAGW ATI, J .-This appeal with certificate of fitness Bhagwati [1]· under s. 66A(2) of the Indian Income-tax Act (XI of 1922) is directed againstthe Judgment and order of the High Court of Judicature at Calcutta on a refer-ence under s. 66(1) of the Act. The respondent owns an area of 6,000 acres of forest land assessed to land revenue and grown with Sal and Piyasal trees. The forest was originally of spontaneous growth, "not grown by the aid of human skill and 104 SUPREME COURT REPORTS (1958] Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) एस.2 ( 1 ) 66 ( 1 ) अधिनियमसे।निर्धारितीकेकहनेपरन्यायाधिकरणणनेएसकेतहतउच्चन्यायालयकोसंदर्भितकिया।,अधिनियमकेआदेशसेउत्पन्नहोनेवालेकानूनकेदोप्रश्न ाःजिनमेंसेएकथथ " , 34,430 "आय" -चाहेतथ्योंपरऔरइसमामलेकीपरिस्थितियोंमेंरुपयेकीराशि।कृषिहैऔरइसप्रकारभारतीयआयकरकीधारा4 (3) (viii) है।केतहतकरकेभुगतानसेछूटट स्थथापितः " ( i) 6,000 है।वनोंसेआच्छादितक्षेत्रलगभग एकड़मेंउगनेवालेपेड़सालऔरपियसालहैं। ( (ii) लगभग150 है।इसकीस्वतःस्फूर्तवृद्धि बरसोंपुराना।यहजंगलनहींहैजिसकीसहायतासेउगायाजाताहै ; एस. सी. आर. 105 (iii) वनकोकभी-मानवकौशलऔरश्रमसर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्टकभीइसकेलिएचुनाजाताहै।1957 , बिक्रीकेउद्देश्योंऔरजिसस्थथानसेआयुक्तद्वाराबेचेगएपेड़ोंकोकाटटाजाताहैउसकीरक्षावनरक्षकोंद्वाराकीजाती-है आय-कर, ,पश्चिमबंगाल ;शाखाओंकीरक्षाकरें कलकत्ता(iv) यहसंतोषजनकरूपसेसाबितहोगयाहैकिराजाबिनॉयवी. कुमार काफीमात्रामेंमानवश्रमऔरदेखभालहै साहासरॉय वनोंकोबनाएरखनेकेलिएसालदरसाललागूकियाजारहाहै। भगवतीजे। -; (v) जीवितरहनेकेसाथथसाथथमवेशियोंद्वाराविनाशऔरअन्यकारणणोंसेनष्टहोनेवालेभागोंकोपुनर्जीवितकरनेकेलिएभी;निर्धारितीद्वारानिम्नलिखितविशिष्टकार्योंकोकरनेकेलिएकर्मचारियोंकोनियुक्तकियाजाताहै ( क) ,छँटटाई ( ख) ,खरपतवारनिकालना ( ग) ,गिरना ( घ) , ,वर्षाजलकेप्रवाहमेंसहायताकेलिएनहरोंकोसाफकरनाकाटटना ( च) ,पेड़ोंकोकीटटोंऔरअन्यविनाशकारीतत्वोंसेबचाना ( छ) बंजरक्षेत्रोंमेंमिट्टीखोदनेकेबादबीजबोना। न्यायाधिकरणणनेपायाकिमानवकारोजगार (ए) से(एफ) ा।किसीभीस्वाभाविकवनकेरखरखावऔररखरखावकेलिएवस्तुओंमेंश्रमऔरकौशलआवश्यकथथहोतीहै।मद(जी) , , . सी. ए. ा।वृद्धिकेसंबंधमेंहालांकियहपायागयाकिउक्तऑपरेशनकेवलओकियागयाथथ भौगोलिकरूपसेऔरउसक्षेत्रकेएकछोटटेसेहिस्सेमेंजहांमूलवृद्धिपाईगईथथी , पूरीतरहसेअपमानित।इसतरहकेअवसरहालांकिकमऔरबहुतकमथथसामान्यप्रक्रियायहथथीकिजबभीकोईपेड़काटटाा, तोलगभग6 "जाताथथऊंचाईकाएकडंठलबरकराररहजाताथथाजोसमयकेसाथथनएविकासकेलिएचारोंओरशाखाओंकोभेजताथथा।यहतबतकचलतारहाजबतककिकोईक्षेत्रपूरीतरहसेनष्टनहींहोगया। इससंदर्भकीसुनवाईउच्चन्यायालयनेकीऔरउच्चन्यायालयनेकहाकिभूमिकीवास्तविकखेती ा, इसकीआवश्यकतानहींथथीऔरचूंकिवनकेविकासकेलिएमानवश्रमऔरकौशलखर्चकियाजाताथथइसलिएवनसेहोनेवालीआयकृषिआयथथी।तदनुसारयह उपरोक्तप्रश्नकाउत्तरहांमेंदिया। 106 [1958]सर्वोच्चन्यायालयरिपोर्ट 1957 राजस्वनेयोग्यताकाअपेक्षितप्रमाणणपत्रप्राप्तकिया -कर,इसन्यायालयमेंअपीलकेलिएआयुक्तऔरइसलिएयहअपील।आय इसपरविचारकेलिएजोप्रश्नउत्पन्नहोताहै ,पश्चिमबंगाल अपीलयहहैकिक्यासालकीबिक्रीसेप्राप्तआय कलकत्ता निर्धारितीकेस्वामित्ववालेजंगलमेंराजाबिनॉयकुमारऔरपियसालकेपेड़ ाजोमूलरूपसेसहजविकासकाजंगलथथ साहासरॉय " "मानवकौशलऔरश्रमकीसहायतासेविकसितनहींहुआलेकिन भगवतीजे। जिसपरमामलेकेविवरणणमेंवर्णितवानिकीसंचालननिर्धारितीद्वाराकियागयाथथाजिसमेंमानवकौशलकाकाफीखर्चशामिलथथाऔर श्रमकेअर्थकेभीतरकृषिआयहै एस।2 ( 1 ) ।4 ( 3 ) ( (viii) भारतीयआय-औरइसप्रकारएसकेतहतकरकेभुगतानसेछूटटकरअधिनियम। 