Universal Radiators, Coimbatore v. Commissioner Of Income Tax, Tamil Nadu

Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਰੇਡੀਏਟਰਜ, ਕੋਇੰਬਟੋਰਬਨਾਮ ਆਮਦਨਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ30 ਮਾਰਚ, 1993[ਡਾ. ਟੀ.ਕੇ. ਥੌਮਨ ਅਤੇ ਆਰ.ਐਮ. ਸਹਾਈ, ਜੇਜੇ.] ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961: ਸੈਕਸ਼ਨ 4 ਅਤੇ 10(3)। ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਰੇਡੀਏਟਰਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬੁੱਕ ਕੀਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਪਿੰਜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਇਨ-ਸਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦਾ - ਡਿਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਡਿਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦਾ ਅੰਤਰ, ਵਾਧੂ ਪੂੰਜੀ ਰਸੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਵਪਾਰਕ ਰਸੀਦਨਹੀਂ, ਆਮ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਰਸੀਦ-ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਕ ਦੀ ਨਸਬੰਦੀ। 'ਆਮਦਨੀ'-'ਕੈਜ਼ੂਅਲ' ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਰਥ। -ਅਪੀਲਕਰਤਾਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ ਲਈ ਰੇਡੀਏਟਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਬੁੱਕ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਸਟਰਿਪਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕੀਤਾਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇੰਗੌਟਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਭਾਰਤਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੀਮਤ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾਆਖਰਕਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁੱਲ ਘੱਟ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ, ਇਸ ਲਈ, ਰੁਪਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਫਰਮ ਨੂੰ ਰੁ.3,43,556/- ਰੁਪਏ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ। 2,00,164/- ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦਰਾਂ 'ਤੇ। ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਲਾਭ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਡਿਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ 'ਤੇ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਿ ਅੰਤਰ ਇੱਕ ਕਾਰਣਰਸੀਦ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਆਵਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਕਸ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਨਕਮ-ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ ਦੁਆਰਾਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਦਿਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਸੀਦ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਧੇਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਇਤਫਾਕ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਰਿਪੋਰਟਾਂ[1993] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਇਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਅਧੀਨਗੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ ਕਿ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੂੰਜੀ ਲਾਭ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਨਾ ਕਿਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਲ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਲ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ, ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟ੍ਰੇਡ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਡੀਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ ਸਰਪਲੱਸ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਆਇਆ ਸੀ। ਬੀਮੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾਨਿਪਟਾਰਾ ਅਤੇ, ਇਸਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਆਮ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਕੀਮਤ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਲੀਆ ਰਸੀਦ ਸੀ, ਅਤੇਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮਾਲਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕਿਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਦੇ ਅੰਤਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰਕਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਇੱਕ ਮਾਲੀਆ ਰਸੀਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਦਾਇਗੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਪਾਰਸਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਕਿ ਕੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਕਾਰਨ ਮੁਲਾਂਕਣਨੂੰ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਾਧੂ ਰਕਮ ਟੈਕਸਯੋਗ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ, ਹੋਲਡ: 1. 'ਆਮਦਨੀ' ਸ਼ਬਦ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਮਾਈ ਜਾਂ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਨਿਯਮਿਤਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਆਯਾਤ ਦਾਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 2(24) ਵਿਧਾਨਕ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਲਚਕੀਲੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੱਕ ਵਧਾ ਕੇ ਵੀ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਲਾਭਾਂ,ਲਾਭਾਂ, ਲਾਭਅੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਿਆਪਕ ਅਰਥਾਂ ਦਾ' ਸ਼ਬਦ ਮੰਨਿਆਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।' [781 ਡੀ-ਈ] ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਰੇਡੀਏਟਰਜ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) यूनिवर्सल रेडिएटर, कोयमबटूर बनाम आयकर आयुक, तमिलनाड30 मार्च, 1993[डॉ टीके थॉमससन और आरएम ससहाय, न्यायमूर्तिगण] आयकर अधिनियम, 1961: धारा 4 और 10(3). ऑटोमोबाइल रेडिएटर के निर्माता- अमेरिका ससे बुक किए गए तांबे की सिल्लियों- को मुंबई में शीट और शीटके रूप में रोल किया जाएगा और निर्माण के लिए निर्धारिती को भेजा जाएगा - पाकिस्तान द्वारा जब्त किएगए ससामान ों को ले जाने वाले जहाज - बीमा कंपनी डॉलर में माल के मूल्य का भुगतान करती है -भारतीय रुपये का अवमूल्यन - अवमूल्यन ससे पहले भारतीय रुपये का अंतर और अवमूल्यन के बाद प्राप्तहुआ अंतर - अतिरिक्त पूंजीगत रससीद - व्यापार में आकस्मिक प्रकृति की प्राप्ति - आकस्मिक प्रकृति कीप्राप्ति - व्यापार में स्टॉक की नससबंदी। क'शब्द और वाक्यांश- 'आय' का अर्थ - 'आकस्मि -ऑटोमोबाइल के लिए रेडिएटर के अपीलकर्तानिर्धारिती निर्माता ने ंयुक राजय अमेरिका मे एक निगम ेतांबे की सिल्लियां बुक की, जिनहे बॉमबे लाया जाना था, जहां इे स्ट्रिप और शीट मे रोल किया जाना थाऔर फिर निर्माण के लिए उपयोग करने के लिए निर्धारिती को भेजा जाना था। जब पिंड मुद मे थे, भारतऔर पाकिसतान के बी शतुता शुर हो गई और, ामान ले जाने वाले जहाज को पाकिसतान मे अधिकारियोदारा जबत कर लिया गया। माल के लिए भुगतान की गई कीमत के लिए करदाता के दावे को अंततः अमेरिकामे बीमाकर्ता दारा इके पक मे तय किया गया था। इ बी भारतीय रपये का अवमूलयन हो गया था और इलिए, रपये के ंदर्भ मे अपीलकर्ताफर्म कोपुरानी दरो पर 2,00,164 रपये के