Thestockexchange,Ahmedabad v. Asstt. Commissioner Of Income Tax, Ahmedabad

Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) -~ THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD v. ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD MARCH2, 2001 [S.P. BHARUCHA, N. SANTOSH HEGDE AND Y.K. SABHARWAL, JJ.] B Stock Exchange Rules, 1957 (Ahmedabad)-Rules 5, 6, 7, 9, 11, 15, 16, 50, 51, 53, 54, Appendix C: Stock Exchange-Membership-Nature of-Held, right of membership is c merely a personal privilege granted to a member-Membership non-transfer-able and incapable of alienation by the member or his legal representatives and heirs except to the limited extent as provided in rules on fulfilment of conditions provided therein-Death or default of a member-Consequence of-Held, the member's right of nomination ceases and it vests in the Exchange absolutely free of all rights, claims or interests of such member or any person claiming D through such member. Death of a member-Provisional attachment order by Income Tax De-partment in respect of Stock Exchange Card in the name of deceased and margin money and security deposits kept by him with the Stock Exchange-A garnishee notice for an amount due also issued to the Stock Exchange-Legality of-Heirs and legal representatives of the deceased member having already informed the Stock Exchange that they were unable to meet his liabili-ties-Membership right having vested in Stock Exchange, it was disposed of in exercise of the right of nomination-Held, the membership right in question was not the property of the assessee and therefore could not be attached-Fu11her, no garnishee notice could be issued as no amount on account of the deceased was due from or held by the Stock Exchange-Income Tax Act, 1961-Sections 281B, 226(3)-Securities Contracts (Regulation) Act, 1956. E F Deceased was a member of a Stock Exchange. Ou his death, his heirs and legal representatives informed the Stock Exchange that they were unable to meet the liabilities of the deceased. Pursuant thereto, the Gov-erning Board of the Stock Exchange passed a resolution declaring the deceased as a deemed defaulter. It was further resolved that his member· ship rights vested in Stock Exchange he disposed of by inviting offers. The same were disposed of in due course. G H A B c D E F G H In the meanwhile, Assistant Commissioner of Income Tax issued a provisional attachment order under Section 281B of the Income Tax Act, 1961 in respect of Stock Exchange Card in the name of the deceased and margin money and security deposit• kept by him with the Stock Exchange. Later on, a garnishee notice under Section 226(3) of the Income Tax Act, 1961 was also issued to the Stock Exchange. The aforesaid orders of provisional attachment and the garnishee notice were challenged unsuccessfully by the Stock Exchange in a writ petition before High Court. Hence the present appeal. Allowing the appeal, the Court HELD : 1.1. The membership right in question was not the property of the assessee and, therefore, it could not he attached under Section 281B of the Income Tax Act. No amount on account of the deceased was due from or held by the Stock Exchange and, therefore, Section 226(3) could notbeinvoked.[262-C-D] 1.2. On a plain and combined reading of the Stock Exchange (Regu-lation) Rules, it is clear that right of membership is merely a personal privilege granted to a member, it is non-transferable and incapable of alienation by the member or his legal representatives and heirs except to the limited extent as provided in the rules on fulfilment of the conditions provided therein. The nomination wherever provided for is also not auto-matic. It is hedged by Rules. On right of nomination vesting in the Stock Exchange under the Rules, that right belongs to the Stock Exchange abso-lutely. [261-B-D] Official Assignee of Bombay v. K.R. P. Shroff& Ors., AIR (1932) PC 186 and Vinay Bubna v. Stock Exchange, Mumbai & Ors., [1999] 6 SCC 215, referred to. Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ V. ਏ.ਐਸ.ਐਸ.ਟੀ.ਟੀ. ਇਨਕਮਟੈਕਸਕਹਮਸ਼ਨਰ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਮਾਰਚ 2, 2001 [ਐਸ.ਪੀ. ਭਰੂਚਾ, ਐਨ. ਸੰਤੋਸ਼ਿੇਗੜੇਅਤੇਵਾਈ.ਕੇ. ਸਭਰਵਾਲ, ਜੇ.ਜੇ.] ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਨਯਮ, 1957 (ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ)- ਹਨਯਮ 5, 6, 7, 9, 11, 15, 16, 50, 5 , 53, 54, ਅਪੈਂਹਿਕਸ : ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ-ਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪ-ਿੋਲਿ-ਿੋਲਿਦੀਪਰਹਕਰਤੀ, ਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਕੇਵਲਇੱਕਹਵਅਕਤੀਗਤਹਵਸ਼ੇਸ਼ਅਹਿਕਾਰਿੈਜੋਮੈਂਬਰਨੂੰਹਦੱਤਾਹਗਆਇੱਕਹਨੱਜੀਹਵਸ਼ੇਸ਼ਅਹਿਕਾਰਿੈਜੋਮੈਂਬਰਜਾਂਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਅਤੇਵਾਰਸਾਂਦੁਆਰਾਗੈਰ-ਤਬਾਦਲੇਯੋਗਅਤੇਅਲੱਗਕਰਨਦੇਅਯੋਗਿੈ, ਹਸਵਾਏਇਸਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੀਆਾਂਸ਼ਰਤਾਂਦੀਪੂਰਤੀਬਾਰੇਹਨਯਮਾਂਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੀਗਈਸੀਮਤਿੱਦਤੱਕ- ਮੈਂਬਰਦੀਮੌਤਜਾਂਹਿਫਾਲਟਿੋਣਦੇਨਤੀਜੇਵਜੋਂ, ਮੈਂਬਰਦਾਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦਾਅਹਿਕਾਰਖਤਮਿੋਜਾਂਦਾਿੈਅਤੇਇਿਪੂਰੀਤਰ੍ਾਂਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਆਜਾਂਦਾਿੈ ਅਹਜਿੇਮੈਂਬਰਜਾਂਦਾਅਵਾਕਰਨਵਾਲੇਹਕਸੇਵੀਹਵਅਕਤੀਦੇਸਾਰੇਅਹਿਕਾਰਾਂ, ਦਾਅਹਵਆਾਂਜਾਂਹਿੱਤਾਂਤੋਂਮੁਕਤ ਅਹਜਿੇਮੈਂਬਰਰਾਿੀਾਂ। ਹਕਸੇਮੈਂਬਰਦੀਮੌਤ- ਹਮਰਤਕਦੇਨਾਮ 'ਤੇਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਕਾਰਿਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਇਨਕਮਟੈਕਸਿੀ-ਪਾਰਟਮੈਂਟਦੁਆਰਾਆਰਜ਼ੀਕੁਰਕਕਰਨਦਾਆਦੇਸ਼ਅਤੇ ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਜਾਰੀਕੀਤੀਗਈਬਕਾਇਆਰਕਮਲਈਉਸਦੁਆਰਾਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ-ਏਗਾਰਨੀਸ਼ੀਨੋਹਟਸਹਵੱਚਰੱਖੀਗਈਮਾਰਜਨਮਨੀਅਤੇਸੁਰੱਹਖਆਜਮ੍ਾਂਰਾਸ਼ੀ- ਹਮਰਤਕਮੈਂਬਰਦੇਵਾਰਸਾਂਅਤੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਨੇਪਹਿਲਾਂਿੀਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਸੂਹਚਤਕਰਹਦੱਤਾਸੀਹਕਉਿਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਹਦੱਤੇਗਏਉਸਦੇਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਅਹਿਕਾਰਨੂੰਪੂਰਾਕਰਨਹਵੱਚਅਸਮਰੱਥਸਨ, ਇਸਦਾਹਨਪਟਾਰਾਨਾਮਜ਼ਦਗੀ-ਿੋਲਿਦੇਅਹਿਕਾਰਦੀਵਰਤੋਂਕਰਹਦਆਾਂਕੀਤਾਹਗਆਸੀ, ਜੋਹਕਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਅਹਿਕਾਰਿੈ। ਇਿਹਨਰਿਾਰਕਦੀਜਾਇਦਾਦਨਿੀਾਂਸੀਅਤੇਇਸਲਈਕੁਰਕਨਿੀਾਂਕੀਤੀਜਾਸਕੀ- ਫੂ11ਿਰ, ਕੋਈਗਾਰਨੀਸ਼ੀਨੋਹਟਸਜਾਰੀਨਿੀਾਂਕੀਤਾਜਾਸਹਕਆਹਕਉਾਂਹਕਹਮਰਤਕਦੇਕਾਰਨਕੋਈਰਕਮਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ-ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟਤੋਂਬਕਾਇਆਨਿੀਾਂਸੀਜਾਂਰੱਖੀਗਈਸੀ, 1961-ਿਾਰਾ 281 ਬੀ, 226 (3) - ਸਹਕਓਹਰਟੀਜ਼ਕੰਟਰੈਕਟ (ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ) ਐਕਟ, 1956. ਹਮਰਤਕਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦਾਮੈਂਬਰਸੀ।ਉਸਦੀਮੌਤ, ਉਸਦੇਵਾਰਸਅਤੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਨੇਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਸੂਹਚਤਕੀਤਾਹਕਉਿਸਨ ਹਮਰਤਕਦੀਆਾਂਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂਨੂੰਪੂਰਾਕਰਨਹਵੱਚਅਸਮਰੱਥ।ਇਸਦੇਅਨੁਸਾਰ, ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੇਗਵਰਨਮੈਂਟ ਬੋਰਿਨੇਇੱਕਮਤਾਪਾਸਕਰਕੇਹਮਰਤਕਨੂੰਹਿਫਾਲਟਰਘੋਹਸ਼ਤਕੀਤਾ।