2 (1) (अधिनियमकीधाराकृषिआयऔरराज्योंकोपरिभाषितकरतीहैजहांतकयहइसअपीलकेउद्देश्योंकेलिए):प्रासंगिकहै ( 1 ) " "आय" कृषिकाअर्थः ( क) , भूमिसेप्राप्तकोईकिरायायाराजस्वजिसकाउपयोगकृषिउद्देश्योंकेलिएकियाजाताहैऔरयातोकरयोग्यक्षेत्रोंमें-भूमिराजस्वकेलिएमूल्यांकनकियाजाताहैयाइसकेअधिकारियोंद्वारामूल्यांकनऔरएकत्रकीगईस्थथानीयदरकेअधीनहै। सरकारइसप्रकारः ( (ख) ऐसीभूमिसेनिम्नलिखितद्वाराप्राप्तकोईआयः ( (i) , याकृषि ( (ii) किसीकृषकयाप्राप्तकर्ताद्वाराउसप्रकारकीकिसीभीप्रक्रियाकानिष्पादनजोआमतौरपरकिसीकृषकयाप्राप्तकर्ताद्वाराअपनेद्वाराउठाएगएयाप्राप्तकिएगएउत्पादकोकिराएपरलेनेकेलिएउपयुक्तबनानेकेलिएनियोजितकीजातीहै। बाजार, या ( (ग) , कृषकयाप्राप्तकर्ताद्वाराउसकेद्वाराउगाईगईयाप्राप्तकीगईउपजकीबिक्रीजिसकेसंबंधमेंकोईअन्यप्रक्रियानहींकीगईहै। उपखंड(ii) ;मेंवर्णितप्रकृतिकीप्रक्रियाकीतुलनामें 4 (3) अधिनियमकीधारामेंनिम्नलिखितप्रावधानहैंः " ( 3 ) , निम्नलिखितवर्गोंकेअंतर्गतआनेवालीकोईभीआयलाभयालाभकुलआयमेंशामिलनहींकियाजाएगा। ;उन्हेंप्राप्तकरनेवालेव्यक्तिकीआय ( viii) आय।कृषि "एस. सी. आर. 107 भलेहीआय" जोहैसर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्टकृषि 1957 एसकेतहतछूटटदीगईहै।4 ( 3 ) ( (viii) अधिनियमकोआयुक्तोंमेंपरिभाषितकियागयाहै।2 ( 1 ) जैसाकिऊपरबतायागयाहै, -कर, "" इसअधिनियममेंआयपश्चिमबंगालयाकृषिउद्देश्यकीकोईपरिभाषानहींहैऔर कलकत्ता इसलिएयहनिर्धारितकियाजाताहैकिकॉनोटटाक्याहै वी. राजाबिनॉयकुमार इनशर्तोंका। साहासरॉय सूची2 कीप्रविष्टियों14 और19 परआधारिततर्क भगवतीजे। Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) ਮਜਸ ਮਵੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ: "ਕੀ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਮਵੱਚ। ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ, 34,430 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ "ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ" ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਦੀ ਿਾਰਾ 4 (3) (viii) ਦੇ ਤਮਹਤ ਟੈਕਸ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਛੋਟ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ? "(i) ਜੰਗਲ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਖੇਤਰ ਲਗਭਗ 6,000 ਏਕੜ ਹੈ, ਮਜਸ ਮਵੱਚ ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਪਆਸਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿ ਰਹੇ ਹਨ; (ii) ਇਹ ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਵੈ-ਚਾਲਤ ਮਵਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਮਕਰਤ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉੱਮਗਆ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; (iii) ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈ ਮਵਕਰੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪਾਰਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਮਜਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦਰਖਤ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਤ ਗਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਮਖਆ ਲਈ ਰੱਮਖਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ;’ (iv) ਇਹ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਮਗਆ ਹੈ ਮਕ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮਜਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਹੱਮਸਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਮਵੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਕਰਤ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ; (v) ਮਨਮਨਮਲਖਤ ਖਾਸ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਮਨਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; (ਏ) ਛਾਂਟੀ, (ਬੀ) ਨਦੀਨ, (ਸੀ) ਮਡੱਗਣਾ, (ਡੀ) ਕਲੀਅਮਰੰਗ, (ਈ) ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਮਵੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਚੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ, (ਐਫ) ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੀਮੜਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਵਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ, (ਜੀ) ਘਟੀਆ ਖੇਤਰਾਂ ਮਵੱਚ ਮਮੱਟੀ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜ ਬੀਜਣਾ।" ਮਟਿਮਬਊਨਲ ਨੇ ਪਾਇਆ ਮਕ ਕੁਦਰਤੀ ਮਵਕਾਸ ਵਾਲੇ ਮਕਸੇ ਵੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਏ) ਤੋਂ (ਐਫ) ਮਵੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਕਰਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਆਈਟਮ (ਜੀ) ਦੇ ਸੰਬੰਿ ਮਵੱਚ, ਹਾਲਾਂਮਕ, ਇਹ ਪਾਇਆ ਮਗਆ ਮਕ ਉਕਤ ਕਾਰਵਾਈ ਮਸਰਫ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮਜਹੇ ਮਹੱਸੇ ਮਵੱਚ ਮਜੱਥੇ ਅਸਲ ਮਵਕਾਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਹਾਂ ਨਕਾਮਰਆ ਮਗਆ ਪਾਇਆ ਮਗਆ ਸੀ। ਅਮਜਹੇ ਮੌਕੇ ਹਾਲਾਂਮਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਮਵਚਕਾਰ ਸਨ, ਆਮ ਪਿਮਕਮਰਆ ਇਹ ਸੀ ਮਕ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਕੱਮਟਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਲਗਭਗ 6 ਉਚਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁੰਡ ਬਰਕਰਾਰ ਰਮਹੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਾਜ਼ੀ ਮਵਕਾਸ ਮਲਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਮਰਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਕ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰਹਾਂ ਨਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਹਾਈਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ਮਕਹਾ ਮਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਾਸਤਮਵਕ ਕਾਸ਼ਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਿੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਮਕਰਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਖਰਚੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਰੋਕਤ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹਾਂ ਮਵੱਚ ਮਦੱਤਾ ਮਗਆ। ਦ ਮਾਲ ਨੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਫਟਨੈਸ ਦਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਰਟੀਮਫਕੇਟ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਅਪੀਲ ਮਵੱਚ ਮਵਚਾਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਮਕ ਕੀ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਮਵੱਚ ਸਲ ਅਤੇ ਮਪਆਸਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਵਕਰੀ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਹੋਈ ਆਮਦਨ ਜੋ ਮਕ ਅਸਲ ਮਵੱਚ "ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਮਕਰਤ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉੱਮਗਆ" ਬਲਮਕ ਸਵੈ-ਚਾਲਤ ਮਵਕਾਸ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਕੇਸ ਦੇ ਮਬਆਨ ਮਵੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਕੰਮ ਜੋ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਮਜਸ ਮਵੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਮਕਰਤ ਦੇ ਖਰਚੇ ਦੀ ਕਾਫੀ ਰਕਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਹੈ ਐੱਸ. 2(1) ਅਤੇ ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਐਸ ਦੇ ਅਿੀਨ ਟੈਕਸ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਛੋਟ. 4 (3) (viii) ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ. ਐਕਟ ਦਾ ਸੈਕਸ਼ਨ 2(1) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪਮਰਭਾਮਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਮਜੱਥੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਇਸ ਅਪੀਲ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ): (1) "ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: (ਏ) ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਕੋਈ ਵੀ ਮਕਰਾਇਆ ਜਾਂ ਮਾਲੀਆ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਮਤਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਟੈਕਸਯੋਗ ਖੇਤਰਾਂ ਮਵੱਚ ਭੂਮੀ-ਮਾਲੀਆ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਮਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਸਥਾਨਕ ਦਰ ਦੇ ਅਿੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਜਵੇਂ ਮਕ: (ਬੀ) ਅਮਜਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਕੋਈ ਆਮਦਨ: (i) ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜਾਂ (ii) ਮਕਸੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਜਾਂ ਮਕਰਾਏ ਦੇ ਪਿਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਕਸੇ ਵੀ ਪਿਮਕਮਰਆ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਕਸੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਜਾਂ ਮਕਰਾਏ ਦੇ ਪਿਾਪਤਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਮਵੱਚ ਮਲਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਾਂ (iii) ਮਕਸੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਜਾਂ ਪਿਾਪਤਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਉਗਾਈ ਜਾਂ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮਕਰਾਏ ਦੇ ਰੂਪ ਮਵੱਚ ਮਵਕਰੀ, ਮਜਸ ਦੇ ਸਬੰਿ ਮਵੱਚ ਉਪ-ਿਾਰਾ (ii) ਮਵੱਚ ਵਰਮਣਤ ਪਿਮਕਰਤੀ ਦੀ ਪਿਮਕਮਰਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਿਮਕਮਰਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 4(3) ਪਿਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ:- "(3) ਹੇਠ ਮਲਖੀਆਂ ਸ਼ਿੇਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮਦਨ, ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਵਅਕਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਮਵੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ; (viii) ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ… ਭਾਵੇਂ ਮਕ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ" ਜੋ ਮਕ ਐਸ ਅਿੀਨ ਛੋਟ ਮਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਐਕਟ ਦੀ 4(3) (viii) ਨੂੰ ਐਸ ਮਵੱਚ ਪਮਰਭਾਮਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਹੈ। 2(1) ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਉਪਰੋਕਤ, ਐਕਟ ਮਵੱਚ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਜਾਂ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦੇਸ਼" ਦੀ ਕੋਈ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਨਰਿਾਰਤ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਮਕ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ। Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) BHAGW ATI, J .-This appeal with certificate of fitness Bhagwati [1]· under s. 66A(2) of the Indian Income-tax Act (XI of 1922) is directed againstthe Judgment and order of the High Court of Judicature at Calcutta on a refer-ence under s. 66(1) of the Act. The respondent owns an area of 6,000 acres of forest land assessed to land revenue and grown with Sal and Piyasal trees. The forest was originally of spontaneous growth, "not grown by the aid of human skill and 104 SUPREME COURT REPORTS (1958] 1957 laobur" and it has been in existence for about 150 1 he Commissioner years. A considerable income is derived by the assessee 01 ,Income-tax, from sales of trees from this forest. The assessment JI est Bengal, . h. h h. ,. . 1 d d [Calcutta year m w 1c t 1s 1orest mcome was ast taxe un er the Indian Income-tax Act was 1923-24 but thereafter R a;a [. ]Sahas [s'" ]''"'Y Roy numar [v ]an d ti '11 1944 -45 w h' h . 1c 1s t e assessment year m ques-h · J(-. 01 tion, it was always left out of account. The assessment ,.[8]"'" • for 1944-45 also was first made without including there-in any forest income, but the assessment was subse-quently re-opened under s. 34. In response to a notice under s. 22(2) read with s. 34 of the Act, the respondent submitted a return showing the gro$s receipt of Rs. 51,978 from the said forest. A claim was, however, made that the said income was not assessable under the Act as it was agricultural income and was exempt under s. 4(3) (viii) of the Act. The Income Tax Officer rejected this claim and added a sum of Rs. 34,430 to the assessable income as income derived from the forest after allowing a sum of Rs. 17 ,548 as expenditure. The Appellate Assistant Commissioner confirmed the assessment and the Jncome-tax Appellate Tribunal also, was of opinion that the said income was not agricultural income but was .income derived from the sale of jungle produce of spontaneous growth and as such was. not covered by s. 2(1) of