भुगतान के मुकाबले 3,43,556 रपये मिले। अंतर को लाभ और हानिखाते मे अवमूलयन पर लाभ मे जमा या गया था। अपीलकर्ता का यह दावा अंतर एक कारण रीदकिकिऔर पकृति मे गैर-आवर्ती था, और इ तरह कर के लिए उतरदायी नही था, आयकर अधिकारी दारासवीकार नहीकिया गया था। अपीलीय हायक आयुक रीद वह थी जोीधे करदाता दारा वयवाय करने करदाता की अपील को खाने े उतपननही हुई थी, बरिज कर ल्किदिया, यह मा इके लिनए आकते हुए स्मिकिक थी, और इदलील मे कोई दम नही पाया कि अंतिम पाप्ति पूंजीगत लाभ की पकृति मे थी, नकि राजसव पाप्ति की। करदाता की अपील मे नयायाधिकरण ने कहा कि जब पाकिसतान के अधिकारियोने ामान जबत किया तोामान का सवरप बदल गया और उकी नससबंदी हो गई और इलिए यह करदाता का सटॉक-इन-टडनही रह गया कि अवमूलयन अधिशेष की पकृति पूंजीगत पाप्ति की पकृति की थी नकि कारोबार के दौरानकरदाता दारा किया गया लाभ। यह कि करदाता के पा जो धन आया वह बीमा दावे के निपटान के परिणामसवरप था और इलिए, इे होने वाले लाभ को वयवाय के ामानय पाठकम मेनही माना जाकता है। विभाग के कहने पर उच नयायालय ने अपने लाहकार अधिकार केत मे दो कारणो े करदाता के दावे कोखारिज कर दिया, एक, लागत मूलय और बिकी मूलय मे अंतर, और दूरा यह कि यह राजसव पाप्ति थी,और अधिकरण े हमत नही था कयोंकि उके अनुार यदि करदाता ने भारत मे माल आयात किया थाऔर उनहे बेा था तो उे इके परिणामसवरप अधिक राशिमिली होगी। अवमूलयन, और माना कि इबात पर कोई विवाद नही हो कता है किनिर्धारिती बिकी मूलय और लागत के अंतर पर कर का भुगतानकरने के लिए उतरदायी था। इने आगे कहा कि करदाता के हाथो मे आने वाली राशि की पकृति एकराजसव रीद थी, और इ बात े हमत नही था कि करदाता को किया गया भुगतान वयवाय के अलावाअलग था, कयोंकि पूरा लेनदेननिर्धारिती दारा किए गए वयवाय का हिसा था और इे इके बाहरी केरप मे वर्णित नहीकिया जा कता था। इ नयायालय मे करदाता की अपील मे, इ वाल पर कया मय दर मे उतार-ढाव के कारणकिविनिकरदाता को भुगतान की गई अतिरिक राशि कर योगय थी या नही। अपील को सवीकार करते हुए, यह नयायालय, अभिनिर्धारित करता है: 1. 'आय' शबद, आमतौर पर ामानय अर्थों मे, किससी भी कमाई या लाभ या लाभको मय-मय पर, नियमित रप े या यहां तक कि दैनिक रप े किससी भी तरीके े और किससी भीसोत े दर्शाता है। इ पकार यह बहुत वयापक आयात का शबद है। आयकर अधिनियम की धारा 2 (24)विधायी है, इकी लो की मानयता है। मय-मय पर आय की विभिन पकृति तक इका विसतार करकेइका दायरा भी बढाया गया है। इे पहले कि इे एक टसट दारा पाप लाभ, लाभ, लाभांश और योगदानको शामिल करने के रप मे परिभाषित किया गया था, इे एक शबद माना जाता था, 'वयापक अर्थ का' जिसस'पबंत या तकनीकी अर् मे मझा नही जा कता था।्रतिधिथों रघुवंशी मिल्लिमिटेड बॉम्बे आयकर आयुक्त, बॉम्बे सिटी, (1952) 22 आईटीआर 484 का उल्लेख कियागया है। 2. 'आकस्मिक' का अर्थ है आकस्मिक या अनियमित। यदि अनियमित या आकस्मिक आय वयावायिकगतिविधि के परिणामसवरप उतपन हुई है, तो भले ही यह गैर-आवर्ती थी, यह राजसव के दायरे े बाहर नहीहो कती है। ऐे मे अली परीका यह है कि करदाता को हुई आय की पकृति और सवरप कया था। इकीकारण पकृति या इकी गैर-आवर्ती पकृति केवल यह तय करने के लिए हायक थी कि आय की पकृतिपाठकम या वयवाय मे थी या अनयथा। Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) - - i- --J .. ,. . )'- -( _}.__ r- , A UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE v. COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU MARCH 30, 1993 B [DR. T.K. THOMMEN AND R.M. SAHA!, JJ.) Income Tax Act, 1961 : Sections 4 and 10(3). Assessee-Manufacturer of automobile radiators-Copper ingots booked from America-To be rolled in Bombay as and sheets and despatched c to assessee for manufactu~Ship carrying goods seized by Pakistatt-ln-surance company paying value of goods in do/lars-Devalua_tion. of Indian rnpee-171e difference of the Indian rnpee before devaluation and that received. after devaluation-Excess held a capital receipt-Not business receipt-Receipt of casual nature-Sterilization of stock in trade. D Words and Phrases-Meaning of 'lnconie'-'Casuar. The appellant-assessee a manufacturers of radiators for automobiles booked copper ingots from a corporation In the United States of America for being brought to Bombay where it was to be rolled into E strips and sheets and then despatched to the assessee for being used for manufacture. While the Ingots were at sea, hostilrtles broke out between India and Pakistan and, the vessel carrying the goods was seized by the authorities in Pakistan. The claim of the assessee for the price paid by it for the goods was ultimately settled in its favour by the insurer in America. F The Indian Rupee in the meanwhile had been devalued and, there-fore, in terms of rupees the appellant firm got Rs. 3,43,556/- as against their payment of Rs. 2,00,164/- al the old rates. The dilTernece was credited to profit on devaluation in the Profit and Loss Account. The claim of the appellant that the difference being a causal receipt and non-recurring in G nature, and as such was not liable to tax, was not accepted by the Income· Tax Officer. The Appellate Assistant Commissioner rejected the appeal of the assessee, being of the opinion that the receipt was one which did not arise directly from carrying on business by the assessee but was the incidental H [1993] 2 S.C.R. SUPREME COURT REPORTS A to it, and not finding any merit in the submission that the ultimate realisation was in the nature of capital gains and not revenue recipt. In further appeal by the assessee, the Tribunal held that when the goods were seized by the Pakistan authorities "the character of the goods changed and it became sterilized and, therefore, it ceased to be stock-in-B trade of the assessee, that the devaluation surplus was in nature of capital receipt and not a profit made by the assessee in the course of business, that the money which came to the assessee was as a result of the settlement of the insurance claim and, therefore, the profit that resulted from it could not be considered in the normal course of business. c The High Court in its advisory jurisdiction at the instance of the' Department negatived the claim of the assessee for two reasons, one the difference in the cost price and the sale price, and the other that it was revenue receipt, and did not agree with the Tribunal as according to it if the assessee had got the goods imported into India and sold ihem it would D have got higher amount as a result of devaluation, and held that there could be no dispute that the assessee was liable to pay tax on the difference of the sale price and the cost. It further held that the nature of the amount which came in the hands of the assessee was a revenue receipt, and did not agree that the payment ·made to the assessee was otherwise than for E business, as the whole transaction was part and parcel of the business carried on by the assessee and could not be described as extraneous to it. E In the assesse's appeal to this Court, on the question whether the excess amount paid to the assessee due to fluctuation in exchange rate was taxable or not. F Allowing the appeal, this Court, Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) Section: CONCLUSION E In the assesse's appeal to this Court, on the question whether the excess amount paid to the assessee due to fluctuation in exchange rate was taxable or not. F Allowing the appeal, this Court, HELD : 1. The word 'income', ordinarily in normal sense, connotes any earning or proi1t or gain periodically, regularly or even daily in whatever manner and from whatever source. It is thus a word of very wide import. Section 2(24) of the Income Tax Act is legislative, recognition of its elasticity. Its scope has even widened from time to time by extending it to varied nature of income. Even before it was defined as including profits, gains,.dividends and contributions received by a trust it was held to be a word, 'of broadest connotation' which could not be 'understood in restricted or technical sense.' (781 D-E] G H '. --r .:. """"11!1 >-~ • ---~ - - ·r- . ..4.. ...... . Y • Raghuvanshi Mills Ltd.,· Bombay v. Commissioner of Income Tax, A Bombay City, (1952) 22 !TR 484, referred to. [781 EJ 2. 'Casual' means accidental or irregnlar. Ir the irregnlar or the accidental income arose as a result or business activity, them even if it was non-recurring, it may not have fallen outside the revenue net. The real test, is therefore, what was the nature and character or the income which accrued to the assessee. The causal nature or it or non-recurring 1111ture were only aids to decide if the nature of income was In the course or business or otherwise. [782 FJ B Barendra Prasad Ray and Ors. v. Income Tax Officer, (1981) 129 !TR c 295; S.G. Mercantile Corporation Pvt. Ltd. v. Commissioner of Income Tax, (1972) 83 ITR 700; Commissioner of Income Tax v. Calcutta National Bank, (1959) 37ITR171 and Commissioner of fllcome Tax, Mysore v. Canara Bank Ltd. (1967) LXIII ITR 328, referred to. [782 G, H, 783 BJ 3. An income which was casual in nature could be brought in the revenue net only if it arose from business. lo other words the receipt or profit of the nature covered by Section 10(3) could be brought to tax if it was the result of any business activily carried on by the assessee. (783 DJ · In the instant case, the assessee carried on business .of manufactur· E ing radiators and not ingots. The ingots were imported. to be converted into strips and sheets at Bombay. The link which could create direct relationship between the finished goods and the raw material was snapped even before it reached Bombay. Payment m~de for loss of such goods did not bear any nexus with the assessee's business. May be that if it would have reached, it could have been ·after conversion into strips and sheets F used as raw material. But so long as it did not reach Bombay and was not converted into raw material, the connection it bore with the assessee's business was remote. And any payment made in respect or it could not be said to accrue from business. (783 EJ Strong and Company of Ramsey, Limited v. Woodifield (Survevor of Taxes), 5 Tax Cases p.215, referred to. (783 FJ 4. An income directly or ancillary to the business may be an income from business, but any income to an assessee carrying on business does not become an income from business unless the necessary relationship H )'-- 778 SUPREME COURT REPORTS (1993] 2 S.C.R. A between the two is established. [784 Bl In the i.nstant case, what was lost was not raw material, but some· thing which was capable of being converted into raw material. The neces· sary nexus between ingots and radiators which could have resulted in income from ingots never came into being. Thus any devaluation surplus B arising out of payment paid for loss of ingots could not be treated ingots could not be treated as income from business of the a~sessee. (784 CJ (784 CJ CJ --r Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) रघुवंशी मिल्लिमिटेड बॉम्बे आयकर आयुक्त, बॉम्बे सिटी, (1952) 22 आईटीआर 484 का उल्लेख कियागया है। 2. 'आकस्मिक' का अर्थ है आकस्मिक या अनियमित। यदि अनियमित या आकस्मिक आय वयावायिकगतिविधि के परिणामसवरप उतपन हुई है, तो भले ही यह गैर-आवर्ती थी, यह राजसव के दायरे े बाहर नहीहो कती है। ऐे मे अली परीका यह है कि करदाता को हुई आय की पकृति और सवरप कया था। इकीकारण पकृति या इकी गैर-आवर्ती पकृति केवल यह तय करने के लिए हायक थी कि आय की पकृतिपाठकम या वयवाय मे थी या अनयथा। बरेंद्र प्राद रे और अन्य बनाम आयकर अधिकारी, (1981) 129 आईटीआर 295; एजी मर्केंटाइलकॉर्पोरेशन प्राइवेट लिमिटेड बनाम आयकर आयुक्त, (1972) 83 आईटीआर 700; कलकत्ता नेशनल बैंक,(1959) 37 आईटीआर 171 और आयकर आयुक, मैूर बनाम केनरा बैक लिमिटेड (1967) एल13आईटीआर 328 का उल्लेख किया गया है। 3. एक आय जो पकृति मे आकस्मिक थी, उे राजसव के दायरे मे केवल तभी लाया जा कता है जब यहवयवाय े उतपन हुई हो। दूरे शबदो मे, धारा 10 (3) दारा कवर की गई पकृति की पाप्ति या लाभ को करके दायरे मे लाया जा कता है यदि यह करदाता दारा की गई किससी वयावायिक गतिविधि का परिणाम था। इ मामले मे करदाता ने रेडिएटर बनाने का कारोबार किया, नकिसिल्लियो का। बॉमबे मेस्ट्रिप और शीटमे बदलने के ए ियो का आयात या गया था। जो क तैयार माल और कचे माल के बी ीधलिसिल्लकिलिंांबंध बना कता था, वह बॉमबे पहुंने े पहले ही टूट गया था। ऐे ामानों के नुकान के लिएभुगतान मोड का करदाता के वयवाय के ाथ कोई ंबंधनही था। हो कता है कि अगर यह पहुं गयाहोता, तो यह कचे माल के रप मे इसतेमाल की जाने वाली स्ट्रिप और शीट मे रपांतरण के बाद होकता था। लेकिन जब तक यह बंबई तक नही पहुंा और इे कचे माल मे तबदील नहीकिया गया, तबतक करदाता के कारोबार े इका ंबंध बहुत कम था। और इ ंबंध मेकिए गए किससी भी भुगतान कोवयवाय े अर्जित नही कहा जा कता है। रोमी की मजबूत और कंपनी, लिमिटेड बनाम वुडीफील्ड (जी वाई करों का र्वेक्षण), 5 कर मामले पृष215, ंदर्भित। 4. वयवाय के लिए पतयक या हायक आय वयवाय े आय हो कती है, लेकिन वयवाय करने वालेकरदाता को कोई भी आय वयवाय े आय नही बनती है जब तक कि दोनो के बी आवशयक ंबंधसथापित नहीकिया जाता है। इ मामले मे, जो खो गया था वह कचा माल नही था, बल्कि कुछ ऐा था जो कचे माल मे परिवर्तित होने मेकम था। सिल्लियो और रेडिएटरो के बी आवशयक ांठगांठ, जिससके परिणामसवरप सिल्लियो े आय होकती थी, कभी अस्तितव मेनही आया। इ पकार, सिल्लियो के नुकान के लिए भुगतानकिए गए भुगतानससे उतपनकिससी भी अवमूलयन अधिशेष को निर्धारिती के वयवाय े आय के रप मेनही माना जा कताहै। 5. वयवाय के लिए खरीदे गए माल े आय एक आय नही है, न ही वयवाय े आय। इ मामले मेकरदाता दारा सिल्लियां खरीदना उकी वयापारिक गतिविधि का हिसा नही था। भारतीय स्टेट बैंक बनाम आयकर आयुक्त, एमाकुलम, (1986) 157 आईटीआर 67, प्रतिष्ठित। 6. हा के ए लाभ या कटौती पर कर योगयता इ बात पर भर करती है वयवाय के दौरान लाभनिलिनिर्किया हानि उतपन होती है या नही। अदालतोने माल के नुकान के खिलाफ बीमा और मुनाफे के नुकान केखिलाफ बीमा के बी अंतर बनाए रखा है। उतरार्द्धनिसंदेह कर योगय है। बीमा कंपनी दारा दावे के निपटानपर भुगतान की गई राशि की कर योगयता भुगतान की पकृति और बीमा के उदेशय दोनो पर निर्भर करती है। 7. कोई भी भुगतान वयवाय े अभिवृद्धि होने के कारण, किससी भी कारण े पाप होने वाला अतिरिक याअधिशेष लाभ के अलावा कुछ भी नही हो कता है। लेकिन जहां भुगतानकिससी भी ामान के उपयोग केनुकान की भरपाई के लिए किया जाता है,जिससमे करदाता कोई वयवाय नही करता है या भुगतान करदाता दारा किए गए लागत के बराबर है, लेकिन ंयोग े परिस्थितियो के कारण अतिरिक अर्जित होता हैया अपतयाशित लाभ होता है, तो उपार्जन एक रीद हो कती है, लेकिन यह वयवाय े उतपन आय नहीहोगी, और, इलिए, अधिनियम के तहत कर योगय नही है। अंतर्देशीय राजस्व आयुक्त बनाम विलियम के निष्पादक, 26 कर मामले पृष 23, ंदर्भित। इ मामले मे करदाता ने सिल्लियो की खरीद-बिकी का कारोबार नहीकिया। करदाता को दिया गयामुआवजा ारा खोए गएामान के पैे के बराबर था, किससी भी वयापार या वजिससयावाे उपयोग करयिक गनतिविधिे े रोका गया था। यह अ के लिए नही था, बधिल्किकता उनिर्धान वसरिती दतुओं के ंबंध मेऐे भुगतान पर उतपन हुई जिनमे करदाता ने कोई कारोबार नहीकिया था। मुदा के अवमूलयन की ंयोगवशपयो के कारण, लेी वयवाय या वयापाक ग के कारण नही, रा को कर केरिस्थितिकिनकिससरितिविधिशिदायरे मेनही लाया जा का। आयकर आयुक्त बनाम यूनियन इंजीनियरिंग वर्क्स, (1976) 105 आईटीआर 311, अनुमोदित। सिविल अपीलीय क्षेत्राधिकार: 1983 की सिविल अपील ससंख्या 5897। कर केसस ससंख्या में मद्रासस उच्च न्यायालय के दिनांक 25.07.1979 के निर्णय और आदेश ससे। 54/76(ससंदर्भ ससंख्या 35/76.) Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਰੇਡੀਏਟਰਜ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਮਿੱਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ, ਬੰਬਈ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਬੰਬੇ ਸਿਟੀ, (1952) 22 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 484, ਦਾਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [781 ਈ] 2. 'ਕੈਜ਼ੂਅਲ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੁਰਘਟਨਾ ਜਾਂ ਅਨਿਯਮਿਤ। ਜੇਕਰ ਅਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾਤਮਕ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੈਰ-ਆਵਰਤੀ ਸੀ, ਇਹ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲਪਰੀਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ-ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜਾਂ ਗੈਰਆਵਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੀ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਸਨ ਕਿ ਕੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਪਾਰਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ। [782 ਐੱਫ] ਬਰਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੇਅ ਅਤੇ ਓ.ਆਰ.ਐਸ. v. ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਅਫਸਰ, (1981) 129 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 295; ਐਸ.ਜੀ.ਮਰਕੈਂਟਾਈਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, (1972) 83 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 700; ਇਨਕਮਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਨਾਮ ਕਲਕੱਤਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ, (1959) 37 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 171 ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਮੈਸੂਰਬਨਾਮ ਕੇਨਰਾ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ (1967) LXIII ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 328, ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [782 ਜੀ, ਐਚ, 783ਬੀ) 3. ਇੱਕ ਆਮਦਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹੀ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ਼ਨ 10(3) ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਰਸੀਦ ਜਾਂ ਲਾਭ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। [783ਡੀ] ਤਤਕਾਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਰੇਡੀਏਟਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਇੰਗਟਸ ਦਾ। ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਦਰਾਂਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੰਗੋਟਸ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਤਿਆਰ ਮਾਲ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾਲਿੰਕ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂਪੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਬੰਬਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਵਿੱਚਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈਕੋਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [783 ਈ.] ਰੋਮਸੀ ਦੀ ਸਟ੍ਰੋਂਗ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ, ਲਿਮਟਿਡ ਬਨਾਮ ਵੁਡੀਫੀਲਡ (ਸਰਵੇਵਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਸ), 5 ਟੈਕਸ ਕੇਸ p.215, ਦਾ ਹਵਾਲਾਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [783 ਐੱਫ] 4. ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਆਮਦਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮਦਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਬੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਰਿਪੋਰਟਾਂ[1993] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਦੋ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ. [784 ਬੀ] ਤਤਕਾਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ-ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਇਨਗੋਟਸ ਅਤੇ ਰੇਡੀਏਟਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋੜਸੰਬੰਧੀ ਗਠਜੋੜ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਨਗੋਟਸ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਹੋ ਸਕਦੀਸੀ, ਕਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਗਟਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇਵੀ ਡਿਵੈਲੂਏਸ਼ਨ ਸਰਪਲੱਸ ਨੂੰ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [784 ਸੀ] 5. ਵਪਾਰ ਲਈ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਸਮਾਨ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿੱਚ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਇੰਗਟਸ ਖਰੀਦਣਾ ਇੱਕਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸਦੀ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਾ. [784 ਐੱਫ] ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਬਨਾਮ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਏਮਾਕੁਲਮ,(1986)157 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 67,ਵੱਖਰਾ [784ਐੱਫ] 6. ਲਾਭ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਕਟੌਤੀ 'ਤੇ ਟੈਕਸਯੋਗਤਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਭ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੀਮੇ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੀਮੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਟੈਕਸਯੋਗ ਹੈ। ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ 'ਤੇ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਰਕਮਦੀ ਟੈਕਸਯੋਗਤਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਬੀਮੇ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ। [785 ਡੀ-ਈ] 7. ਕੋਈ ਵੀ ਭੁਗਤਾਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਾਧੂ ਜਾਂ ਸਰਪਲੱਸ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ ਲਾਭ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚਮੁਲਾਂਕਣ ਕੋਈ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲਾਗਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਰਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਧੂ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇੱਕ ਰਸੀਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰਇਹ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ, ਇਸਲਈ, ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਟੈਕਸਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। [785 ਐੱਫ-ਜੀ] ਇਨਲੈਂਡ ਰੈਵੇਨਿਊ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਨਾਮ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਰ, 26 ਟੈਕਸ ਕੇਸ p.23, ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[785 ਹਿ.] Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) A between the two is established. [784 Bl In the i.nstant case, what was lost was not raw material, but some· thing which was capable of being converted into raw material. The neces· sary nexus between ingots and radiators which could have resulted in income from ingots never came into being. Thus any devaluation surplus B arising out of payment paid for loss of ingots could not be treated ingots could not be treated as income from business of the a~sessee. (784 CJ (784 CJ CJ --r income from ingots never came into being. Thus any devaluation surplus arising out of payment paid for loss of ingots could not be treated ingots could not be treated as a~sessee. (784 CJ (784 CJ CJ 5. Income from goods purchased for business is not an income from -the. instant case buying ingots by instant case buying ingots by by the assessee was not a part [[[784 ][F] ]][[F] ]] business. In the. instant case buying ingots by instant case buying ingots by by the assessee was not a part c [of ][its trading activity. ][[[784 ][F] ]][[F] ]] State Bank of India v. Commissioner of Income Tax, Enraku/am, (1986) 157 ITR 67, distinguished. [784 Fl 6. Taxability on profit or deduction for loss depends on whether D [profit ][or ][loss arises in the course of business. The courts have maintained ]a diStinction between insurance against loss of goods and insurance against loss of profits. The latter is undoubtedly taxable. Taxability of the amount paid on settlement of claim by the insurance company depends both on the nature of payment and purpose of insurance. [785 D-E] E 7. Any payment being accretion from business, the excess or surplus accruing for any reason may be nothing but profit. But where payment is made to compensate for loss of use of any goods in which the asses see does not carry on any business or the payment is a just equivalent of the cost incurred by the assessee, but excess accrues due lo fortuitous circumstances or is a windfall, then the accrual may be a receipt, but it would not be income arising from business, and, therefore, not taxable under the Act. [785 F-G] Commissioner of Inland Revenue v. William's Executors, 26 Tax Cases p.23, referred to. [785 HJ - In the instant case, the assessee did not carry on business of buying G and selling of ingots. The compensation paid to the assessee was not for any trading or business activity, but just equivalent in money of the goods lost by the assessee which it was prevented from using. The excess arose on such payment in respect of goods in which the assessee did not carry on any business. Due to fortuitous circumstances of devaluation of curren-H [cy, ][but ][not due to any business ][or ][trading activiiy the amount could not ] . ...,,,.. ' ~ be brought to tax. [786 C-D) Commissioner of Income Tax v. Union Engineering Works, (1976) 105 ITR 311, approved. [786 G] ~ CIVIL APPELLATE JURISDICTION: Civil Appeal No. 5897 of 1983. A B From the Judgment and Order dated 25.7.1979 of the Madras High Court in Tax Case No. 54/76 (Reference No. 35/76.) T.A. Ramachandran and Janki Ramachandran for the Appellant. ~ J. Ramamurthy, P. Parmeswaran (NP), Ranbir Chandra (NP), T.V. Ratnam and Ms. A. Subhashini (NP) for the Respondent. ~. The Judgment of the Court was delivered by R.M. SAHA I, J. Legal issues that arise for consideration in this appeal, directed against the decision of the High Court in Commissioner of Income Tax, Tamil Nadu v. Universal Radiators, (1979) 120 ITR 906 on questions of law referred to it in a reference· under the Income Tax Act (in brief 'the Act') are, if the excess amount paid to the assessee due to fluctuation in exchange rate was taxable either because the payment being E related to trading activity it could not be excluded under Section 10(3) of the Act even if it was casual and non-recurring in nature or it was stock-in-trade, therefore, taxable as revenue receipt or in any case the compensation for the loss of goods could not be deemed anything but profit. Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) आयकर आयुक्त बनाम यूनियन इंजीनियरिंग वर्क्स, (1976) 105 आईटीआर 311, अनुमोदित। सिविल अपीलीय क्षेत्राधिकार: 1983 की सिविल अपील ससंख्या 5897। कर केसस ससंख्या में मद्रासस उच्च न्यायालय के दिनांक 25.07.1979 के निर्णय और आदेश ससे। 54/76(ससंदर्भ ससंख्या 35/76.) अपीलकर्ता की ओर ससे टीए रामचचंद्रन और जानकी रामचचंद्रन। प्रत्यार्थी की ओर ससे जे. राममूर्ति, पी. परमेश्वरन (एनपी), रणबीर चचंद्रा (एनपी), टीवी रत्नम और ए.ससुभाषिनी (एनपी) शामिल थे। न्यायालय का निर्णय आर.एम.