ਇਿਵੀਫੈਸਲਾਕੀਤਾਹਗਆਹਕਉਸਦਾਮੈਂਬਰ- ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਹਦੱਤੇਗਏਸਮੁੰਦਰੀਜਿਾਜ਼ਾਂਦੇਅਹਿਕਾਰਾਂਦਾਹਨਪਟਾਰਾਉਸਨੇਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂਨੂੰਸੱਦਾਦੇਕੇਕੀਤਾ।ਇਨ੍ਾਂਦਾਹਨਪਟਾਰਾਸਮੇਂਹਸਰਕਰਹਦੱਤਾਹਗਆ। ਇਸਦੌਰਾਨਸਿਾਇਕਇਨਕਮਟੈਕਸਕਹਮਸ਼ਨਰਨੇਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟ, 1961 ਦੀਿਾਰਾ 281 ਬੀਤਹਿਤਹਮਰਤਕਦੇਨਾਮ 'ਤੇਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਕਾਰਿਅਤੇਉਸਵੱਲੋਂਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ 'ਚਰੱਖੀਮਾਰਜਨਮਨੀਅਤੇਸਹਕਓਹਰਟੀਹਿਪਾਹਜ਼ਟਦੇਸਬੰਿ 'ਚਆਰਜ਼ੀਕੁਰਕੀਆਦੇਸ਼ਜਾਰੀਕੀਤਾ।ਬਾਅਦਹਵੱਚ, ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟਦੀਿਾਰਾ 226 (3) ਦੇਤਹਿਤਗਾਰਨੀਸ਼ੀਨੋਹਟਸ, 1961 ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਵੀਜਾਰੀਕੀਤਾਹਗਆਸੀ। ਅਸਥਾਈਕੁਰਕੀਦੇਉਪਰੋਕਤਆਦੇਸ਼ਾਂਅਤੇਗਾਰਨੀਸ਼ੀਨੋਹਟਸਨੂੰਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੇਿਾਈਕੋਰਟਹਵੱਚਇੱਕਹਰੱਟਪਟੀਸ਼ਨਹਵੱਚਅਸਫਲਚੁਣੌਤੀਹਦੱਤੀਸੀ।ਇਸਲਈਮੌਜੂਦਾਅਪੀਲਿੈ। ਅਪੀਲਦੀਇਜਾਜ਼ਤਹਦੰਦੇਿੋਏਅਦਾਲਤ ਆਯੋਹਜਤ : 1.1. ਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਹਨਰਿਾਰਕਦੀਜਾਇਦਾਦਨਿੀਾਂਸੀਅਤੇਇਸਲਈਇਸਨੂੰਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟਦੀਿਾਰਾ 281 ਬੀਦੇਤਹਿਤਕੁਰਕਨਿੀਾਂਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾ।ਹਮਰਤਕਦੇਕਾਰਨਕੋਈਰਕਮਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਤੋਂਬਕਾਇਆਨਿੀਾਂਸੀਅਤੇਇਸਲਈ, ਿਾਰਾ 226 (3) ਿੋਸਕਦੀਿੈ। ਨੂੰਬੁਲਾਇਆਨਿੀਾਂਹਗਆ। [262--] o 1.2. ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ (ਰੇਗੂਲੇਸ਼ਨ) ਹਨਯਮਾਂਦੇਸਾਦੇਅਤੇਸਾਂਝੇਪੜ੍ਨ 'ਤੇ, ਇਿਸਪੱਸ਼ਟਿੈਹਕਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਕੇਵਲਇੱਕਮੈਂਬਰਨੂੰਹਦੱਤਾਹਗਆਇੱਕਹਨੱਜੀਹਵਸ਼ੇਸ਼ਅਹਿਕਾਰਿੈ, ਇਿਮੈਂਬਰਜਾਂਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਅਤੇਵਾਰਸਾਂਦੁਆਰਾਗੈਰ-ਤਬਾਦਲੇਯੋਗਅਤੇਅਯੋਗਿੈ।oਇਸਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੀਆਾਂਸ਼ਰਤਾਂਦੀਪੂਰਤੀਬਾਰੇਹਨਯਮਾਂਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੀਸੀਮਤਿੱਦ।ਹਜੱਥੇਵੀਨਾਮਜ਼ਦਗੀਪਰਦਾਨਕੀਤੀਗਈਿੈਉਿਵੀਆਟੋਮੈਹਟਕਨਿੀਾਂਿੈ।ਇਿਹਨਯਮਾਂਦੁਆਰਾਿੈਜਕੀਤਾਜਾਂਦਾਿੈ. ਹਨਯਮਾਂਦੇਤਹਿਤਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦੇਅਹਿਕਾਰ 'ਤੇ, ਇਿਅਹਿਕਾਰਹਬਲਕੁਲਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦਾਿੈ। [261--] oਬੰਬਈਬਨਾਮਕੇ.ਆਰ.ਪੀ. ਸ਼ਰਾਫ, ਏਆਈਆਰ (1932) ਪੀਸੀ 186 ਅਤੇਹਵਨੈਬੁਬਨਾਬਨਾਮਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਮੁੰਬਈਅਤੇਿੋਰ, [1999] 6 ਐਸਸੀਸੀ 215 ਦਾਿਵਾਲਾਹਦੱਤਾਹਗਆਿੈ। 1.3, ਸਹਕਓਹਰਟੀਜ਼ਕੰਟਰੈਕਟ" (ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ਼) ਐਕਟ, 1956 ਦੇਹਨਯਮ 9 ਹਵੱਚਇਿਹਨਰਿਾਰਤਕੀਤਾਹਗਆਿੈਹਕਹਕਸੇਮੈਂਬਰਦੀਮੌਤਜਾਂਹਿਫਾਲਟਿੋਣਦੀਸੂਰਤਹਵੱਚ, ਉਸਦਾਅਹਿਕਾਰoਨਾਮਜ਼ਦਗੀਬੰਦਿੋਜਾਵੇਗੀਅਤੇਆਈਐਚਈਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਰਹਿਜਾਵੇਗੀ।ਵਾਰਸਅਤੇਕਾਨੂੰਨੀ ਹਮਰਤਕਮੈਂਬਰਦੇਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਨੇਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਸੂਹਚਤਕੀਤਾਸੀਹਕਉਿਹਮਰਤਕਦੀਆਾਂਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂਨੂੰਪੂਰਾਕਰਨਹਵੱਚਅਸਮਰੱਥਿਨਅਤੇਇਸਸਬੰਿਹਵੱਚਫੈਸਲਾਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੁਆਰਾਹਲਆਜਾਸਕਦਾਿੈ।ਇਨ੍ਾਂਿਾਲਾਤਾਂਹਵੱਚਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਨੇਨੋਮੀਨਾਦੇਅਹਿਕਾਰਦੀਵਰਤੋਂਕੀਤੀ oਹਮਰਤਕਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਜੋਹਕਉਸਨੂੰਹਦੱਤੀਗਈਸੀ .... , - -,. ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ,. ਏ.ਐਸ.ਐਸ.ਟੀ.ਟੀ. ਸੀ.ਓ.ਐਮ.ਆਰ. ਇਨਕਮਟੈਕਸ [ਵਾਈ.ਕੇ. ਸਭਰਵਾਲ, ਜੇ.] 257 ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ। [261-; 262--] ਹਸਵਲਅਪੀਲਅਹਿਕਾਰਖੇਤਰ: ਹਸਵਲਅਪੀਲਨੰਬਰ 1727 (ਐਨਟੀ) 1998. ਅਹਿਮਦਾਬਾਦਹਵਖੇਗੁਜਰਾਤਿਾਈਕਹਮਸ਼ਨਦੇਐਸਸੀਏ 9089/95 ਹਵੱਚ 17.1.1998 ਦੇਫੈਸਲੇਅਤੇਆਦੇਸ਼ਤੋਂ। ਨਾਲ 1999 ਦੀਹਸਵਲਅਪੀਲਨੰਬਰ 7571। ਰਾਵਲ, ਵਿੀਕਸਾਹਲਹਸਟਰਜਨਰਲਅਸ਼ੋਕਐਚਦੇਸਾਈ, ਰਮੇਸ਼ਪੀ. ਸੁਸ਼ਮਾਸੂਰੀਵੱਲੋਂਭੱਟ, ਿਾ. ਵੀ. ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ, ਹਚਰਾਗਐਮ. ਸ਼ਰਾਫ, ਐਮ. ਐਨ. ਸ਼ਰੋਫ, ਰਣਬੀਰਚੰਦਰ, ਨੀਰਾਗੁਪਤਾ, ਬੀ.ਵੀ.ਬੀ. ਅਦਾਲਤਦਾਫੈਸਲਾਹਕਸਨੇਹਦੱਤਾਸੀ? ਵਾਈ.ਕੇ. ਸਭਰਵਾਲ, ਜੇ. ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਐਪਲ- Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) दस्टॉकएक्सचेंज, अहमदाबाद वी. ASSTT.COMMISSIONER आयकर, अहमदाबाद [ एस. पी. भरुचा, एन. संतोशहेगड़ेऔरवाई. के. सभरवाल, जे. जे.] स्टॉकएक्सचेंजनियम, 1957 (अहमदाबाद)-नियम5,6,7,9,11,15,16, 50 , 51 , 53 , 54 , परिशिष्टसीः स्टॉकएक्सचेंज-सदस्यता-आयोजितकीप्रकृति, सदस्यताकाअधिकारकेवलएकसदस्यकोदियागया--व्यक्तिगतविशेषाधिकारहैसदस्यतागैरहस्तांतरणसदस्ययाउसकेकानूनीप्रतिनिधियोंद्वाराअलगावमेंसक्षमऔरअसमर्थऔर-उनशर्तोंकोपूराकरनेपरनियमोंमेंदीगईसीमितसीमाकोछोड़करउत्तराधिकारीकिसीसदस्यकीमृत्युयाचूक-इसकेपरिणामस्वरूप, सदस्यकानामांकनकाअधिकारसमाप्तहोजाताहैऔरयहऐसेसदस्ययाऐसेसदस्यकेमाध्यमसेदावाकरनेवालेकिसीभीव्यक्तिकेसभीअधिकारों, दावोंयाहितोंसेपूरीतरहसेमुक्तहोताहै। -किसीसदस्यकीमृत्युमृतककेनामपरस्टॉकएक्सचेंजकार्डकेसंबंधमेंआयकरविभागद्वाराअस्थायीकुर्कीआदेशऔर स्टॉकएक्सचेंजमेंउसकेद्वारारखीगईमार्जिनराशिऔरप्रतिभूतिजमा-ए स्टॉकएक्सचेंजकोभीजारीकीगईदेयराशिकेलिएगार्निशीनोटिस मृतकसदस्यकेउत्तराधिकारियोंऔरकानूनीप्रतिनिधियोंकीवैधता संबंध-सदस्यताकाअधिकारस्टॉकएक्सचेंजमेंनिहितहोनेकेकारण, इसेनामांकनकेअधिकारकेप्रयोगमेंनिपटायागयाथा-आयोजित, प्रश्नमेंसदस्यताकाअधिकारनिर्धारितीकीसंपत्तिनहींथीऔरइसलिएइसेकुर्कनहींकियाजासकताथा इसकेअलावा, कोईगार्निशीनोटिसजारीनहींकियाजासकाक्योंकिइसकेलिएकोईराशिनहींथी।मृतकस्टॉकएक्सचेंज-आयकरअधिनियमद्वारादेययाधारितथा, 1961 - धारा281 बी, 226 (3)-प्रतिभूतिअनुबंध(विनियमन) अधिनियम, 1956। मृतकस्टॉकएक्सचेंजकासदस्यथा।उनकीमृत्युपर, उनकेउत्तराधिकारियोंऔरकानूनीप्रतिनिधियोंनेस्टॉकएक्सचेंजकोसूचितकियाकिवेमृतककीदेनदारियोंकोपूराकरनेमेंअसमर्थ।तदनुसार,सरकार स्टॉकएक्सचेंजकेअर्निंगबोर्डनेएकप्रस्तावपारितकियाजिसमेंघोषणाकीगईकि मानितचूककर्ताकेरूपमेंमृतक।यहआगेतयकियागयाकिउनकेसदस्य स्टॉकएक्सचेंजमेंनिहितजहाजअधिकारोंकानिपटानप्रस्तावआमंत्रितकरकेकियाजाए।द. 255 256 एससीआर। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट इसबीच, आयकरकेसहायकआयुक्तनेएकआदेशजारीकिया आयकरअधिनियमकीधारा281बीकेतहतअनंतिमकुर्कीआदेश, मृतककेनामपरस्टॉकएक्सचेंजकार्डकेसंबंधमेंऔर 1961 उसकेद्वारास्टॉकएक्सचेंजमेंरखीगईमार्जिनराशिऔरप्रतिभूतिजमा। बादमें, आयकरअधिनियमकीधारा226 (3) केतहतएकगार्निशीनोटिस, स्टॉकएक्सचेंजकोभीजारीकियागयाथा। 1961 अनंतिमकुर्कीऔरगार्निशीकेउपरोक्तआदेश स्टॉकएक्सचेंजद्वाराएकरिटमेंनोटिसकोअसफलचुनौतीदीगईथी उच्चन्यायालयकेसमक्षयाचिका।इसलिएवर्तमानअपील। अपीलकोअनुमतिदेतेहुए, न्यायालयने पकड़नाः1.1 . विचाराधीनसदस्यताअधिकारसंपत्तिनहींथी। निर्धारितीकाऔरइसलिए, इसेधारा281बीकेतहतसंलग्ननहींकियाजासकताहै। आयकरअधिनियम।मृतककेखातेमेंकोईराशिदेयनहींथी। स्टॉकएक्सचेंजसेयाउसकेद्वाराधारितऔरइसलिए, धारा226 (3) कोलागूनहींकियाजासका।-[ 262 - सीडी] 1.2 . स्टॉकएक्सचेंजकेएकसादेऔरसंयुक्तपठनपर(रेगु ) नियम, यहस्पष्टहैकिसदस्यताकाअधिकारकेवलएकसदस्यकोदियागयाएकव्यक्तिगतविशेषाधिकारहै, यहगैर-हस्तांतरणीयऔरअसमर्थहै शर्तोंकीपूर्तिपरनियमोंमेंप्रदानकीगईसीमितसीमाकोछोड़करसदस्ययाउसकेकानूनीप्रतिनिधियोंऔरउत्तराधिकारियोंद्वाराअलगाव मैटिक।यहनियमोंद्वारासुरक्षितहै।नियमोंकेतहतस्टॉकएक्सचेंजमेंनामांकनकेअधिकारपर, वह-अधिकारस्टॉकएक्सचेंजकाहै।लिली।[ 261 - बीडी] बम्बईकाआधिकारिककार्यभारबनाम।के. आर. पी. श्रॉफऔरअन्य।, आकाशवाणी(1932) पी. सी. 186 औरविनयबुबनाबनाम।स्टॉकएक्सचेंज, मुंबईऔरअन्य।, [ 1999 ] 6 एससीसी215, संदर्भितकियागया। 1.3 . प्रतिभूतिअनुबंध(विनियम) अधिनियम, 1956 कानियम9 यहबताताहैकिकिसीसदस्यकीमृत्युयाचूकदोनोंकेमामलेमें, उसकाअधिकारनामांकनबंदहोजाएगाऔरविनिमयमेंनिहितहोगा।