the Act. At the instance of the assessee the Tribunal referred to the High Court under s. 66(1) of the Act two questions of law arising out of its order, one of which was: "Whether on the facts and in the circumstances of this case, the sum of Rs. 34,430 is "agricultural income" and as such is exempt from payment of tax under section 4 (3) (viii) of the Indian Income-tax Act?" The Tribunal submitted a statement of case from which the following facts appear as admitted or established : "(i) The area covered by the forest is about 6,000 acres, trees growing being Sal and Piyasal; (ii) It is of spontaneous growth being about 150 years old. It is not a forest grown by the aid of human skill and labour;· S.C.R. SUPREME COURT REPORTS (iii) The fores·t is occasionally parcelled out for 1957 the purposes of sale and the space from which trees The Commissioner sold are cut away is guarded by forest guards to ' 01 West Income-tax, Bengal, Income-tax, Bengal, Bengal, protect offshoots; Calcutta 01 ' West Income-tax, Bengal, Income-tax, Bengal, Bengal, Calcutta that R<rja Ben~y Kumar is Sahas Roy Bhagwati .1. (iv) It has been satisfactorily proved .considerable amount of human labour and care is being applied year after year for keeping the forest alive as also for reviving the portions that get denuded as a result of destruction by cattle and other causes; (v) The staff is employed by the asscssee to perform the following specific operations; (a) Pruning, . (b) Weeding, (c) Felling, ( d) Clearing, (e) Cutting of channels to help the flow of rain water, (f) Guarding the trees against pests and other destructive elements, (g) Sowing of seeds after digging of the soil in denuded areas." The Tribunal found that the employment of human Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) ;उन्हेंप्राप्तकरनेवालेव्यक्तिकीआय ( viii) आय।कृषि "एस. सी. आर. 107 भलेहीआय" जोहैसर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्टकृषि 1957 एसकेतहतछूटटदीगईहै।4 ( 3 ) ( (viii) अधिनियमकोआयुक्तोंमेंपरिभाषितकियागयाहै।2 ( 1 ) जैसाकिऊपरबतायागयाहै, -कर, "" इसअधिनियममेंआयपश्चिमबंगालयाकृषिउद्देश्यकीकोईपरिभाषानहींहैऔर कलकत्ता इसलिएयहनिर्धारितकियाजाताहैकिकॉनोटटाक्याहै वी. राजाबिनॉयकुमार इनशर्तोंका। साहासरॉय सूची2 कीप्रविष्टियों14 और19 परआधारिततर्क भगवतीजे। 14 संविधानकीसातवींअनुसूचीकातुरंतनिपटटाराकियाजासकताहै।यहआग्रहकियागयाकिप्रविष्टिसंख्यामेंकृषिशिक्षाऔरअनुसंधान, कीटटोंसेसुरक्षाऔरपादपरोगोंकीरोकथथामसहितकृषिकाउल्लेखकियागयाहै, जबकिप्रविष्टिसंख्या19 मेंवनोंकाउल्लेखकियागयाहैऔरइसलिएकृषिऔरवनोंकेबीचसीमांकनकीएकस्पष्टरेखाहैजिसकेपरिणणामस्वरूपवानिकीा, कोकृषिकेभीतरशामिलनहींकियाजासकताहै।यदिवानिकीकोइसप्रकारकृषिमेंशामिलनहींकियागयाथथतोवानिकीसेकोईभीआयकृषिआयनहींहोसकतीथथीऔरवनकेपेड़ोंकीबिक्रीसेनिर्धारितीद्वाराप्राप्तआयबिल्कुलभीकृषिआयनहींहोी, यहभारतीयआय-सकतीथथक्योंकिकरअधिनियममेंदीगईकृषिआयकीपरिभाषाकेअर्थकेभीतरकृषिद्वाराभूमिसेप्राप्त, नहींथथी।हालाँकियहतर्कइसतथ्यकोध्यानमेंनहींरखताहैकिसंविधानकीसातवींअनुसूचीकीसूचियोंमेंप्रविष्टियाँविधानकेप्रमुखहैंजिनकीव्याख्याउनकेदायरेमेंसभीप्रासंगिकमामलोंकोशामिलकरतेहुएउदारतरीकेसेकीजानीचाहिए।वेएक, दूसरेसेअलगनहींहैं।उदाहरणणकेलिएयदिनिर्धारितीकिसीखालीस्थथानपरइसदृष्टिकोणणसेपेड़लगाताहैकिवेवनमें, तोविकसितहोजाएं , उपजहोगी।कैजुआरीनावृक्षारोपणणऔरउसउद्देश्यकेलिएश्रमऔरकौशलखर्चकरतेहैंऐसेपेड़ोंसेआयस्पष्टरूपसेकृषि, 1935 यहयादरखनाहोगाकिभलेहीकृषिऔरवानिकीकेबीचयहसीमांकनभारतसरकारअधिनियमकीसातवींअनुसूचीा, , 1919 मेंनिहितसूचियोंमेंउपलब्धथथलेकिनभारतसरकारअधिनियमकेतहतबनाएगएहस्तांतरणणनियमोंमेंऐसाकोई, , 1886 केसीमांकनमौजूदनहींथथाऔरकिसीभीस्थितिमेंकृषिसांस्कृतिकआयकीपरिभाषाजिसकेसाथथहमसंबंधितहैंभारतीयआय-ी, करअधिनियमोंमेंशामिलकीगईथथयदिपहलेनहींतोःवीडियोएस। 