ससहाय द्वारा ससुनाया गया था-- आयकर आयुक्त, तमिलनाडु बनाम यूनिवर्सलरेडिएटर्स (1979) 120 आईटीआर 906 में आयकर अधिनियम (ससंक्षेप में 'अधिनियम') के ससंदर्भ मेंससंदर्भित कानून के प्रश्नों पर उच्च न्यायालय के निर्णय के खिलाफ निर्देशित इसस अपील में विचचार के लिए उठनेवाले कानूनी मुद्दे हैं, यदि विनिमय दर में उतार-चचढ़ाव के कारण निर्धारिती को भुगतान की गई अतिरिक्तराशि कर योग्य थी या तो भुगतान ससे ससंबंधित थी। इससे अधिनियम की धारा 10 (3) के तहत बाहर नहीं रखाजा ससकता था, भले ही यह प्रकृति में आकस्मिक और गैर-आवर्ती था या यह स्टॉक-इन-ट्रेड था, इससलिए,राजस्व प्राप्ति के रूप में कर योग्य या किससी भी मामले में माल के नुकससान के लिए मुआवजे को लाभ केअलावा कुछ भी नहीं माना जा ससकता है। ऑटोमोबाइल के लिए रेडिएटर बनाने वाली कंपनी ने अमेरिका के एक निगम ससे तांबे की सिल्लियां बुक कीं,जिन्हें बॉम्बे लाया जाना था, जहां उन्हें स्ट्रिप्सस और शीट्सस में रोल किया जाना था और फिर निर्माण के लिएउपयोग के लिए निर्धारिती को भेजा जाना था। जब पिंड ससमुद्र में थे, भारत और पाकिस्तान के बीचच शत्रुताशुरू हो गई और, ससामान ले जाने वाले जहाज को पाकिस्तान में अधिकारियों द्वारा जब्त कर लिया गया। माल के लिए भुगतान की गई कीमत के लिए करदाता के दावे को अंततः अमेरिका में बीमाकर्ता द्वारा इससकेपक्ष में तय किया गया था। इसस बीचच, भारतीय रुपये का अवमूल्यन हो गया था और इससलिए, रुपये के ससंदर्भ में अपीलकर्ता फर्म कोपुरानी दर पर 2,00,164 रुपये के भुगतान के मुकाबले 3,43,556 रुपये मिले। अंतर को लाभ और हानिखाते में अवमूल्यन पर लाभ में जमा किया गया था। अपीलकर्ता का यह दावा कि अंतर आकस्मिक रससीदऔर गैर-आवर्ती प्रकृति का है, यह कर के लिए उत्तरदायी नहीं था, आयकर अधिकारी द्वारा स्वीकार नहींकिया गया था। अपील में अपीलीय ससहायक आयुक्त की राय थी कि रससीद वह है जो करदाता द्वारा कारोबारकरने ससे ससीधे तौर पर उत्पन्न नहीं हुई है, बल्कि इससके लिए प्राससंगिक है। लेकिन उससे कोई योग्यता नहींमिली। इसस दलील में कि अंतिम प्राप्ति पूंजीगत लाभ की प्रकृति में थी, न कि राजस्व प्राप्ति की। आगे कीअपील में, अधिकरण ने कहा कि जब पाकिस्तान के अधिकारियों द्वारा ससामान जब्त किया जाता है, तो मालका चचरित्र बदल जाता है और यह स्टरलाइज़ हो जाता है और इससलिए, यह निर्धारिती का स्टॉक-इन-ट्रेडनहीं रह जाता है। न्यायाधिकरण ने कहा कि अवमूल्यन अधिशेष की प्रकृति पूंजीगत प्राप्ति थी और कारोबारके दौरान करदाता द्वारा किया गया लाभ नहीं था। यह भी पाया गया कि करदाता के पासस जो पैससा आया, वहबीमा दावे के निपटान के परिणामस्वरूप था और इससलिए, इससससे होने वाले लाभ को व्यवससाय के ससामान्यपाठ्यक्रम में उत्पन्न नहीं माना जा ससकता है। जब यह मामला उच्च न्यायालय में आया, तो विभाग के कहनेपर, कानून के निम्नलिखित प्रश्नों पर, अपने ससलाहकार क्षेत्राधिकार में, (1)मामले के तथ्यों और परिस्थितियों के आधार पर, अपीलीय न्यायाधिकरण का यह कहना ससहीथा कि बीमा कंपनी द्वारा दावे के निपटान के परिणामस्वरूप निर्धारिती द्वारा अर्जित अवमूल्यनअधिशेष आकलन वर्ष 1967-68 के लिए राजस्व प्राप्ति के रूप में मूल्यांकन योग्य नहीं है? (2)क्या तथ्यों और मामले की परिस्थितियों के आधार पर, अपीलीय न्यायाधिकरण का यह कहनाससही था कि भारतीय मुद्रा के अवमूल्यन के कारण निर्धारिती द्वारा अर्जित लाभ व्यवससाय कोआगे बढ़ाने या व्यवससाय के लिए आकस्मिक नहीं था? वह न्यायाधिकरण ससे ससहमत नहीं था क्योंकि उससके अनुससार यदि करदाता ने भारत में ससामान आयात करायाहोता और उससे बेचचा होता तो अवमूल्यन के परिणामस्वरूप उससे अधिक राशि मिलती। इससलिए, यह माना गयाकि इसस बात पर कोई विवाद नहीं हो ससकता है कि करदाता बिक्री मूल्य और लागत के अंतर पर कर काभुगतान करने के लिए उत्तरदायी था। उच्च न्यायालय ने आगे कहा कि करदाता के हाथों में आने वाली राशिकी प्रकृति राजस्व प्राप्ति थी। वह इसस बात ससे ससहमत नहीं था कि करदाता को किया गया भुगतान कारोबार ससेअलग था, क्योंकि पूरा लेनदेन करदाता द्वारा किए गए कारोबार का हिस्ससा था और इससे इससससे अलग नहींबताया जा ससकता था। Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ, ਇਸਲਈ, ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਟੈਕਸਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। [785 ਐੱਫ-ਜੀ] ਇਨਲੈਂਡ ਰੈਵੇਨਿਊ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਨਾਮ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਰ, 26 ਟੈਕਸ ਕੇਸ p.23, ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[785 ਹਿ.] ਤਤਕਾਲ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਤਾ ਨੇ ਇੰਗਟਸ ਦੀ ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਏ ਗਏ ਮਾਲ ਦੇਪੈਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਅਦਾਇਗੀ 'ਤੇ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੇ ਕੋਈ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ,ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਰੇਡੀਏਟਰਜ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ -ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ। [786 ਸੀਡੀ] ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਰਕਸ, (1976) 105 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 311, ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ। [786 ਜੀ] ਸਿਵਲ ਅਪੀਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ: ਦੀ ਸਿਵਲ ਅਪੀਲ ਨੰ. 5897 1983 ਟੈਕਸ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 54/76 (ਹਵਾਲਾ ਨੰਬਰ 35/76) ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 25.7.1979 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਟੀ.ਏ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਲਈ। ਜਵਾਬਦਾਤਾ ਲਈ ਜੇ. ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ, ਪੀ. ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ (ਐਨ.ਪੀ.), ਰਣਬੀਰ ਚੰਦਰ (ਐਨ.ਪੀ.), ਟੀ.ਵੀ. ਰਤਨਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਏ.ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ (ਐਨ.ਪੀ.) ਵੱਲੋਂ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਆਰ.ਐਮ. ਸਹਾਈ, ਜੇ.ਇਸ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁੱਦੇ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ,ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਰੇਡੀਏਟਰਜ਼, (1979) 120 ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. 