मृतकसदस्यकेउत्तराधिकारियोंऔरकानूनीप्रतिनिधियोंनेस्टॉकएक्सचेंजकोसूचितकियाथा किवेमृतककीदेनदारियोंकोपूराकरनेमेंअसमर्थथेऔरउसओरसेअनुमोदनमूल्यनिर्णयस्टॉकएक्सचेंजद्वारालियाजासकताहै।केतहत इनपरिस्थितियोंमेंशासीबोर्डनेमृतककीसदस्यताकेसंबंधमेंनामांकनकेअधिकारकाप्रयोगकियाजोस्टॉकएक्सचेंजv मेंनिहितथा। एएसएसटीटी।कॉमर।आयकर[वाई. के. सभरवाल, जे.] 257 वी -स्टॉकएक्सचेंज।[ 261 - ई; 262-एसी] सिविलअपीलीयन्यायनिर्णयःसिविलअपीलसं. 1727 (एनटी) 1998 . एस. सी. ए. 9089/95 मेंदिनांकित17.1.1998 निर्णयऔरआदेशसे अहमदाबादमेंगुजरातकाउच्चन्यायालय। केसाथथ 1999 कीसिविलअपीलसं. 7571। के. एन. रावल, अतिरिक्तसॉलिसिटरजनरल, अशोकएच. देसाई, रमेशपी. भट्ट, डॉ. वी. गौरीशंकर,चिरागएम. श्रॉफ, एम. एन. श्रोफ, रणबीरचंद्र, उपस्थितदलोंकेलिएसुश्रीसुषमासूरीकेलिएसुश्रीनीरागुप्ता, बी. वी. बी. दास। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा वाई. के. सभरवाल, जे. दस्टॉकएक्सचेंज, अहमदाबाद, दएपेल लांटने19 फरवरी, 1988 कोराजेशशाहकोइसकेसदस्यकेरूपमेंस्वीकारकिया।उसकीमौतहोगई। Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) Official Assignee of Bombay v. K.R. P. Shroff& Ors., AIR (1932) PC 186 and Vinay Bubna v. Stock Exchange, Mumbai & Ors., [1999] 6 SCC 215, referred to. 1.3, Rule 9 of the Securities Contracts" (Regulations) Act, 1956 stipu-lates that both in case of death or default of a member, his right of nomination shall cease and vest in ~he Exchange. The heirs and legal representatives of the deceased member had informed the Stock Exchange that they were unable to meet the liabilities of the deceased and the appro-priate decision in that behalf may be taken by the Stock Exchange. Under these circumstances the Governing Board exercised the right of nomina-tion in respect of membership of the deceased which had vested in the ~ , .,.. Stock Exchange. [261-E; 262-A-C] CIVIL APPELLATE JURISDICTION: Civil Appeal No. 1727 (NT) of 1998. From the Judgment and Order dated 17.1.1998 in SCA 9089/95 of the High Comt of Gujarat at Ahmedabad. WITH Civil Appeal No. 7571 of 1999. K.N. Raval, Additional Solicitor General, Ashok H. Desai, Ramesh P. Bhatt, Dr. V. Gauri Shankar, Chirag M. Shroff, M.N. Shrof, Ranbir Chandra, Ms. Neera Gupta, B.V.B. Das, for Ms. Sushma Suri for the appearing parties. The Judgment of the Court was delivered by Y.K. SABHARWAL, ,J. The Stock Exchange, Ahmedabad, the appel-!ant, admitted Rajesh Shah as its member on 19th Februaty, 1988. He <lied on 7th February, 1994. On 12th February, 1994, heirs and legal representatives of Rajesh Shah wrote to the Stock Exchange tliat they are unable to meet the liabilities of the deceased. The Governing Board of the Stock Exchange is said to have passed a resolution dated 12th February, 1994 declaring Rajesh Shah, the deceased member, as a deemed defaulter and further resolving tliat his 1nembership rights vested in Stock Exchange be disposed of by inviting offers within a minimum floor price of Rs. 25 lakhs. A provisional attachment order dated 15th February, 1994 under Section 281 B of the Income Tax Act, 1961 was issued by tl1e Assistant Cnmmissioner of Income Tax (Respondeni) in respect of Stock Exchange card in the name of Rajesh Shah and margin money and security deposits kept by him with the Stock Exchange. The Stock Exchange on 16th February, 1994 issued advertisement inviting claims from the member creditors and constituents of Rajesh Shah to lodge their claims with it within 30 days of the advertisement and also invited offers for purchase of membership with a minimum floor price of Rs. 25 lakhs. In respect of the order of provisional attachment, the stand of Stock Exchange is that under its Rules, Bye-laws and Regulations on the death or default of a member, member's right of nomination ceases and it vests in the exchange and belongs absolutely to the exchange free of all rights, claims or interests of such member or any person claiming A B C D E F G H A B c D E F G H 258 SUPREME COURT REPORTS [2001] 2 S.C.R. through such member and the Governing Board is entitled to deal with or dispose of such right of membership as it may think fit. On 5th December, 1994, tl1e Governing Board of the Stock Exchange passed resolution disposing of membership iight of deceased Rajesh Shah vested in the Stock Exchange in favour of UT! Security Ltd. for Rs. 27 lakhs. A garnishee notice dated 14th June, 1995 under Section 226(3) of the Income Tax Act, 1961 in the. sum of Rs. 12,24,887 was also issued to the Executive Director, Stock Exchange by the respondent. In reply thereto, the Stock Exchange reiterated the stand that no amount was due from it to Rajesh Shall or his legal heirs and the exchange does not hold auy m0ney for and on behalf of Rajesh Shah or his legal heirs. The plea of the Stock Exchange was not acceptable to the respondent. Under the aforesaid circumstances, the appellant-Stock Exchange filed a writ petition in the High Court challenging the orders of provisional attach-ment and the garnishee notice. The writ petition has been dismissed by tlie High Court which judgment is under challenge in this appeal. Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) - -,. ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ,. ਏ.ਐਸ.ਐਸ.ਟੀ.ਟੀ. ਸੀ.ਓ.ਐਮ.ਆਰ. ਇਨਕਮਟੈਕਸ [ਵਾਈ.ਕੇ. ਸਭਰਵਾਲ, ਜੇ.] 257 ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ। [261-; 262--] ਹਸਵਲਅਪੀਲਅਹਿਕਾਰਖੇਤਰ: ਹਸਵਲਅਪੀਲਨੰਬਰ 1727 (ਐਨਟੀ) 1998. ਅਹਿਮਦਾਬਾਦਹਵਖੇਗੁਜਰਾਤਿਾਈਕਹਮਸ਼ਨਦੇਐਸਸੀਏ 9089/95 ਹਵੱਚ 17.1.1998 ਦੇਫੈਸਲੇਅਤੇਆਦੇਸ਼ਤੋਂ। ਨਾਲ 1999 ਦੀਹਸਵਲਅਪੀਲਨੰਬਰ 7571। ਰਾਵਲ, ਵਿੀਕਸਾਹਲਹਸਟਰਜਨਰਲਅਸ਼ੋਕਐਚਦੇਸਾਈ, ਰਮੇਸ਼ਪੀ. ਸੁਸ਼ਮਾਸੂਰੀਵੱਲੋਂਭੱਟ, ਿਾ. ਵੀ. ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ, ਹਚਰਾਗਐਮ. ਸ਼ਰਾਫ, ਐਮ. ਐਨ. ਸ਼ਰੋਫ, ਰਣਬੀਰਚੰਦਰ, ਨੀਰਾਗੁਪਤਾ, ਬੀ.ਵੀ.ਬੀ. ਅਦਾਲਤਦਾਫੈਸਲਾਹਕਸਨੇਹਦੱਤਾਸੀ? ਵਾਈ.ਕੇ. ਸਭਰਵਾਲ, ਜੇ. ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਐਪਲ- 19 ਫਰਵਰੀ, 1988 ਨੂੰਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਨੂੰਇਸਦਾਮੈਂਬਰਹਨਯੁਕਤਕੀਤਾਹਗਆ।ਉਨ੍ਾਂ <7 ਫਰਵਰੀ 1994 ਨੂੰਝੂਠਬੋਹਲਆ। 12 ਫਰਵਰੀ, 1994 ਨੂੰਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਦੇਵਾਰਸਾਂਅਤੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਨੇਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਹਲਹਖਆਹਕਉਿਹਮਰਤਕਾਂਦੀਆਾਂਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂਨੂੰਪੂਰਾਕਰਨਹਵੱਚਅਸਮਰੱਥਿਨ।ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦਾਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਿੈ 12 ਫਰਵਰੀ, 1994 ਨੂੰਇੱਕਮਤਾਪਾਸਕਰਕੇਹਮਰਤਕਮੈਂਬਰਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਨੂੰਹਿਫਾਲਟਰਘੋਹਸ਼ਤਕੀਤਾਹਗਆਸੀਅਤੇਇਸਨੂੰਿੋਰਿੱਲਕੀਤਾਹਗਆਸੀ। ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਹਦੱਤੇਗਏਉਸਦੇਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਅਹਿਕਾਰਾਂਦਾਹਨਪਟਾਰਾਸੱਦਾਦੇਕੇਕੀਤਾਜਾਵੇ25 ਲੱਖਰੁਪਏਦੇਘੱਟੋਘੱਟਫਲੋਰਪਰਾਈਸਦੇਅੰਦਰਪੇਸ਼ਕਸ਼ਕਰਦਾਿੈ. ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟ, 1961 ਦੀਿਾਰਾ 281 ਬੀਤਹਿਤ 15 ਫਰਵਰੀ, 1994 ਨੂੰਟੀਐਲ1ਈਸਿਾਇਕਕਮਾਂਿਰਦੁਆਰਾਇੱਕਆਰਜ਼ੀਕੁਰਕਆਦੇਸ਼ਜਾਰੀਕੀਤਾਹਗਆਸੀਨਾਮ 'ਤੇਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਕਾਰਿਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਆਮਦਨਟੈਕਸ (ਜਵਾਬਦੇਿੀ) ਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਅਤੇਉਸਦੁਆਰਾਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਰੱਖੀਮਾਰਜਨਮਨੀਅਤੇਸੁਰੱਹਖਆਜਮ੍ਾਂਰਾਸ਼ੀ।ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੇ 16 ਫਰਵਰੀ, 1994 ਨੂੰਇਸ਼ਹਤਿਾਰਜਾਰੀਕਰਕੇਮੈਂਬਰਲੈਣਦਾਰਾਂਅਤੇਭਾਗੀਦਾਰਾਂਤੋਂਦਾਅਵੇਮੰਗੇਸਨ। ਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਨੂੰਇਸ਼ਹਤਿਾਰਦੇ੩੦ਹਦਨਾਂਦੇਅੰਦਰਇਸਕੋਲਆਪਣੇਦਾਅਵੇਦਰਜਕਰਾਉਣੇਚਾਿੀਦੇਿਨਅਤੇਘੱਟੋਘੱਟਫਲੋਰਦੇਨਾਲਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਖਰੀਦਣਦੀਆਾਂਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂਵੀਮੰਗੀਆਾਂਇਸਦੀਕੀਮਤ 25 ਲੱਖਰੁਪਏਿੈ।ਅਸਥਾਈਕੁਰਕੀਦੇਆਦੇਸ਼ਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚ, ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦਾਸਟੈਂਿਇਿਿੈਹਕਇਸਦੇਹਨਯਮਾਂ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਾਂਅਤੇਹਨਯਮਾਂਦੇਤਹਿਤ ਹਕਸੇਮੈਂਬਰਦੀਮੌਤਜਾਂਹਿਫਾਲਟਿੋਣ 'ਤੇ, ਮੈਂਬਰਦਾਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦਾਅਹਿਕਾਰਖਤਮਿੋਜਾਂਦਾਿੈ ਅਤੇਇਿਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਿੈਅਤੇਹਬਲਕੁਲਐਕਸਚੇਂਜਨਾਲਸਬੰਿਤਿੈਅਹਜਿੇਮੈਂਬਰਜਾਂਦਾਅਵਾਕਰਨਵਾਲੇਹਕਸੇਵੀਹਵਅਕਤੀਦੇਸਾਰੇਅਹਿਕਾਰਾਂ, ਦਾਅਹਵਆਾਂਜਾਂਹਿੱਤਾਂਦਾ [2001] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਅਹਜਿੇਮੈਂਬਰਦੁਆਰਾਅਤੇਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਇਸਨਾਲਨਹਜੱਠਣਦਾਿੱਕਦਾਰਿੈਜਾਂਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦੇਅਹਜਿੇਅਹਿਕਾਰਦਾਹਨਪਟਾਰਾਕਰੋਹਜੰਨਾਉਿਸਿੀਸਮਝਦਾਿੈ। 5 ਦਸੰਬਰਨੂੰ, 1994 – ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੇਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਨੇਹਨਪਟਾਰਾਕਰਨਦਾਮਤਾਪਾਸਕੀਤਾ ਹਮਰਤਕਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਇੱਕਹਿੱਸਾਯੂਟੀਦੇਿੱਕਹਵੱਚਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਹਦੱਤਾਹਗਆਸੀ! ਸਹਕਓਹਰਟੀਹਲਮਹਟਿਨੂੰ 27 ਲੱਖਰੁਪਏਹਵੱਚਖਰੀਹਦਆਹਗਆਿੈ। 14 ਤਾਰੀਖਵਾਲਾ ਗਾਰਨੀਸ਼ੀਨੋਹਟਸ ਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟ, 1961 ਦੀਿਾਰਾ 226 (3) ਤਹਿਤਜੂਨ, 1995 ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੇਕਾਰਜਕਾਰੀਹਨਰਦੇਸ਼ਕਨੂੰ 12,24,887 ਰੁਪਏਦੀਰਾਸ਼ੀਵੀਜਾਰੀਕੀਤੀਗਈ। ਜਵਾਬਦੇਣਵਾਲੇਦੁਆਰਾ।ਇਸਦੇਜਵਾਬਹਵੱਚਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੇਇਿਸਟੈਂਿਦੁਿਰਾਇਆਹਕਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਲਜਾਂਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਵਾਰਸਾਂਨੂੰਉਸਤੋਂਕੋਈਰਕਮਬਕਾਇਆਨਿੀਾਂਿੈਅਤੇਐਕਸਚੇਂਜਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਜਾਂਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਵਾਰਸਾਂਦੀਤਰਫੋਂਕੋਈਰਕਮਨਿੀਾਂਰੱਖਦਾ।ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੀਅਪੀਲਸਵੀਕਾਰਨਿੀਾਂਸੀ ਉੱਤਰਦਾਤਾ। ਉਪਰੋਕਤਿਾਲਾਤਾਂਹਵੱਚ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ-ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੇਆਰਜ਼ੀਅਟੈਚਮੈਂਟਅਤੇਗਾਰਨੀਸ਼ੀਨੋਹਟਸਦੇਆਦੇਸ਼ਾਂਨੂੰਚੁਣੌਤੀਹਦੰਦੇਿੋਏਿਾਈਕੋਰਟਹਵੱਚਇੱਕਹਰੱਟਪਟੀਸ਼ਨਦਾਇਰਕੀਤੀ।ਹਰੱਟਪਟੀਸ਼ਨਨੂੰਟਲੀਨੇਖਾਰਜਕਰਹਦੱਤਾਿੈ ਿਾਈਕੋਰਟਹਜਸਫੈਸਲੇਨੂੰਇਸਅਪੀਲਹਵੱਚਚੁਣੌਤੀਹਦੱਤੀਜਾਰਿੀਿੈ। ਿਾਰਾ 281 ਬੀਦੇਤਹਿਤ, ਮਾਲੀਆਦੇਹਿੱਤਾਂਦੀਰੱਹਖਆਕਰਨਦੇਉਦੇਸ਼ਨਾਲਟੈਕਸਦਾਤਾਨਾਲਸਬੰਿਤਹਕਸੇਵੀਜਾਇਦਾਦਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਅਸਥਾਈਕੁਰਕੀਦਾਆਦੇਸ਼ਹਦੱਤਾਜਾਸਕਦਾਿੈ।ਹਮਰਤਕਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਦੇ, ਆਮਦਨਟੈਕਸਐਕਟਦੇਉਦੇਸ਼ਾਂਲਈ, ਇੱਕਹਨਰਿਾਰਕਸਮਝੇਜਾਣਗੇ [ਸੈਕਸ਼ਨ] 159(3)]. ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਕਾਰਿਹਵੱਚਹਮਰਤਕਜਾਂਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਦੇਅਹਿਕਾਰਾਂਦੀਪਰਹਕਰਤੀਬਾਰੇਸਵਾਲਿੈ। 'ਤੇ ਕੇਸਦੇਤੱਥ, ਕੀਉਕਤਕਾਰਿਹਨਰਿਾਰਤਕਰਤਾਦੀਜਾਇਦਾਦਸੀਅਤੇਉਸਦੀਮੌਤਤੋਂਬਾਅਦਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਅਤੇਵਾਰਸਾਂਨੂੰਸੌਂਹਪਆਹਗਆਸੀਜਾਂਇਿਹਮਰਤਕਦੇਿੱਕਹਵੱਚਹਨੱਜੀਇਜਾਜ਼ਤਸੀਅਤੇਨੋਮੀਦਾਅਹਿਕਾਰਸੀ • ਕਾਨੂੰਨੀਪਰਤੀਹਨਿੀਅਤੇਵਾਰਸਾਂਦਾਦੇਸ਼ਉਸਦੇਿੀਟਲ 1 ਦੇਖਤਮਿੋਣਤੋਂਬਾਅਦਅਤੇਉਨ੍ਾਂਹਕਿਾਹਕਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਹਦੱਤੇਗਏਅਹਿਕਾਰਮੁੱਦੇਦਾਮੁੱਦਾਿੈ।ਿਾਈਕੋਰਟਨੇਹਕਿਾਿੈਹਕਸਟਾਕਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦੇਅਹਿਕਾਰਹਵੱਚਜਾਇਦਾਦਦਾਤੱਤਸੀ ਐਕਸਚੇਂਜਅਤੇਇਸਲਈ, ਇਸਨੂੰਜੋਹੜਆਜਾਸਕਦਾਿੈਅਤੇਇਸਤਰ੍ਾਂ, ਹਰੱਟਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰਬਰਖਾਸਤਕਰਹਦੱਤਾਹਗਆਸੀ। ਹਬੰਦੂਦਾਫੈਸਲਾਕਰਨਲਈ, ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਨਾਲਸਬੰਿਤਹਨਯਮਾਂਦੀਜਾਂਚਕਰਨਾਜ਼ਰੂਰੀਿੈ. ਅਪੀਲਕਰਤਾ-ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਸਹਕਓਹਰਟੀਜ਼ਕੰਟਰੈਕਟ (ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ਼) ਐਕਟਦੇਤਹਿਤਇੱਕਮਾਨਤਾਪਰਾਪਤਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਿੈ, 1956 ਅਤੇਇਸਦੀਸਥਾਪਨਾਜਨਤਕਹਿੱਤਹਵੱਚ, ਦਲਾਲਾਂਅਤੇਿੀਲਰਾਂਦੇਚਹਰੱਤਰਅਤੇਰੁਤਬੇਦਾਸਮਰਥਨਅਤੇਰੱਹਖਆਕਰਨਅਤੇਉਨ੍ਾਂਦੇਹਿੱਤਾਂਅਤੇਸਹਕਓਹਰਟੀਜ਼ਹਵੱਚਹਦਲਚਸਪੀਰੱਖਣਵਾਲੇਲੋਕਾਂਦੇਹਿੱਤਾਂਨੂੰਅੱਗੇਵਿਾਉਣਦੇਉਦੇਸ਼ਨਾਲਕੀਤੀਗਈਿੈ। ਵਪਾਰਕਸਨਮਾਨਅਤੇਅਖੰਿਤਾਦੇਉੱਚਹਮਆਰਾਂਨੂੰਬਣਾਈਰੱਖਣਾ।ਹਨਯਮ 5 ਪਰੋ- "- ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਬਨਾਮਏਐਸਐਸਟੀਟੀ. ਸੀ.ਓ.ਐਮ.ਆਰ. ਇਨਕਮਟੈਕਸ [] ਸਭਰਵਾਲ, !.] 259 ਇਿਵੀਹਕਿਾਹਗਆਿੈਹਕਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਹਕਸੇਤੋਂਇੱਕਹਨੱਜੀਪੈਨਸ਼ਨਦਾਗਠਨਕਰੇਗੀਹਨਯਮਾਂ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਾਂਅਤੇਅਹਿਹਨਯਮਾਂਦੇਅਿੀਨਇਸਨਾਲਜੁੜੇਅਹਿਕਾਰਾਂਅਤੇਹਵਸ਼ੇਸ਼ਅਹਿਕਾਰਾਂਦੀਵਰਤੋਂਕਰਨਲਈਅਦਾਨ-ਪਰਦਾਨ।ਹਨਯਮ 6 ਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਪਰਦਾਨਕਰਦਾਿੈ ਅਟੁੱਟਿੈ।ਹਨਯਮਾਂਦੇਉਪਬੰਿਾਂਦੇਅਿੀਨ, ਹਨਯਮ 7 ਦੇਤਹਿਤਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦਾਅਹਿਕਾਰਹਕਸੇਮੈਂਬਰ ਨੂੰਹਦੱਤਾਹਗਆਿੈਜੋਅਹਿਕਾਰਹਨੱਜੀਅਤੇਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀਿੈ Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) 1998 . एस. सी. ए. 9089/95 मेंदिनांकित17.1.1998 निर्णयऔरआदेशसे अहमदाबादमेंगुजरातकाउच्चन्यायालय। केसाथथ 1999 कीसिविलअपीलसं. 7571। के. एन. रावल, अतिरिक्तसॉलिसिटरजनरल, अशोकएच. देसाई, रमेशपी. भट्ट, डॉ. वी. गौरीशंकर,चिरागएम. श्रॉफ, एम. एन. श्रोफ, रणबीरचंद्र, उपस्थितदलोंकेलिएसुश्रीसुषमासूरीकेलिएसुश्रीनीरागुप्ता, बी. वी. बी. दास। न्यायालयकानिर्णयइसकेद्वारादियागयाथा वाई. के. सभरवाल, जे. दस्टॉकएक्सचेंज, अहमदाबाद, दएपेल लांटने19 फरवरी, 1988 कोराजेशशाहकोइसकेसदस्यकेरूपमेंस्वीकारकिया।उसकीमौतहोगई। 7 फरवरी, 1994 को।12 फरवरी, 1994 कोराजेशशाहकेउत्तराधिकारियोंऔरकानूनीप्रतिनिधियोंनेस्टॉकएक्सचेंजकोलिखाकिवेमृतककीदेनदारियोंकोपूराकरनेमेंअसमर्थहैं।स्टॉकएक्सचेंजकाशासीबोर्डहै कहाजाताहैकिउन्होंने12 फरवरी, 1994 कोएकप्रस्तावपारितकियाथाजिसमेंराजेशकोघोषितकियागयाथा शाह, मृतकसदस्य, एकमानितचूककर्ताकेरूपमेंऔरआगेयहसंकल्पलेतेहुएकिस्टॉकएक्सचेंजमेंनिहितउनकेसदस्यताअधिकारोंकानिपटानआमंत्रितकरकेकियाजाए रुपयेकेन्यूनतमन्यूनतममूल्यकेभीतरप्रस्ताव।25 एकलाख। सहायकआयुक्तद्वाराआयकरअधिनियम, 1961 कीधारा281बीकेतहत15 फरवरी, 1994 कोएकअस्थायीकुर्कीआदेशजारीकियागयाथा। नाममेंस्टॉकएक्सचेंजकार्डकेसंबंधमेंआयकर(प्रतिवादी) राजेशशाहऔरउनकेद्वारारखीगईमार्जिनमनीऔरप्रतिभूतिजमा स्टॉकएक्सचेंज।स्टॉकएक्सचेंज16 फरवरी, 1994 कोजारीकियागया। सदस्यलेनदारोंऔरघटकोंसेदावेआमंत्रितकरनेवालाविज्ञापन राजेशशाहविज्ञापनके30 दिनोंकेभीतरअपनेदावेदर्जकराएंगे। औरन्यूनतमस्तरकेसाथथसदस्यताकीखरीदकेलिएप्रस्तावभीआमंत्रितकिए। रुपयेकीकीमत।25 एकलाख।अस्थायीकुर्कीकेआदेशकेसंबंधमें, स्टॉकएक्सचेंजकारुखयहहैकिइसकेनियमों, बाय-कानूनोंऔरविनियमोंकेतहत औरयहएक्सचेंजमेंनिहितहैऔरपूरीतरहसेएक्सचेंजफ्रीसेसंबंधितहैऐसेसदस्य या258 कादावाकरनेवालेकिसीभीव्यक्तिकेसभीअधिकारों, दावोंयाहितोंका सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट ऐसेसदस्यकेमाध्यमसेऔरशासीबोर्डकेसाथथसौदाकरनेकाअधिकारहैयासदस्यताकेऐसेअधिकारकानिपटानकरनाजोवहउचितसमझे।5 दिसंबरको, 1994 , स्टॉकएक्सचेंजकेशासीबोर्डनेनिपटानप्रस्तावपारितकिया स्टॉकएक्सचेंजमेंनिहितमृतकराजेशशाहकीसदस्यताकाअधिकार यू. टी. आई. सुरक्षालिमिटेडडकेपक्षमेंरु. 