5 भारतीयआय-कर108 [1958]सर्वोच्चन्यायालयरिपोर्ट [ 1957 1886 (1886 )अधिनियमकाद्वितीय।यहभीयादरखनाचाहिए-, आयुक्तनेकहाकिसंविधानमेंआयकरकीकृषिऔरवनोंकेबीचइससीमांकनकेबावजूदकृषिपरकरपश्चिमबंगालकीआयसूचीII कीप्रविष्टि46 केतहतएकअलगशीर्षहै। कलकत्ता सातवींअनुसूचीऔरइसमेंशामिलहोंगेराजाबिनॉयकुमारकादायरायहाँतककिसहासरॉयकेलिएवानिकीसंचालनसेहोनेवालीआयतकयद्यपियहकृषिकीपरिभाषाकेअंतर्गतआताहै। ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬एआरडी भगवतीजे. आयजोनीचेदीगईपरिभाषाकेअनुसारहैकला.366 ( 1 ) केलिएपरिभाषितकृषिआयकाअर्थहैभारतसेसंबंधितअधिनियमोंकेउद्देश्यआय-कर।"" और"" कृषिकृषिउद्देश्यशब्दभारतीयआय-,करअधिनियममेंपरिभाषितनहींकियागयाहैहमेंअनिवार्यरूपसेसामान्यज्ञानपरवापसआनाचाहिएजिसमेंउन्हेंसामान्यरूपसेसमझागयाहैबोलचाल",।अपनेमूलअर्थमेंकृषिकाअर्थहैकृषि, खेती, खेतकीखेतीएकखेतऔरसंस्कृतिजोनिश्चितरूपसेमानवकौशलकेखर्चकोदर्शाताहै, ,औरजमीनपरकामकरना।हालांकिशब्दहैएकव्यापकमहत्वप्राप्तकियाऔरवहपायाजानाहैविभिन्नशब्दकोशअर्थइसकेलिएजिम्मेदारहैं।यहहोसकताहैशब्दकोशकाअर्थदेखनेकीअनुमतिहोमेंइसकीकिसीभीपरिभाषाकेअभावमेंशब्दाप्रासंगिककानून।जैसाकिलॉर्डकोलरिजनेदेखाथथआर. वी. ('1):मेंपीटटर्स" मुझेपताहैकिशब्दकोशनहींहोनाचाहिए।केअर्थोंकेआधिकारिकप्रतिपादककेरूपमेंलियागया, संसदकेअधिनियमोंमेंउपयोगकिएजानेवालेशब्दलेकिनयहएककुआँहैकानूनकीअदालतोंकाज्ञातनियमकिशब्दलिएजानेचाहिए, उनकेसामान्यअर्थमेंइस्तेमालकियाजाकरनेकेलिएऔरहमवहाँहैं -, एम. आर., (मार।कोज़ेनहार्डीनेकैमडेनमेंभीकहा क्यू) वी।आई. आर. सी(2): " यहन्यायालयकेलिएहैकिवहक़ानूनकीव्याख्याइसप्रकारकरे सबसेअच्छायहहोसकताहै।ऐसाकरनेमेंन्यायालयोंकोकोईसंदेहनहींहोगा। अपनेकर्तव्यकेनिर्वहनमेंस्वयंकीसहायताकरें , साहित्यिकसहायतावेपासकतेहैंजिसमेंनिश्चितरूपसे मानकलेखकोंकापरामर्शऔरकुएँकासंदर्भ "।ज्ञातऔरआधिकारिकशब्दकोश ( 1 ) ( 1886 ) 16 . बी. डी. 636,641, (2) [1914] 1 के. बी. 641,647।क्यू एस. सी. आर. 109 सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्टइसलिएशब्दकोशकीओरमुड़नाजिसकाअर्थहै 1957 ' "" " कृषिहमवेबस्टटरकेन्यूइंटटरनेशनलदकमिश्नरडिक्शनरीकोपातेहैंजोइसेकलायाविज्ञानकेरूपमेंवर्णितकरताहै। आय-कर, भूमिकीखेती, जिसमेंपशुधन, पशुपालन, खेतीआदिकाकलकत्तामेंपालनऔरप्रबंधनशामिलहैऔर बंगाल, 110 , बागवानी, , जिसमेंव्यापकअर्थमेंखेतीराजाबिनॉयकुमारसाहकावानिकीमक्खनऔरपनीरबनानाआदिशामिलहैं।मर्रेका भगवतीजे। "" ऑक्सफोर्डडिक्शनरीनेइसेविज्ञानऔरकलाकेरूपमेंवर्णितकियाहै। मिट्टीकीखेतीकरना; फसलमेंइकट्ठाकरनेऔरपशुधनपालनकेसंबद्धकार्योंसहित; जुताई, खेती(व्यापकअर्थोंमें)।बोवियरकेकानूनशब्दकोशमेंमानककाहवालादेतेहुए Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) ਐਕਟ ਦੀ ਿਾਰਾ 4(3) ਪਿਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ:- "(3) ਹੇਠ ਮਲਖੀਆਂ ਸ਼ਿੇਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮਦਨ, ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਵਅਕਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਮਵੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ; (viii) ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ… ਭਾਵੇਂ ਮਕ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ" ਜੋ ਮਕ ਐਸ ਅਿੀਨ ਛੋਟ ਮਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਐਕਟ ਦੀ 4(3) (viii) ਨੂੰ ਐਸ ਮਵੱਚ ਪਮਰਭਾਮਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਹੈ। 