906 ਵਿੱਚ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ (ਸੰਖੇਪਵਿੱਚ 'ਐਕਟ') ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏਹਨ, ਜੇਕਰ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੈਕਸਯੋਗ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਭੁਗਤਾਨਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10(3) ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਭਾਵੇਂ ਇਹ ਆਮ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਆਵਰਤੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਹ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟ੍ਰੇਡ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ, ਮਾਲੀਆ ਰਸੀਦ ਵਜੋਂਟੈਕਸਯੋਗ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲਾਭ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ ਲਈ ਰੇਡੀਏਟਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਤੋਂ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਬੁੱਕ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਸਟਰਿਪਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇਫਿਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇੰਗੌਟਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੀਮਤ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾਆਖਰਕਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁੱਲ ਘਟ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ, ਇਸ ਲਈ, ਰੁਪਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਫਰਮ ਨੂੰ ਰੁ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 3,43,556 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਰਿਪੋਰਟਾਂ[1993] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਰੁਪਏ ਦਾ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਟ 'ਤੇ 2,00,164 ਰੁਪਏ। ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਲਾਭ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਡਿਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ 'ਤੇ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਿ ਅੰਤਰ ਇਕ ਆਮ ਰਸੀਦ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਆਵਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ,ਇਹ ਟੈਕਸ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲ ਵਿੱਚਅਪੀਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਰਾਏ ਸੀ ਕਿ ਰਸੀਦ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਇਤਫਾਕ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਗੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਕਿ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੂੰਜੀ ਲਾਭ ਦੀਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਾਲ ਸੀ. ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਾਲ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ, ਇਸਲਈ,ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਸਟਾਕ-ਇਨ-ਟ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡਿਵੈਲੂਏਸ਼ਨ ਸਰਪਲੱਸ, ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਅੱਗੇ ਪਾਇਆ ਕਿਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਜੋ ਪੈਸਾ ਆਇਆ ਸੀ ਉਹ ਬੀਮੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੀ ਅਤੇ, ਇਸਲਈ, ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇਵਜੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਆਮ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਮਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ''ਆਇਆ ਤਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੇ ਡੀ. (i) ਕੀ, ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ, ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਸਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਮੰਨਣ ਵਿਚ ਕਿ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ ਵਾਧੂ ਮੁੱਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1967-68ਲਈ ਮਾਲੀਆ ਰਸੀਦ ਵਜੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ? Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) (i) ਕੀ, ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ, ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਸਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਮੰਨਣ ਵਿਚ ਕਿ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ ਵਾਧੂ ਮੁੱਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਾਲ 1967-68ਲਈ ਮਾਲੀਆ ਰਸੀਦ ਵਜੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ? (ii) ਕੀ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਇਹ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾਭਾਰਤੀ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਮਾਇਆ ਗਿਆ ਮੁਨਾਫਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈਇਤਫਾਕਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਇਹ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਿਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੱਧ ਰਕਮ ਮਿਲਣੀ ਸੀ। ਇਸਲਈ, ਇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਦੇ ਅੰਤਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰਕਮ ਦੀ ਕਿਸਮਮਾਲੀਆ ਰਸੀਦ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਰੇਡੀਏਟਰਜ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਭੁਗਤਾਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ-ਲੈਣਦੇਣ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ, ਲਾਗਤ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲਵਿੱਚ ਅੰਤਰ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਕਿ ਇਹ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ, 'ਜੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਮਾਨ''ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਦਰ ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਲ ਘਟਾਓ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਧਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ', ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਲ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਆਮਦਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਮਾਪਦੰਡ ਦੁਆਰਾ, ਕਿਸੇ ਵੀਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੁੱਲ ਘਟਾਓ ਸਰਪਲੱਸ ਉਹ ਰਸੀਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਹੋ ਸਕਦੀਹੈ। ਪਰ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਮਦਨ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਆਮਦਨ' ਸ਼ਬਦ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਮਾਈ ਜਾਂ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-''ਸਮੇਂ ਤੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂਇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੀ ਧਾਰਾ (24) ਇਸਦੀ ਲਚਕਤਾ ਦੀ ਵਿਧਾਨਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।-'ਸਮੇਂਸਮੇਂ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੱਕ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਇਸਨੂੰ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲਾਭ, ਲਾਭ, ਲਾਭਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ 'ਵਿਆਪਕ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ' ਸ਼ਬਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 'ਸੀਮਤ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਮਿੱਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ, ਬੰਬੇ ਬਨਾਮ ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਬੰਬੇ ਸਿਟੀ, (1952)22 JTR 484 ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਅਰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ'ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ' ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਟੈਕਸ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਚਾਰਜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਐਕਟ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਉਪਬੰਧਾਂਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣਨਾ 'ਤੇ। ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਮੁੱਲ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਾਧੂ ਰਕਮ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਅਦਾਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਐਕਟ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨ ਸੀ ਅਤੇ ਐਕਟ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀਉਪਬੰਧ ਜਾਂ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 10 ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋਗਣਨਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਪ-ਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਇਸ ਅਪੀਲ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂਹੈ, ਵਿਵਾਦ ਅਧੀਨ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ,"ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਰਿਪੋਰਟਾਂ[1993] 2 ਐਸ.ਸੀ.ਆਰ. ਵਿਅਕਤੀ, ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮਦਨ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ(3) ਕੋਈ ਵੀ ਰਸੀਦਾਂ ਜੋ ਆਮ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਆਵਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ - (i) (ii) ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਸੀਦਾਂ; ਜਾਂ (iii) Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) Shorn of details the assessee, a manufacturer of radiators for automobiles booked copper ingots from a corporation in the United States of America for being brought to Bombay·where it was to be rolled into strips and sheets and then despatched to assessee for being used for manufacture. While the ingots were at sea, hostilities broke·out between G India and Pakistan and, the vessel carrying the goods was seized by the authorities in Pakistan. The claim of the assessee for the price paid by it for the goods was ultimately settled in its favour by the insurer in America. Meanwhile the Indian Rupee had been devalued and, therefore, in terms of rupees the appellant firm got Rs. 3,43,556 as against their payment H 780 SUPREME COURT REPORTS (1993) 2 $.C.R. }'- A A of Rs. 2,00,164 at the old. rate. The difference was credited to profit on devaluation in the Profit and Loss Account. The claim of the appellant that the difference being a casual receipt and non-recurring in nature, it was not liable to tax, was not accepted by the Income Tax Officer. In appeal the Appellate Assistant Commissioner was of opinion that the receipt was ..., one which did not arise directly from carrying on business by the assessee B but was incidental to it. But he did not find any merit. in the submission that the ultimate realisation was in nature of capital gains and not revenue receipt. In further appeal the Tribunal held that when the goods were , ·-seized by the Pakistan authorities the character of the goods changed and it became sterlised and, therefore, it ceased to be stock-in-trade of the c assessee. The Tribunal held that the devaluation surplus was in nature of. capital receipt and not a profit made by the assessee in course of business. ,,... It further found that the money which came to the assessee-was as a result of the settlement of the insurance claim and, therefore, the profit that resulted from it could not. be considered to have arisen in normal course D [of business. When the matter came to the High Court, ][in ][its advisory ]jurisdiction, at the instance of the department, on the following questions of law, (i) Weiher, on the facts and in the circumstances of the case, the Appellate Tribunal was right in law, in holding that the devaluation surplus earned by the assessee con-sequent to the settlement of the claim by the insurance company is not assessable as revenue receipt for the assessment year 1%7-68 ? ' ' . .>- E - (ii) Whether on the facts and in the circumstances of the case, the Appellate Tribunal was right in holding that the profit earned by the assessee on account of devaluation of Indian Currency was not in the course of carrying on of the business or incidental to the business ? F ,,,, G It did not agree with the Tribunal as according tci it if the assessee had got the goods imported into India and sold them it would have got higher [-~ ]amount as a result of devaluation. Therefore, it held that there could be no dispute that the assessee was liable to pay tax on difference of the sale price and the cost. The High Court further held that the nature of the H amount which came in the hands of the assessee was revenue receipt. It ·..,..- -' "( ,.(_ -· -~ ( UNIVERSAL RADIATORS v. C.I.T.(SAHAI,J.] did not agree that the payment made to the assessee was otherwise than A for business, as the whole transaction was part and parcel of the business carried on by the assessee and could not be described as extraneous to it. Case: UNIVERSAL RADIATORS, COIMBATORE versus COMMISSIONER OF INCOME TAX, TAMIL NADU [[1993] 2 S.C.R. 775] (1993) इसस प्रकार उच्च न्यायालय ने दो कारणों ससे करदाता के दावे को खारिज कर दिया, एक, लागत मूल्य औरबिक्री मूल्य में अंतर, और दूससरा, कि यह राजस्व प्राप्ति थी। यह देखते हुए कि यदि करदाता ने भारत मेंआयात किए गए माल को भारत में आयात किया था और उन्हें उच्च दर पर बेचचा था, जो अवमूल्यन केपरिणामस्वरूप बढ़ गया होगा, तो इससमें कोई विवाद नहीं हो ससकता है कि निर्धारिती बिक्री मूल्य और लागतके बीचच के अंतर पर कर के लिए उत्तरदायी होगा। उच्च न्यायालय ने इसस मुद्दे को अतिससरल बना दिया। होससकता है कि एक वर्ष में बिक्री मूल्य और लागत मूल्य के बीचच अंतर के परिणामस्वरूप किससी निर्धारिती कोहोने वाला कोई लाभ या लाभ आय है। और इसस मापदंड ससे अवमूल्यन अधिशेष, चचाहे कोई अन्य विचचार क्यों न हो, प्राप्ति हो ससकती है जो आम बोलचचाल की भाषा में आय हो ससकती है। लेकिन अधिनियम के तहत करका भुगतान करने की देयता एक वर्ष में एक करदाता को होने वाली आय पर उत्पन्न होती है। 'आय' शब्द,आमतौर पर ससामान्य अर्थों में, किससी भी कमाई या लाभ या लाभ को ससमय-ससमय पर, नियमित रूप ससे यायहां तक कि दैनिक रूप ससे किससी भी तरीके ससे और किससी भी स्रोत ससे दर्शाता है। इसस प्रकार, यह बहुतव्यापक आयात का शब्द है। अधिनियम की धारा 2 का खंड (24) इससकी लोचच की विधायी मान्यता है।ससमय-ससमय पर आय की विविध प्रकृति तक इससका विस्तार करके इससका दायरा बढ़ाया गया है। यहां तककि इससे एक ट्रस्ट द्वारा प्राप्त लाभ, लाभ, लाभांश और योगदान को शामिल करने के रूप में परिभाषित किएजाने ससे पहले इससे एक शब्द माना जाता था, 'व्यापक अर्थ का' जिससे 'प्रतिबंधित या तकनीकी अर्थों में ससमझानहीं जा ससकता था'। इसस न्यायालय द्वारा रघुवंशी मिल्सस लिमिटेड, बॉम्बे बनाम आयकर आयुक्त, बॉम्बे सिटी,(1952) 22 ज