27 एकलाख।14 तारीखकाएकगार्निशीनोटिस उत्तरदाताद्वारा।इसकेजवाबमेंस्टॉकएक्सचेंजनेअपनारुखदोहराया।किइससेराजेशशाहयाउनकेकानूनीउत्तराधिकारियोंकोकोईराशिदेयनहींथीऔरविनिमयमेंराजेशशाहकेलिएयाउनकीओरसेकोईराशिनहींहैया उनकेकानूनीउत्तराधिकारी।स्टॉकएक्सचेंजकीयाचिकास्वीकार्यनहींथी उत्तरदाता। उपरोक्तपरिस्थितियोंमें, अपीलकर्ता-स्टॉकएक्सचेंजनेदायरकिया उच्चन्यायालयमेंएकरिटयाचिकाजिसमेंअस्थायीअटैचमेंटकेआदेशऔरगार्निशनोटिसकोचुनौतीदीगईहै।रिटयाचिकाकोउच्चन्यायालयद्वाराखारिजकरदियागयाहै, जिसकेफैसलेकोइसअपीलमेंचुनौतीदीगईहै। धारा281बीकेतहत, सुरक्षाकेउद्देश्यसेअस्थायीकुर्की किसीभीसंपत्तिकेसंबंधमेंराजस्वकेहितोंकाआदेशदियाजासकताहै। निर्धारितीसेसंबंधित।मृतककेकानूनीप्रतिनिधि, केलिएआयकरअधिनियमकेउद्देश्योंकोनिर्धारितीमानाजाए[धारा 159 ( 3 ) ] . निर्धारणकाप्रश्नस्टॉकएक्सचेंजकार्डमेंमृतकयाउसकेकानूनीप्रतिनिधियोंकेअधिकारोंकीप्रकृतिकेबारेमेंहै।मामलेकेतथ्योंपर, क्याउक्तकार्डकीसंपत्तिथीनिर्धारितीऔरउसकीमृत्युकेबादउसकेकानूनीप्रतिनिधियोंऔरउत्तराधिकारियोंकोसौंपदियागयायायहमृतककेपक्षमेंव्यक्तिगतअनुमतिऔरनामांकितव्यक्तिकाअधिकारथा। उसकीमृत्युकेबादकानूनीप्रतिनिधिऔरउत्तराधिकारियोंकाराष्ट्रसमाप्तहोगयाहैऔरउक्तअधिकारविनिमयमेंनिहितहै, यहमुद्दाहै।उच्चन्यायालयनेअभिनिर्धारितकियाहैकिस्टॉकएक्सचेंजकीसदस्यताकेअधिकारमेंएकसंपत्तितत्वथाऔरइसलिए, उसेसंलग्नकियाजासकताहैऔरइसप्रकार, रिटयाचिकाकोखारिजकरदियागयाथा। मुद्दातयकरनेकेलिए, संबंधितनियमोंकीजांचकरनाआवश्यकहै। स्टॉकएक्सचेंजकीसदस्यताकेलिए।अपीलकर्ता-स्टॉकएक्सचेंजप्रतिभूतिअनुबंध(विनियम) अधिनियम,1956 केतहतएकमान्यताप्राप्तस्टॉकएक्सचेंजहैऔरइसेअन्यबातोंकेसाथथ-साथथ, दलालोंऔरडीलरोंकेचरित्रऔरस्थितिकासमर्थनकरनेऔरउनकीरक्षाकरनेकेउद्देश्यसेस्थापितकियागयाहै। औरप्रतिभूतियोंमेंरुचिरखनेवालीजनताकेहितोंकोआगेबढ़ानाऔरवाणिज्यिकसम्मानऔरअखंडडताकेउच्चमानकोंकोबनाएरखना। नियम5 प्रोस्टॉकएक्सचेंजv. एएसएसटीटी।कॉमर।आयकर[वाई. के. सभरवाल, जे.] 259 यहस्पष्टकरताहैकिसदस्यतानियमों, उपनियमोंऔरविनियमोंकेअधीनरहतेहुएउससेजुड़ेअधिकारोंऔरविशेषाधिकारोंकाप्रयोगकरनेकेलिएएक्सचेंजसेव्यक्तिगतअनुमतिकागठनकरेगी।नियम6 मेंसदस्यताकाअधिकारप्रदानकियागयाहैअपरिहार्यहै।नियमोंकेप्रावधानोंकेअधीन, नियम7 केतहतएकसदस्यकोनामांकनकाअधिकारदियागयाहैजोअधिकारव्यक्तिगतहैऔरगैर- हस्तांतरणीय।नियम11 मेंप्रावधानहैकिकमसेकम7 सालकासदस्यजोइस्तीफादेनाचाहताहै, वहनियमोंकेतहतपात्रव्यक्तिकोनामितकरसकताहै। Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) Under the aforesaid circumstances, the appellant-Stock Exchange filed a writ petition in the High Court challenging the orders of provisional attach-ment and the garnishee notice. The writ petition has been dismissed by tlie High Court which judgment is under challenge in this appeal. Under Section 281 B, provisional attachment for the purpose of protect-ing the Interests of the revenue can be ordered in respect of any property belonging to the assessee. The legal representatives of the deceased shall, for the purposes of the Income Tax Act, be deemed to be an assessee [Section 159(3)]. The question for dete1mination is as to the nature of the rights of the deceased or his legal representatives in the Stock Exchange Card. On the facts of the case, whether the said card was the property belonging to the assessee and after his denlise devolved upon his legal representatives and heirs or it was a personal permission in favour of the deceased and right of nomi· nation of the legal representative and heirs after his deatl1 has ceased and the said right ha" vested in the Exchange, is the point in issue. The High Court has held that there was a property element in the right of membership of Stock Exchange and, therefore, the same could be attached and, thus, writ petition was dismissed. In order to decide the point, it is necessary to examine the Rules relating to the membership of the Stock Exchange. The appellant-Stock Exchange is a recognised Stock Exchange under Securities Contracts (Regulations) Act, 1956 and has been established with the object, inter alia, to support and protect, in the public interest, the character and status of brokers and dealers and to further their interests and that of the public interested in securities and to maintain high standards of commercial honour and integrity. Rule 5 pro- .,..- *' "- .... [~ ] -~ 259 STOCK EXCHANGE v. ASSTT. COMMR. OF INCOME TAX [YK. SABHARWAL, !.] vides that the membership shall constitute a personal pennission from the Exchange to exercise the rights and privileges attached thereto subject to the Rules, Bye-Laws and Regulations. Rule 6 provides that right of membership is inalienable. Subject to the provisions of the Rules, under Rule 7 the right of nomination has been given to a member which right is personal and non-transferable. Rule 11 provides that a member of not less than 7 years' standing who desires to resign may nominate a person eligible under the Rules for admission in his place. Under proviso to Rule ll(a), a member of less than 7 years' standing who desires to resign may with the sanction of the Gov-erning Board nominate his own son eligible nnder the Rules for admission to membership of the Exchange as a candidate for admission in his plac·e. Under Rule 11 (b ), however, the legal representatives of a deceased member or his heirs or the persons mentioned in Appendix C to the Rules may with the sanction of the Governing Board nominate any person eligible under tl1e Rules for admission to membership of the exchange as a candidate for ad-mission in place of the deceased member. In considering such nomination the Governing Board shall be guided so far as practicable by the instruct.ions set out in Appendix C. Rajesh Shal1 before his death was a member of less than 7 years' standing. Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) ਵਪਾਰਕਸਨਮਾਨਅਤੇਅਖੰਿਤਾਦੇਉੱਚਹਮਆਰਾਂਨੂੰਬਣਾਈਰੱਖਣਾ।ਹਨਯਮ 5 ਪਰੋ- "- ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਬਨਾਮਏਐਸਐਸਟੀਟੀ. ਸੀ.ਓ.ਐਮ.ਆਰ. ਇਨਕਮਟੈਕਸ [] ਸਭਰਵਾਲ, !.] 259 ਇਿਵੀਹਕਿਾਹਗਆਿੈਹਕਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਹਕਸੇਤੋਂਇੱਕਹਨੱਜੀਪੈਨਸ਼ਨਦਾਗਠਨਕਰੇਗੀਹਨਯਮਾਂ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਾਂਅਤੇਅਹਿਹਨਯਮਾਂਦੇਅਿੀਨਇਸਨਾਲਜੁੜੇਅਹਿਕਾਰਾਂਅਤੇਹਵਸ਼ੇਸ਼ਅਹਿਕਾਰਾਂਦੀਵਰਤੋਂਕਰਨਲਈਅਦਾਨ-ਪਰਦਾਨ।ਹਨਯਮ 6 ਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਪਰਦਾਨਕਰਦਾਿੈ ਅਟੁੱਟਿੈ।ਹਨਯਮਾਂਦੇਉਪਬੰਿਾਂਦੇਅਿੀਨ, ਹਨਯਮ 7 ਦੇਤਹਿਤਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦਾਅਹਿਕਾਰਹਕਸੇਮੈਂਬਰ ਨੂੰਹਦੱਤਾਹਗਆਿੈਜੋਅਹਿਕਾਰਹਨੱਜੀਅਤੇਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀਿੈ ਤਬਾਦਲੇਯੋਗ।ਹਨਯਮ 11 ਹਵੱਚਇਿਹਵਵਸਥਾਕੀਤੀਗਈਿੈਹਕਘੱਟੋਘੱਟ 7 ਸਾਲਦੀਉਮਰਦਾਮੈਂਬਰਜੋਅਸਤੀਫਾਦੇਣਦੀਇੱਛਾਰੱਖਦਾਿੈ, ਉਿਹਨਯਮਾਂਤਹਿਤਯੋਗਹਵਅਕਤੀਨੂੰਨਾਮਜ਼ਦਕਰਸਕਦਾਿੈਉਸਦੀਥਾਂ 'ਤੇਦਾਖਲਾ।ਹਨਯਮ (ਏ) ਦੇਪਰਾਵਿਾਨਦੇਤਹਿਤ, 7 ਸਾਲਤੋਂਘੱਟਉਮਰਦਾਕੋਈਮੈਂਬਰਜੋਅਸਤੀਫਾਦੇਣਾਚਾਿੁੰਦਾਿੈ, ਸਰਕਾਰਬੋਰਿਦੀਪਰਵਾਨਗੀਨਾਲਆਪਣੇਪੁੱਤਰਨੂੰਐਕਸਚੇਂਜਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਹਵੱਚਦਾਖਲੇਲਈਹਨਯਮਾਂਅਨੁਸਾਰਆਪਣੀਪਲੈਕਹਵੱਚਦਾਖਲੇਲਈਉਮੀਦਵਾਰਵਜੋਂਨਾਮਜ਼ਦਕਰਸਕਦਾਿੈ। ਹਨਯਮ 11 (ਬੀ) ਦੇਤਹਿਤ, ਿਾਲਾਂਹਕ, ਹਕਸੇਹਮਰਤਕਮੈਂਬਰਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਦੇ ਜਾਂਉਸਦੇਵਾਰਸਜਾਂਹਨਯਮਾਂਦੇਅਪੈਂਹਿਕਸਸੀਹਵੱਚਹਜ਼ਕਰਕੀਤੇਹਵਅਕਤੀਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਦੀਪਰਵਾਨਗੀਨਾਲਐਕਸਚੇਂਜਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਹਵੱਚਦਾਖਲੇਲਈਹਕਸੇਵੀਯੋਗਹਵਅਕਤੀਨੂੰਹਮਰਤਕਮੈਂਬਰਦੀਥਾਂਹਵਹਗਆਪਨਹਮਸ਼ਨਲਈਉਮੀਦਵਾਰਵਜੋਂਨਾਮਜ਼ਦਕਰਸਕਦੇਿਨ।