2(1) ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਉਪਰੋਕਤ, ਐਕਟ ਮਵੱਚ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਜਾਂ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦੇਸ਼" ਦੀ ਕੋਈ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਨਰਿਾਰਤ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਮਕ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ। ਸੰਮਵਿਾਨ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੀ ਸੂਚੀ II ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ਼ 14 ਅਤੇ 19 'ਤੇ ਅਿਾਰਤ ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਨਪਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਮਕ ਐਟਰੀ ਨੰਬਰ 14 ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸੱਮਖਆ ਅਤੇ ਖੋਜ, ਕੀਮੜਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਮਖਆ ਅਤੇ ਪੌਮਦਆਂ ਦੀਆਂ ਮਬਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਸਮੇਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਮਦੱਤਾ ਮਗਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਕ ਐਟਰੀ ਨੰਬਰ 19 ਮਵੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਮਦੱਤਾ ਮਗਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਮਵਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀਮਾਬੰਦੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਤ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਵੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਜੰਗਲਾਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੰਗਲਾਤ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮਦਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਵਕਰੀ ਤੋਂ ਪਿਾਪਤ ਕੀਤੀ ਆਮਦਨ ਮਬਲਕੁਲ ਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਮਕਉਂਮਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੁਆਰਾ ਪਿਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਮਵੱਚ ਮਦੱਤੀ ਗਈ ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਰਥ। ਹਾਲਾਂਮਕ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਮਿਆਨ ਮਵਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਮਕ ਸੰਮਵਿਾਨ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਮਵਚਲੇ ਇੰਦਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ ਮਜਨਹਾਂ ਦੀ ਮਵਆਮਖਆ ਉਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮਜਸ ਮਵਚ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਮਵਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਸੀ ਮਵਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਕਸੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੁੱਖ ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਮਕ ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਣ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕੈਸੁਰੀਨਾ ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮਕਰਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਮਜਹੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਮਕ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੀਮਾਬੰਦੀ ਮਵਚਕਾਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ, 1935 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਮਵੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੂਚੀਆਂ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਉਪਲਬਿ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਿੀਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਮਡਵੋਮਲਊਸ਼ਨ ਮਨਯਮਾਂ ਮਵੱਚ ਅਮਜਹੀ ਕੋਈ ਹੱਦਬੰਦੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਐਕਟ, 1919, ਅਤੇ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸਮਥਤੀ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਮਜਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਚੰਤਤ ਹਾਂ, 1886 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਮਵੱਚ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਮਵੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਮਗਆ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਪਮਹਲਾਂ ਨਹੀਂ: viਡੀਈ ਐਸ. ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ 5 ਐਕਟ 1886 (1886 ਦਾ II)। ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਮਕ ਸੰਮਵਿਾਨ ਮਵੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਮਵਚਕਾਰ ਇਸ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੀ ਸੂਚੀ II ਦੀ ਐਟਰੀ 46 ਦੇ ਤਮਹਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਮਸਰਲੇਖ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਮਵੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ। - ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾ ਦੇ ਅਿੀਨ ਮਦੱਤੀ ਗਈ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। 