ਅਹਜਿੀਨਾਮਜ਼ਦਗੀ 'ਤੇ ਹਵਚਾਰਕਰਨਹਵੱਚ ਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਨੂੰਹਜੱਥੋਂਤੱਕਸੰਭਵਿੋਵੇ, ਹਨਰਿਾਰਤਹਨਰਦੇਸ਼ਾਂਦੁਆਰਾਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਲਆਪਣੀਮੌਤਤੋਂਪਹਿਲਾਂਇਸਤੋਂਘੱਟਦਾਮੈਂਬਰਸੀ7 ਸਾਲਦੀਸਹਥਤੀ। ਹਨਯਮ੯ਹਮਰਤਕਜਾਂਹਿਫਾਲਟਰਮੈਂਬਰਦੀਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦੇਅਹਿਕਾਰਨਾਲਸਬੰਿਤਿੈ।ਇਸਹਵੱਚਇਿਹਵਵਸਥਾਕੀਤੀਗਈਿੈਹਕ "ਹਕਸੇਮੈਂਬਰਦੀਮੌਤਜਾਂਹਿਫਾਲਟ 'ਤੇਉਸਨੂੰਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦਾਅਹਿਕਾਰ ਉਿਬੰਦਿੋਜਾਣਗੇਅਤੇਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਸ਼ਾਮਲਿੋਜਾਣਗੇ।ਹਨਯਮ 10 ਹਵੱਚਇਿਹਵਵਸਥਾਕੀਤੀਗਈਿੈਹਕ"ਜਦੋਂਹਕਸੇਦਾਅਹਿਕਾਰਿੋਵੇ ਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਹਕਸੇਵੀਹਨਯਮ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਦੇਤਹਿਤਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਜ਼ਬਤਕੀਤੀਜਾਂਦੀਿੈਜਾਂਹਦੱਤੀਜਾਂਦੀਿੈਜਾਂਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜਾਂਐਕਸਚੇਂਜਜੋਇਸਸਮੇਂਲਾਗੂਿੈ, ਇਿਹਬਲਕੁਲਐਕਸਚੇਂਜਨਾਲਸਬੰਿਤਿੋਵੇਗਾਜੋਅਹਜਿੇਮੈਂਬਰਜਾਂਅਹਜਿੇਮੈਂਬਰਅਤੇਸ਼ਾਸਨਦਾਦਾਅਵਾਕਰਨਵਾਲੇਹਕਸੇਵੀਹਵਅਕਤੀਦੇਸਾਰੇਅਹਿਕਾਰਾਂ, ਦਾਅਹਵਆਾਂਜਾਂਹਿੱਤਾਂਤੋਂਮੁਕਤਿੋਵੇਗਾ। ਬੋਰਿਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦੇਅਹਜਿੇਅਹਿਕਾਰਨਾਲਨਹਜੱਠਣਜਾਂਹਨਪਟਾਰੇਦਾਿੱਕਦਾਰਿੋਵੇਗਾ ਹਜਵੇਂਹਕਇਿਸਿੀਲੱਗਦਾਿੈ।ਹਨਯਮ 15 ਇਿਹਨਰਿਾਰਤਕਰਦਾਿੈਹਕਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਨਿੀਾਂਕਰੇਗਾਨਾਮਜ਼ਦਗੀਨੂੰਉਦੋਂਤੱਕਪਰਵਾਨਗੀਨਿੀਾਂਹਦੱਤੀਜਾਂਦੀਜਦੋਂਤੱਕਨਾਮਜ਼ਦਕਰਨਵਾਲੇਮੈਂਬਰਜਾਂਹਕਸੇਹਮਰਤਕਮੈਂਬਰਦੇਮਾਮਲੇਹਵੱਚ, ਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਜਾਂਵਾਰਸਾਂਜਾਂਅਪੈਂਹਿਕਸਸੀਹਵੱਚਹਜ਼ਕਰਕੀਤੇਹਵਅਕਤੀਆਾਂਜਾਂਉਸਦੀਤਰਫੋਂਹਕਸੇਿੋਰਹਵਅਕਤੀਨੇਐਕਸਚੇਂਜਦੇਬਕਾਏਅਤੇਇਕਰਾਰਨਾਹਮਆਾਂਨਾਲਸਬੰਿਤਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂਦਾਪੂਰਾਭੁਗਤਾਨਅਤੇਸੰਤੁਸ਼ਟਨਿੀਾਂਕੀਤਾਿੋਵੇਗਾ। ਹਨਯਮ 16 ਉਦੋਂਲਾਗੂਿੁੰਦਾਿੈਜਦੋਂਟੀਐਲ1ਈਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਿੇਠਹਲਖੇਅਹਿਕਾਰਾਂਦੀਵਰਤੋਂਕਰਦਾਿੈ ਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਨਾਮਜ਼ਦਗੀ।ਇਿਉਪਬੰਿਕਰਦਾਿੈਹਕਅਹਜਿੇਮਾਮਲੇਹਵੱਚਇਸਲਈਪਰਾਪਤਹਵਚਾਰਿੇਠਹਲਖੇਉਦੇਸ਼ਾਂਅਤੇਤਰਜੀਿਦੇਿੇਠਹਲਖੇਕਰਮਹਵੱਚਲਾਗੂਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾ: ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. o() ਅਹਜਿੀਆਾਂਸਬਸਹਕਰਪਸ਼ਨਾਂਦਾਪਹਿਲਾ - ਟੀਐਲ1ਈਭੁਗਤਾਨ।ਕਰਜ਼ੇ, ਜੁਰਮਾਨੇ, ਫੀਸਾਂ, ਖਰਚੇਅਤੇਿੋਰਪੈਸੇਜੋਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਦੁਆਰਾਐਕਸਚੇਂਜਜਾਂਸਾਬਕਾਮੈਂਬਰਦੁਆਰਾਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਜਾਂਟੀਐਲ1ਈਕਲੀਅਹਰੰਗਿਾਊਸਨੂੰਹਦੱਤੇਜਾਣਗੇਹਜਸਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਐਕਸਚੇਂਜਕੋਲਿੈ; oਇਕਰਾਰਨਾਹਮਆਾਂਨਾਲਸਬੰਹਿਤਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂ () ਦੂਜਾ - ਅਹਜਿੇਹਕਸਾਨਾਂਦੁਆਰਾਕੀਤੇਗਏਹਕਸੇਵੀਇਕਰਾਰਨਾਮੇਤੋਂਪੈਦਾਿੋਣਵਾਲੇਅਹਜਿੇਕਰਹਜ਼ਆਾਂ, ਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂ, ਹਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਾਂਅਤੇਦਾਅਹਵਆਾਂਦੀਅਦਾਇਗੀਹਨਯਮਾਂਦੇਹਨਯਮਾਂ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਾਂਅਤੇਹਨਯਮਾਂਦੇਅਿੀਨਿੈ।ਐਕਸਚੇਂਜਹਜਵੇਂਹਕਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਦੁਆਰਾਸਵੀਕਾਰਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾ: oਬਸ਼ਰਤੇਹਕਜੇਅਹਜਿੇਕਰਹਜ਼ਆਾਂ, ਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂ, ਹਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਾਂਅਤੇਦਾਅਹਵਆਾਂਦਾਪੂਰਾਭੁਗਤਾਨਕਰਨਅਤੇਸੰਤੁਸ਼ਟਕਰਨਲਈਉਪਲਬਿਟੀਐਲ1ਈ 3 ਲੌਂਟਨਾਕਾਫੀਿੈਤਾਂਉਨ੍ਾਂਦਾਭੁਗਤਾਨਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾਅਤੇਉਨ੍ਾਂਨੂੰਸੰਤੁਸ਼ਟਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਸਰਪਲੱਸ o() ਐਕਸਚੇਂਜਦੇਫੰਿਾਂਹਵੱਚਸਰਪਲੱਸਦਾਭੁਗਤਾਨ: ਬਸ਼ਰਤੇਹਕਐਕਸਚੇਂਜਆਮਮੀਹਟੰਗਹਵੱਚਆਪਣੀਪੂਰੀਮਰਜ਼ੀਨਾਲਇਿਹਨਰਦੇਸ਼ਦੇਸਕਦਾਿੈਹਕਅਹਜਿੇਸਰਪਲੱਸਦਾਹਨਪਟਾਰਾਕੀਤਾਜਾਵੇਜਾਂਅਹਜਿੇਿੋਰਮੈਮਰਹਵੱਚਲਾਗੂਕੀਤਾਜਾਵੇਜੋਉਿਢੁਕਵਾਂਸਮਝੇ। ਹਨਯਮ 50 ਇਿਪਰਦਾਨਕਰਦਾਿੈਹਕਜਦੋਂਹਕਸੇਮੈਂਬਰਦੀਮੌਤਿੋਜਾਂਦੀਿੈਤਾਂਸਾਰੇਗਾਿਕੀ, ਕਰਜ਼ੇ, ਜੁਰਮਾਨੇ, ਫੀਸ, ਖਰਚੇਅਤੇਿੋਰਪੈਸੇਜੋਸਰਕਾਰਬੋਰਿਦੁਆਰਾਹਨਰਿਾਰਤਕੀਤੇਜਾਣਗੇਜੋਉਸਦੁਆਰਾਐਕਸਚੇਂਜਜਾਂਕਲੀਅਹਰੰਗਿਾਊਸਨੂੰਬਕਾਇਆਕੀਤੇਜਾਣਗੇਅਤੇਐਕਸਚੇਂਜਦੇਹਨਯਮਾਂ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਾਂਅਤੇਹਨਯਮਾਂਦੇਅਿੀਨਉਸਦੁਆਰਾਕੀਤੇਗਏਹਕਸੇਵੀਇਕਰਾਰਨਾਮੇਤੋਂਪੈਦਾਿੋਣਵਾਲੇਸਾਰੇਕਰਜ਼ੇ, ਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂ, ਹਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਾਂਅਤੇਦਾਅਹਵਆਾਂਦਾਭੁਗਤਾਨਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾਅਤੇਸੰਤੁਸ਼ਟਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾ oਇਸਹਵਅਕਤੀਆਾਂਤੋਂਪਹਿਲਾਂਨੂੰਹਕਨਾਮਜ਼ਦਗੀਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਦੇਅਹਿਕਾਰਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਦੀਵਰਤੋਂਜਾਂਕਰਨਵਾਰਸਾਂਦੀਜਾਂਆਹਗਆਅਪੈਂਹਿਕਸਹਦੱਤੀਸੀਜਾਵੇ।ਹਵੱਚਹਜ਼ਕਰਹਨਯਮਕੀਤੇ 51 ਪਰਦਾਨਕਰਦਾਿੈ ਹਕਜੇਹਕਸੇਹਮਰਤਕਮੈਂਬਰਜਾਂਉਸਦੇਵਾਰਸਾਂਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਦੇਜਾਂਅਪੈਂਹਿਕਸਸੀਹਵੱਚਹਜ਼ਕਰਕੀਤੇਹਵਅਕਤੀਜਾਂਉਸਦੀਤਰਫੋਂਕੋਈਿੋਰਹਵਅਕਤੀਆਪਣੇਬਕਾਏ, ਕਰਜ਼ੇ, ਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂ, ਹਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਾਂਦਾਭੁਗਤਾਨਨਿੀਾਂਕਰਦੇਜਾਂਸੰਤੁਸ਼ਟਕਰਨਹਵੱਚਅਸਮਰੱਥਿਨਜਾਂਅਸਮਰੱਥਿਨ।ਐਕਸਚੇਂਜਦੇਹਨਯਮਾਂ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਾਂਅਤੇਹਨਯਮਾਂਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੇਅਨੁਸਾਰਦਾਅਵੇ, o ਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਅਹਜਿੇਮੈਂਬਰਾਂਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦੇਅਹਿਕਾਰਦੀਵਰਤੋਂਕਰੇਗਾ: ਹਟਪਅਤੇਇਸਲਈਪਰਾਪਤਹਵਚਾਰਹਨਯਮਾਂਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੇਮਾਰਮਰਹਵੱਚਲਾਗੂਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾ।ਹਨਯਮ 53 ਇਿਹਨਰਿਾਰਤਕਰਦਾਿੈਹਕਕੋਈਮੈਂਬਰਹਜਸਨੂੰਹਿਫਾਲਟਰਘੋਹਸ਼ਤਕੀਤਾਜਾਂਦਾਿੈ, ਉਿਤੁਰੰਤ Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) नियम5 प्रोस्टॉकएक्सचेंजv. एएसएसटीटी।कॉमर।आयकर[वाई. के. सभरवाल, जे.] 259 यहस्पष्टकरताहैकिसदस्यतानियमों, उपनियमोंऔरविनियमोंकेअधीनरहतेहुएउससेजुड़ेअधिकारोंऔरविशेषाधिकारोंकाप्रयोगकरनेकेलिएएक्सचेंजसेव्यक्तिगतअनुमतिकागठनकरेगी।नियम6 मेंसदस्यताकाअधिकारप्रदानकियागयाहैअपरिहार्यहै।नियमोंकेप्रावधानोंकेअधीन, नियम7 केतहतएकसदस्यकोनामांकनकाअधिकारदियागयाहैजोअधिकारव्यक्तिगतहैऔरगैर- हस्तांतरणीय।नियम11 मेंप्रावधानहैकिकमसेकम7 सालकासदस्यजोइस्तीफादेनाचाहताहै, वहनियमोंकेतहतपात्रव्यक्तिकोनामितकरसकताहै। उसकेस्थानपरप्रवेश।नियम11 (ए) केप्रावधानकेतहत, 7 सालसेकमसमयकासदस्यजोइस्तीफादेनाचाहताहै, वहसरकारकीमंजूरीसेइस्तीफादेसकताहै। बोर्डएक्सचेंजकीसदस्यतामेंप्रवेशकेलिएनियमोंकेतहतपात्रअपनेबेटेकोउसकेस्थानपरप्रवेशकेलिएउम्मीदवारकेरूपमेंनामितकरताहै। नियम11 (बी) केतहत, हालांकि, किसीमृतसदस्ययाउसकेउत्तराधिकारियोंयानियमोंकेपरिशिष्टसीमेंउल्लिखितव्यक्तियोंकेकानूनीप्रतिनिधिशासीबोर्डकीमंजूरीविज्ञापनकेलिएउम्मीदवारकेरूपमेंएक्सचेंजकीसदस्यतामेंप्रवेशकेलिएनियमोंकेतहतपात्रकिसीभीव्यक्तिकोनामितकरतीहै। मृतकसदस्यकेस्थानपरमिशन।इसतरहकेनामांकनपरविचारकरनेमेंशासीबोर्डकोनिर्धारितनिर्देशोंद्वारायथासंभवनिर्देशितकियाजाएगा। सी. राजेशशाहअपनीमृत्युसेपहले7 सालसेभीकमसमयकेसदस्यथे। नियम9 मृतकयाचूककर्तासदस्यकेनामांकनकेअधिकारसेसंबंधितहै।इसमेंप्रावधानहैकि"किसीसदस्यकीमृत्युयाचूकहोनेपरउसकेनामांकनकाअधिकारसमाप्तहोजाएगाऔरविनिमयमेंनिहितहोजाएगा।" नियम10 मेंप्रावधानहैकि"जबकिसीभीनियमकेतहतएक्सचेंजमेंसदस्यताकाअधिकारजब्तकरलियाजाताहैयानिहितकियाजाताहै, तोबाय-लॉ। याउससमयलागूविनियमनयाविनिमयसेसंबंधितहोगा सदस्ययाऐसेसदस्यऔरशासीनिकायकेमाध्यमसेदावाकरनेवालाकोईभीव्यक्तिबोर्डकोसदस्यताकेऐसेअधिकारसेनिपटनेयाउसकानिपटानकरनेकाअधिकारहोगाजोवहउचितसमझे।नियम15 मेंकहागयाहैकिशासीबोर्डऐसानहींकरेगा एकनामांकनकोमंजूरीदेंजबतककिनामांकितसदस्ययाएककेमामलेमें परिशिष्टसीयाउसकीओरसेकिसीअन्यव्यक्तिनेभुगतानकियाहोगाऔरसंतुष्टकियाहोगा।विनिमयकेबकायाऔरअनुबंधोंसेसंबंधितदेनदारियोंकोपूराकरना। नियम16 तबलागूहोताहैजबशासीबोर्डएक्सचेंजमेंनिहितसदस्यताकेसंबंधमेंनामांकनकेअधिकारकाप्रयोगकरताहै।यहप्रदानकरताहै किऐसेमामलेमेंउसकेलिएप्राप्तप्रतिफलकोलागूकियाजाएगा निम्नलिखितउद्देश्योंऔरप्राथथमिकताकेनिम्नलिखितक्रममेंअर्थात्ः " विनिमयऔरसमाशोधनगृहकीदेयराशियाँः 260 [ 2001 ] 2 एससीआर। सर्वोच्चन्यायालयकीरिपोर्ट ( (i) पहले ऐसीअभिदानों, ऋणों, जुर्माने, शुल्कोंकाभुगतान, प्रभारऔरअन्यधनजोइसकेद्वारानिर्धारितकिएगएहोंगे शासीबोर्डविनिमययासमाशोधनकेकारणहोगा पूर्वसदस्यद्वारासदनजिसकीसदस्यताकाअधिकारनिहितहैविनिमयमें; अनुबंधोंसेसंबंधितदायित्व ( (ii) ऐसेऋणों, देनदारियों, दायित्वोंकाभुगतानऔर ऐसेपूर्वज्ञापनद्वाराकिएगएकिसीभीअनुबंधसेउत्पन्नहोनेवालेदावेकेनियमोंकेअधीन, अलविदा-कानूनऔरविनियम शासीबोर्डद्वारास्वीकारकियागयाविनिमयः बशर्तेकियदिउपलब्धराशिभुगतानकरनेकेलिएअपर्याप्तहोऔरऐसेसभीऋणों, देनदारियों, दायित्वोंऔरदावोंकोपूरीतरहसेपूराकरें। उन्हेंआनुपातिकरूपसेभुगतानऔरसंतुष्टिदीजाएगी, और अधिशेष ( (iii) तीसरा-राज्यकीनिधिकोअधिशेषकाभुगतान, यदिकोईहो, -आदानप्रदानःबशर्तेकिआमबैठकमेंविनिमयकरसकताहैइसकेसभीपूर्णविवेकाधिकारनिर्देशदेतेहैंकिइसतरहकेअधिशेषकानिपटानकियाजाए याइसतरहसेअन्यतरीकेसेलागूकियाजाताहैजोइसेउचितलगे। नियम50 मेंप्रावधानहैकिजबकिसीसदस्यकीमृत्युहोजातीहैतोसभीअभिदान, ऋण,जुर्माना, 261 शुल्क, शुल्कऔरअन्यधनजोसरकारद्वारानिर्धारितकिएगएहोंगे। बोर्डकाउसकेद्वाराएक्सचेंजयाक्लियरिंगहाउसकोदेयहोनाऔरकिसीभीअनुबंधसेउत्पन्नहोनेवालेसभीऋण, देनदारियां, दायित्वऔरदावे विनिमयकेनियमों, उपनियमोंऔरविनियमोंकेअधीनरहतेहुए, जोशासीबोर्डद्वारास्वीकारकिएगएहोंगे, उनकेकानूनीप्रतिनिधियोंयाउत्तराधिकारियोंयापरिशिष्टगमेंउल्लिखितव्यक्तियोंकोनामांकनकेअधिकारकाप्रयोगकरनेकीअनुमतिदेनेसेपहलेउनकापूराभुगतानऔरसंतुष्टिकीजाएगी।नियम51 मेंप्रावधानहैकियदिकिसीमृतसदस्ययाउसकेउत्तराधिकारियोंकेकानूनीप्रतिनिधियापरिशिष्टगमेंउल्लिखितव्यक्तियाउसकीओरसेकोईअन्यव्यक्तिविनिमयकेनियमों, उपनियमोंऔरविनियमोंमेंप्रदानकिएगएअपनेबकाया, ऋणों, देनदारियों, दायित्वोंऔरदावोंकाभुगतानकरनेऔरउन्हेंपूराकरनेमेंअसमर्थहै, तोशासीबोर्डऐसीसदस्यताकेसंबंधमेंनामांकनकेअधिकारकाप्रयोगकरेगाऔरइसलिएप्राप्तप्रतिफलनियमोंमेंप्रदानकीगईतरीकेसेलागूकियाजाएगा।नियम53 मेंकहागयाहैकिएकसदस्यजिसेघोषितकियागयाहै एकचूककर्तातुरंतएक्सचेंजकासदस्यनहींरहेगाऔरइसतरहसेसदस्यताकेकिसीभीअधिकारऔरविशेषाधिकारकाआनंदलेनाबंदकरदेगा, लेकिनउसकेखिलाफउसकेलेनदारसदस्योंकेअधिकारअप्रभावितऔरनियमकेतहतबनेरहेंगे। स्टॉकएक्सचेंजवी।एएसएसटीटी।कॉमर।आयकर[वाई. के. सभरवाल, जे.] Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) Rule 9 deals with right of nomination of deceased or defaulter member. It provides that "On the death or default of a member his right of nomination shall cease and vest in the Exchange." Rule 10 provides that "When a right of membership is forfeited to or vests in the Exchange under any Rule, Bye-Law or Regulation or the Exchange for the time being in force it shall belong absolutely to the Exchange free of all rights, claims or interest of such member or any person claiming tlu·ough such member and the Governing Board shall be entitled to deal with or dispose of such right of membership as it may think fit." Rule 15 stipulates that the Governing Board shall not approve a nomination unless the nominating member or in the case of a deceased member, his legal representatives or heirs or persons mentioned in Appendix C or any other person on his behalf shall have paid and satisfied in full the dues of the Exchange and liabilities relating to contracts. Rule 16 comes into play when tl1e Governing Board exercises right of nomination in respect of a membership vesting in the Exchange. It provides that in such a case the consideration received therefor shall be applied to the following purposes and in the following order of priority namely : "Dues of Exchange and clearing House : A B c D E F G H 260 SUPREME COURT REPORTS (2001) 2 S.C.R. A (i) first - tl1e payment of such subscriptions. debts, fines, fees, charges and other monies as shall have been detetmined by the Governing Board to be due to the Exchange or to tl1e Clearing House by the former member whose right of membership vests in the Exchange; B Liabilities relating to Contracts (ii) second - the payment of such debts, liabilities, obligations and claims arising out of any contracts made by such fonner mem-ber subject to the Rules, Bye-laws and Regulations of the Exchange as shall have been admitted by the Governing Board: c Provided that if tl1e 3lllount available be insufficient to pay and satisfy alf such debts, liabilities, obligations and claims in full they shall be paid and satisfied pro rata, and Surplus D (iii) tl:tird - tl1e payment of the surplus if any lo the funds of the Exchange: Provided that the Exchange in general meeting may all its absolute discretion direct that such surplus be disposed of or applied in such other maimer as it may deem fit." Rule 50 provides that when a member dies all subscriptions, debts, fines, E fees, charges and other monies as shall have been determined by the Gov-erning Board to be due by him to the Exchange or to the Clearing House and all debts, liabilities, obligations and claims arising out of any contracts made by him subject to Rules, Bye-laws and Regulations of the Exchange as shall have been admitted by the Governing Board shall be paid and satisfied F in full before his legal representatives or heirs or the persons mentioned in Appendix C are allowed to exercise the right of nomination. Rule 51 provides that if the legal representatives of a deceased 1nember or his heirs or the persons mentioned in Appendix C or any other person on his behalf do not or are unable to pay and satisfy his dues, debts, liabilities, obligations and claims as provided in the Rules, Bye-laws and Regulations of the Exchange, G the Governing Board shall exercise the right of nomination in respect of such membersl:tip and the consideration received therefore shall be applied in the marmer provided in the Rules. Rule 53 stipulates that a member who is declared a defaulter shall at once cease to be a member of the Exchange and as such cease to enjoy any of the rights and privileges of membership but the rights H of his creditor members against him shall remain unimpaired and under Ruic ' A Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) ਹਕਜੇਹਕਸੇਹਮਰਤਕਮੈਂਬਰਜਾਂਉਸਦੇਵਾਰਸਾਂਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਦੇਜਾਂਅਪੈਂਹਿਕਸਸੀਹਵੱਚਹਜ਼ਕਰਕੀਤੇਹਵਅਕਤੀਜਾਂਉਸਦੀਤਰਫੋਂਕੋਈਿੋਰਹਵਅਕਤੀਆਪਣੇਬਕਾਏ, ਕਰਜ਼ੇ, ਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂ, ਹਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਾਂਦਾਭੁਗਤਾਨਨਿੀਾਂਕਰਦੇਜਾਂਸੰਤੁਸ਼ਟਕਰਨਹਵੱਚਅਸਮਰੱਥਿਨਜਾਂਅਸਮਰੱਥਿਨ।