366(1) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਨਾਲ ਸਬੰਿਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪਮਰਭਾਮਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ। "ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਅਤੇ "ਖੇਤੀ ਉਦੇਸ਼" ਸ਼ਬਦ ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਕਾਨੂੰਨ ਮਵੱਚ ਪਮਰਭਾਮਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਆਮ ਅਰਥਾਂ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਮਜਸ ਮਵੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਮਵੱਚ ਸਮਮਝਆ ਮਗਆ ਹੈ। "ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਦੇ ਮੂਲ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ ਉਮਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੱਮਭਆਚਾਰ, ਕਾਸ਼ਤ, ਖੇਤ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਜੋ ਬੇਸ਼ੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਮਕਰਤ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਮਕ, ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਇੱਕ ਮਵਆਪਕ ਮਹੱਤਵ ਹਾਸਲ ਕਰ ਮਲਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਮਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਡਕਸ਼ਨਰੀ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਬੰਿਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਮਵੱਚ ਇਸਦੀ ਮਕਸੇ ਪਮਰਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਮਵੱਚ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਜਵੇਂ ਮਕ ਆਰ. ਬਨਾਮ ਪੀਟਰਜ਼ ਮਵੱਚ ਲਾਰਡ ਕੋਲਮਰਜ ਦੁਆਰਾ ਦੇਮਖਆ ਮਗਆ ਸੀ ('): "ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਮਕ ਮਡਕਸ਼ਨਰੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਐਕਟਾਂ ਮਵੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਪਿਮਾਮਣਕ ਮਵਆਮਖਆਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਮਣਆ-ਪਛਾਮਣਆ ਮਨਯਮ ਹੈ ਮਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਮਲਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਿਾਰਨ ਅਰਥਾਂ ਮਵੱਚ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਮਕਤਾਬਾਂ ਦੀ ਮਹਦਾਇਤ ਲਈ ਭੇਮਜਆ ਮਗਆ ਹੈ।" ਕੋਜ਼ੇਨਸ-ਹਾਰਡੀ, ਐਮ.ਆਰ. ਨੇ ਵੀ ਕੈਮਡੇਨ (ਮਾਰਕੀਸ) ਬਨਾਮ ਆਈ.ਆਰ.ਸੀ. (): "ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਹੈ ਮਕ ਉਹ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿੀਆ ਮਵਆਮਖਆ ਕਰੇ। ਅਮਜਹਾ ਕਰਨ ਮਵੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਮਬਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਮਨਭਾਉਣ ਮਵੱਚ ਮਕਸੇ ਵੀ ਸਾਮਹਤਕ ਮਦਦ ਦੁਆਰਾ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਹ ਲੱਭ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਮਆਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਸਮੇਤ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਪਿਮਾਮਣਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼।" Case: THE COMMISSIONER OF INCOME-TAX, WEST BENGAL, CALCUTTA versus RAJA BENOY KUMAR SARAS ROY [[1958] 1 S.C.R. 101] (1958) (v) The staff is employed by the asscssee to perform the following specific operations; (a) Pruning, . (b) Weeding, (c) Felling, ( d) Clearing, (e) Cutting of channels to help the flow of rain water, (f) Guarding the trees against pests and other destructive elements, (g) Sowing of seeds after digging of the soil in denuded areas." The Tribunal found that the employment of human labour and skill in items (a) to (f) was necessary for the maintenance and upkeep of any forest of spontaneous :growth. Regarding item (g), however, it found that the said operation had been performed only occa-sionally and over a small fraction of the area where the original growth had been found to have been com-pletely denuded. Su