ਐਕਸਚੇਂਜਦੇਹਨਯਮਾਂ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਾਂਅਤੇਹਨਯਮਾਂਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੇਅਨੁਸਾਰਦਾਅਵੇ, o ਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਅਹਜਿੇਮੈਂਬਰਾਂਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦੇਅਹਿਕਾਰਦੀਵਰਤੋਂਕਰੇਗਾ: ਹਟਪਅਤੇਇਸਲਈਪਰਾਪਤਹਵਚਾਰਹਨਯਮਾਂਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੇਮਾਰਮਰਹਵੱਚਲਾਗੂਕੀਤਾਜਾਵੇਗਾ।ਹਨਯਮ 53 ਇਿਹਨਰਿਾਰਤਕਰਦਾਿੈਹਕਕੋਈਮੈਂਬਰਹਜਸਨੂੰਹਿਫਾਲਟਰਘੋਹਸ਼ਤਕੀਤਾਜਾਂਦਾਿੈ, ਉਿਤੁਰੰਤ ਐਕਸਚੇਂਜਦਾਮੈਂਬਰਨਿੀਾਂਰਿੇਗਾਅਤੇਇਸਤਰ੍ਾਂਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦੇਹਕਸੇਵੀਅਹਿਕਾਰਾਾਾਂਅਤੇਹਵਸ਼ੇਸ਼ਅਹਿਕਾਰਾਂਦਾਅਨੰਦਲੈਣਾਬੰਦਕਰਦੇਵੇਗਾਪਰਅਹਿਕਾਰ oਉਸਦੇਹਵਰੁੱਿਉਸਦੇਕਰਜ਼ਦਾਰਮੈਂਬਰਾਂਦੀਹਗਣਤੀਹਨਰਹਵਘਨਰਿੇਗੀਅਤੇਰੂਇਕਦੇਅਿੀਨਰਿੇਗੀ _ ..._ ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ,. ਏ.ਐਸ.ਐਸ.ਟੀ.ਟੀ. ਸੀ.ਓ.ਐਮ.ਆਰ. . ਇਨਕਮਟੈਕਸ [] ਸਭਰਵਾਲ, !.]261 54 ਹਕਸੇਮੈਂਬਰਦਾਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਖਤਮਿੋਜਾਵੇਗਾਤੁਰੰਤਉਸਨੂੰਹਿਫਾਲਟਰਐਲਾਨਹਦੱਤਾਜਾਂਦਾਿੈ। ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੇਹਨਯਮ, ਉਪ-ਹਨਯਮਅਤੇਹਨਯਮਭਾਰਤਸਰਕਾਰਦੁਆਰਾਸਹਕਓਹਰਟੀਜ਼ਇਕਰਾਰਨਾਹਮਆਾਂ (ਰੇਗੁਲਾ) ਦੇਤਹਿਤਸਾਬਤਕੀਤੇਗਏਿਨਐਕਟ, 1956 ਇਨ੍ਾਂਹਨਯਮਾਂਨੂੰਕੋਈਚੁਣੌਤੀਨਿੀਾਂਿੈ।ਸਵਾਲਇਿਿੈਹਕਕੀ ਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਮੈਂਬਰਨੂੰਪਰੋਪੇ1ਟੀਦਾਕੋਈਅਹਿਕਾਰਪਰਦਾਨਕਰਦਾਿੈ, ਇਸਲਈ, ਐਕਸਚੇਂਜਦੇਹਨਯਮਾਂ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨਾਂਅਤੇਹਨਯਮਾਂਦੇਢਾਂਚੇਦੇਅੰਦਰਜਾਂਚਕੀਤੀਜਾਣੀਚਾਿੀਦੀਿੈ. ਹਨਯਮਾਂਨੂੰਹਸੱਿੇਅਤੇਸਾਂਝੇਤੌਰ 'ਤੇਪੜ੍ਨ 'ਤੇ, ਇਿ ਇਿਸਪੱਸ਼ਟਿੈਹਕਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਕੇਵਲਇੱਕਮੈਂਬਰਨੂੰਹਦੱਤਾਹਗਆਇੱਕਹਨੱਜੀਹਵਸ਼ੇਸ਼ਅਹਿਕਾਰਿੈ, ਇਿਗੈਰ-ਤਬਾਦਲੇਯੋਗਿੈਅਤੇਮੈਂਬਰਦੁਆਰਾਅਲੱਗਿੋਣਦੇਅਯੋਗਿੈਜਾਂ ਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਦੇਅਤੇਵਾਰਸਸੀਮਤਿੱਦਨੂੰਛੱਿਕੇਹਜਵੇਂਹਕਿੇਠਾਾਾਂਪਰਦਾਨਕੀਤਾਹਗਆਿੈਇਸਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੀਆਾਂਸ਼ਰਤਾਂਦੀਪੂਰਤੀਬਾਰੇਹਨਯਮ।ਹਜੱਥੇਵੀਪਰਦਾਨਕੀਤੀਗਈਨਾਮਜ਼ਦਗੀਵੀਆਟੋਮੈਹਟਕਨਿੀਾਂਿੈ।ਇਿਹਨਯਮਾਂਦੁਆਰਾਿੈਜਕੀਤਾਜਾਂਦਾਿੈ. ਹਨਯਮਾਂਅਨੁਸਾਰਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ ਹਵੱਚਨੋਮੀਨੇਸ਼ਨਦੇਅਹਿਕਾਰਬਾਰੇ, ਇਿਅਹਿਕਾਰਹਬਲਕੁਲਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦਾਿੈ।ਸਟਾਕਦੁਆਰਾ ਪਰਾਪਤਹਵਚਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦੇਅਹਿਕਾਰਦੀਵਰਤੋਂਕਰਨ 'ਤੇਅਦਾਨ-ਪਰਦਾਨਲਾਗੂਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾਿੈ? ਹਨਯਮ 16 ਹਵੱਚਪਰਦਾਨਕੀਤੇਤਰੀਕੇਨਾਲ। ਬੰਬਈਬਨਾਮਬੰਬਈਦੇਓਫੀਸ਼ੀਅਲਅਸਾਈਨਰੀਹਵੱਚ।ਕੇ.ਆਰ.ਪੀ. ਸ਼ਰਾਫਅਤੇਹਕਊ.ਆਰ.,., ਏਆਈਆਰ (1932) ਪੀਸੀ 186, ਹਪਰਵੀਕੌਂਸਲਨੇਕੁਝਇਸੇਤਰ੍ਾਂਦੇਹਨਯਮਾਂ 'ਤੇਹਵਚਾਰਕਰਹਦਆਾਂਹਕਿਾਹਕਹਜਸਮੈਂਬਰਨੇਹਿਫਾਲਟਰਿੋਣਕਰਕੇਆਪਣੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਗੁਆਹਦੱਤੀਿੈ, ਉਿਸਾਰੇਹਿੱਤਾਂਨੂੰਗੁਆਹਦੰਦਾਿੈ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਦੀਜਾਇਦਾਦਅਤੇਉਸਦੇਕਾਰਿਹਵੱਚ. ਈਹਿਫਾਲਟਰਦੇਕਾਰਿਹਵੱਚਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਦੇਮੈਂਬਰਾਂਨੂੰਛੱਿਕੇਕੋਈਹਵਆਜਰਾਖਵਾਂਨਿੀਾਂਿੈਹਜਨ੍ਾਂਨੂੰਨੁਕਸਾਨਿੋਇਆਿੈ ਉਸਦੀਗਲਤੀਜਾਂਟੀਐਲ1ਈਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਨੂੰਿੀ।ਦਲੀਲਹਵੱਚਉੱਤਰਦਾਤਾਦੀਤਰਫੋਂਅਪੀਲਕੀਤੀਗਈਸੀਹਕਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਨੂੰਉਸਦੀਮੌਤਤੋਂਬਾਅਦਹਿਫਾਲਟਰਘੋਹਸ਼ਤਨਿੀਾਂਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾ।ਅਤੇ, ਇਸਲਈ, ਉਸਦੇਕਹਥਤਹਿਫਾਲਟ 'ਤੇ, ਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦੇਣਦਾਸਵਾਲਿੀਪੈਦਾਨਿੀਾਂਿੋਵੇਗਾ, ਮੌਜੂਦਾਕੇਸਹਵੱਚਜਾਣਦੀਲੋੜਨਿੀਾਂਿੈ, ਇਸਦੇਲਈ, ਹਨਯਮ 9 ਇਿਹਨਰਿਾਰਤਕਰਦਾਿੈਹਕਹਕਸੇਮੈਂਬਰਦੀਮੌਤਜਾਂਹਿਫਾਲਟਿੋਣਦੀਸੂਰਤਹਵੱਚਉਸਦਾਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦਾਐਫਅਹਿਕਾਰਖਤਮਿੋਜਾਵੇਗਾਅਤੇਟੀਐਲ 1 ਸੀਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਹਦੱਤਾਜਾਵੇਗਾ।ਿੱਥਹਵੱਚਕੇਸਹਵੱਚ, ਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਦੀਮੌਤਤੋਂਬਾਅਦ, ਉਸਦਾਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦਾਅਹਿਕਾਰਖਤਮਿੋਹਗਆਅਤੇਉਸਨੂੰਸੌਂਪਹਦੱਤਾਹਗਆ। ਐਕਸਚੇਂਜਅਤੇਉਸਦੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਅਤੇਵਾਰਸਾਂਨੇਹਮਰਤਕਦੀਆਾਂਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂਨੂੰਪੂਰਾਕਰਨਹਵੱਚਆਪਣੀਅਸਮਰੱਥਾਜ਼ਾਿਰਕਰਕੇਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦੇਅਹਿਕਾਰਦੀਵਰਤੋਂਨਿੀਾਂਕੀਤੀ। ਹਵਨੈਬੁਬਨਾਬਨਾਮਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜ, ਮੁੰਬਈਅਤੇਿੋਰ,., [1999] 6 ਐਸਸੀਸੀ 215, ਬੰਬਈਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਇਸੇਤਰ੍ਾਂਦੇਹਨਯਮਾਂ 'ਤੇਹਵਚਾਰਕਰਨ 'ਤੇਇਿ ਅਦਾਲਤਨੇਸਟਾਕਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਨੂੰਹਕਿਾ।ਐਕਸਚੇਂਜਐਕਸਚੇਂਜਤੋਂਇਸਨਾਲਜੁੜੇਅਹਿਕਾਰਾਂਅਤੇਹਵਸ਼ੇਸ਼ਅਹਿਕਾਰਾਂਦੀਵਰਤੋਂਕਰਨਲਈਇੱਕਹਨੱਜੀਇਜਾਜ਼ਤਿੈ।ਇਿਕੋਈਹਨੱਜੀਜਾਇਦਾਦਨਿੀਾਂਿੈ।ਇਿਹਿਫਾਲਟਰਦਾਮਾਮਲਾਸੀਪਰਹਸਿਾਂਤਕਤੌਰ 'ਤੇਇਿਿੋਵੇਗਾਮੌਤਜਾਂਹਿਫਾਲਟਦੋਵਾਂਦੇਮਾਮਲੇਹਵੱਚਐਨਐਨਿੀਈਆਰਹਨਯਮਾਂਤੋਂਵੱਖਰਾਨਾਬਣਾਓ . o o [2001] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. oਇੱਕਮੈਂਬਰ, ਉਸਦਾਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦਾਅਹਿਕਾਰਖਤਮਿੋਜਾਂਦਾਿੈਅਤੇਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਆਜਾਂਦਾਿੈ। ਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਦੇਵਾਰਸਾਂਅਤੇਕਾਨੂੰਨੀਨੁਮਾਇੰਹਦਆਾਂਨੇਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਨੂੰਸੂਹਚਤਕੀਤਾਸੀਹਕਉਿਹਮਰਤਕਾਂਦੀਆਾਂਦੇਣਦਾਰੀਆਾਂਨੂੰਪੂਰਾਕਰਨਹਵੱਚਅਸਮਰੱਥਿਨਅਤੇਇਸਸਬੰਿਹਵੱਚਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਦੁਆਰਾਉਹਚਤਫੈਸਲਾਹਲਆਜਾਸਕਦਾਿੈ।ਇਿਸਪੱਸ਼ਟਿੈਹਕਉਨ੍ਾਂਨੇਇਸਅਹਿਕਾਰਦੀਵਰਤੋਂਨਿੀਾਂਕੀਤੀ ਹਨਯਮ੧੧ਦੇਤਹਿਤਨਾਮਜ਼ਦਗੀਨੂੰਅਪੈਂਹਿਕਸਸੀਦੇਨਾਲਪਹੜ੍ਆਜਾਂਦਾਿੈ।ਉਨ੍ਾਂਨੇਹਨਯਮ੧੫ਦੇਤਹਿਤਲੋੜੀਾਂਦੇਿੀਐਨਈਐਸਅਤੇਦਾਅਹਵਆਾਂਦਾਭੁਗਤਾਨਜਾਂਸੰਤੁਸ਼ਟੀਨਿੀਾਂਕੀਤੀ।ਇਨ੍ਾਂਿਾਲਾਤਾਂਹਵੱਚਗਵਰਹਨੰਗਬੋਰਿਨੇਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਦੀਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦੇਸਬੰਿਹਵੱਚਨਾਮਜ਼ਦਗੀਦੇਅਹਿਕਾਰਦੀਵਰਤੋਂਕੀਤੀਜੋਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਹਵੱਚਸੀ। ਮੌਜੂਦਾਕੇਸਹਵੱਚਹਨਯਮ 16 ਨੂੰਸਟਾਕਐਕਸਦੁਆਰਾਸਿੀਢੰਗਨਾਲਲਾਗੂਕੀਤਾਹਗਆਸੀ- o ਤਬਦੀਲੀ।ਪਰਸ਼ਨਅਿੀਨਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਦਾਅਹਿਕਾਰਹਨਰਿਾਰਕਦੀਜਾਇਦਾਦਨਿੀਾਂਸੀ ਇਸਲਈਇਸਨੂੰਇਨਕਮਟੈਕਸਐਕਟਦੀਿਾਰਾ 28ਆਈਬੀਤਹਿਤਕੁਰਕਨਿੀਾਂਕੀਤਾਜਾਸਕਦਾ।ਰਾਜੇਸ਼ਸ਼ਾਿਦੇਖਾਤੇਹਵੱਚਕੋਈਰਕਮਸਟਾਕਐਕਸਚੇਂਜਤੋਂਬਕਾਇਆਨਿੀਾਂਸੀਅਤੇਇਸਲਈਿਾਰਾ226 (3) ਲਾਗੂਨਿੀਾਂਕੀਤੀਜਾਸਕਦੀ।ਅਸੀਾਂਅਪੀਲਅਿੀਨਫੈਸਲੇਨੂੰਕਾਇਮਰੱਖਣਹਵੱਚਅਸਮਰੱਥਿਾਂਹਜਸਹਵੱਚਹਕਿਾਹਗਆਿੈਹਕਅਸਲਹਵੱਚਇਿਅਹਿਕਾਰਿੈ ਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਜਾਂਮੈਂਬਰਹਸ਼ਪਕਾਰਿਜਾਇਦਾਦਦਾਅਹਿਕਾਰਸੀਹਜਸਨੂੰਆਮਦਨਟੈਕਸਐਕਟਦੀਿਾਰਾ੨੮ਬੀਬੀਦੇਤਹਿਤਜੋਹੜਆਜਾਸਕਦਾਿੈ। Case: THESTOCKEXCHANGE,AHMEDABAD versus ASSTT. COMMISSIONER OF INCOME TAX, AHMEDABAD [[2001] 2 S.C.R. 255] (2001) एकचूककर्तातुरंतएक्सचेंजकासदस्यनहींरहेगाऔरइसतरहसेसदस्यताकेकिसीभीअधिकारऔरविशेषाधिकारकाआनंदलेनाबंदकरदेगा, लेकिनउसकेखिलाफउसकेलेनदारसदस्योंकेअधिकारअप्रभावितऔरनियमकेतहतबनेरहेंगे। स्टॉकएक्सचेंजवी।एएसएसटीटी।कॉमर।आयकर[वाई. के. सभरवाल, जे.] 54 किसीसदस्यकासदस्यताकाअधिकारसमाप्तहोजाएगाऔरउसेचूककर्ताघोषितकिएजानेकेतुरंतबादएक्सचेंजमेंनिहितकरदियाजाएगा। स्टॉकएक्सचेंजकेनियम, बाय-कानूनऔरविनियमलागूकिएगएहैं। प्रतिभूतिअनुबंध(विनियमन) अधिनियम, 1956 केतहतभारतसरकारद्वाराप्रमाणित।इननियमोंकोकोईचुनौतीनहींहै।सवालयहहैकिक्या सदस्यताकाअधिकारसदस्यकोसंपत्तिकाकोईभीअधिकारप्रदानकरताहै- इसलिए, विनिमयकेनियमों, उपनियमोंऔरविनियमोंकेढांचेकेभीतरजांचकीजानीचाहिए।नियमोंकेएकसादेऔरसंयुक्तअध्ययनपर, यह यहस्पष्टहैकिसदस्यताकाअधिकारकेवलएकव्यक्तिकोदियागयाव्यक्तिगतविशेषाधिकारहै सदस्य, यहगैर-हस्तांतरणीयहैऔरसदस्यद्वाराअलगावमेंअसमर्थहैयाउसकेकानूनीप्रतिनिधियोंऔरउत्तराधिकारियोंकोसीमितसीमाकोछोड़कर, जैसाकिप्रदानकियागयाहै उसमेंदीगईशर्तोंकोपूराकरनेकेनियम।नामांकनजहाँभीहो प्रदानकियागयाभीस्वचालितनहींहै।यहनियमोंद्वारासुरक्षितहै।नोमीकेदाईंओर नियमोंकेतहतस्टॉकएक्सचेंजमेंनिहितराष्ट्र, वहअधिकारसंबंधितहै बिल्कुलस्टॉकएक्सचेंज।स्टॉकद्वाराप्राप्तप्रतिफल उसमेंनिहितनामांकनकेअधिकारकेप्रयोगपरविनिमयलागूकियाजानाहै नियम16 मेंदिएगएतरीकेसे। बॉम्बेकेआधिकारिक